Strona · s. 5strona oryginału ↗
Patriarsze Mścisławowi — 120 lat
Слово Просвіти, №16 за 2018 рік
120 lat temu Połtawa podarowała Ukrainie i światu wybitnego Ukraińca Stepana Iwanowycza Skrypnyka — działacza kościelnego, głowę Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, Patriarchę Kijowskiego i całej Ukrainy, chorążego armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ulica Patriarchy Mścisława Przez 25 lat połtawska „Proświta” wytrwale występowała za upamiętnieniem Patriarchy Mścisława w nazwie ulicy, przy której się urodził. Z inicjatywy Mykoły Kulczynśkiego organizowano okrągłe stoły, pisano apele do miejskich deputowanych, wyjaśniano swoje stanowisko w radiu, telewizji i gazetach… Niestety, wszyscy połtawscy merowie (Anatolij Kukoba, Andrij Matkowśkyj, Ołeksandr Mamaj) obojętnie, a czasem nawet wrogo przyjmowali inicjatywę naszej organizacji. Ostatnia konwulsja w wykonaniu eks-mera, „ruskomirowca” Matkowśkiego, polegała na tym, by znieważyć postać Patriarchy przywróceniem nazwy „Tregubowska” — na cześć miejskiego głowy Połtawy w czasach Imperium Rosyjskiego Tregubowa, który „zasłynął” zakazami i prześladowaniami języka ukraińskiego oraz ukraińskiej inteligencji. Jednak dekomunizacja na zawsze wykreśliła z mapy Połtawy imię niemieckiego komunisty Karla Liebknechta. Z inicjatywy Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” obwodowa administracja państwowa nazwała tę ulicę na cześć Patriarchy Mścisława (w świecie — Skrypnyk Stepan Iwanowycz). Jest to absolutnie logiczne i naturalne, wszak rodzony siostrzeniec Symona Petlury, przyszły wybitny działacz państwowy, polityczny, społeczny i religijny, Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy UAKP, patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy UCP Patriarchatu Kijowskiego, Pierwszoierarcha UAKP w Diasporze urodził się i spędził dziecięce lata w rodzinnym domu, właśnie przy tej ulicy. Perspektywy transformacji muzeum społecznego w komunalne lub państwowe Historyczny budynek ma ponad dwieście lat i cudem przetrwał do naszych dni. Od 1994 roku organizacja społeczna „Siostrzeństwo Świętej Księżnej Olgi” zajęła się muzealizacją domu przy ulicy Karla Liebknechta (wówczas). Działacze społeczni i religijni ogłosili powstanie w tym miejscu muzeum pamięci, własnoręcznie remontowali chatę, organizowali czyny społeczne oraz wycieczki historyczne dla uczniów. Wydarzeniem w życiu kulturalnym Połtawy stało się odsłonięcie 29 lipca 1994 roku tablicy pamiątkowej. Jednak te wysiłki jedynie na pewien czas zatrzymały niszczenie historycznego budynku. Gorzka prawda: stan domu jest awaryjny, sufit trzyma się na podporach, prąd i gaz dawno odcięto. Aksjomat: rodzinny dom Petlurów-Skrypnyków musi stać się centrum duchowym i turystycznym. W związku z tym potrzebne są środki budżetowe na rekonstrukcję z nowoczesnych materiałów budowlanych (oczywiście ważne jest zachowanie pierwotnego wyglądu budynku) oraz decyzje zarządcze dotyczące utworzenia muzeum i wyboru jego dyrektora. Być może sprawę z martwego punktu ruszy zapytanie deputowanego Jurija Bubłyka: rok temu Rada Najwyższa przegłosowała jego apel do Rządu w sprawie utworzenia Narodowego Muzeum Rodziny Petlurów-Skrypnyków w Połtawie. Połtawski deputowany poprosił o „podjęcie działań w celu przekazania budynku nr 13, położonego przy ul. Patriarchy Mścisława, z własności komunalnej miasta na państwową w celu utworzenia Narodowego Muzeum”. Ponadto deputowany poprosił, aby do wydatków na obchody 100-lecia Ukraińskiej Rewolucji 1917—21 lat włączyć wydatki na odnowienie rodzinnego domu Petlurów-Skrypnyków w Połtawie. Krok do realizacji zamysłu zrobili deputowani rady miejskiej, którzy na jednej z tegorocznych sesji zatwierdzili decyzję o wyłączeniu domu Patriarchy z zasobów mieszkaniowych. „Mieszkanie numer 2 o łącznej powierzchni 76,5 m2 w budynku mieszkalnym pod adresem ulica Patriarchy Mścisława, 13, wykorzystywać jako lokal niemieszkalny”, – zaznaczono na stronie internetowej Połtawskiej Rady Miejskiej.
Z okazji doniosłego jubileuszu — 120. rocznicy urodzin — w radiu „Ltava” stworzono tematyczną audycję. Swoimi wspomnieniami i wrażeniami ze słuchaczami Połtawszczyzny na temat znajomości z Patriarchą oraz organizacji jego wizyt w Połtawie na początku maja 1991 roku i w grudniu 1992 roku podzielili się przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Mykoła Kulczynski oraz proboszcz cerkwi Opieki Matki Bożej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego ks. Mykołaj Chrapacz. A w 2014 roku na zlecenie Departamentu Działalności Informacyjnej i Komunikacji Społecznej Obwodowej Administracji Państwowej (kierował nim wówczas pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ołeh Pustowhar) kanał telewizyjny „Ltava” stworzył serię krótkich filmów dokumentalnych „Bojownicy o niepodległość”. W tym także o Patriarsze Mścisławie. Każdy chętny może je obejrzeć na stronie „Ltavy” lub w serwisie YouTube. Stepan Skrypnyk urodził się w głęboko religijnej rodzinie potomków kozackiego rodu. Ojciec, Iwan Skrypnyk, pochodził z kozaków pułku mirhorodzkiego, a matka, Mariamna, z domu Petlura — była rodzoną siostrą Symona Petlury. W kształtowaniu światopoglądu Stepana wielką rolę odegrały tradycje prawosławne. Sakramentu chrztu udzielił mu w cerkwi Wszystkich Świętych ks. Fedir Bułdowskyj, przyszły metropolita, działacz połtawskiej „Proświty”. Wśród jego najbliższych krewnych było wielu duchownych: stryjeczny wuj — świętomęczennik Sylwester (Olszewski) został arcybiskupem omskim, pradziad Ołeksij (w zakonie Arkadij) był fundatorem skitu Jońskiego w Kijowie, babka matki ihumenia Antonia oraz jej wnuczka Hawryjiła założyły monaster Opieki Matki Bożej koło Teodozji. Ponadto dziadek i ojciec byli w Połtawie odpowiednio starostami cerkwi cmentarnej i Zmartwychwstania Pańskiego. Jak wspominał patriarcha, w jego rodzinie było „siedmiu wujów księży w linii matki”. Razem z ciotkami Marianną i Feodosią Stepan odwiedzał cerkwie i monastery Połtawszczyzny. Sam Mścisław wspomina: „Na lato dawano nam, dzięki wujowi Sylwestrowi, dwa pokoje klasztorne, tam jest bardzo piękna okolica i tam zabierano dzieci na całe lato. Tam ciotka Maryna i ciotka Fenia całe lato były z dziećmi, pilnowały nas. Codziennie chodziliśmy do monasteru. Już o 6 rano musieliśmy być na nogach, szliśmy do cerkwi odprawiać mszę świętą. Nosiłem świecę na archijerejską mszę świętą...”. Zatem jego kościelno-religijny kręgosłup został ukształtowany jeszcze we wczesnym dzieciństwie, co świadczyło o twardej i niezłomnej wierze, głębokim duchowym wychowaniu w rodzinie Skrypnyków. Pierwszą edukację zdobywał w prywatnym gimnazjum, gdzie hartowały intelekt dzieci świadomych Ukraińców. Ciekawy i wymowny fakt: rosyjskie władze imperialne zakazały działalności tego gimnazjum jako ośrodka ukrainofilstwa, między innymi za to, że uczniowie wzięli udział w uroczystościach z okazji odsłonięcia pomnika Iwana Kotlarewskiego. Dlatego później Stepan uczył się w Pierwszym Połtawskim Klasycznym Gimnazjum Męskim, gdzie dołączył do tajnego „Kółka ukraińskich uczniów szkół średnich w Połtawie”. Kółko, u którego źródeł stał Pawło Czyżewski, rozpowszechniało wśród uczniowskiej młodzieży Połtawy zakazaną w Imperium Rosyjskim wiedzę o kulturze, historii i literaturze narodu ukraińskiego. Po ukończeniu gimnazjum wstąpił do wojskowej szkoły chorążych w Orenburgu. Wydarzenia rewolucyjne, odrodzenie narodowe porwały Stepana Skrypnyka w swój wir. W marcu 1918 roku wstąpił jako ochotnik do pułku konnych hajdamaków im. Kosta Hordijenki Oddzielnej Dywizji Zaporoskiej Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), w składzie którego brał udział w walkach przeciwko czerwonym najeźdźcom w latach 1918—1919. W 1920 r. służył w 3. Żelaznej Dywizji Armii URL. Za zasługi bojowe otrzymał stopień oficerski chorążego. W latach 1920—1921 był osobistym adiutantem Głównego Atamana URL Symona Petlury. W okresie międzywojennym pracował w instytucjach spółdzielczych Galicji i Wołynia, należał do czołowych członków Wołyńskiego Zjednoczenia Ukraińskiego, uczył się w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie. W 1930 roku został wybrany posłem do Sejmu RP, bronił praw Ukraińców w Polsce. Brał udział w życiu kościelnym i społecznym: reprezentował wiernych w radach diecezjalnych, został członkiem Rady Metropolitalnej oraz inicjatorem i przewodniczącym towarzystwa „Szkoła Ukraińska” w Równem. W 1941 roku kierował organizacją pomocy i miłosierdzia — Ukraińskim Komitetem Pomocniczym. 1 września 1941 roku w Równem utworzono Ukraińską Radę Zaufania na Wołyniu — społeczny organ samorządu na czele ze Stepanem Skrypnykiem. W jej skład weszli znany pisarz Ułas Samczuk oraz czołowi działacze Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Tego dnia na posiedzeniu Ukraińskiej Rady Zaufania na Wołyniu utworzono „Tymczasową Administrację Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego”. W kwietniu 1942 r. został wyświęcony na kapłana, a już 14 maja, zgodnie z decyzją Soboru Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Soborze Katedralnym św. Andrzeja Pierwszego Powołanego w Kijowie, został wyświęcony na biskupa perejasławskiego. W Poczajowie prowadził negocjacje z metropolitą Ukraińskiego Kościoła Autonomicznego Ołeksijem (Hromadskim) w sprawie zjednoczenia dwóch kościołów, podpisał 8 października 1942 r. „Akt pojednania”. Aresztowany przez hitlerowców na ziemiach ukraińskich i więziony w więzieniach Czernihowa i Pryłuk. Od 1944 roku mieszkał w Warszawie, później na Słowacji, następnie w Niemczech, gdzie kierował diecezjami w Hesji i Wirtembergii.
W 1947 roku na kontynencie północnoamerykańskim został wybrany zwierzchnikiem Ukraińskiego Kościoła Grecko-Prawosławnego z tytułem biskupa Winnipeg i całej Kanady. Od 1949 roku stanął na czele UKP w Ameryce i doprowadził do zjednoczenia z diecezją arcybiskupa Iwana (Teodorowycza) na soborze w Nowym Jorku w tym samym roku: władykę Iwana wybrano metropolitą UKP w USA, a jego – zastępcą metropolity i przewodniczącym Konsystorza. „Za największe osiągnięcie Mścisława w tamtych czasach uważa się zbudowanie »Ukraińskiej Jerozolimy«, czyli »Ukraińskiego panteonu« w Bound Brook pod Nowym Jorkiem. Od tamtej pory powstało tu centrum całego życia Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego USA – przekonany jest połtawski krajoznawca Anatolij Czernow. – Przeniesiono tu konsystorz i inne instytucje duchowne. W latach 50. XX wieku w Bound Brook powstała majestatyczna świątynia – Cerkiew-pomnik, a obok niej otwarto cmentarz prawosławny, na którym znaleźli wieczny spoczynek wybitni ukraińscy działacze, w tym także z Połtawszczyzny: A. Łewycki, N. Horodowenko, M. Stepanenko, S. Łazurenko. W skład kompleksu weszły również muzeum, biblioteka, archiwum, wydawnictwo z drukarnią, ukraińskie seminarium prawosławne Świętej Zofii, redakcja czasopisma »Ukraińskie Prawosławne Słowo«”. Po śmierci metropolitów Iwana (1971 r.) i Nikanora (1969 r.) stanął na czele UKP w USA, a także diaspory w Europie i Australii. W 1963 r. i 1971 r. Mścisław spotykał się z Patriarchą Konstantynopolitańskim, domagał się przywrócenia UKP praw, z których korzystała do 1686 roku (egzarchat w składzie Patriarchatu Konstantynopolitańskiego). Na początku 1976 roku wystąpił w obronie ukraińskiego księdza, więźnia politycznego w ZSRR ks. Wasyla Romaniuka (przyszłego patriarchy Włodzimierza), który demonstracyjnie wystąpił z hierarchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego i ogłosił przejście do hierarchii UAPC. Wspierał ruch na Ukrainie na rzecz odrodzenia Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, który rozpoczął się w 1988 roku, po obchodach 1000-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy. Na Wszechukraińskim Soborze Prawosławnym w Kijowie 6 czerwca 1990 roku, przy udziale ponad 700 delegatów z całej Ukrainy (wśród których było 7 biskupów i ponad 200 księży), Sobór zatwierdził fakt utworzenia UAPC i wybrał naszego rodaka Patriarchą Kijowskim i całej Ukrainy. 18 listopada 1990 roku w Soborze świętej Zofii w Kijowie odbyła się jego intronizacja: został pierwszym Patriarchą UAPC. Po utworzeniu w 1992 r. UKP KP, ogłoszony jej Zwierzchnikiem z tytułem Patriarchy. W 1992 roku przekazał sztandar 3. Żelaznej Dywizji Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej nowo utworzonej armii ukraińskiej, który przechowywany jest w muzeum Sił Zbrojnych Ukrainy. Zmarł w kanadyjskim mieście Grimsby. Pochowany w krypcie soboru świętego Andrzeja w South Bound Brook, USA. Na podstawie materiałów ze źródeł internetowych przygotowało centrum prasowe Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT »Proświta«
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
