Strona · s. 7strona oryginału ↗
Bohdana, jaką ją pamiętamy. Ukazała się książka wspomnień o znanej dziennikarce i wolontariuszce Bohdanie Kostiuk
Слово Просвіти, №16 за 2021 рік
Natalka POZNIAK-CHOMENKO. Są ludzie, którzy przychodzą na ten świat, aby uczynić go lepszym. Aby przypomnieć nam o tym, jakimi powinniśmy być i jakim powinien być ten właśnie świat. Właśnie taką dla wielu, którzy ją znali, była dziennikarka Radia „Swoboda” i wolontariuszka Bohdana Kostiuk, która niespodziewanie dla wszystkich odeszła w czerwcu ubiegłego roku po ciężkiej chorobie. Jeszcze rano wszystkich ucieszył wpis na jej stronie na Facebooku o tym, że czuje się lepiej i marzy o spotkaniu ze wszystkimi, by podziękować za wsparcie. A wieczorem, jak grom z jasnego nieba: „Nie ma już Bohdany”. Była niezwykle skromna, nie lubiła zwracać na siebie uwagi, nigdy nie było jej na trybunach. A jednocześnie – zawsze była w centrum uwagi swoich przyjaciół, zawsze kogoś z kimś poznawała, zawsze komuś pomagała. Jej trybuną było studio radiowe i setki ciekawych rozmówców, którym udzielała głosu. A jej pełna poświęcenia praca wolontariacka podczas Majdanu i wszystkich lat wojny dopiero teraz zaczyna być odkrywana w pełnym wymiarze. Właśnie taką jawi się Bohdana na stronach „Księgi pamięci o Bohdanie Kostiuk”, która niedawno ujrzała światło dzienne dzięki staraniom jej mamy i przyjaciół. Księgi, do której weszły wspomnienia o Bohdanie, jej pierwsze próby literackie z młodzieńczego zbioru esejów „Krucza”, a przede wszystkim – jej prace dziennikarskie. Głównie – z archiwów Radia „Swoboda”, któremu Bohdana oddała 25 lat, a także z wydawnictw zagranicznych: czeskiego „Russkij wopros” oraz polskiego „Ukraińskiego Almanachu”. Mimo że Bohdana była bardziej dziennikarką-międzynarodowcem, pisała o najostrzejszych tematach współczesności: o dysydentach, Majdanie, wojnie, piłkarskich ultrasach, którzy stali się jednymi z pierwszych ochotników, o relacjach ukraińsko-żydowskich, aby zburzyć narzucane przez rosyjską propagandę mity o „żydobanderowcach”, o wolontariuszach, którzy w 2014 roku rzucili się ratować kraj i do dziś kontynuują to robić. Jej front walki był ideologiczny i dopiero teraz zaczynamy rozumieć, jak wiele zostało zrobione w tym kierunku. *** Sama Bohdana miała niełatwy, ale ciekawy los. Wnuczka znanego pisarza, redaktora naczelnego czasopisma „Witchyzna” Lubomyra Dmyterki, dorastała w świecie żywej literatury ukraińskiej, od dzieciństwa znała wielu klasyków. Sama miała talent – zarówno do języków (doskonale znała angielski, bułgarski), jak i do literatury. Ale na początku lat 90. wybrała to, co Lina Kostenko nazwała „walką o los Ukrainy” – najpierw w sekretariacie Ruchu, gdzie koordynowała kontakty z zagranicą, potem – w kijowskiej redakcji Radia „Swoboda”, której poświęciła ćwierć wieku.
Wszystkie najważniejsze wydarzenia w ukraińskim świecie przechodziły przez jej serce, a potem znajdowały odzwierciedlenie w materiałach dziennikarskich. Bohdana zawsze była wśród ludzi. Można było odnieść wrażenie, że wszyscy ją znają i ona zna wszystkich (w większości tak właśnie było). Wrodzona inteligencja i ostry analityczny umysł czyniły ją interesującą rozmówczynią. Czuła się jednakowo swobodnie zarówno na przyjęciach dyplomatycznych, jak i w środowisku ultrasów kijowskiego „Dynama”. Potrafiła łączyć ze sobą potrzebnych ludzi, dlatego w wielu projektach okazywała się tym niezbędnym ogniwem, bez którego nic by nie powstało albo wyglądałoby inaczej. Na Majdanie była od pierwszych dni. Mieszkała przy ulicy Wołodymyrskiej, niedaleko soboru Michajłowskiego, pracowała w redakcji Radia „Swoboda”, która wtedy znajdowała się w rejonie stacji metra „Chreszczatyk”. Więc wszystkie wydarzenia rozgrywały się na jej oczach, a często – przy jej bezpośrednim udziale. Oto jak wspominała o tym w wywiadzie dla publikacji „Majdan. Świadectwa. Kijów, 2013–2014 lata”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Duch i litera” (ten wywiad również wszedł do książki wspomnień o Bohdanie Kostiuk): „– Mówisz, że było poczucie niebezpieczeństwa, ale instynkt samozachowawczy nie zadziałał? – U mnie instynkt samozachowawczy z dziennikarzem walczy wiecznie. Dlatego nie uciekam – nie wychodzi. Szukam dobrego miejsca. Tak wyszło, że w procesie swojej działalności dziennikarskiej regularnie rozmawiam to z chłopakami z Ambasady USA – jakoś zaprosili mnie razem z piechurami na jakiś trening, to z chłopakami z Ambasady Izraela – też mówią: „A wiesz, że plecy muszą być osłonięte?”. Właśnie tego nauczyli mnie przez lata rozmów, że plecy muszą być osłonięte i twarz. Potem w naszym biurze okazało się, że najszybciej i poprawnie zakładam kamizelkę kuloodporną. Mówią: „Prowadziłabyś jeszcze kursy obrony: jak poprawnie zakładać hełm, kamizelkę kuloodporną”. U nas przecież młodzi: „Tak, na miłość boską, co tam się może stać...”. 1 grudnia nakrzyczałam tu na wszystkich za zgodą kierownictwa: kto idzie na Bankową – wszystko założyć. Można powiedzieć, pokłóciłam się z jednym kolegą. A on kupił mi czekoladę i powiedział: „Słuchaj, jak ty to przewidziałaś?”. Tak ja nie przewidziałam. Jest po prostu pojęcie dziennikarstwa wojennego. I są zasady. – Czyli, przeszłaś na zasady dziennikarstwa wojennego od 1 grudnia? – Faktycznie tak. Ale w tym samym czasie ja, jakby wbrew tym zasadom, cały ten czas chodziłam w czerwonym płaszczu. I, nawiasem mówiąc, pierwszy, kto mnie skarcił, to był Łeś Poderwianski, którego nie poznałam, bo był w kamuflażu i w kominiarce. Ale on na Hruszewskiego zahamował mnie tak delikatnie: „Badiara, no co ty się tu szwendasz, jak radość snajpera?”. Za mną to tak i zostało: „W czerwonym płaszczu – radość snajpera...”. Teraz rozumiem, że to tak. Nigdy o tym nie myślałam – zakładasz kamizelkę kuloodporną, kask i chrzanić to, jakiego tam koloru płaszcz”. Później, podczas wojny, Bohdana zaczęła łączyć dziennikarstwo z wolontariatem. Często bywała w kijowskim szpitalu, rozmawiała z bojownikami batalionów ochotniczych, sama organizowała pomoc, zbierała, przekazywała, wspierała, pomagała pokonywać trudności biurokratyczne i znajdować potrzebnych ludzi. Jej miejsce pracy w Radiu „Swoboda” też zamieniło się w swoisty punkt wolontariacki, gdzie zawsze było tłoczno. I medale za swoją działalność wolontariacką otrzymała zasłużenie, chociaż, przez wrodzoną jej skromność, mało kto o tym wiedział. „Kiedy układaliśmy pierwsze listy do odznaczenia medalem „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy”, to imię Bohdany u nikogo nie wywoływało sprzeciwu: kto inny, jeśli nie ona. Chociaż sama Bohdana bardzo się zmieszała, kiedy poinformowano ją o nagrodzie: „Tak co wy, jest tyle ludzi, którzy są bardziej godni”. Ale, kiedy wręczyliśmy jej ten medal, ona aż promieniała od wewnątrz. Była naprawdę szczęśliwa. I my byliśmy szczęśliwi razem z nią”, – opowiada jej przyjaciółka Olha Nitun. Bohdana zawsze była w epicentrum wydarzeń i reagowała na ostre momenty teraźniejszości swoimi materiałami dziennikarskimi. Wiele tematów było jej, ze wszystkimi subtelnościami i wyczuciem momentu. Tylko ona mogła jednocześnie pisać o fanach piłkarskich i o powiązaniach międzynarodowych, o ukraińskich dysydentach i o tematach żydowskich, o zachowaniu historycznego Kijowa, powstaniu Prawosławnej Cerkwi Ukrainy oraz wojnie w Donbasie. I zawsze szczerze zachwycała się bohaterami swoich publikacji. „Ukraina – jedyne państwo w Europie, gdzie ludzie kładą życie za wartości europejskie, za zalety demokratycznego społeczeństwa, za wolność i niezależność swojego państwa. I słowa z hymnu – „duszę i ciało położymy za naszą wolność” – stały się rzeczywistością we współczesnej Ukrainie, która przeżywa głębokie transformacje i zmiany, żegnając się na zawsze z radziecką przeszłością i stworzonym za czasów ZSRR – Ukraińskiej SRR mechanizmem państwowym, który zniekształcił i zahamował rozwój ukraińskiego państwa i ukraińskiego społeczeństwa. Krew i ogień, heroizm i podłość, siła ducha i fizyczne kalectwa, tchórzostwo tych, którzy nie powinni się bać, i odwaga tych, od których tej odwagi nikt nigdy nie oczekiwał, – takie obrazy demonstruje światu Ukraina, u kogoś wywołując szczery zachwyt, a niektórych zmuszając do skurczenia się ze strachu”, – pisała Bohdana w artykule „Ukraina. Restart” dla „Ukraińskiego almanachu”, gdzie oddała głos wielu wolontariuszom, których sprawiedliwie uważała za bohaterów naszych czasów. Ona sama też była bohaterką, zawsze przychodząc z pomocą: czy to słowem, czy czynem. Zawsze myślała o innych, dlatego, kiedy nieszczęście zapukało do jej drzwi, wstydziła się prosić o pomoc dla siebie. Na nieszczęście, początek choroby zbiegł się z pierwszymi niepokojącymi plotkami o rozprzestrzenianiu się koronawirusa, a dalej – z pierwszym lockdownem, kiedy transport był zablokowany, a ludzie – odizolowani od siebie nawzajem. I dopiero w kwietniu przyznała się, że jeszcze nigdy tak ciężko nie chorowała. Czy to był covid, czy grypa – nikt wtedy nie dociekał. Kiedy zaś w maju Bohdana z ostrą anemią trafiła do szpitala, całe środowisko wolontariackie rzuciło się, by jej pomóc. I jakby pojawiła się nadzieja. Tym boleśniejsza dla wszystkich okazała się strata. „Bohdana, Bodia, Bohdasik, jak wierny żołnierz Szwejk, była człowiekiem Wolności. Naszego rodzinnego Radia „Swoboda”, w którym nie tylko przepracowaliśmy, ale i przeżyliśmy niejedną dekadę. Była, jak Duch Święty, wszędzie i zawsze. Wiedziała o wszystkich wydarzeniach, przyjęciach, briefingach i prezentacjach. Znała dyrektorów rezerwatów narodowych i zasłużonych literatów. Artystów, śpiewaków, żołnierzy, dyplomatów i wolontariuszy. Niska wzrostem, a szybka, jak rtęć! Jak dziś słyszę jej szybki krok i głos „Irczyku, ja na...” i poczłapała, a następnego dnia już czekał gotowy materiał. Była Bohdana dokładna i obowiązkowa. Była ona i rewolucjonistką. Od Ludowego Ruchu, gdzie myśmy się z nią poznali w 89-tym, do Ukrainy bez Kuczmy, Pomarańczowej rewolucji aż do Majdanu. Bohdana przetrwała wszystkie nasze narodowe porody. Bo była Ukrainką i szczyciła się tym. Żegnamy się z nią, smucimy, opłakujemy ją, a ona w niebiosach, jako oddany i uczciwy dziennikarz, przystępuje do swojego najważniejszego zadania redakcyjnego. Wierzę: u niej wszystko wyjdzie pięknie”, – napisała o Bohdanie była dyrektor Ukraińskiej sekcji Radia „Swoboda” Iryna Chałupa. „Księga pamięci o Bohdanie Kostiuk” zawiera tylko niewielką cząstkę tego, o czym myślała, pisała, czym przejmowała się Bohdana. Tutaj są i wspomnienia o niej ludzi, którzy znali i kochali ją, wzmianki o jej bliskich i rodzinie. Tutaj – świat, w którym żyła Bohdana oraz który zostawiła nam. Obecnie przygotowywana jest prezentacja książki. Ze względu na ograniczenia kwarantannowe, najprawdopodobniej będzie to w trybie online. Jednocześnie, na Facebooku pojawiła się otwarta grupa „Przyjaciele Bodi”, gdzie można zamówić książkę i poznać wielu, którzy znali i kochali Bohdanę Kostiuk. Mówią, że ludzie żyją tak długo, dopóki o nich pamiętają. Bohdana zostawiła po sobie jasne wspomnienia w sercach wielu ludzi. A to – na zawsze.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
