Strona · s. 14strona oryginału ↗
«Miłość przez wieki»
Слово Просвіти, №16 за 2018 рік
Iryna SIKORSKA, kandydat nauk o sztuce. Przez ostatnie lata nazwisko Ołeksandra Jakowczuka nie schodzi z ust środowiska muzycznego i melomanów. W 2009 roku powrócił z Kanady, gdzie długo pracował, i od tego czasu co roku „wybucha” nowymi, wybitnymi utworami, które wywołują ożywione dyskusje w kręgach muzykologicznych. Imponuje jego płodna pracowitość i gatunkowa różnorodność dorobku twórczego, w którym wielkoskalowe symfonie i oratoria sąsiadują z miniaturami chóralnymi i utworami instruktażowymi. Wydaje się, że kompozytor świadomie sprawdza się w różnych gatunkach, głosząc „nowy uniwersalizm”. Encyklopedycznie wykształcony, zna siedem języków obcych, wśród których są angielski, niemiecki, polski, serbski i inne. W jego dorobku twórczym znajdują się: opera „Niezapomniane” (1976) na motywach opowiadania O. Dowżenki, opera-feeria „Siedem słów Małachi” (1989) według M. Kulisza, balet „Przygody w Szmaragdowym Mieście” (1988) według A. Wołkowa, Symfonia nr 1 „Biorytmy Czarnobyla” (1986), Symfonia nr 2 (1987), Symfonia nr 3 „Echo dzieciństwa” (1987) na mezzosopran, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną do wierszy J. Serdiuka, Symfonia-requiem nr 4 „Trzydziesty trzeci” (1990) na solistów, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną do wierszy W. Juchymowycza, Symfonia nr 5 „Nostalgia” (2007), Symfonia-koncert nr 6 „Pamięci S. Barbera” (2013) na fortepian i orkiestrę symfoniczną, Symfonia nr 7 „Majdan” (2015), Symfonia nr 8 „Niezłomni” (2016); 3 poematy symfoniczne, 10 koncertów na różne instrumenty solo z orkiestrą symfoniczną (1986—2018); 2 oratoria: „Scytyjska pektorał” (1988) do wierszy B. Mozołewskiego oraz „Pasje Chrystusowe” (2014) do wierszy B. Olijnyka na solistów, chór i orkiestrę symfoniczną; 33 kantaty na różne składy wykonawcze, „Liturgia Świętego Jana Złotoustego”, 3 koncerty duchowe i 10 psalmów na solistów i chór mieszany a cappella; szeroka paleta różnogatunkowych kameralnych utworów instrumentalnych i wokalnych, 345 chóralnych opracowań ukraińskich pieśni ludowych, muzyka do przedstawień teatralnych i filmów kinowych itp. Ołeksandr Jakowczuk jest zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, członkiem Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, Ligi Kompozytorów Kanady i Kanadyjskiego Centrum Muzycznego, laureatem nagród im. M. Ostrowskiego, A. Wedla i I. Ohijenki, laureatem trzech międzynarodowych i pięciu ogólnoukraińskich konkursów kompozytorskich. Niejednokrotnie był nominowany do najwyższej nagrody państwowej — Nagrody im. Szewczenki. Jest prezydentem festiwalu-konkursu „Ukraiński międzynarodowy muzyczny fajerwerk” oraz kanadyjskiego „Etobicoke Music Festival”. Obecnie pracuje na stanowisku docenta katedry kompozycji Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. W przededniu 2018 roku w Instytucie Sztuki im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy została pomyślnie obroniona rozprawa doktorska „Kameralno-instrumentalne zespoły O. Jakowczuka: aspekt gatunkowo-stylowy”. Jej autorka usystematyzowała i wprowadziła do obiegu naukowego prawie cztery dziesiątki kameralno-instrumentalnych kompozycji autora na najróżniejsze składy. Osobliwość tej pracy kryje się w osobowości badaczki: w odróżnieniu od większości swoich kolegów Nadija Jakowczuk (tak, tak — jego wierna żona i Muza) jest błyskotliwą pianistką koncertową, która nie tylko „przepuściła” cały dorobek twórczy O. Jakowczuka przez własne serce, ale brała bezpośredni udział w koncertowym wykonaniu wielu z nich. Zatem Nadija Jakowczuk w koncercie „Miłość przez wieki” była nie mniej główną postacią niż sam sprawca wydarzenia. Przez dwie części prowadziła partię fortepianu, który pod jej czarującymi palcami zmieniał się w różne instrumenty, a nawet brzmiał jak cała orkiestra. „Dobry akompaniator to ponad połowa sukcesu” — żartują wokaliści. Tak było i tym razem. Nadija Danyliwna „przepracowała” z muzykami każdą nutę, każdą intonację, dzięki czemu obrazy muzyczne stały się widzialne, a publiczność oddychała „w rezonansie” z wykonawcami. Ich odpowiedzialność wzrosła jeszcze bardziej, ponieważ dwa z trzech cykli wokalnych z pierwszej części koncertu były światowymi premierami, czyli wykonywano je po raz pierwszy. Znamienne, że O. Jakowczuk starannie i bardzo wymagająco dobiera wiersze — prawdziwe, treściwe. A dzięki jego autorskiej fantazji oraz harmonijnemu złączeniu słowa i muzyki kompozycje nabierają nowych sensów. Tak, delikatny cykl „Kwiat śliwy” do wierszy Matsuo Bashō w przekładzie Mykoły Łukasza przedstawiła słuchaczom solistka Narodowej Filharmonii Ukrainy, zasłużona artystka Ukrainy Jelyzaweta Lipitiuk (sopran). Dziesięć starodawnych tanka, połączonych w cykl, to dramatyczna opowieść, z której pośrednio domyślamy się różnych etapów relacji młodej kobiety z jej ukochanym — od pragnienia spotkania, tęsknoty z powodu rozłąki — do rozpaczy po zerwaniu. Lecz mimo bólu i rozczarowania, ona wciąż cieszy się wiosną i ma nadzieję na nowe uczucia. Oczywiście, tutaj muzyka podąża za tekstem, dopełniając go, skąpymi barwami to oddaje ptasią krzątaninę, to tworzy widzialne obrazy jesiennego wiatru czy ponurej ciemnej nocy (kulminacja cyklu). Przy tym każda ze strof jest niczym wykwintna japońska grafika, gdzie z miłością wypisane są najdrobniejsze detale i żadna nuta nie pozostaje bez uwagi. W cyklu wokalnym „Wiosenne epigrafy” do wierszy Iwana Franki Ołeksandr Jakowczuk wystąpił jako adept tak zwanej „nowej prostoty”, która przychodzi do kompozytora wraz z dojrzałością i mądrością. Jego język muzyczny „oddycha” szczerością i liryzmem, przywołując w pamięci łysenkowskie obrazy. Kompozytor świadomie wybrał taki stylowy drogowskaz, rozpoczynając każdą z 5 części utworu galicyjską wiosenką, zapisaną przez M. Łysenkę z głosu samego Kamieniara. Właśnie te swoiste folklorystyczne epigrafy określają dalszy intonacyjny rozwój każdej z części cyklu. Na korzyść Serhija Bortnyka (tenor), który włada...
działa nienaganną dykcją, każde wyśpiewane słowo dotarło do słuchacza, każda wyśpiewana fraza była wyrazista i umotywowana. Bezsprzeczną kulminacją pierwszej części koncertu stał się cykl wokalny „Fragmenty z mojego Kobziarza” do wierszy Iryny Hubarenko. W nich poetka, która tak wcześnie odeszła w zaświaty, niczym Kasandra przewidziała tragiczne wydarzenia w Charkowie wiosną 2014 roku. W zgodzie z wierszami, pełnymi niewysłowionego tragizmu samotności, bólu strat, całkowitej rozpaczy i żarliwej miłości do rodzinnego miasta, kompozytor stworzył sześć części-obrazów, gdzie beznadziejny ekspresjonizm sąsiaduje z przejmującą intymną liryką, w której mimo wszystko zwycięża Życie. Wykonawcy: Olha Tabulina (mezzosopran) oraz Nadija Jakowczuk (fortepian). Premiera cyklu w tym samym wykonaniu odbyła się w grudniu 2017 roku w rodzinnym dla rodziny Czerkaszynów-Hubarenków Charkowie i poruszyła słuchaczy miejscowej filharmonii. Kantaty kameralne, które zabrzmiały w drugiej części, zostały napisane w poprzednich latach i już przeszły próbę u słuchacza. Tym ciekawiej było odbierać je w kontekście idei wszechzwyciężającej Miłości. Wykonać je pomogli instrumentaliści: Anna Smetanina (flet), Kateryna Kozaczyszyna (skrzypce), Olha Zajać (wiolonczela) z niezmienną Nadiją Jakowczuk przy fortepianie. Szczególnie należy wyróżnić grę O. Zajać, która błyskotliwie poradziła sobie z niezwykle trudną partią, a jej wiolonczela brzmiała niczym głos samego autora, przekazując najsubtelniejsze niuanse duchowych przeżyć. Kantata „Was tak nikt nie kocha” do wierszy niezapomnianego mistrza liryki miłosnej Mykoły Winhranowskiego na tenor i kwartet fortepianowy (solista — Serhij Bortnyk) przywróciła nas w nurt młodzieńczego romantyzmu, gdzie panuje wyrazista liryczna intonacja, gdzie partia wokalna, choć wymagająca, jest bardzo śpiewna. Kompozytor świadomie zdecydował się skomponować
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
