Strona · s. 14strona oryginału ↗
Wołodymyr Petraniuk: „Nasz wspólny dom, gdzie miejsca wystarczy dla każdego!”
Слово Просвіти, №16 за 2021 рік
Czternaście lat temu repertuar Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” wzbogaciła komedia „W Kijowie na Podolu”, która stała się najpopularniejszym spektaklem teatru. Niedawno pokazano ją po raz 500. O sekrecie sukcesu inscenizacji rozmawiamy z dyrektorem artystycznym teatru, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy Wołodymyrem Petraniukiem. – Historia miasta Kijowa pełna jest różnych egzotycznych momentów – opowiada pan Wołodymyr. – Ale, co dziwne, zaczynasz to rozumieć, kiedy nie mieszkasz w Kijowie. Zrozumiałem tę prawdę, gdy mieszkałem 1000 kilometrów od stolicy. Przez wiele lat prowadziłem kabaret w Krakowie (Polska). To miasto jest również znane ze swoich muzeów, Zamku Królewskiego na Wawelu, egzotycznych knajp, podziemi, kościołów i przede wszystkim ludzi. Bo bez ludzi wszystkie te dekoracje byłyby martwe. Niesamowicie podobał mi się Kraków, tak „mocno”, że było mi przykro z powodu rodzinnego Kijowa. Wspominam wizytę papieża Jana Pawła II na Ukrainie. Zaskoczyło mnie to, że we Lwowie mówił po ukraińsku. I kiedy papież wypowiedział frazę: „Deszcz pada, dzieci rosną”, to prawie zapłakałem z poczucia własnej Ojczyzny. I my, artyści, którzy już zadomowili się w Krakowie i mieli pewne warunki do życia i twórczości, znacznie lepsze niż na Ukrainie, wtedy wróciliśmy do Kijowa i zaczęliśmy wszystko od zera. W Kijowie odwiedzałem znajomych, przyjaciół. Pewnego razu dyrektor artystyczna Kijowskiego Akademickiego Teatru „Kołeso”, artystka ludowa Ukrainy Iryna Kliszczewska powiedziała mi: „Wołodiu, przecież pracowałeś w Krakowie w dzielnicy żydowskiej, robiłeś żydowski kabaret. Zrób mi dobry żydowski spektakl, związany z Kijowem”. Trochę dziwna historia – miałem wystawić spektakl o Kijowie, w którym nie mieszkałem przez 15 lat. Zacząłem szukać materiału, zwracałem się do artysty i dawnego kolegi Wałerija Czyhlajewa, do mistrza Dawida Czerkaskiego – autora kultowych kreskówek „Kapitan Wrungel” oraz „Wyspa skarbów”, do sławnego Bohdana Sylwestrowycza Stupki, który, świeć Panie nad jego duszą, kiedyś przekonał mnie do powrotu z Polski do domu. Wszyscy wspierali mój pomysł, ale nikt nie mógł mi podpowiedzieć żadnego konkretnego wątku. Potem Wałera Czyhlajew (wielkie dzięki dla niego) powiedział: „Ty, Wołodiu, napisz sam, tak będzie najlepiej”. Tak też zrobiłem. I wystawiłem spektakl w teatrze „Kołeso” na Andrijewskim Uzwozie. – W afiszu zaznaczono, że spektakl został wystawiony na podstawie sztuki Mykoły Janczuka. Co Pan zaczerpnął z utworu tego autora? – Przeczytałem mnóstwo wodewilów, w końcu zatrzymałem się na sztuce Janczuka. Rozłożyłem jego sztukę na puzzle – niepotrzebne wyrzuciłem, dodałem te, których brakowało. Przeniosłem wydarzenia do powojennego Kijowa. Sprowadziłem wszystko do perypetii między ukraińską a żydowską rodziną, które mieszkają na jednym podwórku. Zdradzę sekret. Na tym podwórku, na Wozdwyżence w Kijowie, faktycznie się urodziłem, tutaj przyniesiono mnie ze szpitala położniczego. I wszystkie anegdoty z przyszłego spektaklu słyszałem od dzieciństwa. To podwórko znajdowało się przy Żytnim Rynku. Tam był prawdziwy Babilon – Rumuni, Mołdawianie, Niemcy, Bułgarzy. I wszystko śpiewało, tańczyło, krzyczało, kłóciło się. Napisałem sztukę, a potem stał się cud: sztuka odniosła ogromny sukces w teatrze „Kołeso”. Poczułem zazdrość i wystawiłem spektakl w swoim teatrze „Dzerkało”, ze swoimi aktorami. Jestem bardzo wdzięczny Irynie Kliszczewskiej, która dała impuls, kiedy jeszcze nie miałem swojego teatru. Od czasu do czasu gram w spektaklu tego teatru. Czasami moi aktorzy zastępują kogoś w teatrze „Kołeso”. A w teatrze „Dzerkało” ten spektakl jest najpopularniejszy i gramy go najczęściej. Zaledwie bilety na ten spektakl trafiają do kas, a już po kilku dniach są wyprzedane. Często gramy spektakl w Kijowskich Akademickich Warsztatach Sztuki Teatralnej „Suzirja”, którymi kieruje mój kolega, artysta ludowy Ukrainy Ołeksij Kużelnyj – człowiek-orkiestra. W jego teatrze gra wiele gwiazd, wśród których jest Ada Rohowcewa. Jest on ojcem chrzestnym festiwalu „Kijowska Pektoral”. Gramy w tym teatrze spektakl co miesiąc. Powinienem oddać sprawiedliwość pomocy Ołeksija Pawłowycza. Jestem wdzięczny jemu oraz innym ludziom, którzy włożyli kilka cegiełek w fundament naszego teatru. Niestety, takich ludzi jest mało.
Ale mimo wszystkich trudności zagraliśmy już ten spektakl 500 razy. Myślę, że będzie jeszcze 500. Na nasz spektakl przyjeżdżali ortodoksyjni Żydzi z Izraela, którzy wcześniej mieszkali na Ukrainie. Przychodzili też moi towarzysze broni z Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów. I nikt z jednej czy drugiej strony nie powiedział mi przykrego słowa. A to wielkie osiągnięcie, wielki krok ku pojednaniu ludzi. Kiedy kończy się spektakl – wszyscy wstają. Patrzę – wszyscy są tacy sami. I tak powinno być. Wszyscy powinni być tacy sami w radości życia, w swojej tolerancji wobec siebie nawzajem, w poczuciu wsparcia człowieka, który jest obok. — Spektakl ma już 14 lat. Czy przez ten czas jakoś się zmienił? — Spektakl cały czas się zmienia. Ten spektakl jest jak egzaminacyjny test na sprawdzenie prawa jazdy. Bywa, że przychodzi człowiek i nie potrafi zagrać. Nie ma w nim tego energetycznego strumienia, wiary w to, że mówi prawdę, zrozumienia, że te małe strumyczki zlewają się w wielką rzekę ludzkiej prawdy. Od pierwszych pokazów w spektaklu grał Wasyl Szandro, który obecnie pracuje w radiu. Utalentowany reżyser, uczeń legendarnego reżysera Dmytra Czajkowskiego. Wasyl przyszedł do teatru po uniwersytecie, ożenił się z naszą wspaniałą artystką Julią Owczynnikową. Obecnie Julia prowadzi kółko teatralne w jednej ze szkół rejonu dnieprowskiego. Rośnie im córeczka. Dla mnie to radość, gdyż młodzi aktorzy grali narzeczonych, a potem sami się pobrali. To cud. Także u nas grali Ihor Kryworuczko i śpiewający Jewhen Hamaha, wspaniała panna z Żytomierszczyzny Julia Szewczenko oraz czarująca frankiwczanka Liana Knyhnyćka, Miła Zinczenko i Elzara Bekyrowa, Wadym Sliwczak i Denys Draczewski. A Dmytro Storcous grał w tym spektaklu 12 lat z rzędu. Artystka Wala Kuzmiczowa zrobiła takie kostiumy, że widz tylko na nie spojrzy i już jest oczarowany. A dopiero jak zacznie to wszystko śpiewać, grać, kłócić się, kochać – wtedy to już ho, ho!!! Wszyscy oni, wiem na pewno, otrzymali z tego doświadczenia wielką radość. Są też smutne strony. Ołena Mazurenko, która grała wesołą podolską ciocię Sarę i była zawsze źródłem humoru, żartów i pragnienia życia – zmarła 7 lat temu. Jej pamięci poświęciliśmy spektakl „Mazepa”. Chcę wspomnieć dźwiękowców, którzy też tworzyli to widowisko – Saszkę Kłymenkę i Rusłana Baszczenkę. Ci wspaniali chłopcy też są już w zaświatach… Razem ze współtwórcą naszego teatru, wiecznym entuzjastą, moim bratem Witalijem Petraniukiem... Wieczna im pamięć. Ja niezmiennie gram ulicznego ostrzarza, trochę szalonego filozofa, który ostrzy nożyce, widzi cały świat i opowiada różne przypowieści. I patrzę od wewnątrz na widza i na naszych wykonawców. Widzę wśród nich także tych, którzy już nie grają, bo ich już nie ma. A ja mimo wszystko widzę i myślę o nich, o ich losach. Anna Kowałenko dzisiaj gra w spektaklu Rachilkę. Ona nie gra – ona żyje na scenie! Ania-Rachilka wita widzów już w foyer. Gra na fortepianie różne melodie naszego podwórka, które tworzą niepowtarzalny klimat, za który widz kocha ten spektakl. A rolę ukraińskiego chłopaka Bohdana gra krymski Tatar Arlen Jusupow. Grając ukraińskiego chłopaka z podolskiego podwórka, krymski Tatar twierdzi, że Krym jest nasz. I ja się z tego cieszę! Ojca Rachilki Chajma gra Wiktor Werner, który oprócz pracy w naszym teatrze występuje w kinie, w telewizji, w reklamie. Wyszła mu ciekawa, soczysta postać. A Chomę, starego Ukraińca, gra Pawło Maksymenko. Zaczynał grać w tym spektaklu 10 lat temu, potem odszedł z teatru, a niedawno znów do nas wrócił. Ukraińską ciotkę Paraskę gra Olha Onopryniuk. W rzeczywistości nie jest żadną ciotką, a czarującą dziewczyną – to wszystko magia teatru. Obecnie razem z Olą pracujemy nad jeszcze jednym ciekawym projektem – monospektaklem poświęconym Łesi Ukraince. A zasłużony artysta Ukrainy Roman Nahirnyj zaczynał grać w tym spektaklu 15 lat temu, kiedy dopiero powstawał. Dzielnicowy milicjant Sobaczko w wykonaniu Romana zmusza widzów do śmiechu do łez. Pojeździliśmy z tym spektaklem po Ukrainie. Byliśmy w Czerniowcach, Chmielnickim, Białej Cerkwi, Kozielcu. Często zapraszają nas do niewielkich miasteczek, gdzie ludzie są pozbawieni uwagi teatrów. Staramy się nikomu nie odmawiać. Wszędzie przyjmują nas dobrze, ale najcieplej – kijowski widz. Czasami wydaje się, że w stolicy na spektakl przychodzą ci sami ludzie, chociaż w rzeczywistości tak nie jest. Czasami na początku spektaklu koledzy mówią, że mamy widza jakiegoś chłodnego. A ja im: „Wierzę w was, rozgrzejecie”. I po 10 minutach wszystko wrze (uśmiecha się). — Zapewne na Wasz teatr wpłynęły ograniczenia kwarantannowe? — Jesteśmy jedynym rejonowym teatrem w Kijowie. W rejonie dnieprowskim traktują nas dobrze, póki co nas chronią, płacą pensję. Myślę, że w tym jest też zasługa spektaklu „W Kijowie na Podolu”. Jeśli do naszego rejonu przychodzi nowy kierownik, zapraszamy go na ten spektakl i po tym zostajemy przyjaciółmi. Chociaż pracować stało się trudniej. Większość spektakli mamy wyjazdowych. Często zapraszają na imprezy firmowe, czasami do tej samej organizacji po kilka razy. Wtedy pokazujemy jeszcze jeden nasz spektakl „Wynajmę dziewczynę z mieszkaniem” – widzowie nie są rozczarowani. — Nad czym pracujecie teraz? — Robimy, jak już wspominaliśmy, monospektakl o Łesi Ukraince. To bardzo trudny i poważny temat. Spektakl będzie się nazywał „Pieśń Łesi dla Ukrainy”, z fragmentami „Pieśni leśnej”, stronami dzienników Łesi. Chcemy wypuścić spektakl jeszcze w tym sezonie, jeśli nie przeszkodzą ograniczenia kwarantannowe. Próby być może będą online, mamy już w tej kwestii pewne doświadczenie. Wystawiliśmy w ten kwarantannowy sposób spektakl „Kotygoroszko i kalinowa dudka”. Następny spektakl, który planujemy wystawić, jest bardzo ciekawy – nowa wersja mojej sztuki „Mój biedny führer”, którą napisałem 30 lat temu. To farsa o ostatnim dniu życia Adolfa Hitlera i Evy Braun. Historia o totalitarnym liderze i o tym, czym kończy się nieograniczona władza. I o tym, co tak naprawdę kieruje totalitarnym liderem. Spektakl będzie się nazywał „Czub na nic, głowy nie ma”. Tę sztukę napisałem na nowo, używając swoich alegorii. Śmieszy mnie, myślę, że będzie śmieszyć też widzów. Mam nadzieję, że wyciągną pewne wnioski dla siebie, a być może i pewne kroki, od których będzie zależeć los naszego państwa. — Wiem, że tworzycie nową wersję spektaklu o Iwanie Mazepie? — Tak, złożyliśmy wniosek o grant do Ukraińskiego Funduszu Kultury i czekamy na odpowiedź. Sztuka nazywa się „Mazepa: buława i róża”. Czyli – władza i miłość. A spektakl o Mazepie, który jest grany dzisiaj, opowiada głównie tylko o jego miłości. W nowej sztuce rozszerzone są myśli Mazepy, nadano im epickie brzmienie. Korzystając z okazji, muszę wyrazić żal z powodu śmierci wielkiego przyjaciela naszego teatru Ihora Mazepy, którego bez litości skosiła pandemia. Ihor Wsewołodowycz był sławnym potomkiem hetmana Mazepy! W przyszłym spektaklu o wielkim hetmanie wśród postaci jest kat-car Piotr I, kozaccy bohaterowie Wyhowski, Czujkewycz, Hordijenko, a także Pyłyp Orłyk jako posłaniec w przyszłość, jako gołąb, którego Mazepa, umierając w Benderach, wypuścił w świat. — Interesuje Pana także postać Hryhorija Skoworody. — Szukam sztuki. Nie jest wykluczone, że jeśli nie znajdę, to napiszę sam. To nie jest prosty temat, ogarnąć jego filozoficzne myśli jest niezwykle trudno. Tam są rzeczy, którymi trzeba żyć. Na przykład: „Wszystko, co jest ci potrzebne, jest lekkie, a trudne – nie jest ci potrzebne”. Brzmi dziwnie, nas nie tego uczyli w radzieckiej szkole. Myślę, że położyć swoją głowę za Ojczyznę jest łatwo, bo czujesz w tym momencie swoje przeznaczenie. A jeśli trudno ci to zrobić, znaczy, że nie tam poszedłeś. Właśnie o tym jest spektakl „W Kijowie na Podolu”, który przez maskę śmiechu projektuje ezopowym językiem bardzo poważny przekaz, że Ukraina – to nasz wspólny dom, w którym dla każdego wystarczy miejsca. Będziemy żyć między sobą w zgodzie, jeśli tego, kto jest obok, będziemy postrzegać jako swojego. — A jak u Pana z repertuarem dziecięcym? — Mamy mnóstwo spektakli dla dzieci. Wśród nich „Kotygoroszko i kalinowa piszczałka”, w której rolę Kotygoroszki wykonuje Arlen Jusupow. To heroiczna wersja o młodym Ilji Muromcu lub generale Czuprynce – Romanie Szuchewyczu czy młodym Stepanie Banderze. Nasz spektakl „Kotygoroszko i kalinowa piszczałka” – to dramatyczna wersja kilku bajek, w tym także ulubionej mojej i mojej wnuczki Olivii – „Bajki o kalinowej dudce i martwej siostrze”. Ona się jej boi, ale chce słuchać. Właśnie ten mechanizm zawarłem w bajce o Kotygoroszku. Na spektakl przychodzą uczniowie klas początkowych. I kiedy Kotygoroszko zabija Żmija, to wszystkie dzieci krzyczą: „Sława Ukrainie!”. I kiedy nadchodzi Zwycięstwo, to ono nadchodzi nie na scenie, a w duszach tych dzieci. I w naszych duszach też. I wtedy odpowiadamy pełną piersią: „Bohaterom Sława!”
Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
