Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №16 за 2023 рік

16 s. · 25 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Dwa anioły z Beresteczka

Przemówienie dyrektora generalnego Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki Tarasa Woźniaka w Akademii Carrara (Bergamo, Włochy) podczas otwarcia wystawy prac lwowskiego mistrza XVIII wieku Franciszka Ołendzkiego Szanowne Panie i Szanowni Panowie! Otwierając wystawy artystyczne, przyjęło się powiedzieć kilka słów o przedmiocie wystawy (a w tym przypadku o naszych dwóch skromnych i, jak widzicie, poranionych Aniołach lwowskiego rzeźbiarza XVIII wieku z miasteczka Berestecze na Ukrainie, Franciszka Olendskiego) i następnie podziękować organizatorom wystawy. Więc dziękuję. Byłoby jednak niewłaściwie nie powiedzieć tutaj o tym, co dzieje się w moim kraju. W ciągu dziewięciu lat wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie bez winy zamordowano około 200 tysięcy moich współobywateli – zamordowano nie na terytorium Rosji, lecz u nas w domu. Okupanci zniszczyli na Ukrainie 22 muzea i galerie, 9 teatrów i filharmonii – w tym teatr w Mariupolu, gdzie setki ludzi chowało się przed ich bombami w piwnicach teatru – zniszczono 155 bibliotek. Muzea Rosjanie albo wywożą w całości, jak to się stało w Chersoniu, albo palą uderzeniem rakietowym, jak to się stało z Muzeum ukraińskiego filozofa Hryhorija Skoworody. I żadną polityką wobec kultury ta polityka nie różni się od grabieży dokonywanych przez „wielkiego kolekcjonera” Hermanna Göringa czy resztę nazistów. To już przerabialiśmy – nasza Lwowska Narodowa Galeria Sztuki również została ograbiona przez nazistów. Nasze prace Albrechta Dürera trafiły do kolekcji Adolfa Hitlera. Rosjanie świadomie niszczą historyczną pamięć i narodową tożsamość Ukraińców. Zatem jednym z głównych celów okupantów są nie tyle miasta, które równają z ziemią, jak niegdyś Guernikę, Drezno czy Aleppo, ile ukraińska kultura – to, co czyni nas sobą, to, co czyni nas Ukraińcami. Widzicie tych dwóch poranionych Aniołów. Poraniono ich nie dziś. Już w latach 50. XX wieku okupacyjne rosyjsko-bolszewickie władze wyrzuciły ich wraz z resztą majestatycznego wyposażenia ze świątyni w Berestecznem pod deszcz i śnieg, palono tymi arcydziełami w piecach – bo przecież to tylko drewno. Cudem ocalało kilka figur wysokiego baroku. I te Anioły świadczą nie tylko o tym, że niszczenie kultury przez hordy obcych z Wschodu rozpoczęło się nie dziś. Ani nawet sto czy dwieście lat temu, lecz wtedy, gdy rostowsko-suzdalski książę Jurij Dołgorukij w 1151 roku spalił naszą stolicę Kijów. Ale już wtedy przybysze z lasów, gdzie w 1147 r. założyli Moskwę, palili świątynie i książki. Te dwa Anioły świadczą jednak także o czymś innym – o tym, że my, Ukraińcy, jednak jesteśmy inni. Co wspólnego mają te dwa Anioły z tym, co zazwyczaj odnosi się do rosyjskiej kultury? A zupełnie nic. I właśnie dlatego miały zostać zniszczone, aby nie świadczyły o naszej tożsamości. Jednak przetrwały bolszewickie licholecie, tak jak przetrwały nasze rodziny i my sami – choć musieliśmy w milionach przejść przez rosyjskie obozy koncentracyjne i zesłania. I moja rodzina przeszła przez dziesięciolecia stalinowskich obozów i zesłań. Długo myślałem: skąd w XXI wieku u tych ludzi, którzy przyszli ze Wschodu, taka furia? I dla siebie zrozumiałem – oni nie przeszli przez cały kaskad epok historycznych. W Moskwie nie było Renesansu, a więc i humanizmu nowych czasów, który zrodził się tutaj, we Włoszech. A w Ukrainie Renesans był. Moje miasto Lwów jest wytworem waszego i naszego Renesansu. W Rosji naprawdę nie było baroku ani epoki oświecenia ojców jezuitów. A w Ukrainie były i barok, i oświecenie nowych czasów. Nasza nowoczesna tożsamość ukształtowała się w tamtej epoce. Jesteśmy dumni z tak zwanego baroku kozackiego, który stał się znakiem Ukrainy. Dlatego zabieramy naszych poległych żołnierzy z pola bitwy za wszelką cenę. Cenimy ludzkie życie. Traktujemy ludzi jak ludzi. Natomiast nasi wrogowie dziś hojnie zasiewają naszą ziemię swoimi poległymi i zupełnie o nich nie dbają. Dla nich ludzie tak naprawdę nigdy nie stali się ludźmi. Przepraszam za surowość słów, których nie mogłem nie powiedzieć, ponieważ walczymy i będziemy walczyć, jak mówił Sir Winston Churchill: „…nie poddamy się i nie przegramy. Pójdziemy do końca, … będziemy walczyć na morzach i oceanach, będziemy walczyć z rosnącą pewnością siebie i rosnącą siłą w powietrzu, będziemy bronić naszej wyspy, bez względu na cenę, będziemy walczyć na plażach, będziemy walczyć w portach, na polach i na ulicach, będziemy walczyć na wzgórzach”. Choć wiemy, że codziennie na froncie ginie kilkaset, a bywało, że i tysiące, naszych najlepszych mężczyzn i kobiet, a rosyjska maszyna śmierci się nie zatrzymuje. Jednak kraj żyje za ich plecami. Wiem, że zwyciężymy. Już zwyciężyliśmy, choć czekają nas jeszcze niezliczone ofiary – i jesteśmy na nie gotowi. Zwyciężymy, ponieważ z nami jest nie tylko nasz duch, nasz wspólny z wami humanizm, ale także te dwa Anioły z Berestecznego. Przepraszam za moją emocjonalność i szczerość. Pewnie na świeckich uroczystościach tak się nie przyjęło. Jeszcze raz dziękuję za waszą otwartość na Ukrainę i wasze wielkie serca! Taras WOZNIAK Bergamo, 14 kwietnia 2023 r. BOHDAN HASIUK OLIANA CZEREDNYCZENKO PRENUMERATA 2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w placówkach Ukrposhty za pomocą Listu informacyjnego nr 1 (wkładka nr 1) do załącznika do „Katalogu wydawnictw Ukrainy «Prasa pocztą» na 2023 rok (I półrocze)” z dostawą: 1 miesiąc – 28,39 hrywien, 3 miesiące – 80,17 hrywien, 6 miesięcy – 154,34 hrywien. Gazetę można również zamówić na stronach internetowych Ukrposhty https://peredplata.ukrposhta.ua/ oraz Państwowego Przedsiębiorstwa „Presa” http://presa.ua/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ostrożność w śmiałości, rozwaga w kreatywności

Wiktor SKORYK, obserwator „SP” Minął jeszcze jeden tydzień wojny. A Bachmut stoi, linia frontu nie przesunęła się w tę czy inną stronę na całej swojej długości 1300 km. Czyli Siły Zbrojne Ukrainy sprawnie wykonują swoją pracę! Nasze wojska robią to, co teraz jest niezbędne, celowe i możliwe: dopóki zasoby do kontrofensywy nie osiągnęły optymalnych rozmiarów, dopóki od naszych partnerów nie nadeszła w pełnym wymiarze amunicja i ciężki sprzęt, dopóki wiosna nie weszła w okres twardego gruntu, dotąd należy mocno bronić linii frontu, zadając maksymalne straty wrogowi, wyczerpując jego siły. Owoce i dowody skuteczności takiej taktyki są przed nami – wtedy, gdy nadejdzie właściwy czas, gdy wszystko będzie gotowe do sukcesu naszej ofensywy. Oczywiście nasze społeczeństwo, wyczerpane wojną, zimą, kiedy wróg próbował udusić Ukrainę totalnym terrorem wojskowym i energetycznym, zmęczyło się czekaniem na udane ofensywy SZU, których nie było przez ostatnie 5 miesięcy; ale na wojnie jak na wojnie. Dlatego trzeba mieć wytrzymałość i zachować chłodny umysł, aby gorące serce wyzwoleńczego zapału nie wypaliło się, a rytmicznie pracowało dla zdrowia organizmu społecznego, co jest gwarancją skutecznej walki o swoje życie, naszego zwycięstwa nad srogim wrogiem. Przetrwaliśmy zimę i nas nie złamano. Teraz siejemy nasz przyszły plon zwycięstw. Więc doczekamy się i żniw. Każdej porze swój czas. Agronomia i wojskonomia mają podobne prawa: wszystko trzeba robić w odpowiednim czasie, kiedy są najkorzystniejsze warunki do siewu, pielęgnacji przyszłych plonów i dobrych żniw. SZU skutecznie stosują strategię oszczędzania sił – zarówno żywej siły, jak i uzbrojenia oraz amunicji. Na wszystkich odcinkach frontu – od obwodu chersońskiego po charkowski. Szczególnym punktem w tej strategii jest bitwa o Bachmut. Jeszcze w styczniu zwracałem uwagę na to, że nasze wojsko zmienia strategię i taktykę walk w Bachmucie: głównym zadaniem stało się nie utrzymanie tych czy innych kwartałów i ulic miasta, a, zgodnie ze strategią oszczędzania sił, wiązanie maksymalnej liczby sił wroga minimalną liczbą własnych, zadając ogromne straty wrogiej żywej sile i technice. To absolutnie słuszna strategia właśnie teraz. Wtedy też, w styczniu, podkreślałem, że daje to m.in. możliwość stopniowego zmniejszania liczebności naszych wojsk (żywej siły i techniki) w mieście, przy dużych stratach dla wroga; wycofywać się, tym samym zmniejszając terytorium obrony, a co za tym idzie, tworząc warunki do wysokiej gęstości ognia w stronę wroga w warunkach braku amunicji. W ten sposób oszczędzać swoje siły, technikę, częściowo, stopniowo i planowo wyprowadzając ją poza miasto. Ponadto ciężkie walki o centralną część miasta toczyły się w warunkach coraz większego wzniesienia terenu, co daje przewagę tym, którzy prowadzą obronę, czyli naszym wojskom, i powoduje dodatkowe straty wroga. Ale i to nie wszystko, bo przechodząc (po długim czasie i z kolosalnymi stratami) przez centrum miasta, wróg wyszedł na linię kolei, za którą teren już nie stopniowo, a gwałtownie idzie w górę, i to jest główna oraz optymalna linia obrony – cała okupowana część jak na dłoni i wróg potrzebuje jeszcze większych nadludzkich wysiłków i własnych dużych strat do kontynuowania ofensywy. Oto właśnie strategia oszczędzania sił, która z rozumem jest powiązana z ukształtowaniem terenu i warunkami tego miasta. A jeszcze w styczniu zwracałem uwagę na krzyczącą potrzebę rotacji naszych doświadczonych, mistrzowskich, ale skrajnie wyczerpanych wojowników w długotrwałej bitwie o Bachmut. Tak, ci, którzy przychodzą na rotację, mogą być mniej doświadczeni, ale wyczerpane wojska – to gorzej niż mniej doświadczone, ale świeże jednostki wojskowe. Czy dowódcy posłuchali moich rad, czy sami poczuli potrzebę tego – nieważne, ważne jest to, że właśnie to zaczęli robić w następnym miesiącu, w lutym. W mediach społecznościowych liczni samozwańczy i nie-samozwańczy analitycy z jakiegoś powodu tego nie zauważyli, dlatego z jakiegoś powodu do tej pory uważają, że naszych wojsk jest tam mnóstwo, a nasi chłopcy są wyczerpani i bez zmian, miesiącami, walczą tam do dziś. To zupełnie nie tak. Liczebność naszych wojsk w mieście znacznie się zmniejszyła, natomiast rezerwy żywej siły regularnie przychodzą do miasta, przy czym przebywając tam niedługo – od dwóch do siedmiu dni. W warunkach niezwykle ciężkich, intensywnych walk i w warunkach wiosennej pogody z okopami w błocie właśnie taka rotacja jest słusznym i optymalnym rozwiązaniem. Co więcej, nasze dowództwo ostatnio stosuje w mieście jeszcze taktykę wabienia. Przed odejściem naszych jednostek z dużych i wysokich budynków są one minowane, a kiedy wrogie jednostki w dużej liczbie wchodzą do tych budynków, są one wysadzane. Chyba widzieliście nagrania takich ogromnych wybuchów w Bachmucie. Co więcej, jeśli wróg nie wchodzi do tych budynków w dużej liczbie, to nasi wojownicy kontratakiem znów je zajmują i dokuczają stamtąd wrogowi, zmuszając go w ten sposób, prędzej czy później, do ataku i już znaczną liczbą obozowania tamże – i wtedy planowany wybuch i dziesiątki, setki nowych „dwusetek” – nowo przybyłych chórzystów Kobzona. Tak, poświęcamy swoje budynki. Tak, to łakomy kąsek dla ordyńskich propagandystów, którzy wrzeszczą o „barbarzyńcach-Ukraińcach, którzy niszczą miasto”. Ale to są te komunalne ofiary, które drastycznie zmniejszają liczebność żywych ordyńskich wojaków, którzy przybyli, by czynić ludobójstwo na naszej ziemi. W ten sposób w Bachmucie przy minimalnej liczbie naszych wojsk, techniki i amunicji zadawane są maksymalne straty wrogowi. Wszystko świadczy o tym, że to nie jest po prostu miasto-twierdza, BACHMUT – to wielka PUŁAPKA dla wroga. Pułapka, której nie mogą uniknąć, nawet jeśli zrozumieli, że to pułapka. Bo trzeba wykonywać rozkaz führera, by wyjść przynajmniej na granice administracyjne obwodów donieckiego i ługańskiego. A do tego zbliża się dzień pobiedobiesia – “9 maja”, kiedy muszą wrzeszczeć o “zwycięstwach”, a ich nie ma. Tutaj jeszcze czas wiosennego gruntu upływa, nadchodzi czas ataku ukraińskich wojsk. Taki sobie zugzwang dla przeciwnika – sytuacja, kiedy jakikolwiek ruch prowadzi do jeszcze większego pogorszenia jego położenia. Taka mądra i mistrzowska taktyka bezpośrednio zmienia wynik partii ze zwycięstwa na porażkę (teoria gier wie o tym). Czyli wróg przyszedł tutaj po łatwe zwycięstwo (z paradnymi mundurami w swoich walizkach), zamiast tego nieuchronnie i nieodwołalnie zmierza do porażki. Podobna strategia i taktyka, w tym czy innym stopniu, stosowana jest przez nasze dowództwo na wszystkich odcinkach i kierunkach frontów, przede wszystkim – w Awdijiwce i Marjince. Wszystko to świadczy o tym, że Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy wyraźnie zrozumiał: bez masowych strat ordyńskich wojsk zwycięstwa nie zdobyć i kolosalne straty zmuszą Kreml i całą ordyńską ludność imperium do porzucenia swoich planów. Właśnie po to została znaleziona właściwa strategia, która jest skuteczna właśnie teraz, w tych okolicznościach i warunkach czasu. W rezultacie mamy: siły zbrojne ordy, które nie tak regularnie zmieniają swoje jednostki (jak to elastycznie robią Siły Zbrojne Ukrainy), a dlatego stale zmuszone są bić się swoim wyczerpanym i zużytym składem w walkach z bardziej świeżymi pododdziałami z rotacji Sił Zbrojnych Ukrainy. Tymczasem, kiedy wróg wyczerpuje się fizycznie i moralnie, ponosi znaczne i bolesne straty, główne siły Sił Zbrojnych Ukrainy nawet nie biorą udziału w działaniach bojowych: one na tyłach przebudowują się, szkolą, odpoczywają, znajdują się w rezerwie dla manewru, zastosowania w potrzebnym miejscu i w odpowiednim czasie. Tak, już 4-5 miesięcy nie ma szerokich i głębokich wyzwoleńczych ofensyw naszego wojska. Tak, to boli ukraińskie społeczeństwo. Więc porozmawiajmy o tym, kiedy i jak to będzie. Zatem, po kolei. Czy możliwa jest ofensywa Sił Zbrojnych Ukrainy w Bachmucie? Tak, możliwa. Ale jeśli tak jest, to niekoniecznie będzie ona właśnie tutaj. Takie warunki ofensywy – niejawne i niezauważalne – są skuteczne, jeśli przygotowywane są z rozumem i ze wszystkimi zasadami tajemnicy. I to dobrze, że takie kierunki wyzwoleńczego ruchu są mnogie i dlatego przewidzieć ich nie sposób. Tak lepiej właśnie dla takiej ofensywy. Ten, kto o tym pisze, – albo ignorant, albo pusty nieodpowiedzialny hajper, albo po prostu głupiec, a z reguły – wszystko razem. Jest jeszcze opcja gry w dezinformację, aby zmylić przeciwnika. Wątpliwa, jak dla mnie, taka gra, ale i ona jest. Ja mogę prognozować kierunki ofensywy – główne i pomocnicze, ale nie będę tego robił, bo dlaczego mam pomagać wrogowi? Oprócz tego, wierzę w mistrzostwo i zbiorowy rozum dowództwa Sił Zbrojnych Ukrainy, ich zdolność do opracowywania skutecznych planów, co już udowadniali nie raz w trakcie tej fazy wojny. Jeśli chodzi o terminy, to oczekiwać szerokich, przełomowych operacji wyzwoleńczych przez nasze wojsko przed początkiem lata nie warto. Tak, teraz w Siłach Zbrojnych Ukrainy jest wystarczająca liczba wojsk. W Siłach Zbrojnych Ukrainy liczby wojskowych w trakcie tej wielkoskalowej fazy wojny zawsze nie brakowało. Nawiasem mówiąc, o tym w listopadzie otwarcie i wprost mówił Głównodowodzący Wałerij Załużny. A czego brakowało – tak to wyszkolenia wojsk, ciężkiej techniki i amunicji. Przebieg działań wojennych pokazał, że struktura głównych działających jednostek wojskowych z czasem wymaga zmian. Do jesieni w Siłach Zbrojnych Ukrainy głównymi działającymi postaciami (unitami) były brygady, które, zgodnie z praktyką prowadzenia walk, zaczęto wzmacniać dodatkowymi jednym-dwoma batalionami strzeleckimi, co było skuteczną odpowiedzią na taktykę działań BTGr (batalionowych grup taktycznych) okupantów. Jesienią, po serii odczuwalnych porażek, wróg zrezygnował z działań siłami BTGr i przeszedł do swojej klasycznej formuły dywizji i armii. Naszą odpowiedzią, elastyczną i kreatywną, na taką zmianę wrogich głównych działających formacji przeciwnika, stało się stworzenie “okrojonych” brygad, mniejszych pod względem wielkości, umownie mówiąc, które w fakcie są wzmocnionymi pułkami, w składzie trzech-czterech batalionów, kompanii czołgów i znaczącej, ale niewielkiej grupy artyleryjskiej. Takie przeformatowanie zaczęło się w styczniu i, oczywiście, jest to również skutek osiągniętej większej spójności i kompleksowości działań naszych formacji. Dlaczego właśnie taka struktura? Daje ona większą manewrowość i uniwersalność w działaniach bojowych przeciwko dywizjom i armiom przeciwnika, który działa mniej manewrowymi formacjami i zgodnie ze swoimi skostniałymi regulaminami – surowo w pionowym uporządkowaniu, bez inicjatywy poziomego szyku wojsk. To jeszcze jedno know-how dowództwa Sił Zbrojnych Ukrainy, które osobiście mi bardzo odpowiada, moim zdaniem, taka nowinka ma dobre perspektywy w prowadzeniu dalszych walk. Oprócz tego, taka struktura jest przybliżeniem do struktur NATO, czyli koniecznością dla integracji z nim (z uwzględnieniem tego, że nam w dalszym ciągu coraz bardziej przyjdzie walczyć bronią właśnie NATO). Jeszcze jeden istotny czynnik, który znacząco określa terminy rozpoczęcia wyzwoleńczej ofensywy, to pogoda, a w tym roku wiosenne gleby mogą wyschnąć do stanu, który umożliwi natarcie, dopiero gdzieś w połowie maja. Czy to dla nas źle, czy dobrze, taka właśnie wilgotna i przeciągająca się wiosna? Mam śmiałość twierdzić, że dobrze! Dlatego że głównym czynnikiem rozpoczęcia udanej ofensywy jest pełnowymiarowe dostarczanie broni i amunicji od naszych partnerów, zgodnie z planami nakreślonymi podczas zimowych spotkań w Ramstein, oraz szkolenie naszych żołnierzy w korzystaniu z tej broni. Podam realne terminy, a nie te, których by się chciało: broń, amunicja oraz wyszkoleni żołnierze w mniej więcej optymalnej ilości dotrą nie wcześniej niż pod koniec maja lub w czerwcu. Zatem nasza ziemia, nasze rozmiękłe w powodziach i deszczach czarnoziemy, nasza pogoda pomagają nam uniemożliwić operacje ofensywne wroga do czasu, kiedy będziemy gotowi ruszyć do własnego natarcia. Na własnej ziemi wszystko nam pomaga – i ściany (niestety zniszczonych miast i wsi), i miejscowi, którzy informują o dyslokacjach okupantów, i nasza pogoda, i sama nasza żywicielka, żyzna ziemia, która nie chce, aby wróg gwałcił ją swoim ordyńskim butem. Ale w terminie koniec maja-czerwiec raczej nie uda się zapewnić wielkich, przełomowych ofensyw. Ponieważ głównym problemem jest brak amunicji. Przezwyciężyć ten problem szybko, a tym bardziej na hura, jest niemożliwe. Do tego potrzeba czasu, nie mniej niż 6 miesięcy, aby osiągnąć produkcję amunicji w takiej ilości, która będzie w stanie zapewnić szeroki, głęboki wyzwoleńczy marsz naszego wojska. Dostawy w czasie będą rosły, czyli stanie się to nie wcześniej niż jesienią. Trzeba patrzeć prawdzie w oczy. Nie oznacza to, że żadne przełomy do tego czasu nie są możliwe, bo kunszt i kreatywność dowództwa oraz wszystkich naszych żołnierzy już nie raz dokonywały tego, co wydawało się zupełnie niemożliwe. Ale warto też brać pod uwagę to, że wróg, choć z trudem, ale też się uczy, i te operacje, które stały się możliwe dla nas w przeszłości, teraz będą znacznie trudniejsze do zrealizowania. Potrzebna jest ostrożność w śmiałości, rozwaga w kreatywności oraz wiele wytężonej pracy wszystkich zapleczy, całego społeczeństwa, a także naszych partnerów. W tym nurcie wydaje mi się, że warto by było, aby nasi włodarze odeszli od krytyki zachodnich partnerów, którzy „zwlekają” z udzieleniem nam pomocy. I nie apelować do tego, że każdy dzień zwłoki w dostawach to dodatkowe śmierci naszych żołnierzy. Bo trzy lata zwłoki, a nawet wstrzymywania programów zbrojeniowych, to właśnie to, czym zajmowała się obecna władza przed rozpoczęciem wojny. Więc o zwłoce i ofiarach lepiej pomilczeć – i to jako minimum. Teraz trzeba nie szukać, na kogo przelać swoją winę, a znajdować niebanalne, kreatywne rozwiązania problemów. Oto na przykład: obecnie na ukraińskim terytorium ryzykownie i niebezpiecznie jest rozwinąć produkcję wojenną, ale rozwinąć taką produkcję na terytorium sąsiadujących z nami państw, moim zdaniem, jest całkowicie możliwe. Środki na to, jestem pewien w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dlatego znajdą się u naszych partnerów środki, aby zbudować fabryki wojskowe pod klucz, w jak najkrótszym czasie. Potem te fabryki, kiedy stanie się to możliwe, będzie można przewieźć na Ukrainę. Co więcej, istniejące fabryki wojskowe na Zachodzie nie pracują całodobowo, na trzy zmiany, a nam jest to rozpaczliwie potrzebne. Ale przecież na Zachodzie przebywają teraz miliony naszych ludzi – obywateli Ukrainy, którzy wyjechali z Ukrainy w tym czasie. I jest to z reguły wystarczająco wykwalifikowana siła robocza, zresztą czasami bardzo twórcza. Mogliby oni zapewnić całodobową pracę przedsiębiorstw wojskowych, zbudowanych na potrzeby Ukrainy, a także już istniejących fabryk naszych partnerów. Nawiasem mówiąc, można do tego zaangażować tych pracowników fabryk wojskowych, którzy z oczywistych przyczyn pozostali bez swojej fachowej pracy na terytorium Ukrainy – wysłać ich do tych fabryk na Zachodzie. Ten, kto chce znaleźć wyjście – znajdzie. Byleby naprawdę chciał, byleby był kompetentny i szczery, twórczy i mądry, wytrwały w dobrych uczynkach i nie retorycznie kochał Ukrainę, lecz całym sercem, całą duszą. I na koniec kilka zdań odnośnie hałasu wokół „wycieków z Pentagonu”. Nie zajmuję się konspirologią, dlatego nie mam ani zamiaru, ani chęci szczegółowo tego „analizować”. Takie „wycieki” zawsze są czyjąś grą, której istotę z reguły poznają po wojnie zwycięzcy, a i to nie zawsze i często nie od razu. Dlatego „analizowanie” tego teraz jest marnością. Jedyne, co muszę powiedzieć: te „ultra”-sekrety, moim zdaniem, wyglądają jak wielkoformatowy digest z różnych źródeł – wypowiedzi polityków, mnóstwa analityków i ekspertów, dziennikarzy, sieciowego kalejdoskopu wpisów i komentarzy itp. Czyli w większości te „sekrety” są w wolnym dostępie w globalnej przestrzeni informacyjnej. Czyż to dziwne, że USA obserwują możnowładców na Ukrainie, w Izraelu i Korei Południowej? Bo właśnie te państwa są tymi, w które USA wkładają najwięcej swoich wysiłków i środków. I do rządów tych państw rzeczywiście, delikatnie mówiąc, jest wiele zastrzeżeń i wątpliwości, i to nie tylko w rządzie USA, ale także w społeczeństwach Ukrainy, Izraela, Korei i USA. Nie wywołuje zdziwienia, przynajmniej u mnie, także ten niski poziom poinformowania odnośnie spraw ukraińskich i ich istoty wśród establishmentu USA, a i na Zachodzie w ogóle, nie mówiąc już o przeciętnych obywatelach. Przez ten czas naczytałem się tyle nieudolnych tamtejszych artykułów analitycznych i nasłuchałem się tyle samo nieudolnych wypowiedzi zachodnich polityków o Ukrainie, że te „sekrety” mnie w żaden sposób nie ruszają i nie dziwią. Nieznajomość Ukrainy rzeczywiście czasami szokuje. Chociaż, oczywiście, w ciągu minionego roku taka nieznajomość zaczęła się zmniejszać i pojawiło się pewne zrozumienie. Ale my róbmy swoje! Idźmy do zwycięstwa i angażujmy do pomocy w tej szlachetnej sprawie dla losu całego świata naszych partnerów. Angażujmy wytrwale, ale z rozumem, taktownie, z koleżeńską wdzięcznością i wymaganiami. Bo my razem robimy jedną sprawę: bronimy wolności Ukrainy i czynimy świat lepszym. Sława Ukrainie! Sława Siłom Zbrojnym Ukrainy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Podlegają likwidacji: Putin i po-Putin

Jurij SZCZERBAK 1. Teoretyk eurazjatyckiego Imperium Zła, ideolog rosyjskiego faszyzmu Aleksandr Dugin opublikował programowy artykuł pod znamiennym tytułem „Putin jako wielki władca i po-Putin” (KATEHON, 11.04.2023). Artykuł zaczyna się od twierdzenia, że istnieje „bezpośrednia zależność wydarzeń na froncie od stopnia i intensywności PATRIOTYZMU w państwie i społeczeństwie”. „Zatrzymanie SWO (czyli krwawej rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie) w tym stanie, w którym się znajduje, jest NIEMOŻLIWE”. „Pragnąć pokoju... może tylko zdrajca, wróg Rosji – narodu i państwa”. „Proces PATRIOTYZACJI w społeczeństwie posuwa się niezwykle POWOLI”. Już pierwsze wersy tego alarmistycznego opusu świadczą, że panika, która ogarnęła znaczną część rosyjskich elit w związku z realną możliwością porażki putinowskiej awantury, dotknęła także takich nieuleczalnych podżegaczy wojennych, jak p. Dugin. Ten filozof, w którego wstąpiły demony nienawiści i przemocy, również poczuł zbliżanie się krachu archaicznej mesjanistycznej utopii o światowym panowaniu Rosji nad zbiorowym Zachodem. Dugin wciąż próbuje udawać optymizm, mówiąc, że „wyszliśmy na stały wektor – konsekwentnego, choć wciąż niezwykle powolnego, powściąganego PATRIOTYZMU”. Słowo „patriotyzm” jest dla niego święte i oznacza jednocześnie buńczuczne imperialne slogany, morale najeźdźców (niezwykle niskie), poziom zarządzania (niekompetentnego) rosyjskim potiomkinowskim wojskiem, a przede wszystkim chęć/niechęć rozpropagandowanego żołdactwa do umierania za ukochanego führera Putlera. Jednak ile by nie powtarzać słowa „patriotyzm” (czyli absurdalnej agresywnej doktryny „ruskiego miru”), bogini zwycięstwa Nike nie zatrąbi na cześć kryminalnych przestępców, którzy dręczą Ukrainę i grożą światu wojną nuklearną. Dugin z niepokojem konstatuje, że w 2023 roku „będzie się określać obraz naszej przyszłości: jaka ma być Rosja na kolejnym zakręcie jej historycznego bytu”. Tak, to prawda. Właśnie w 2023 roku rozstrzygną się losy światowej cywilizacji, dalszego rozwoju ludzkości w XXI wieku. I rozstrzygną się one na polach bitew w Ukrainie. W razie porażki w Ukrainie (w co nie wątpimy) moskiewska Orda przekształci się w marginalną prowincję Chin. Po uroczysto-żałobnej uwerturze Dugin przechodzi do głównej tematyki swojego manifestu. 2. Putin. Z ilustracji do artykułu A. Dugina w internetowym czasopiśmie rosyjskiego prawosławnego faszysty Małofiejewa „KATEHON” patrzy na nas nie łysiejący karzeł o drobnych rysach twarzy i martwym spojrzeniu rybich oczu – Władimir Władimirowicz Putin w swoim realnym wizerunku, lecz putinopodobny superbohater komiksów – potężny, szerokobarki rycerz, uwieńczony carską koroną, zakuty w zbroję z marszałkowskimi pagonami – taka sobie mieszanka rosyjskiego witezia-młodzieńca z blond bestią – SS-manem z dywizji Adolf Hitler. Dugin, który jeszcze w 2022 r. życzył śmierci Putinowi – po odwrocie Rosjan z Chersonia, teraz śpiewa odę o „wielkim władcy” w stylu stalinowskich lizusów lat 1940-1950: Putin „od nikogo nie zależy i skupił w swoich rękach całą pełnię władzy”. Stanął na czele HEARTLANDU, jądra Eurazji, ogromnego lądu, w walce z znienawidzonym oceanicznym wrogiem USA; Putin, rozpoczynając wojnę przeciwko Ukrainie, zapoczątkował „prawdziwy PATRIOTYCZNY zwrot – od suwerenności państwa do suwerenności cywilizacji (!)”. Orientacja na utwierdzenie odrębności rosyjskiej cywilizacji eurazjatyckiej (czyli na archireakcyjne szowinistyczne postulaty „ruskiego miru”) – „to były decyzje wyłącznie samego Putina, Putina JAKO OSOBISTOŚCI”, – podkreśla Dugin, prowadząc ostrożnie czytelnika do głównego celu, dla którego, właściwie, został napisany ten artykuł. Chodzi o odejście Putina od władzy, o jego usunięcie, zniknięcie, polityczną lub fizyczną śmierć. Oto jak elegancko pisze o tym doświadczony demagog: „absolutność władzy Putina jest taka, że tylko on wybiera, kiedy nadejdzie okres „po Putinie” – przy władzy może pozostawać „w nieskończoność”, naród, społeczeństwo go w tym tylko poprą”, – miękko ściele Dugin trumnę Putinowi. „ALE ON MOŻE TEŻ PRZEKAZAĆ WŁADZĘ – PRZY CZYM ZNOWU KOMU ZAPRAGNIE” (!). Oto gdzie kryje się główny przekaz tego posłania: wataha faszystowsko-czekistowskich bandytów, która przejęła władzę w Rosji, czując nieuchronną porażkę, przygotowuje się do spławienia swojego wodza i nauczyciela, usunięcia z politycznej sceny tego żałosnego, starzejącego się przegrywa, aby rozpocząć nowy etap rosyjskiej historii: etap „PO-PUTINIE”. Znamy kalkulacje rosyjskich liberałów i szeregu zachodnich polityków, którzy mają nadzieję na dojście do władzy kogoś z bliskiego otoczenia Putina (na wzór Chruszczowa po Stalinie), kto szybko „znormalizuje” sytuację, zakończy wojnę, pójdzie na pewne ustępstwa wobec Ukrainy i Zachodu, aby zachować władzę i majątek – a w zamian otrzyma zniesienie międzynarodowych sankcji i przebaczenie. Ale Dugin w imieniu fanatycznych Z-patriotów (a takich w Rosji jest około 30%, poczynając od Girkina-Striełkowa, Prigożyna i innych) twardo oświadcza: porzućcie bezpodstawne marzenia. Nam potrzebny jest kontynuator sprawy Putina, a nie liberalny zdrajca. 3. Kimże jest Po-Putin? Z kim przyjdzie nam mieć do czynienia, jeśli zrealizuje się Duginowska mrzonka? Kogo ci szaleni podżegacze światowej rzezi chcą posadzić na zakrwawionym rosyjskim tronie? Czy mają już konkretną kandydaturę i kiedy chcą przeprowadzić tę operację? Na ostatnie pytanie jest odpowiedź: odsuną Putina od władzy w przypadku, jeśli udana będzie kontrofensywa Ukrainy, której tak się boją. Casting na stanowisko Po-Putina już trwa. Jakie wymagania stawia się nowemu dyktatorowi? Przede wszystkim: pod żadnym pozorem nie powinien „uchylić się od geopolitycznego kursu, od PATRIOTYZMU i cywilizacyjnej tożsamości Rosji”. Po-Putinowi „jeszcze tylko przyjdzie dowieść, że jest godnym kontynuatorem Putina i zdobyć legitymizację w geopolityce, PATRIOTYZMIE... i odrodzeniu ruskiego miru”. Następca musi „zdecydowanie i za wszelką cenę (!) wygrać wojnę ze zbiorowym Zachodem na Ukrainie, tak, aby nikt nie mógł wątpić w zwycięstwo”. Tutaj Dugin wymienia drugi po Ukrainie znienawidzony przez siebie kraj: Po-Putin w swoim ofensywnym zapale „nie powinien zatrzymywać się nigdzie WCZEŚNIEJ NIŻ NA GRANICY Z POLSKĄ” (!). Mimo wszystko Polski się boją. Putinowskiemu następcy daje się szereg dodatkowych poleceń. Musi wykorzeniać zachodnie warunki cywilizacyjne – kapitalizm, liberalną demokrację, ideologię praw człowieka, postęp techniczny, międzynarodowy podział pracy, cyfryzację, wierność normom prawa międzynarodowego, „zreformować” struktury zarządzania Rosją, przeprowadzić „rotację elit”, czyli szerokie czystki w celu zastąpienia „liberałów i zdrajców” patriotami – weteranami wojny. Po-Putinowi zleca się budowanie ODRĘBNEJ od Zachodu i Wschodu (?!) cywilizacji „ruskiego miru”. Jeszcze jeden ważny wniosek próbuje narzucić światu Aleksandr Dugin: dogadujcie się, póki nie jest za późno, z Putinem, bo tylko z nim jeszcze można budować jakiekolwiek relacje. Bo po-putinowski odmieniec przejdzie „nie po prostu na język PATRIOTYZMU, a na język ULTRA-PATRIOTYZMU”. Reformy ten po-putinowski potwór będzie wprowadzał już „nie w miękkim putinowskim kluczu (czytelnik wyobraża sobie ten „miękki klucz” morderstw, otruć i aresztowań), a w twardym prigożynowskim kluczu”. 4. Zakrwawiony młot Prigożyna, którym zabija się wrogów – oto nowa rosyjska broń, niemająca odpowiedników, nowy „klucz” patriotów. Rozbudzona wezwaniami do przemocy rosyjska czerń, która niegdyś była czarną sotnią, w czasach Putina urosła do milionów potencjalnych morderców i rabusiów, którzy wierzą każdemu słowu propagandy i uważają Ukraińców, Polaków, Amerykanów oraz innych za śmiertelnych wrogów, nienawidzą wolności i gardzą demokracją. Rosyjska kultura, niegdyś doprawdy wielka i błyskotliwa, zbudowana na wiecznych chrześcijańskich wartościach dobra i miłosierdzia, zdegradowała do poziomu rozbójniczego krzyku opriczników „Gojda!”, który wybrzmiał z ust aktora na moskiewskim wiecu z udziałem Putina. Od takich światowych filozofów jak Wołodymyr Wernadski i Nikołaj Bierdiajew – do ludobójcy Dugina, który swego czasu zasłynął udziałem w moskiewskich imprezach na cześć SS, z okrzykami „Sieg Heil!”. U podstaw rosyjskiej państwowości został położony imperialny pryncypat podboju, zagarnięcia, okupacji i kolonizacji przyległych terytoriów. Jak świadczy ukraińsko-kanadyjski historyk Orest Subtelny, jeśli w 1462 roku księstwo moskiewskie posiadało 24 tysiące kilometrów kwadratowych, to w roku 1914 imperium obejmowało 23,8 MILIONA kilometrów kwadratowych, czyli jedną szóstą powierzchni ziemskiej. Terytorium rosyjskiego drapieżnika rosło dziennie ze średnią prędkością 80 kilometrów kwadratowych! Dzisiaj, w rejonie Bachmutu, rośnie ono o kilka metrów kwadratowych na miesiąc kosztem tysięcy trupów rosyjskich najeźdźców. W latach 60. XX wieku w ZSRR stał się popularny pacyfistyczny wiersz Jewgienija Jewtuszenki „Czy Rosjanie chcą wojny?”, na co w 2023 roku udzielono odpowiedzi: nie tylko chcą, ale żarliwie pragną! Rosja stoczyła się od kłamliwej pieśni „My za pokój” do pełnoskalowej wojny przeciwko Ukrainie. Wojny, w której, według świadectwa ministra obrony Ukrainy („Weczirnij Kyjiw”, 16.04.2023 r.), zginęło około 50 tysięcy żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, którzy bronili swojej ziemi; wiarygodnie udokumentowane ofiary wśród ludności cywilnej stanowią, według danych ONZ, ponad 8000 zabitych, wśród których ponad 500 dzieci, oraz 14 tysięcy rannych – i są to bardzo zaniżone liczby (Suspilne: Nowyny, 24.03.2023 r.). Uchodźcami w wyniku wojny stało się ponad 8,1 miliona Ukraińców (Agencja ONZ ds. Uchodźców, 8.03.2023 r.). Oto co przyniosła doktryna „ruskiego miru” Putina-Dugina. I to jeszcze daleko nie koniec. Nie wiemy, czy wojna zatrzyma się na ziemiach Ukrainy, nie docierając do granic Polski, czy ognisty wał morderstw potoczy się dalej. Dugin, proponując usunięcie nieudacznika Putina, marzy o postawieniu na jego miejscu hiper-Putina – jeszcze większego łotra i mordercy. Jedyną adekwatną odpowiedzią demokratycznych narodów powinna stać się likwidacja Putina oraz jego możliwych następców z falangi „ruskiego miru”. Tak, jak uczyniły to amerykańskie siły operacji specjalnych z Osamą bin Ladenem. A ideologowi „ruskiego miru” Duginowi warto przypomnieć dzień 16 października 1946 roku, kiedy w Norymberdze powieszono teoretyka hitleryzmu Juliusa Streichera. 17–18 kwietnia 2023 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Derusyfikacja, deoligarchizacja, deputynizacja Ukrainy

Pod takim tytułem 11 kwietnia odbył się okrągły stół, zorganizowany przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Switłana FESZCZENKO Nie mniej znaczący dla Ukrainy, w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej, jest front intelektualny, dla którego problemy derusyfikacji, deoligarchizacji i deputynizacji są dziś podstawowe. W słowie wstępnym przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, znany polityk i działacz społeczny Pawło Mowczan, nakreślił znaczenie tych pojęć oraz ważność ich rozwiązania dla Ukrainy. Podkreślił, że sygnały rusyfikacji Ukrainy płynęły jeszcze na długo przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji, i przytoczył cytaty z wypowiedzi znanych w Moskwie ludzi, które zostały wydrukowane jeszcze na początku lat 2000. W szczególności Rustama Rachmataulina, który później został doradcą Putina. Jeszcze w 2009 roku ostrzegał on przed groźbą wojskowego rozłamu między składowymi byłego ZSRR oraz o tym, że kwestia ukraińska pozostaje główną nierozwiązaną kwestią rosyjskiej etnopolityki. A Ołeksandr Dugin w swojej książce „Podstawy geopolityki”, wydanej w Moskwie w 2000 r., pisze o tym, że Ukraina jako państwo nie ma żadnego sensu politycznego. Tę frazę wielokrotnie słyszeliśmy z ust moskiewskiego dyktatora, nią posługuje się on dzisiaj. Jeszcze w 2000 roku Dugin zaznacza, że problem ukraiński był i pozostaje głównym problemem, który stoi przed Moskwą i trzeba go natychmiast rozwiązywać, bo istnienie Ukrainy w tych granicach i ze statusem suwerennego państwa jest tożsame z zadaniem niszczycielskiego ciosu w bezpieczeństwo geopolityczne Rosji, równoznaczne z inwazją na jej terytorium. Przygotowania do wojny zaczęły się jeszcze na początku lat 2000. I „Proświta” wielokrotnie zwracała się do ówczesnej władzy, lecz nasze wpływy były nieznaczne, kończyło się na tym, że do władzy przychodzili politycznie obcy ludzie, którzy nie rozwiązywali naszych problemów narodowych. Wtedy właśnie zrodziło się pojęcie trzech „P”: patriotyzm, przyzwoitość, profesjonalizm. Otóż dla ich realizacji już wtedy trzeba było zrealizować trzy „D”: derusyfikacja, deoligarchizacja i deputynizacja. Wystąpili: Iwan Zajeć, znany polityk i działacz społeczny; Heorhij Filipczuk, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy; Wasyl Kujbida, polityk, działacz społeczny, naukowiec; Mykoła Hołomsza, prawnik, polityk, lider partii politycznej „Patriota”; Wasyl Hłaholuk, działacz kulturalno-oświatowy, przewodniczący Kołomyjskiego Miejskiego Oddziału „Proświty”; Serhij Prysuchin, doktor filozofii, działacz społeczny; Wołodymyr Semystiaha, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Oddziału „Proświty”, historyk i działacz społeczny; Petro Czerneha, doktor nauk historycznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa; Ludmyła Łysenko, historyk sztuki, etnograf, folklorysta, prezenterka telewizyjna; Kyryło Stecenko, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Oddziału „Proświty”, skrzypek, działacz społeczny; Petro Szymkiw, przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Oddziału „Proświty”. Nagranie pełnej wersji okrągłego stołu można obejrzeć na kanale YouTube „PROSWITA TB” pod tytułem „Okrągły stół Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki: „Derusyfikacja, deoligarchizacja, deputynizacja Ukrainy””. nie tylko żywi, ale i umarli odgrywają znaczącą rolę we współczesnym życiu każdego narodu. Oni są twórcami jego moralności i nieświadomymi motorami jego zachowania”. Te niewymyślone opowieści, których linia fabularna zbudowana jest wyłącznie na realnych wydarzeniach, to gruntowna proza dokumentalna, wymodelowana w formacie swobodnego wykładu, oparta na dokumentach, wspomnieniach świadków oraz samego autora. Do określenia takiej literatury aktywnie wykorzystuje się anglojęzyczny termin „non-fiction” (ang. non-fiction, dosł. – „niewymyślone”). W ostatnich kilku dziesięcioleciach wywołuje ona zwiększone zainteresowanie, co badacze wiążą ze znacznymi wstrząsami politycznymi i społecznymi współczesności. Ponieważ człowiek rozumie całą iluzoryczność możliwości całościowego wyrażenia samej istoty bytu, zaczyna on w zamian szukać środków odzwierciedlenia różnych jego odcieni, zastępując „wielkie narracje” różnorodnym „doświadczeniem fragmentarycznym”, lokalnymi historiami i uwagą poświęconą poszczególnym osobistościom. Iwan Maluta już dawno pracuje z takim materiałem, uwydatniając, „podświetlając” go poprzez losy realnych bohaterów i zmuszając czytelnika do współodczuwania przeszłości. Spod jego pióra wyszły: książka-wołanie o dysydentach „Ahow” (2012), szkice historyczno-krajoznawcze „Jedna z trzech” (2013), „Na potrzeby duszy. Relikty folklorystyczne ojczystego kraju” (2018), powieść „Dwa razy nie umierać” (2021), liczne artykuły dokumentalno-publicystyczne w różnych mediach. I we wszystkich pracach wyczuwalny jest własny styl autorski, który sprzyja lepszemu zrozumieniu przez czytelnika psychologii głównych bohaterów, jasnego, żywego obrazu odtwarzanych wydarzeń, skłania do ich przemyślenia na nowo. Taka literatura apeluje do pracy wyobraźni estetycznej i współtworzenia z czytelnikiem. Mogę jedynie żałować, że pod koniec książki brakuje wykazu nazwisk ludzi, którzy stali się bohaterami książki, a tytuły artykułów w spisie treści są bezosobowe, dlatego trudno zrozumieć, o kim mowa. A jeszcze będę żałował, że ta niezwykle potrzebna książka ma znikomy nakład, który nie wystarczy nawet dla głównych bibliotek. Oczywiście, można by dodrukować, gdyby odezwali się sponsorzy… Pisarz w adnotacji wyraził nadzieję, że jego pisarstwo stanie się zaporą przeciwko zapomnieniu imion tych, którzy byli zaporą w duchowym oporze, sumieniem narodu w Imperium zła. Przyłączmy się do nadziei autora. Są tego warci!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Przeciw złu i zapomnieniu

Jarosława RYZNYKOWA, laureatka nagród literackich im. Hryhorija Skoworody i Iwana Franki. W przededniu jego jubileuszu w wydawnictwie „Stal” ukazał się zbiór utworów publicystycznych „Tabuizowane imiona”. Głównym tłem, na którym rozgrywają się wydarzenia esejów I. Maluty, jest okres od lat 70., kiedy Ukraina przeżywała głuche lata zastoju, kiedy jakikolwiek wolny przejaw twórczej osobowości był skazany albo na milczenie (L. Kostenko), albo na pozbawienie wolności czy nawet życia (H. Tiutiunnyk, I. Switłyczny, W. Stus), aż do odrodzenia niepodległości naszego Państwa. Jest to czas panowania totalitarnej komunistycznej hiperrzeczywistości, kiedy władza radziecka podmieniała prawdziwe, przerażające realia ideologicznymi mitologemami-symulakrami – „jednolity naród radziecki”, „szczęśliwe dzieciństwo”, „bogaty byt radzieckiego pracownika” itp. Obraz sfałszowanej (symulowanej) historii zastąpił historię realną, obraz „typowego bohatera” socrealizmu – prawdziwego człowieka. „Literatura tamtej epoki stawała się nie tyle źródłem estetyki – jak trafnie zauważa D. Drozdowski – co placówką dla tworzenia mitów”. W warunkach, gdy większość populacji ZSRR milczała i przystosowywała się, bohaterowie książki I. Maluty – ludzie twórczy, uświęceni ukraińską ideą, swoimi myślami i działaniami przeciwstawiali się totalitarnym wpływom, okazywali sprzeciw, na przykład, jak: – Jarosław Lesiw (1946–1991) – nauczyciel z zawodu, poeta i ksiądz UKGK z powołania, obrońca praw człowieka, więzień polityczny, podstępnie zabity w rodzinnych stronach w zaaranżowanym wypadku drogowym („Chrześniak starszyny UPA”); – Nina Wirczenko – utalentowana niepełnoletnia studentka wydziału fizyczno-matematycznego, która na skutek donosu koleżanki znalazła się na etapach GUŁAG-u, a w państwie ukraińskim została akademikiem, profesorem katedry wyższej matematyki Politechniki („Przekazała wiarę”); – Hryć Wołoszczuk – artysta i filolog, który za karykaturę Stalina otrzymał katorgę w obozach GUŁAG-u („Przezwany Zekiem”); – Wołodymyr Iwanyszyn – zmuszony do tułaczki filozof, który zginął w pobliżu stacji Rozdilna w zainscenizowanym przez esbeków samobójstwie, autor wspaniałego tekstu piosenki „Ciernista róża”, poświęconego Wiaczesławowi Czornowilowi („Szedłem do ciebie”); – Myrosław Mosjuk – bystry naukowiec Odeskiego Instytutu Selekcyjnego, który rozczarował KGB odmową składania zeznań przeciwko uwięzionemu obrońcy praw człowieka Wasylowi Barliadianu, a po raz drugi zasmucił esbeków tym, że odebrał im możliwość ukarania go zwolnieniem, ponieważ sam dobrowolnie został zwykłym robotnikiem odlewni („A odpowiedź jedna”); – Nastia Prysiażniuk – sławna folklorystka z ziemi winnickiej (tylko piosenek zapisała około siedmiu tysięcy), skazana w 1937 roku na 8 lat ciężkich robót („Zaprzysięgła ludowej pieśni”) oraz szereg innych. Dla mnie interesujące były wspomnienia o Rostysławie Pałeckim – unikalnym samouku-mistrzu dekoracyjnego malarstwa ze wsi Trojićke w rejonie lubaszowskim obwodu odeskiego, o którym I. Maluta robił jedną z pierwszych audycji w telewizji odeskiej („W niewyjaśnionych okolicznościach”). Szybko w utworach Pałeckiego „specjalni historycy sztuki” z KGB wykryli „tendencję do staczania się w stronę nacjonalizmu”. Już wiosną 1978 roku mistrz został zabity w zagadkowych okolicznościach. Mimo milczenia prasy radzieckiej, za granicą pojawił się komunikat o ideologicznym zleceniu na morderstwo, tę informację Maluta przekazał przez znaną obrończynię praw człowieka Oksanę Meszko. Dopiero później w niepodległej Ukrainie imię artysty zostało przywrócone z niebytu i w 2008 roku ustanowiono obwodową nagrodę im. R. Pałeckiego. O moralnym wyborze, duchowym oporze czy rozdarciu duszy pisarzy Wołodymyra Swidzińskiego, spalonego przez NKWD-zistów jesienią 1941 roku, Maksyma Rylskiego, Hryhora Tiutiunnyka, Mykoły Winhranowskiego i innych autor prowadzi opowieść w rozdziale „Zapomniani niezapomniani”. Do książki weszła także powieść dokumentalna „Dwa razy nie umierać” o pochodzącym z Czerkas Ihorze Dobrosztanie – zdesperowanym frontowcu, który stanął na czele powstania zeków w Workucie w 1955 roku, co ostatecznie przyczyniło się do ostatecznego demontażu GUŁAG-u. Nieco osobno stoi esej „Kontuzjowany strachem”, napisany na podstawie odtajnionych akt osobowych zmarłego „klasyka samizdatu” poety Mykoły Chołodnego, który podczas przesłuchań zaczął wydawać znajomych dysydentów. Pierwsze publikacje I. Maluty na ten temat w mediach tak bardzo oburzyły miłośników „utalentowanego łotra”, jak nazwał go Borys Antonenko-Dawydowycz, że autor musiał przedstawiać oponentom powtórne dowody zdrady („Poeta z „Ukrytym więzieniem” i in.). A z eseju biograficznego „Z imperatywnego trójkąta. Wspomnienia o niewidzialnej obronie” dowiadujemy się szczegółów życia samego autora książki „Tabuizowane imiona”, który za swoje przekonania był skazany na przemilczanie w epoce totalitarnego reżimu. Po raz pierwszy na „czarną listę” trafił we Lwowie, gdzie pracował jako inżynier i studiował na zaocznym oddziale wydziału dziennikarstwa na tamtejszym uniwersytecie. Po napisaniu pracy zaliczeniowej z cytowaniem wierszy Wasyla Symonenki, Liny Kostenko, przypomnieniem o dziesięcioleciu w GUŁAG-u Ostapa Wyszni, na skutek podłych publikacji Ołeksija Połtorackiego wykładowca podejrzewał nierozważnego zaocznego studenta o nacjonalizm i powiadomił odpowiednie organy. To zmusiło Iwana do przeprowadzki do, wydawałoby się, stosunkowo „demokratycznej” i „rozluźnionej” Odessy, gdzie mógł zatrudnić się jako scenarzysta w telewizji i redaktor w wydawnictwie „Majak”. Ale po aresztowaniu jego przyjaciela Ołeksy Ryznykiwa i znajomej Niny Strokaty-Karawanśkiej, oskarżonych o ukraiński nacjonalizm, musiał ponownie dokonać moralnego wyboru. W rezultacie Iwan Maluta za odmowę pomocy śledztwu KGB, a w rzeczywistości za odmowę składania zeznań przeciwko towarzyszowi, został zwolniony z pracy. Wtedy ucierpiało wielu odesitów – Marija Owdiienko, Ludmyła Awdiiewśka, Hałyna Mohyłyćka, Wiktor Szapraniw, Kostiantyn Pidriz, Ołeh Olijnykiw, Wołodymyr Kryżaniwśki, Ołeś Czajkiwśki i in. Na przesłuchaniach w jaskini szarej Początkowo siwiały myśli Jakby obsiadły drapieżne bestie Tylko na odległość ręki, – wspomina autor swój ówczesny wewnętrzny pojedynek odwagi ze strachem. Opierając się wątpliwościom i dokonując wyboru pozostania uczciwym wobec siebie i innych, wiedział, na co się porywa: I stało się wszystko – jak na pożegnanie. W niczym nie wahałem się. Tak zaczynało się wygnanie z tabuizowanym imieniem. Rzeczywiście, „tabuizowanemu” Iwanowi nie pomogła nawet przeprowadzka do Kijowa, bo i tam szantaż trwał nadal. Pewnego razu w gabinecie kijowskiego generała I. Maliucie odczytano zamówioną „recenzję” na jeszcze nieopublikowane wiersze i dziwiono się, że „przeoczyli go towarzysze” w Odessie. A do tego wezwania na rozmowy profilaktyczne, lustracja korespondencji, groźby, podsłuchiwanie rozmów telefonicznych, presja psychologiczna i tym podobne. Widziałam i odczuwałam to sama na przykładzie mojego dwukrotnie represjonowanego ojca Ołeksija Riznykowa i matki-obrończyni praw człowieka Hałyny Mohyłnyckiej. KGB prześladowało swoje ofiary niemal do końca gorbaczowowskiej „pieriestrojki”. Ale wybór został dokonany! Tak było i tak jest, że za prawdę – prześladowania. I złowieszcze „A tu!” – tam, gdzie ja. Z pokutą nie wrócę! Choć trzymać się niełatwo... I dalej autor pisze: „My nie uciekaliśmy ze strachu. My jesteśmy wygnańcami. Z „naznaczoną biografią”. Gnani na niewidzialną barierę, którą pokonywaliśmy, nie zostawiając w zakładnikach sumienia”. Nawet z tak pobieżnej analizy książki „Tabuizowane imiona” widać, że pisarz dobierał głównych bohaterów według jasnych kryteriów moralnych i oddania ukraińskiej idei. W strukturyzowaniu materiału, a także w ocenie wydarzeń wyraźnie przejawiała się autorska subiektywna opinia, która wystąpiła jako pewna organizująca, systemotwórcza dominanta całej książki. Nakreślając życiowe drogi bohaterów, autor jakby proponuje czytelnikowi zrozumienie ich specyficznego sposobu odczuwania świata, wartości ich osobistego doświadczenia, ich miejsca i roli w społeczeństwie oraz świecie w ogóle. Jego stanowisko współbrzmi z myślą G. Le Bona, który twierdził: „Nie 16 kwietnia zasłużony dziennikarz Ukrainy, publicysta, poeta, krajoznawca, członek NSPU Iwan Maliuta obchodził wspaniały jubileusz – 80 lat. Jest on laureatem literacko-artystycznej nagrody im. W. Juchymowycza (2014), nagrody literackiej Mychajła Stelmaha czasopisma „Winnycki kraj” (2018) oraz nagrody literackiej im. Todosia Osłmaczki (2022), posiada odznaczenie NSŻU „Złote pióro” (2009).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Czy działa Strategia bezpieczeństwa informacyjnego?

Ihor ZOC Niedawno brałem udział w konferencji naukowo-praktycznej „Opór narodowy: problemy, rozwiązania, perspektywy”, wśród organizatorów której znajdują się Ministerstwo Obrony Ukrainy, Związek Oficerów Ukrainy, Konfederacja Organizacji Dziennikarskich Ukrainy, Antyputyński Front Informacyjny oraz inne organizacje społeczne. Przygotowując się do wystąpienia na zaproponowany temat – reintegracja informacyjna terenów wyzwolonych, zainteresowałem się, jakie zabezpieczenie normatywno-prawne posiadamy w tym aspekcie. Wśród odpowiednich dokumentów najważniejsza jest Strategia bezpieczeństwa informacyjnego na okres do 2025 roku, przyjęta przez RBNiO i wprowadzona w życie Dekretem Prezydenta 28 grudnia 2021 roku, czyli na dwa miesiące przed pełnoskalową inwazją wojsk Federacji Rosyjskiej. Z chwilą rozpoczęcia działań wojennych dokument nie był rewidowany. Natomiast latem 2022 r. na stronie Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej pojawił się opracowany przez ten resort wspólnie ze interesariuszami projekt planu działań na rzecz realizacji Strategii bezpieczeństwa informacyjnego na okres do 2025 roku. Wśród siedmiu celów strategicznych pod nr 5 znajduje się taki, który przewiduje reintegrację informacyjną obywateli Ukrainy, zamieszkujących na tymczasowo okupowanych terenach oraz na przyległych do nich terytoriach Ukrainy, z ogólnokrajową przestrzenią informacyjną. W tym celu zaplanowano informowanie obywateli Ukrainy, w szczególności tych, którzy mieszkają na tymczasowo okupowanych terenach, o działaniach Ukrainy w zakresie ich reintegracji. Na 38 stronach tego planu znajduje się szereg działań, które w ten czy inny sposób są już realizowane. Na przykład, stale trwa kampania informacyjna dotycząca naświetlania w mediach wyrządzonych przez agresora szkód materialnych lub niematerialnych. W pewnym stopniu realizowany jest cel strategiczny nr 3 – podniesienie poziomu kultury medialnej i kompetencji medialnych. Ale dopiero 30 marca 2023 roku Gabinet Ministrów Ukrainy przyjął na posiedzeniu opracowane przez Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej rozporządzenie „O zatwierdzeniu planu działań na rzecz realizacji Strategii bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy na okres do 2025 roku”. Miejmy nadzieję na skuteczność tego długo oczekiwanego dokumentu rządowego. Nie mniej ważne, moim zdaniem, jest zrozumienie, czy przynosi rezultat działalność informacyjna na terenach, które Siłom Zbrojnym Ukrainy udało się wyzwolić. Nie dotykamy specyfiki działań informacyjno-psychologicznych naszych Sił Zbrojnych, które swoją część pracy wykonują. Wyjaśnijmy, czy tradycyjne dziennikarstwo jest obecne na wyzwolonych ziemiach. I oto niespodzianka: niemal jako pierwsze do odbiorcy docierają media, którymi państwo od dawna się nie opiekuje. Są to lokalne gazety, które w swoim czasie stały się niezależne lub przetrwały w okresie rozpaństwowienia. Niektóre z nich, tracąc pomieszczenia i sprzęt podczas wrogiej okupacji, zdołały wznowić wydawanie. Na przykład, niemal w pierwszym tygodniu po wyzwoleniu do Chersonia zaczęła docierać gazeta „Nowyj deń”, którą redaktor Anatolij Żupyna z kolegami przygotowuje we Lwowie. Biuro i moce produkcyjne tego wydawnictwa w Chersoniu są zrujnowane, samo miasto jest pod ciągłym ostrzałem, dlatego redakcja pracuje na odległość. Ale nie mniej ważną niż kwestia bezpieczeństwa jest kwestia finansowania: drogi papier i koszty druku. Póki co „Nowyj deń” i inne gazety wychodzą dzięki wsparciu organizacyjnemu Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, grantom organizacji międzynarodowych oraz dzięki entuzjazmowi swoich kierowników. Są to, między innymi, „Majak” (Bohoduchów), „Obriji Iziumszczyny” na Charkowszczyźnie, „Worskła” na Sumszczyźnie, „Zoria” w Łymanie (obwód doniecki). Ukazało się kilka wydań gazety „Wpered” dla Bachmutu, ale w ostatnich miesiącach rozpowszechnianie wydawnictwa na terenie hromady bachmuckiej jest niemożliwe. Logicznie jest rozważyć: dla kogo wydawać produkt medialny, jeśli trwają walki i niektóre tereny są po prostu wyludnione, a to nie tylko Bachmut, ale też Awdijiwka, Marjinka, Wuhłedar… Czyli na przyszłość musimy rozumieć, do jakiej grupy odbiorców kierujemy swój zasób informacyjny i co to za media – drukowane czy audiowizualne. Na to potrzeba czasu i środków. Jeśli, na przykład, lokalną gazetę zaczęto przywozić do Iziumu niemal następnego dnia po wyzwoleniu, to wznowienie nadawania „Radia Promiń” udało się dopiero teraz. Z telewizją jest trudniej. Jednocześnie, jak donoszą mieszkańcy Doniecczyzny, którzy mimo niebezpieczeństwa zdecydowali się na razie nie wyjeżdżać ze swoich miejscowości, na przykład ze Słowiańska, Kramatorska, Dobropilla czy Ołeksandriwki, wroga propaganda i teraz łatwo wchodzi do domów właścicieli anten satelitarnych, i to nie tylko do nich. Przypomnę, że tylko z Doniecka nadaje 38 rosyjskich kanałów telewizyjnych, z których 5 to „republikańskie”, oraz 8 kanałów radiowych (7 „republikańskich”). A przecież jest jeszcze Ługańsk z doświadczeniem propagandy od 2014 roku. Niezmiennie antyukraińska jest retoryka programów telewizyjnych. Dziennikarka Olha Kuczer w swoim artykule w wydawnictwie „Ostriw” (16.03.2023 r.) zauważa, że w tak zwanej „ŁRL” aktywnie rozpowszechniane są mity o nazizmie na Ukrainie i okrucieństwach Sił Zbrojnych Ukrainy. „Temat nazizmu i okrucieństw stoją obok siebie i przerażają strasznie. Po prostu niewiarygodne! Ci, którzy nie mają osobistych kontaktów z Ukrainą, wierzą w te okrucieństwa. I zdrowy rozsądek tutaj nie pomaga” – pisze Olha Kuczer. Jak zdenazyfikować dusze ludzi po wyzwoleniu – to ogromne wyzwanie dla naszej władzy i społeczeństwa w ogóle. Przecież obecnie mamy do czynienia nie po prostu z ORDLO i Krymem, rejonami Chersońszczyzny i Zaporoża, a z częścią rosyjskiej kolonii z kilkoma milionami faktycznych zakładników i więźniów. Co robić z tym spadkiem po usunięciu wroga z ukraińskich ziem, należy rozważać już teraz. Oczywiście, dobrze, że we wspomnianym planie działań na rzecz realizacji Strategii bezpieczeństwa informacyjnego zadeklarowano takie cele, jak rozszerzenie strefy naziemnego nadawania antenowego ukraińskich firm telewizyjno-radiowych z terenów przyległych do tymczasowo okupowanych terytoriów, i osobno – wsparcie rozwoju regionalnych i lokalnych mediów, w tym poprzez zamawianie i umieszczanie treści tematycznych, skierowanych do osób zamieszkujących na tymczasowo okupowanych terenach, ale czy to wystarczy? Potrzebny jest program państwowy na rzecz odbudowy rodzimych mediów, które straciliśmy po 24.02.2022 r., zwłaszcza regionalnych firm telewizyjno-radiowych. Czy jest teraz w kraju tyle lokalnych kanałów telewizyjnych, ile jest ich w Doniecku – 38? Obawiam się, że jest ich mniej. Na przykład w Zaporożu, podobnie jak w Dnieprze i niektórych innych dużych miastach, już drugi rok nie działa niegdyś potężny i wpływowy kanał telewizyjny z grupy medialnej Rinata Achmetowa. Z powodu problemów finansowych zaprzestał nadawania kanał telewizyjny „Apex”, powiązany z przedsiębiorstwem przemysłowym „Motor Sicz”. W mieście pozostało „Suspilne: Zaporoże”, które jest finansowane z budżetu państwa, latami było wykrwawiane i posiada mały budżet na własną emisję. Nadal działa komunalny kanał telewizyjny MTM, finansowany z budżetu miejskiego. Celem tego materiału nie było wszechstronne badanie sytuacji lokalnych nadawców – temat wymaga osobnej rozmowy. Jednak w kontekście przyszłej deokupacji to właśnie regionalne firmy telewizyjne mogłyby stać się informacyjnymi motorami odbudowy naszych terytoriów. Ale czy dożyją jako pełnowartościowe przedsiębiorstwa do tego czasu firmy telewizyjno-radiowe, które zmuszone były opuścić Słowiańsk, Mariupol, Pokrowsk, Siewierodonieck, Berdiańsk, Melitopol? Odpowiedzi nie ma. Prognozując dalszy rozwój wydarzeń, można przypuszczać, że wsparcie grantowe niektórych wydawnictw drukowanych i innych mediów przez organizacje międzynarodowe czy poszczególne kraje nie będzie stałe. Jak tu nie podziękować MSZ RFN, które podjęło się wsparcia gazety dla ukraińskich przesiedleńców pod nazwą „SCHID now”. Wydawnictwo w nakładzie 200 tysięcy egzemplarzy będzie ukazywać się dwa razy w miesiącu i będzie rozprowadzane bezpłatnie. To również niewielki, ale wkład w wzmocnienie naszej przestrzeni informacyjnej. Jednak to, jaka ona będzie jutro, czy będzie rozwijać się chaotycznie, jak obecnie, czy systemowo z jasną strategią – zależy od ogólnej sytuacji w państwie, woli politycznej władz i sukcesów naszych Sił Zbrojnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukraińska świadomość ziemi donieckiej

Walerija MUSCHARINA, studentka I roku wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki. „Co my, doświadczeni pracownicy prasy, i wy, bliska przyszłość naszego dziennikarstwa, mamy obecnie robić dla powrotu okupowanych terytoriów Donbasu na ukraińską drogę? Najważniejsze – nie wpadać w rozpacz, nie kostnieć i nie jałowieć z obojętności”. Taką naukę dał studentom-dziennikarzom stołecznego Uniwersytetu Hrinczenki Ihor Zoc, wieloletni redaktor naczelny jedynej w Doniecku ukraińskojęzycznej gazety „Donecczyna”. Jest on postacią w dziennikarstwie już choćby dlatego, że zdołał hojnym zasiewem ukraińskiego słowa i ducha zjednoczyć wokół wydawnictwa potężną i twórczą siłę ukraińskości, ludzi utalentowanych, energicznych, pracowitych, zespolonych wielkim pragnieniem: aby ukraińskie słowo swobodnie rozbrzmiewało na ziemi donieckiej i aby przylgnęli do niego duszą rodacy. A zespół twórczy „Donecczyny” robił wszystko, aby te wybitne osobistości, strażnicy ukraińskiego ducha, mieli możliwość „brzmieć” na łamach swojego wydawnictwa. Zawsze. Nawet wtedy, gdy było nieznośnie ciężko, a miejscowi „regionalni” pragnęli pozbyć się uciążliwej i nieznośnej gazety, która stała się murem przeciwko trującym wyziewom „ruskiego miru”, którym przez dziesięciolecia „kryminalne elity” miejscowej władzy po cichu i jawnie okadzały swoje „włości” i swój okiełznany „elektorat”. Książka „Donbasia”, w której Ihor Zoc ukazał bogate mozaikowe panoptikum wybitnych postaci Doniecczyzny, jak najlepiej podsumowała wieloletnią „słodką katorgę” dziennikarza i sternika ukraińskiego forpocztu prasowego Doniecka. Jest ona o miłości do ojczystej Ukrainy, o pragnieniu wybitnych osobistości regionu, by żyć Ukrainą, szczycić się tym i utwierdzać słowem oraz czynem to, co najważniejsze: Donbas był, jest i będzie ukraiński! Eseje i szkice „Donbasii” – to historie znanych i nieznanych, wybitnych i zwyczajnych, połączone wspólną cechą wyróżniającą: są one o osobowościach. W tym słownikowym znaczeniu – o nosicielach „trwałego systemu społecznie znaczących cech, które charakteryzują jednostkę jako członka społeczeństwa lub wspólnoty”. Nawet drobne szczegóły, mimowolne uwagi świadczą o sile ducha mieszkańca Słowiańska Wiktora Antonenki (w wyszywance, niespokojny duch, oto on pośród sławnego towarzystwa inicjatorów społecznego uczczenia pamięci wybitnego rodaka, poety-romantyka Mychajła Petrenki). I o wielkości małżeństwa Anatolija i Wałentyny Postnowych, które „wspierało Majdan 30 km od granicy Rosji” i rozpowszechniało wśród czytelników z rodzinnego miasta Torez uczciwe i sprawiedliwe dziennikarstwo. I o żołnierzu-afgańczyku Wołodymyrze Ałtuchowie, który „wpajał szacunek i miłość do języka ukraińskiego” zagranicznym studentom. I o „jednym z fundatorów ukraińskiego odrodzenia na Doniecczyźnie” profesorze Wołodymyrze Biłeckim, który opracował i wydał unikalny „Słownik terminów górniczych”. I o wieloletnim więźniu politycznym sowieckich łagrów Danyle Szumuku, który był gościem Białego Domu i „którego po zwolnieniu z więzienia przyjmował ówczesny prezydent Stanów Zjednoczonych Reagan”, i który zamienił obywatelstwo USA na ukraiński paszport i przyjechał dożywać swoich dni do Krasnoarmijska. O setkach innych osobistości, które rozsławiały naszą ukraińską Doniecczyznę i które musimy znać i szanować. Nie mogę nie zacytować proroczych słów wielkiego syna Doniecczyzny akademika Iwana Dziuby z eseju Ihora Zoca „W drodze do Ukrainy”: „Jakkolwiek wyglądałaby Doniecczyzna w następnych latach.., – pokoju i spokoju nie będzie ani na Ukrainie, ani na Doniecczyźnie. Dożywotni władca rosyjskiego carstwa Putin nie zrezygnuje ze swoich zakusów i nie osłabi prowokacji oraz dywersji – nie tylko na Wschodzie Ukrainy. Jednak w każdych okolicznościach na Doniecczyźnie będą żyć nie tylko ideowi liliputyni i ciemni szalaputyni, ale także ludzie, którzy już czują, albo jeszcze poczują, że wplątano ich w cudzą okrutną grę. Przeżyte wpływa i wpłynie na poglądy i nastroje wielu. Różnie. Ktoś przejrzy na oczy. Ktoś utwierdzi się w swojej ukraińskości. Ktoś będzie obwiniał Ukrainę o wszystkie nieszczęścia wojny i jeszcze bardziej się rozgoryczy... Ale nad wszystkimi ciążyć będzie pamięć śmierci, kalectwa i ruin. I jeśli nie wszyscy, to wielu z nich będzie niewolnikami swojej złości i nienawiści. Albo swoich traum moralnych. Albo swojej pamięci. To będzie najcięższe dziedzictwo. I jak sobie z nim poradzić? Jak z nim będzie się żyło?”. Zocowe „nie bądźcie obojętni” zdaje się współbrzmieć ze smutnym proroctwem Iwana Dziuby. Obojętność celnie zabija człowieka od wewnątrz, jego dusza znajduje się w kręgu straszniejszym niż kręgi piekła Dantego. Naszą obojętność zabiła wojna. Pozostały nienawiść, pragnienie zemsty, ciężkie i bolesne wspomnienia… Rany, które już nigdy się nie zagoją. To prawdziwie „najcięższe dziedzictwo” rozwiało mgłę, otworzyło oczy na to, czego dotąd nie zauważano lub nie chciano zauważać. Akademik Iwan Dziuba uważał: „Nawet po najciemniejszej nocy wzejdzie słońce, choćby i zachmurzone”. Więc póki na mojej rodzinnej Doniecczyźnie toczą się ciężkie walki, póki nasi niezłomni ukraińscy żołnierze wgryzają się w każdy centymetr donieckiej czarnoziemu, odnajdźmy to słońce wewnątrz każdego z nas! Jest ono zachmurzone bólem, strachem, utratą domu, bliskich, ukraińskich ziem. Jednak ono już wschodzi w świadomości moich rodaków. Wierzę w nich. Wierzę: to właśnie czas, by oczyścić się, zrzucić z ciała brudne niewolnicze łachmany „ruskiego miru”, który przyniósł na moją ziemię śmierć, krew i ruiny. I od panowania języka rosyjskiego. Musimy się jednoczyć, jak w swoim czasie robiła to niepokonana „Donecczyna”, i szerzyć język ukraiński na Donbasie. Musimy się zmieniać, jakkolwiek trudno by nie było. Moja rodzina (kiedyś całkowicie rosyjskojęzyczna) już toruje tę drogę odnowy. I wiem, że nie tylko moja. Takich jest wielu: nieco więcej, niż możemy sobie wyobrazić. Doniecczanom potrzeba czasu. Aby bez nacisku świadomie wybrać ratującą nas ukraińską drogę. A my, dziennikarze, pomożemy. Zrobimy wszystko, co możliwe, i świadoma część wschodniego regionu naszego państwa obowiązkowo przemówi po ukraińsku. Najważniejsze – nie bądźmy obojętni! Zwyciężymy! To będzie wkrótce, przynajmniej szybciej, niż się wydaje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Jak Marta Hawryszko poucza ministra edukacji i nauki Ukrainy

Wołodymyr SERHIJCZUK, kierownik katedry historii ukraiństwa światowego KNU im. T. H. Szewczenki, doktor nauk historycznych, profesor W nowoczesnym życiu społecznym Ukrainy wydarzyło się coś niespotykanego: nowo mianowany minister edukacji i nauki Oksen Lisowy zwrócił się do szerokiej opinii publicznej z prośbą o bycie konsekwentnymi przede wszystkim w „śledztwie i ukaraniu całej pionowej struktury przestępców, swoich i zagranicznych, żyjących i dawno zmarłych. Bez najmniejszej lojalności. Bez terminów przedawnienia. Bez oglądania się na to, kim są teraz ich potomkowie”. Jakże jest to aktualne obecnie, gdy Ukraina krwawi w ciężkiej walce z odwiecznym wrogiem, który do dziś wykorzystuje swoją piątą kolumnę do likwidacji nie tylko naszej państwowości, ale i zniszczenia nas wszystkich „do ostatniego chochoła” – właśnie z takim hasłem moskiewscy kaci trzymali w oblężeniu wpisane na „czarną listę” ukraińskie wsie podczas Hołodomoru-ludobójstwa lat 1932–1933. A ponadto minister edukacji podkreśla, że dla nas „ważne jest kształtowanie u młodego obywatela pamięci historycznej na poziomie emocjonalnym”, ponieważ „nie czując więzi emocjonalnej z poprzednimi pokoleniami, nie dzieląc bólu tragedii i triumfu zwycięstw poprzednich pokoleń – nie stanie się narodem”. Bez wątpienia nikt nie będzie miał zastrzeżeń także co do akcentowania przez ministra uwagi na rzetelnym stosunku do badań naukowych nad problematyką ludobójstw. Jednoznacznie: „Nie dopuszczać pośpiechu, manipulacji, zniekształceń. Przestrzegać najwyższych standardów dyskusji naukowej i bardzo wyważenie publikować wyniki badań”. Odzew na ten apel Oksena Lisowego w sieciach społecznościowych jest w zdecydowanej większości pozytywny. Spośród niewielkiej liczby do pewnego stopnia zaniepokojonych (bo przecież nie raz już sparzyli się nadziejami!) tylko kilka wyróżnia się uprzedzeniem do pierwszych kroków nowego ministra. W szczególności wpis kandydatki nauk historycznych, badaczki problematyki genderowej i przemocy seksualnej podczas konfliktów zbrojnych Marty Hawryszko z Instytutu Ukrainoznawstwa NAN Ukrainy we Lwowie. Nie spodobało jej się to, że minister Oksen Lisowy 31 marca wziął udział w Narodowym okrągłym stole „Ludobójstwo narodu ukraińskiego: zbrojna agresja Rosji przeciwko Ukrainie”. Widzicie, współorganizatorem tego wydarzenia wystąpiło Narodowe Stowarzyszenie Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców, które, zdaniem tej pani, „promuje antynaukową liczbę 10,5 mln zabitych podczas Hołodomoru lat 1932–1933”. A dlaczego właściwie minister nie powinien był odwiedzać tego wydarzenia naukowego w Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy, gdzie oprócz naukowców występowali Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Rusłan Stefanczuk, pierwszy zastępca Sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony generał Rusłan Chomczak, minister sprawiedliwości Denys Maluśka, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. działalności organów ścigania Serhij Ionuszas, laureatka Pokojowej Nagrody Nobla Ołeksandra Matwijczuk? Właśnie tutaj minister mógł na żywo, a nie z przygotowanych przez aparat resortu notatek, usłyszeć opinie tak poważnych uczonych, jak Natalija Kuzniecowa, Wołodymyr Wasyłenko, Jarosław Kałakura, Mychajło Kostycki, Pawło Hrycenko i inni. W tym na poziomie emocjonalnym, o którego ważności wspomina w swoim apelu Oksen Lisowy. Jeśli chodzi o „promowanie antynaukowej liczby 10,5 mln zabitych podczas Hołodomoru lat 1932–1933”, to tym „zajmował się” właśnie autor niniejszych wierszy. I to „promowanie” polegało na tym, że obecnym zaprezentowano kopie dokumentów z krajowych archiwów dotyczących liczby dzieci na Ukrainie przed Hołodomorem, obliczenia Państwowego Planu USRR o ich możliwej liczbie w 1937 roku, a następnie prolongację zgodnie z normami strat naturalnych do 1939 roku, wreszcie, ile ich pozostało na podstawie pierwotnych oryginalnych dokumentów. Otóż od niemowląt do 14 roku życia na Ukrainie wówczas nie doliczono się 4 milionów 168 tysięcy dzieci. Biorąc to pod uwagę, przez niezależnych specjalistów została obliczona ta liczba, przeciwko której tak protestuje Marta Hawryszko – 10 milionów 500 tysięcy ofiar: 9 milionów 108 tysięcy 500 w USRR i 1 milion 391 tysięcy 500 na Północnym Kaukazie. Ostatecznie odpowiada to doniesieniom niemieckich dyplomatów z USRR w 1933 roku: od 7 do 10 milionów. I to wszystko rzetelnie sprawdziła grupa śledcza SBU w toku dochodzenia wstępnego zgodnie z poleceniem Prokuratury Generalnej Ukrainy jeszcze z 7 września 2009 roku. Nie jestem specjalistą od problemów polityki genderowej i moralności seksualnej, więc nie podejmuję się oceniać poziomu naukowego dorobku pani Hawryszko, który jest swoistym raportem z otrzymanych przez nią 15 zagranicznych grantów. Ostatnie dwa, nawiasem mówiąc, dotyczą także badania Holokaustu Żydów podczas II wojny światowej. Ale nie znam jej prac z tematyki Hołodomoru-ludobójstwa lat 1932–1933, w szczególności dotyczących obliczania strat. Zanim złożyłem swój podpis pod zobowiązaniem mówienia prawdy i tylko prawdy śledczemu do spraw szczególnie ważnych SBU, objechałem wszystkie archiwa obwodowe, gdzie można jeszcze odnaleźć pierwotne świadectwa dokumentalne o tej tragedii ukraiństwa. A pani Hawryszko, która oskarża mnie i moich kolegów z Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców, przeglądała dzienniki klasowe, w których we wrześniu 1932 roku zapisano 38 uczniów, w maju 1933-go – 22, a od 1 września będzie ich tylko 20? Czy czytała raporty wiejskich nauczycieli, którzy nie zobaczywszy 1 września 1933 roku oczekiwanych pierwszoklasistów, poszli do ich rodzin zapytać o przyczynę nieobecności w szkole, po czym przy nazwiskach nieobecnych masowo pojawiały się adnotacje: „Zmarł w 33-im”? Czy zapoznawała się z protokołami specjalnych komisji obwodowych wydziałów edukacji narodowej latem 1933-go, które podejmowały decyzje o masowym zamykaniu nie tylko poszczególnych klas, ale i wiejskich szkół, ponieważ z powodu ogromnego pomoru dzieci nie było tam możliwości rozpoczęcia nowego roku szkolnego? A może, za moim przykładem, odwiedziła archiwa na Kubaniu i Dolnym Podoniu, gdzie przechowywane są dokumenty o ludobójstwie Ukraińców Kraju Północnokaukaskiego? Z nich właśnie można dowiedzieć się o tym, jak głodzili potomków sławnych zaporoskich kozaków. A kogo nie złamali głodem, tych całymi kozackimi stanicami wysyłali w srogie mrozy do dalekiej Syberii i Kazachstanu, gdzie wyrzucali w zaspy śnieżne tych, którzy nie zamarzli w drodze. Jednocześnie próbowali odebrać im pamięć historyczną, zmieniając ukraińskie nazwy dawnych kureni Wojska Zaporoskiego na Kubaniu na bolszewicką modłę: stanicę Połtawską – na Krasnoarmiejską, Umańską – na Leningradzką, Popowycziwską – na Kaganowicką… Wiem, że zagorzali zwolennicy dozwolonej jeszcze w 1989 roku przez Moskwę liczby strat dla Ukrainy w wysokości 3,5 miliona osób będą porównywać śmiertelność na ukraińskiej wsi i w Republice Niemców Powołża. Mówiąc, że tam była ona jeszcze wyższa niż u nas, co rzekomo udowodnił amerykański uczony Ołeh Wołowyna, któremu najwyraźniej dano dostęp do rosyjskich archiwów. Jednak jest małe doprecyzowanie: większość populacji poszczególnych kantonów tego regionu stanowili nie Niemcy, a Ukraińcy. Nawet stolica ówczesnej niemieckiej autonomii w Powołżu, miasto Engels, to przemianowana ukraińska słoboda Pokrowska. Zatem tamtejsze straty Ukraińców również należy dodać do ogólnonarodowych, czyli do 10,5 miliona osób. Tak jak ofiary ludobójstwa Ukraińców w Kazachstanie, gdzie ich liczba w 1926 roku wynosząca 860 tysięcy zmniejszyła się w 1937 r. o 200 tysięcy osób, nie licząc urodzonych w ciągu tych 11 lat i dziesiątek tysięcy deportowanych z USRR, a także takich regionów naszego etnicznego osadnictwa jak Centralno-Czarnoziemski Obwód, Kraj Środkowowołżański i Dolnowołżański oraz wspomniany już Północnokaukaski. Jak to się działo, mogłem widzieć z dokumentów „specjalnej teczki” biura Kazachstańskiego Krajkomu WKP(b), z którą zapoznawałem się w Archiwum Prezydenta Kazachstanu w Ałmaty, a także z materiałów komendantur sowieckich organów karnych, gdzie nasi rodacy ze wszystkich wymienionych terenów podpisywali się, z reguły, jednoznacznie: Ukrainiec. Podpisów pani Hawryszko o zapoznaniu się z tymi sprawami archiwalnymi tam nie odnotowano. Ja również jestem za wyważoną dyskusją akademicką. Ale dlaczego wtedy moje wystąpienie na zorganizowanej przez Ukraińskie Centrum Naukowo-Badawcze i Edukacyjne pod kierownictwem Ludmyły Hrynewycz konferencji naukowej do tej pory nie zostało wydrukowane w obiecanym zbiorze materiałów. Już 5 lat mija od przeprowadzenia poświęconego 85. rocznicy Hołodomoru-ludobójstwa Forum w Kijowie, a zbiór materiałów przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej również nie został wydrukowany, choć pieniądze w kosztorysie zakładano. Dlaczego? Może dlatego, że w moim wystąpieniu konsekwentnie wykłada się metodykę obliczania strat od Hołodomoru-ludobójstwa z powołaniem się na konkretne dokumenty archiwalne? Ale przecież szef tej instytucji Anton Drobowycz jeszcze w listopadzie 2021 roku zgodził się z tym, że moja metodyka dotycząca obliczenia minimalnej liczby ofiar na 7 milionów jest całkowicie logiczna i on się z nią zgadza. Dalej: zwolennikom dozwolonej przez Moskwę liczby strat na 3,5 miliona (lub 3,8–3,9 mln) „Ukraiński Czasopismo Historyczne” pozwala na swoich łamach krytykować moje argumenty, ale moja odpowiedź już od 3 lat nie jest drukowana. Więc gdzie tu jest dyskusja naukowa? Wspomniany protest Marty Hawryszko dotyczący „promowania nienaukowej liczby strat” zmusił do zwrócenia uwagi jeszcze na jeden ważny szczegół: ta historyczka obok pełnienia obowiązków młodszej pracownicy naukowej Instytutu Ukrainoznawstwa NAN Ukrainy w latach 2013–2015 była redaktorką odpowiedzialną zbioru naukowego „Ukraiński ruch wyzwoleńczy” i kuratorką projektów akademickich, a w latach 2017–2018 – starszą pracownicą naukową Memoriałowego Muzeum Reżimów Totalitarnych „Terytorium Terroru”. Dlaczego o tym trzeba mówić? Dlatego, że kiedy w grudniu 2021 roku profesor Stanisław Kulczycki (ten, który w październiku 1988 roku protestował przeciwko działalności Międzynarodowej Komisji Prawników – ona wtedy w Nowym Jorku na posiedzeniu sądowym rozpatrywała zbrodnię Hołodomoru-ludobójstwa), zainicjował zbieranie podpisów przeciwko ekspertyzie historyczno-kryminalistycznej dotyczącej strat w latach 1932–1933 na 10,5 miliona ofiar, to wśród pierwszych poparli go we Lwowie przedstawiciele wspomnianych rzekomo patriotycznych instytucji. Była wtedy wśród sygnatariuszy także Marta Hawryszko, która teraz poucza ministra oświaty i nauki Ukrainy, na jakie wydarzenia powinien chodzić. Czy to nie jakieś przeobrażenie galicyjskiego Piemontu, skąd Naddnieprze zawsze czekało na nowe zmiany? Będziemy mieć nadzieję, że już nie powtórzy się historia z poselstwem prawosławnych Lwowa do moskiewskiego cara z 1592 roku, w którym nie tylko dziękowali za pieniądze na remont dachu swojej cerkwi, ale i nazwali go władcą całej Rusi. Tym bardziej, że w stolicy Galicji już zakończyła działalność ostatnia cerkiew patriarchatu moskiewskiego. I na zakończenie. Oczywiste jest, że w rodzinie Marty Hawryszko z Mikołajowa w obwodzie lwowskim nie było strat od Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 lat. A w obu moich (ojca i matki) na historycznej Kijowszczyźnie nie doliczono się po troje bliskich. Dawno już nieżyjący ojciec nie zdążył opowiedzieć nam o trzech Serhijczukach z Krywośińców obecnego rejonu białocerkiewskiego obwodu kijowskiego – kim oni są dla mnie, na razie nie udało się wyjaśnić. Dlatego uważam za swój obowiązek ustalanie imion wszystkich nienazwanych ofiar na Ukrainie i poza jej granicami. Niezależnie od tego, że pani Hawryszko nazywa mnie fałszerzem za to „promowanie” – niech! Historia wszystko postawi na swoim miejscu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

W Połtawie uczczono 125. rocznicę urodzin Patriarchy Mstysława

Staraniem wykładowców Katedry Historii Ukrainy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego (PNPU), Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego im. Wasyla Kryczewskiego, eparchii Prawosławnego Kościoła Ukrainy, Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP), władz i społeczeństwa Połtawy z okazji 125. rocznicy urodzin uczczono wybitnego rodaka – Patriarchę Kijowskiego i całej Ukrainy Mstysława. Oleg PUSTOWHAR, regionalny przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim „Nasze dzieci muszą poznać prawdę … nie od naszych wrogów, lecz od uczciwych … mężów nauki (w 125. rocznicę urodzin patriarchy Mstysława)” Taki tytuł nosił naukowo-popularyzatorski „okrągły stół”, zorganizowany przez Połtawską Obwodową Wojskową Administrację oraz Katedrę Historii Ukrainy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego przy udziale wiodących naukowców-religioznawców z Połtawy, Kijowa, Ostroga, Zaporoża, Wielkiej Brytanii, duchowieństwa eparchii Kościoła Prawosławnego Ukrainy oraz połtawskiego biura Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Jak zaznaczyła moderatorka i inicjatorka „okrągłego stołu”, doktor nauk historycznych, kierowniczka Katedry Historii Ukrainy PNPU Ludmyła Babenko: „Mamy na celu nie tylko odtworzenie etapów życia i działalności Patriarchy Mstysława, ale także spróbowanie znalezienia punktów styczności, jak dziś przekłada się to na problemy współczesnego prawosławia w Ukrainie”. Pierwszy prorektor PNPU Ukrainy Ołeksij Hura zauważył, że Patriarcha Mstysław poświęcił całe życie walce o niepodległość Ukrainy i o lokalny, prawosławny, autokefaliczny Kościół. „Patriarcha Mstysław tworzył prawdziwy Kościół, który nie kopiowałby rosyjskiego, widział prawosławie ukraińskie jako ludowe, kozackie. Urzeczywistniliśmy marzenie Patriarchy: zjednoczyliśmy się w jeden kanoniczny Lokalny Kościół Prawosławny”, – powiedział Arcybiskup Charkowsko-Połtawskiej eparchii KPU Afanasij. Słowo powitalne wygłosił zastępca dyrektora ds. pracy naukowej Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego im. Wasyla Kryczewskiego Wołodymyr Mokliak. Kierowniczka Naukowo-Badawczego Działu Ekspozycyjnego Najnowszej Historii tego muzeum Natalia Kuzmenko opowiedziała o głównych wehikułach życiowej drogi Patriarchy. Ojciec wywodził się z połtawskiego rodu kozackiego, matka była rodzoną siostrą Symona Petlury. Uczył się w połtawskim gimnazjum. W marcu 1918 roku wstąpił do Kawaleryjsko-Hajdamackiego Pułku im. Kostia Hordijenki, od 1920 roku – do 3. Żelaznej Dywizji Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Otrzymał stopień chorążego. Osobisty adiutant Naczelnego Otamana UNR Symona Petlury (1920–1921). W 1923 roku emigrował do Warszawy, ukończył Wyższą Szkołę Nauk Politycznych. W 1930 roku wybrany posłem na Sejm Polski, bronił praw Ukraińców w Polsce. Uczestniczył w życiu kościelnym i religijnym. 1 września 1941 roku wszedł w skład „Tymczasowej Administracji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego” na Wołyniu. W kwietniu 1942 roku przyjął postrzyżyny zakonne pod imieniem zakonnym Mstysław. Aktywna działalność na rzecz odrodzenia UAKP stała się jedną z przyczyn prześladowań ze strony niemieckich nazistów. Hitlerowcy aresztowali go, przesłuchiwali, wtrącali do więzień. Patriarcha tułał się po gestapowskich katowniach Czernihowa, Pryłuk i Kijowa. Od 1947 roku – metropolita UPKK w Kanadzie. Od 1949 roku – metropolita UPKK w Ameryce. Zbudował kościelno-memorialny kompleks w South Bound Brook, w pobliżu Nowego Jorku. W 1971 roku stanął na czele UPKK w USA. 30 października 1989 roku ogłoszony patriarchą Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Ukrainie i za granicą. Na Ogólnoukraińskim Soborze Prawosławnym w czerwcu 1990 roku wybrany patriarchą kijowskim i całej Ukrainy UAKP. W październiku przybył na Ukrainę. Po utworzeniu w 1992 roku Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego został ogłoszony jego patriarchą. Wtedy też przekazał nowo utworzonym Siłom Zbrojnym Ukrainy sztandar 3. Żelaznej Dywizji Armii UNR. Doktor nauk historycznych, profesor Katedry Historii Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska” (m. Ostróg) Andrij Smyrnow przedstawił udział Stepana Skrypnyka w narodowo-kościelnym ruchu na Wołyniu w okresie międzywojennym. Natomiast w referacie doktora nauk historycznych, profesora Katedry Historii Ukrainy PNPU Jurija Wołoszyna mowa była o działalności Patriarchy Mstysława, o lekcjach II wojny światowej w ocenie służb specjalnych. Pan Jurij upublicznił cenne dla badaczy i szerokiego ogółu dokumenty, które obalają szereg mitów komunistycznej propagandy. Duszpasterską działalność władyki Mstysława w diasporze nakreślił profesor Katedry Historii Ukrainy Zaporoskiego Narodowego Uniwersytetu Ołeksandr Ihnatusza. Obwodowy благочинny Charkowsko-Połtawskiej eparchii KPU, protoprezbiter Ołeksandr (Horaj), zwrócił uwagę obecnych na problemy upamiętnienia Patriarchy Mstysława w Połtawie. Istotne jest, że w ramach dekomunizacji w Połtawie ulicę Karla Liebknechta przemianowano na cześć Patriarchy. Zachowała się tu chata, w której mieszkał. Została ona włączona do turystycznego szlaku miejsc pamięci rodziny Petlurów-Skrypników. Równocześnie problem zachowania tego miejsca pamięci tylko się zaostrza, nawet mimo uzyskania Paszportu obiektu dziedzictwa kulturowego. Do osiągnięcia celu – przekształcenia rodzinnego domu Petlurów-Skrypników w muzeum oraz centrum duchowe i turystyczne – jeszcze bardzo daleko. Stan budynku jest awaryjny, sufit podtrzymują podpory, brak prądu i ogrzewania. Padły także wspomnienia. Epizodami wizyt patriarchy Mstysława w Połtawie w latach 1991 i 1992 podzielił się proboszcz cerkwi Świętej Opieki KPU w Połtawie, protoprezbiter Mykołaj (Chrapacz). Odbyło się online połączenie z miastem Exeter (Wielka Brytania). W szczególności naukowiec-współpracownik Katedry Klasyki, Historii Starożytnej, Religii i Teologii Uniwersytetu w Exeter Serhij Szumyło wygłosił referat „Wspomnienia o wizycie patriarchy Mstysława w Kijowie i Czernihowie w 1990 r.”. Forum naukowe zakończył referatem doktor nauk filozoficznych, profesor, kierownik oddziału religioznawstwa Instytutu Filozofii im. H. S. Skovorody NAN Ukrainy Ołeksandra Sahana, który nazwał osoby prawne używające nazwy „UPC” „strukturalnymi podziałami Patriarchatu Moskiewskiego” i gruntownie przeanalizował stan prawosławia w Ukrainie po nadaniu Tomosu. Zdaniem O. Sahana, nawet obowiązujące ukraińskie prawodawstwo w dziedzinie religii pozwala zaprowadzić porządek w Ławrze Kijowsko-Peczerskiej, a także w całym państwie, z wyjątkiem czasowo okupowanych terytoriów. W dyskusji wzięli udział dziennikarze, studenci uczelni, urzędnicy państwowi, profesor Katedry Historii Ukrainy Roman Sitarczuk; docent Katedry Historii Powszechnej, Religioznawstwa i Metodyk ich Nauczania, kandydat nauk historycznych Jurij Wilchowyj; pracownica naukowo-badawczego działu ekspozycyjnego historii najnowszej muzeum krajoznawczego Olha Wilchowyk oraz Leonid Kusznir. Wideo i tematyczne wystawy W ramach „okrągłego stołu” zaprezentowano materiał wideo o charakterze popularnonaukowym, przygotowany w diasporze ukraińskiej: przez „Związek Ukrainek USA” oraz wolontariuszy muzeum Patriarchy Mstysława, działającego na terenie zespołu cerkiewno-memorialnego w South Bound Brook w pobliżu Nowego Jorku. Ponadto zaprezentowano materiały wideo o Patriarsze: od Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej z cyklu „Obrońcy niepodległości” oraz produkcji Instytutu Pamięci Narodowej z cyklu „IstFakt”. 12 kwietnia w budynku dydaktycznym nr 1 PNPU, na Wydziale Historii i Geografii, zaprezentowano wystawę tematyczną, przygotowaną przez specjalistki Muzeum Krajoznawczego Tetianę Menczynską i Natalię Kuzmenko. Podstawą wystawy są materiały fotograficzne o działalności Patriarchy Mstysława, w tym o jego wizytach w Połtawie. Wystawa będzie prezentowana dla mieszkańców miasta, studentów i wszystkich chętnych przez dwa tygodnie. Pracownicy Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego przygotowali i otworzyli wystawę dokumentów „Patriarcha Mstysław: służyć Bogu i Ukrainie”. Dyrektorka archiwum Walentyna Hudym oraz jej zastępca Taras Pustowit, podczas prezentacji dla mediów i uczniów szkół obwodowego centrum, zwrócili uwagę na dokumenty, które przedstawiają połtawski i emigracyjny okres życia Patriarchy, wysiłki na rzecz odrodzenia UAPC podczas II wojny światowej, a także działalność świecką – społeczną i polityczną.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Uwagi konstruktywne

1. Zmiana stosunku społeczeństwa do Moskiewskiego Patriarchatu jest obiektywną rzeczywistością. Potwierdza to socjologia. 2. Liczba wspólnot religijnych MP oraz ich dominująca pozycja zostały ukształtowane przede wszystkim w okresie od Kuczmy do Janukowycza. Od tego czasu społeczeństwo się zmieniło. Ale struktura MP pozostała w dużej mierze niezmienna. 3. Mechanizm zmiany jurysdykcji przez wspólnoty, przyjęty w grudniu 2018 r., został maksymalnie utrudniony przez zabiegi zwolenników MP oraz osobiście Nowyńskiego jako członka odpowiedniej komisji parlamentu. Stwarza to mnóstwo możliwości, by zwolennicy MP podsycali konflikt podczas rozstrzygania kwestii jurysdykcji i stawiali wspólnocie maksymalne przeszkody w realizacji jej decyzji. 4. Ze swojej strony wielokrotnie proponowaliśmy wszystkim (zarówno MPwU, jak i państwu) wypracowanie pewnego mechanizmu/algorytmu, który utrwalałby wolę wspólnoty i przy którego przestrzeganiu wszystkie strony uznawałyby jego wynik niezależnie od własnego stosunku do niego (podoba się on czy nie). 5. MPwU przez cały ten czas ZASADNICZO SPRZECIWIA SIĘ jakiemukolwiek uznawaniu samego faktu woli wspólnot. Uważają oni każde wyjście wspólnoty z MP za „przejęcie”. Oznacza to, że MPwU systemowo nie jest zainteresowany i nie wykazuje zainteresowania tym, by złagodzić napięcie i rozwiązać problem – przeciwnie, robi wszystko, by go zaostrzać. Odmowa dialogu z PCU, brak adekwatnej reakcji na żądania społeczeństwa, brak komunikacji z państwem. Zamiast tego – ultimatum i groźby. 6. Ustawa nr 2662 o rzeczywistej nazwie „UPC” – Rosyjska PC (MP) na Ukrainie, uznana przez Trybunał Konstytucyjny – jest zablokowana i nie jest wykonywana. Gdyby działała, znaczna liczba ludzi dowiedziałaby się prawdy o tym, że ich wspólnota „Cerkwi Ukraińskiej” jest w rzeczywistości RPC. 7. Dopóki nie zostanie uchwalona kompleksowa ustawa, która zakaże ingerencji kraju-agresora w życie religijne Ukrainy (a została ona wniesiona do parlamentu przez rząd i może zostać uzupełniona najlepszymi elementami innych projektów), dotąd sytuacja będzie rozwijać się spontanicznie. W rękach parlamentu leży możliwość przekierowania spontanicznego dążenia społeczeństwa do ochrony przed trucizną „russkiego mira” w koryto ustawy. 8. Patriotyzm tych, którzy o nim deklarują w środowisku MPwU, powinien przejawiać się nie w śpiewaniu „Oj u łuzi…”, lecz w konstruktywnej postawie wobec zakończenia podporządkowania Moskwie oraz w realnych krokach ku dialogowi ze społeczeństwem ogółem, a z państwem i PCU w szczególności. Bo inaczej ten patriotyzm będzie kolejną deklaracją pozbawioną rzeczywistej treści wewnętrznej. Jewstratij ZORJA, Metropolita Białocerkiewski

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nastąpiła – na co, pytasz, nastąpiła – na co? Nie, nie nastąpiła i nie zaczęła się – ona przyszła, zdeptawszy wszystko, zatarabanując w błocie wszystkie marzenia i nadzieje, latami nagromadzone, zebrane, wyproszone w losie i u Boga marzenia! I cały świat, wszystkie te ocalałe od niego resztki, trzeba było chować, odkładając na potem, by później można było rozwinąć je z szmat, jak dzban, i znów się nimi cieszyć, napełniając nowymi nabytkami... Musisz przecież wierzyć w przyszłość, w to odległe „kiedyś”, które kiedyś wreszcie nadejdzie, ale o nie trzeba walczyć. Darmo nic się nie daje, nawet obiecane przez Boga „jutro”... Zdejmujesz z siebie zapaskę, rozwijasz się, jak ćma, która wydobywa się z kokonu, potem spódnicę, koszulę, chciałabyś nawet to ciało z siebie zrzucić, bo i ono cię uciska. Czujesz jego słabość, nieprzystosowanie, zbędność w tej chwili. Nawet je schowałabyś do skrzyni... na potem... Od babki otrzymane gardy, owinięte w chustkę, też chowasz na dno. Dziwisz się, jak pierwszy raz je wkładałaś, gdy byłaś jeszcze dzieckiem, gdy jeszcze wierzyłaś w nieosiągalność niebios, w ich wieczny błękit, ale i je można zedrzeć z wysokości, rzucić pod nogi i stratować brudnymi butami. Teraz to wiesz. „Takaś będzie ładną młódką – mówiła babka, oglądając cię w świątecznym stroju, z gardami na kiptaryku – to bardzo ładnie, kiedy dziewczyna ma garda, dodaje powagi”... Ech, babciu, gdybyś wiedziała, że nic nie dodaje ta moneta, że przed niczym, babciu, ona nie chroni. Ani przed nieczystym duchem, jak powiadałaś, ani przed złym okiem. Oto co chroni – mówisz, wkładając spodnie – choćby przed wiatrem, przed złudnym poczuciem wolności, którą wieje jego podmuch, muskając łydki (ach, przecież nikt ich teraz nawet nie dotknie, nie rozsunie żylastymi rękami, wybacz, Boże, tak i kurzą się, nie znając już mężczyzny...), bo teraz nie ma wolności, jest tylko konieczna potrzeba jej. I kirzaki na nogach też chronią od dotyku z ziemią. Bo teraz nie wypada czuć w sobie dziecięctwo, które boso goni po nabrzmiałej grządce, czując pod stopami owoc, który pulsuje, jakby był żywy. Nie wolno. Trzymać na widoku odsłonięty nerw to głupota, nadmierna beztroska, trzeba to ukrywać, żeby wróg nie usłyszał, bo uderzy właśnie w niego... Teraz nie jesteś nawet kobietą, nawet tego ci odmówiono, odebrano ci, wyskrobano, jak ciasto ze ścianek dzieży. Musisz się hartować, by nie złamano, uchowaj Boże, albo, co gorsza, nie zhańbiono. Teraz nie jesteś nawet kobietą... A miała być! Miała! Taka ładna młódka, która pieści się w urodzie swoich dzieci, w miłości swego jedynego męża... Ale kraj potrzebował obrony! Las potrzebował chłopców! Ona potrzebowała ofiary! I on ofiarował się – siebie, rzucił jej w paszczę, broniąc rodu... Ach, rodzie mój – wyrywa się na wydechu, jak wymioty, zaprawione żółcią – ach, rodzie mój, – a potem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Bohdan HASIUK: “Moje ode mnie nie ucieknie, a co moje, nikt nie ruszy” Nowele Chusta z frędzlami

Na jednej ze stron internetowych przeczytałem takie oto słowa: “Nazywam się Bohdan Hasiuk. Urodziłem się w roku Pańskim 2003, dnia 27, miesiąca czerwca w Iwano-Frankiwsku, gdzie mieszkałem jakieś trzy-cztery lata, a następnie rodzice wysłali mnie pod opiekę dziadka i babci do wsi Olesza. Za to jestem im szczerze wdzięczny. Tamże, w Oleszy, w 2019 roku ukończyłem szkołę i wstąpiłem na PNU im. Wasyla Stefanyka na wydział filologii. W 2020 roku trafiłem do Towarzystwa Pisarzy i Dziennikarzy imienia Iwana Franki. Właściwie próbuję swoich sił jeszcze od szkoły podstawowej... Oczywiście, te próby były urywane i nieregularne. Gdzieś pisałem, gdzieś nie pisałem. Myślę, że moje ode mnie nie ucieknie, a co moje, nikt nie ruszy”. Już te kilka linijek, przyznajcie, wzbudziło niemałe zainteresowanie autorem. A potem były jego nieśmiałe wysyłki utworów w celu zdobycia Międzynarodowej ukraińsko-niemieckiej nagrody imienia Olesia Honczara: najpierw jedna nowela (może nie pasuje?), potem kolejna... Dzięki zachęcie jury wytworzył się cały cykl, czytać który niemożliwe jest bez zachwytu. Zatem zazdroszczę tym, którzy po raz pierwszy zapoznają się z twórczością nowego laureata Nagrody Honczara w kategorii “Mała proza”. Ołeksandr BAŁABKO Z biegiem lat wieko skrzyni coraz trudniej się poddaje – nie dlatego, że zawiasy zardzewiały czy z jakichś innych naprawialnych przyczyn. Rzecz wcale nie w zawiasach, nawet nie w skrzyni. Ona jest niezniszczalna, ten polakierowany dotykiem twoich rąk i rąk twoich poprzedniczek ołtarz, do którego każda z rodu podchodzi jak do świętości, który nawet gwałtownym ruchem dłoni można zbezcześcić. Nie, rzecz tu zupełnie w czym innym. W pełności, w tym, co skrzynia trzyma wewnątrz swoim, co nosi w sobie, zupełnie jak kobieta dziecko, jeszcze jedna z rodu, strażniczka jego tajemnic i opiekunka jego spokoju. Lekki skrzyp jej, niczym słowo dodające otuchy: jeszcze się trzymamy, dzięki Bogu! I nie sposób zwątpić. Jeszcze się trzymamy!.. A potem zaczyna opowiadać – właśnie tak, każda skrzynia zna mnóstwo historii, które przekazuje z pokolenia na pokolenie, tylko nastaw słuch, aby wyłowić tę rozmowę, wplecioną w szelest płótna, wklepaną w naszyjnik, który cichym brzękiem tylko akompaniuje, jak muzyka, tym słowom, które ma do powiedzenia. Płótno, mosiądz i skóra – to jej troista muzyka, jej skrzypce, cymbały i bęben, ale, biorąc na głos, prowadzi jednak ona! Oto ten, na przykład, ręcznik należał jeszcze do prababci, której nawet nie pamiętasz, ale o której wiesz dzięki niej. A to mamine kożuszysko, na którym drobnym wzorem rozsiano kwiaty – ono opowie o maminej młodości... A oto babcina zapaska, a za nią wełniana spódnica, a tam, na samym spodzie – bezrękawnik. Każda rzecz i każda na niej rysa czy nacięcie – to mowa, pozostawione przez przodków pismo, które można odczytać tylko z pomocą skrzyni, która uzupełni, poprawi, kiedy się pomylisz, niczym dziecko czytające książkę, podpowie i wytłumaczy. Aż wreszcie, linijka po linijce, nie dojdziesz do własnej historii, a potem historii swoich dzieci. Garnek – córki metryka – pozostawione po niej świadectwo, że ona jednak była, należała do tego Rodu, i tak samo jak wszystkie kobiety przed nią – wierzyła, dokładając się do wspólnej sprawy. I, na koniec, aksamitna chusta z białymi frędzlami – skrzynia wypluwa ją na samym końcu, wypychając z najgłębszego zakamarka – jej ślubna... Zatem Ród trwa – podsumowuje poważnie, grzmiąc przedwiecznym wiekiem – Dzięki Bogu, trzymamy się! Ale tym razem chciałabyś zaprzeczyć, napięta wszystkimi nerwami, powstać przeciwko, jednak... Zobaczywszy spokojnie zwisającą, niczym sierpik-ażur (też dowód przynależności do Rodu, który od zarania wieków oznacza każdą kobietę: księżycowata, rogami do góry nastawiona kolczyk-amulet!) kolczykową zawieszkę, opuszczasz się na podłogę – nie śmiesz sprzeciwiać się, tylko mocniej zaciskasz w dłoniach córczyną ślubną chustę. Darka – tak ją nazywali. Kiedy ją rodziłaś, puchacz całą noc wykrzykiwał w okno przy szczycie, a kiedy się urodziła – ucichł. I później przekonywałaś siebie, że to ci się w gorączce tylko przesłyszało, że nie było żadnego puchacza, nie było żadnych znaków... A Darcia rosła i, ciesząc się nią, podziwiając swoją jedyną córeczkę, przygniotłaś w sobie ciężkim matczynym sercem, niby głazem beczkę z ogórkami, wszystkie wątpliwości i strachy: będzie szczęśliwa! I była przecież, grzech niebiosa gniewać, nawet ta chusta jest tego świadkiem, że miała szczęście: mąż, gospodarstwo, wreszcie dziecko... (jakże się cieszyła, że powiła pierworodną córeczkę – małą następczynię waszego Rodu: „Trzymamy się jeszcze, dzięki Bogu!”, nazwaną na cześć twojej matki, a jej babci – Iwanką...). Ale puchacz po iluś latach przyleciał znowu, spłoszywszy cię w środku nocy przejmującym krzykiem, aż ci kości wykręcało od każdego „puchu”, który budził zaspane, siłą uciszane latami strachy. Zdawało się, razem z nimi odżyło w tobie coś pierwotnego, zwierzęcego, i, poddawszy się woli dziczy w sobie, wybiegłaś na podwórze i jednak trafiłaś, zbijając ze strzechy odłamkiem znienawidzonego ptaka, a potem goniłaś przez sad z siekierą, póki nie porąbałaś na kawałki, tylko pióra w różne strony leciały... Cieszyłaś się z tego łupu, myśląc, że się pozbyłaś, że przezwyciężyłaś... Dopiero przed rokiem uświadomiłaś sobie – nie, chyba tylko rozgniewałaś Boga, który, być może, ostrzegał, a nie straszył, jednak – jaka już różnica? Zamiast puchacza teraz huczały giwery i armaty. Front, jak niezakrzepła galareta w misce, przesuwał się to do przodu, to do tyłu, przychodzili jedni, potem inni, zanim władzę nie przejęli swoi, i to było święto, którego muzyka nie cichła dopóty, dopóki jej nie rozstrzelano. Przyszli Sowieci. Rozstrzeliwali, torturowali, drwili. Mąż twojej Darci, jako jeden z buntowników, poszedł do lasu, ona zaś, biedaczka, jak w cerkwi przysięgła, poszła za nim: i w smutku, i w radości... aż do śmierci... Choć nie wiesz na pewno – żywa twoja Darcia czy już przed Prawdą. Minęły trzy lata, a od niej ani wieści, ani skąpej wiadomości. Nie, oczywiście, rozumiesz, że to niebezpieczne, że tak, być może, ona chroni ciebie, a przede wszystkim – swoje dziecko, które zostało przy tobie, ale chociaż cokolwiek. Wierzysz, że jednak żyje, nie może bowiem twoje dziecko, to takie bystre i rozumne stworzenie, które już na wygasłe nadzieje było darowane przez Boga, tak oto umrzeć. Wierzysz... dlatego za każdym razem trzęsą ci się ręce, kiedy podchodzisz do skrzyni – tam historie żywotów są wypisane i podkreślone wyraźną linią: b-y-ł-y, dlatego boisz się pewnego razu odkryć, że historia twojego dziecka też już została dopisana. Och, jak boisz się, że jakoś skrzynia potwierdzi te strachy... Gotowa byłabyś nawet spalić, tylko nie odważasz się jeszcze, wyczekujesz, każdego dnia opróżniając jej łono, aby dowiedzieć się: żywa nie żywa... Jedynie to dziewczątko ze złotymi i ciepłymi loczkami powstrzymuje, bo inaczej rwałabyś się zaraz do tego lasu, aby znaleźć albo Darkę, albo kulę, żeby ta męka wreszcie się urwała, albo jej pojawieniem się, albo twoją śmiercią... „Ba-bo – szarpie cię za rękaw Iwanka, której nawet nie zauważyłaś przez narzekanie, – a czemu ty płaczesz?” Obudziło się, widać zgłodniało, albo wyczuło twój płacz. Mały aniołek, który trzyma na tym świecie, nie dając zwątpić do reszty, a czyż można, widząc tę zarumienioną buzię, która już obramowuje się urodą, która jeszcze ledwo-ledwo, ale jednak już przebija, zasiewając się na przyszłe piękno, zwątpić? Te błękitne, jak odbicie nieba na wodzie, oczka, te równymi liniami wykrojone usteczka, które po obu stronach opierają się o dołeczki, te loczki, które spadają obciążone własną gęstością, czyż wszystko to nie jest gwarancją przyszłości? Czyż to nie jest potwierdzeniem tego skrzynianego skrzypu: „jeszcze się trzymamy!”? „Nie płaczę, Iwaneczko, to kurz” – przecierasz oczy, bardziej siebie, niż ją przekonując, że jeszcze jednak trzymasz się, a jakże, na przekór, a będziesz się trzymać! „A co to? – pokazuje paluszkiem na chustę. – Chusta. – A po co ona? – No, widzisz, babcia zawsze w chuście chodzi, kiedyś wyrośniesz i tak samo będziesz się wiązać. – A ty masz jakąś inną, babciu, czemu? – Bo ta jest odświętna, a ja mam do chodzenia, – śmiejesz się, ciesząc się ciekawością swojej wnuczki, aż rozjaśnia ci się. – To ona będzie moja? – Tak, będzie twoja. – Kiedy, babciu? – Kiedy umrę... – A kiedy umrzesz?” – nie wiesz, co odpowiedzieć, tylko uśmiech wyciskasz, przytulając do siebie, choć ledwo powstrzymujesz się, aby nie rozryczeć się, tak cię zapiekło, jakby ktoś wrzątkiem w piersi chlusnął. Ono nie winne, rzecz jasna, nie rozumie jeszcze nawet tych słów, tylko ty, wtajemniczona w wiedzę o tym, boisz się. Nie, nie śmierci, a o nią ci straszno. Co będzie z sierotą, jak zabraknie ciebie? A gdyby, nie daj Boże, tak nagle, niespodziewanie umrzeć, co wtedy? Nie, nie będzie, nie będzie, nie będzie tego, żeby coś się stało, a musisz trzymać się dla niej – tego zgruczołu delikatności i ciepła, który złożony na twoich piersiach, bawi się zgardą... „Nieprędko, Iwaneczko, – odpowiadasz wreszcie, otulając maleństwo, – nieprędko... – Dobrze, ba, – zgadza się...” Jeszcze się trzymamy, dzięki Bogu, trzymamy się... Byliby piękni, koniecznie piękni, a nawet więcej – byliby wspaniali! – o schludnych rysach, tak zgrabnie skomponowanych, w ładzie każda – każdziuteńka kropeczka, każdziuteńka muszka na buzi dopełniałaby, dopowiadałaby oryginalność ich urody, zaświadczając o niej, jako o najlepszym przejawie piękna i wielkości Boga. Oni dokładnie musieli być tacy. Wiesz to na pewno, jakbyś widział każdego z nich, ot tak, tuż przed sobą, żywych z krwi i kości, którzy z uśmiechem, lekko zadzierając noski do góry, wyciągają się do ciebie w objęcia. Możesz ich dotknąć, wymacać, przytulić i powąchać. Tak, tak, możesz powąchać! Oni pachną! Czujesz ten niczym niepodrobiony zapach, który rozpoznasz wśród tysiąca innych, bo taki może należeć tylko do twoich dzieci, taki niesformowano-delikatny, ale wyrazisty jednak, jak igła, która wbiła się w opuszkę. Byli by wyjątkowi... Wysokie czoła, podparte równiutkimi – żadnej skazy, jakby wykreślone pewną ręką malarza – brwiami, a co najważniejsze – czarne! Koniecznie czarne, i takież, nasycone, aż błękitem odbijające w odblasku, jak jagody, oczka, które pewnie, z lekką zwierzęcością w spojrzeniu, spoglądają na świat, który miałby należeć do nich. Miałby... Ty wyobrażałaś, wyczekiwałaś ich w wyobraźni, czasami nawet fizycznie odczuwając, niby ruchy niemowlęcia w łonie. Oni musieli być piękni! Oni musieli być... Ale przyszła ona. Ktoś mówił, że Nieporożna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

już to cierpkie, co aż pierś rozdziera „gdzie staniesz, tam zapłaczesz – nie ma rodzinki”... A ty jednak czułaś, nie, nie – wiedziałaś. Pamiętasz, jak wypaliłaś wtedy, kiedy chwalił się, że po wszystkim, kiedy zwycięstwo wystrugacie, wyciosacie z kości wroga (Panie, wy jeszcze nawet w zwycięstwo wierzyliście! Śmieszne teraz, nawet przez płacz...) zbuduje nowy dom, koniecznie z werandą: nie będziesz mógł, umrzesz! Ty przecież dokładnie wiedziałaś, dziewczyno, nie wiadomo jak, ale wiedziałaś, jeszcze od samego początku rozumiejąc, że cała ta partyzantka spali na panewce, że obława za obławą was wszystkich poduszą, jak pchły na psie w tym lesie. I wypuszczając go wtedy, też rozumiałaś, że on nie wróci, jak zwierzyna, która wpadłszy w sidła próbuje się wyrywać, jeszcze mocniej zaciągając pętlę wokół szyi. A on nawet się nie przestraszył, tylko skrzywił na moment, a potem roześmiał się – głupia, – przygarniając do ramienia półprzytomną. W ogóle przez te kilka dni przed obławą chodziłaś, jakby ostrze z ciała wyjęto, nie czując się, wszystko jak we śnie widząc i siebie też – jakoś z boku, w odosobnieniu, niby zza zaparowanej szyby. Dopiero ostatniego dnia przejaśniło ci się: trzeba ratować go, trzeba z tej jamy wyciągnąć, choćby siłą, jak zwierza z legowiska. Ale na próżno. Już było za późno... Jego wieźli na ostatnim wozie, całego zakrwawionego, z otwartymi oczami, które – z tobą się zrównawszy – niby błagały o coś, a ty nawet zapłakać nie śmiałaś. Bałaś się płakać, żeby się nie wydać. Nie, siebie nie było żal – rodziny... A one miały być piękne... Tylko od niego mogłaś urodzić takie dzieci. One będą miały twoje oczy – szeptałaś mu do ucha, jak tajemnicę jakąś, kiedy leżeliście na tym płótnie pośrodku lasu – takie same uparte oczy... A nosek – odpowiadał, śmiejąc się i gładząc twój, – taki jak u ciebie, i usteczka – całował... Tak i przywarł do ust twoich ten pocałunek – ostatni, niby Judasza w ogrodzie Getsemani, chociaż on sam sobie i Judasz, i Chrystus. A ty... cierpiąca Magdalena? I nie Magdalena, i nie Maria. Czujesz jego smak na swoich nabrzmiałych wargach, ciepło ostatniego dotyku, i chłód – też... Tak, od niego wtedy lekko powiało chłodem, aż cię dreszczem przeszyło, jakbyś wyszła na przeciąg, ale ty nie zauważyłaś. A teraz, idąc tym przeklętym lasem, podpatrujesz każdy zostawiony przez niego ślad, wywęszywasz, jak pies, który idzie w pościg, choć łapią, dziewczyno, ciebie. Tutaj wy pierwszy raz się spotkaliście, kiedy chodziłaś do baby po wywar dla matki, tutaj wy rozstaliście się, i ty znowu idziesz do starej. Teraz już po lekarstwo dla siebie. Nawlekasz ujawnione wspomnienia, które wyskakują zza rozczapierzonych wiatrem gałęzi, patrząc na ciebie to przyjaźnie, to przeciwnie, najeżając się złośliwie. Chciałabyś się pozbyć, ale nie jesteś w stanie, nie starcza śmiałości. Właściwie nigdy nie byłaś śmiała, inaczej zginęłabyś obok niego, i to byłaby sprawiedliwa śmierć, a teraz będzie, jaka już będzie, jaką zaproponują... Babina chata wdarła się na sam skraj góry, niby odbita od stada owieczka, która po długiej tułaczce już nie potrzebuje towarzystwa. Zdziczała. Obrośnięta wkoło bzem i jodełkami-samosiejkami różnego wieku, które zasłaniają ją od cudzego oka, stoi samotnie, nie od razu i odgadniesz, że tam czyjeś mieszkanie, dopiero kiedy podejść całkiem blisko, chata pokazuje się, jak grzyb po deszczu. Zaczarowana – mówią ludzie we wsi. Tak, nawet wojna ją ominęła, nie zauważywszy... „Chodź tutaj, dziewczyno”, – krzyknęła stara, aż ty drgnęłaś, przestraszywszy się, – chwała Chrystusowi, ja po co przyszłam... – wiem, po co – ucina stara, wygarniając z zapaski wyłuskaną kukurydzę, i rzucając po garści do wiadra – ale tobie nie wolno – jak to nie wolno? – stara przygląda się bielmem na oku, aż skóra ci na plecach cierpnie, a potem rzuca niechętnie, wstając – boś brzemienna, co! W piersi wchodzą opary, przenikając całe twoje wnętrze, a potem zaczyna kłuć, niby ość. „Brzemienna” – dzwonią w głowie słowa starej, i ona pokrzykuje coś tobie w ślad, ale już nie wsłuchujesz się, tylko rozbierasz na osobne dźwięki to „brzemienna”, smakując każdym z osobna, a potem żądląc się o sss, niczym o pokrzywę. Tyś brzemienna! Jednak zdążył, zdążył, cholera – krzyczysz z radości, brzuch oburącz obejmując, – a łzy tak i wyciekają, ściekając po twarzy, śmiech od zębów odbija się – przez płacz, boże, przez płacz, a jednak cieszysz się. Uciszając kruka, który kracze, niby naśmiewając się, ale tobie wszystko jedno. Ocierasz rękawem oczy, prostujesz się, wznosząc oczy w górę, gdzie siedzi, jednym okiem do ciebie zwrócony kruk: wiem – krzyczysz, nadrywając się – wiem, że będzie bękartem, ale jeśli twój Bóg chce drwić ze mnie, to już tego nie będzie! Leć – ciskasz patykiem – niech wie, że u niego jestem ja, i moje piersi osłonią go od każdego kamienia! Bijesz się w piersi, a kruk dalej coś kracze, jednak tobie obojętnie, cały świat tobie obojętnie. Kładziesz się na liście, rozpostarta, niby zrastasz się z nimi, niby sama stajesz się listkiem. Oderwanym od drzewa, smagana wiatrem, podrapana każdym cierniem, a jednak położona wreszcie do swojego końca. Ty jesteś na swoim miejscu, kobieto! Ty teraz jesteś kobietą! Kobietą! Teraz już rozumiesz, o co wtedy błagały jego oczy. To była ostatnia wola. Z tamtego już brzegu. Spojrzeniem zza Rzeki. Zachowam – szepczesz – na przekór... Nasze koniecznie piękne, nieodmiennie piękne dziecko! Z czarnymi, aż niebieskimi w odblasku, jak jagody, oczami. Twoimi, kochanie, oczami... Otwierajcie drzwi – Oblubienica idzie!... Pawło Tyczyna Żyjesz... oczekując tej, której imienia nikt nie wymawia, jakby nie śmiąc i jednocześnie ignorując (prawie to samo co u Kateryny, tylko w hipostazie samej carycy). Zdaje się, że jest ona w ogóle bezimienna, dlatego jako nieochrzczoną, za każdym razem nazywają ją inaczej (albo, jak w tradycji ukraińskiej, wołają nie prawdziwym imieniem, odganiając nieczystą siłę...): północna, południowa, stuletnia, pierwsza, druga, kolejna, nieskończona. Jedna i ta sama! Jak by nie nazywać suki, pozostaje tą samą, i nie, nie są jej potrzebni, na nic, żadni bogowie wojny – ona sama jest bóstwem, ona – to wojna! Z tych najdawniejszych, która wstrzyknęła wiarę w siebie w samą krew ludzką; która pojawia się na świecie z kolejnym pokoleniem znowu i znowu, aby zmusić do pokłonu, a następnie przerzedziwszy narody, zniknąć do następnego przyjścia, których nie ma liczby. Ale na które czekają. I właśnie dlatego powraca, bo tylko ludzie zdolni są stworzyć Boga, i tylko oni zdolni są zniszczyć go zwątpieniem, przestawszy składać pokłony i przynosić ofiary, przestawszy wzywać ją, przestawszy wierzyć w nią. Ale to się nie stanie. Popełnione grzechy trzeba usprawiedliwić siłą, która zmusza do ich popełniania (diabeł – to jaskrawy tego przykład, przykład przerzucania odpowiedzialności, czysto po dziecięcemu na kogoś innego: to on mnie zmusił, ja przecież nie jestem winny!). I za każdym razem, kiedy grzechy ludzkości zaczynają ciążyć, przyginając najsilniejszych grzeszników do ziemi, ktoś z najsłabszych przeprowadzi ten demoniczny rytuał, nazywając sąsiada silniejszym grzesznikiem, którego trzeba ukarać, i ona przyjdzie. I będzie przelewać krew niewinnych, bo ta jest cenniejsza, najsmaczniejsza, mówiąc prosto, a wzywający nazwą ją kolejnym zawoalowanym, takim, który nadaje się do wywyższenia imieniem, i kiedy ona odejdzie, przerzucą swoje zbrodnie na nią, bo nowe imię daje prawo mówić o niej jako o zjawisku dopiero co wyrodzonym, którego nie było dotąd i które nie powróci, bo potem będzie czas, kiedy tacy stanowili kręgosłup wojska, kiedy z nich tworzyły się armie. Bo wy, jak dzicz, mając wyostrzone wyczucie, umieliście przechytrzyć suczą córkę, obejść z tyłu i zastawszy znienacka zadać cios, po którym musiała ucichnąć, dochodząc do siebie. Wtedy nikt nie uważał was za słabych, nie przypisywał wszelakich diagnoz. Zresztą czy był na to czas? Głównym było pragnienie iść za swoje prawo urodzone, jak to po polsku mówią. Za swoją rodzinę, za to, czego nie godzi się oddać za darmo, złożyć w ofierze, nie. Ty, Lemisz, Mucha, Czubań – niepokonana czwórka mścicieli – też nie w pełni rozumu według dzisiejszych miar. Ale właśnie wy byliście jednymi z najcenniejszych w swojej palance wojakami, właściwie was przez to pierwszych unieszkodliwiono. Wysadzili w jaskini (chociaż, oczywiście, bez zdrady się nie obyło) podstępnie i podło, pośrodku nocy, jak to przyjęte u tych przeklętych niedoludzi, a następnie z tydzień „dyżurowali”, czy nie zmartwychwstaniecie przypadkiem. U nich wszędzie ceniono podstęp i podłość. Na przykład, to ludowe „oglądanie” zakrwawionych i poszarpanych ciał, aby wyliczyć krewnych, których następnie wywożono na Sybir, w najlepszym przypadku. O, Sybir... Czemuż by im nie siedzieć w swoim śnieżnym królestwie, w którym nawet wszy i gnidy zdychają od zimna i brudu. A teraz oni znowu się zjawili, to znaczy ich wypłodki z tym samym duszkiem imperializmu i panującej zgnilizny, który pielęgnują od czasów, kiedy wypełzli z bagna i stali się wyżsi od braterskich im żab. Ty znasz ich i ku wielkiemu rozczarowaniu, pokolenie niepodległych pozwoliło im żyć obok siebie, dało prawo paplać tą wygłupioną cerkiewną, którą wpoili im ich carowie, aby mlaskać choć podobnie do ludzkiego. I modlić się do niej pokornie, modlić się... Ty wyglądasz z okna, czekając, kiedy wreszcie nadejdzie ona, wiesz, że nadejdzie: jak i u Myrona, wy macie z nią swoje rachunki, jeszcze od wtedy, kiedy przezywaliście ją drugą, a następnie ona przekształciła się w „wyzwolenie przeciw”. Jak wiele zaszczytu dla zwykłej suki, która zepsuła życie milionów, takie wykwintne imiona, jak ordery, błyszczą na jej poszramowanym, oblepionym strupami i ropiejącymi ranami ciele. Ty czujesz ten oddech, który goni prochem, krwią i spirytusem, jeszcze czymś, tam jest wiele aromatów i nimi goni jak samogonem od dziadka Tymka. On też wojował wtedy, kiedy i ty, ale jego wojna zakończyła się porażką, a twoja śmiercią. Dlatego teraz ty czekasz na nią znowu, a dziadek się zapił i umarł. A może gdzieś w czyjejś kołysce jego duszyczka znowu się kołysze, zaciskając pięści w pragnieniu odpłaty. Wy wszyscy chcecie odpłaty i wam wszystko jedno, ile wieków z rzędu przyjdzie wracać po zemstę, wy otrzymacie ją, prędzej czy później wydrzecie z piersi obcych i wszczepicie sobie zamiast orderu, to o wiele bardziej znamienna nagroda. Twoja ręka zaciska zdjęcie... Ty, to znaczy Komar, teraz ty już nie ten i nie w tej epoce, ale pamiętasz – Lemisz, Mucha, Czubań... Jedyne zachowane archiwalne zdjęcie, to jeszcze przedwojenne, kiedy byliście podrostkami na pastwisku, które następnie zaorano obcymi gąsienicami i zasiano waszymi trupami. A teraz wy znowu zeszliście, was ile nie kalecz i nie zaoruj, wy rośniecie i rośniecie. I ile by z tamtej strony nie lazło, wy i tak jesteście nowi i świeży, gotowi spotkać wroga i dumnie spojrzeć jej w oczy: figa stara, nie zgadłaś! Wy wyłuszczacie się na nowo, powstajecie z popiołów i pogorzelisk, z przelanej krwi i swądu strzałów, golusieńcy, ale już w mazepince, aby prowadzić nową walkę, czy raczej starą na nowy ład, albo powracacie z nowymi siłami. Mówić, że jest coś tu nowego, nieuzasadnione, bo to jeszcze z kozactwa ciągnie się i ciągnie, i nijak temu się urwać. Ale musi, prędzej czy później, stanie się tak, że ona będzie bała się wrócić na tę ziemię, kiedy pokolenia przeklną ją i jej kapłanów zniszczą. W tej jaskini, gdzie zginąłeś ty, przywali kamieniem ją, – tym razem ty wiesz za kim podąża, – i zginą nasi wrogowie, wreszcie, wypełni się na wieki, bo to nie po prostu słowa, ale proroctwo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Bezimienna

Inna Wojna... Właściwie znasz ją. Bardzo dobrze. W ubiegłym wieku poznaliście się aż nadto blisko, wtedy nazywano ją Drugą, potem przemianowano na Wielką Wojnę Ojczyźnianą (wojna produkcji ojczystej – żart, a ziarno prawdy jednak jest, swojacy przywołali ją i skierowali na was, a ona, zdziczała, rycząc szła naprzeciw, rozrzucając ciałami na boki, jak pożar, spopielając wszystko, co żywe na swojej drodze). Wybuch jej jest okrutny i ostateczny. Przynajmniej dla ciebie. Komu zdarzyło się choć raz spotkać z nią, nigdy nie zdoła zapomnieć, a pamięć przenosi się nawet przez śmierć, jak grzechy, i ożywa w następnym życiu najpierw lekkim uwieraniem, potem kłuciem, a za tym już nie do zniesienia bólem, jak w ciele tkwiący odłamek, którego nie można wyciągnąć. Jak choćby u Myrona, który przeszedł Czeczenię, zaciągnąwszy się jako ochotnik do armii Dudajewa. On także ma pokrewieństwo z nią, na wieki podzieloną na pół kontuzję. Właściwie każdej nocy wybiega na podwórko z krzykami, które trudno zinterpretować. To jego język, ten, w którym wspomina poległych, których wciąż uważa za po prostu zaginionych bez wieści. Wierzy, że wrócą. Tak, wrócą... Niechybnie. Czasami wydaje się, że to u niego się zaostrza, poczucie Jej nadejścia, rozrasta się wewnątrz bólami, które lekarze przypisują banalnemu jednak oszustwu rozumu, to znaczy mózg igra z odczuciami Myrona; aha, skąd im wiedzieć o tym, czym włada ten człowiek, który jeszcze przed aneksją Krymu biegał do komisji wojskowej, żeby go tam skierowali. Oczywiście, nie wzięli go. Niezdolny przecież. Chory. Wszechświatowa niesprawiedliwość – jak powiedziałaby sąsiadka, babcia Wira, ale jednak się wypełnia. Bo nie wolno, widzisz, nie można. A Myron, zdaje się, też czuje jej zbliżanie, teraz, kiedy nabrała sił, kiedy się pożywiła, ona musi się posuwać. Musi, bo takie jest jej przeznaczenie. Właściwie swój swego, jak to się mówi. Ta kontuzja u nich jest wspólna, podzielona na pół jak ostatnia watowana kurtka, na dwoje i po równo. Wszakże ją przywołali, pomimo urazów, a jego zwolnili. Chociaż zranienie u Myrona jest jedno, a u niej liczba Pi z dwoma ogonkami. Zresztą w ogóle, ty z pewnością wiesz, że tacy są tam koniecznie potrzebni, jak potrawie sól, bo jego doświadczenie, ten sam uraz, pracuje już na samozachowanie, jak odruch u zwierzęcia, które wyrwało się z wnyków. Od tamtej pory poczucie braku ochrony zwiększa się stukrotnie i instynktownie pomaga omijać wszelkie zasadzki. A Myron to jednak zwierzę. Teraz takich są jednostki, ale ty zna-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Wiersze z archiwum

Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ Dialog spekulatywny – Rozpoznaję cię. To znowu ty… – I ja ciebie, zdaje się, rozpoznaję… – Choroba twoja – pragnienie wysokości, – Na tym stałem i dotąd stoję. – Całe życie szybowałeś w niebiosach. – Żeby ziemię stamtąd wzrokiem obejmować. – A teraz kto? Jak wszyscy, nędzny proch. – Za to ja żyłem! – mógłbym tak powiedzieć. – Za kogoś ty walczył i cierpiał? – Za brata, żeby pozbył się ślepoty. – Za brata, mówisz? Cóż ty bratu dałeś? – Sam się przejęzyczyłeś: pragnienie wysokości. – Ale on i tak gnie się jak łozina. – Ale za to i wyprostowuje się on. – Przyjrzyj się: w oczach jego łza. – Z radości nadchodzących przemian. – Z radości, którą zabije trotyl? – Wierzyłem od małego w dobrych, a nie w złych. – Porywałeś się pojąć ruch gwiazd. – I ja jednak zbliżyłem się do nich. – Wrażliwa twoja prawda, niszczycielska. – Lecz przy niej grzał się nie jeden. – Za to złudzenie zapłaciłeś w pełni. – Za to pozostałem na zawsze młody. – I nie żałujesz ani trochę? – Nie. Ja górny stop, gdzie w związku wzrok i słuch. – Ależ ty jesteś tam, gdzie wszystkie trudy ziemskie. – Ja wszędzie, gdzie z ciałem nie pogodził się duch. 29.09.1982 Europa – Azja Europa – Azja. Drogi w nieznane miedziany pył. Ural-rzeka. Mostek nędzny, jak jaspis, gra nieboskłon. Zatrzymam się za rzeką na wzgórzu, jak na arenie. I zadziwię się, i ręką z Europy w Azję machnę. Żuki maszyn osobno i gromadnie, głuchych lasów zielona drżączka. Trzy kroki z Azji w Europę, z Europy w Azję także. Jestem gościem tu… wybór heretycki tak czy inaczej, lecz nie uciec… Jodły obok znak wykrzyknik, słupy i szlak w dwa światy. 13.09.1979 Upadek Żegnajcie, wierszopisarze i księgarze, żegnajcie, kłopoty nudne. Dzień dobry, zuchy-narciarze, wiatrami wysmagane dni! Dusza, marnościami mordowana, wreszcie skrzydła podniosła. Ze szczytu śledzi oczarowana w dolinie płynny lot orła. Sosnę, lawiną okaleczoną, stamtąd półokiem dostrzega. I przy żwirze, śnieżkiem podświetloną, wężowiska przygasłego bluszczu. Lecz oto lecę po zboczu ja, lecę i padam w śniegi, podkoszony tą siłą, co zataiła się wokoło. Ja pamiętam: pochodniowo dzień zarumienił się i przygasł… Tak i ty nas, losie, rzucałaś na kamienie bied i zniewag. Na rafy rozpaczy i podstępu ciskałaś w drapieżności swojej, aby poniżyć do odwrotu poruszania się po krzywej. I choć ocknąwszy się o świcie, ja zapominałem lekcje te, zostawały grubym karbem doświadczenia okrutne blizny i ślady. 10+11.05.1979 Wyścigi motocyklowe W tym szalonym kołowrocie nie rozpoznać – swoi? obcy? Na granicy obłędu i śmierci motocyklistów wiraże. Pędzą dróżkami bocznymi z nizin podstępnych do szczytów. Pył to wzbija się nad nimi, to opada suknem rudym. Lecz długo oczekiwana chwila nadejdzie, zamrą kibice – czyżby? I ten, kto wczoraj był ostatnim, dzisiaj w liderach już! Natężenie oddychają motory, chłodnieje krew od ich wycia. Benzyny czad. Strome powtórzenia. Zmagania losu i życia. 1976 *** Chłopski syn ucieka z pokoju, pióro zmienia na łopatę, papier zmienia na grabie – i przypada do ziemi. Starannie, wściekle przypada, w Złodziejskiej Bałce przepada, klepie, kopie, sadzi, sapie – aż na czole jego ropa. Próba sił, zmęczenie ciała, ale dusza odmłodniała, ale rozjaśniło się w oczach. On widzi tu, on słyszy tam, on coś ważnego dostrzega i los znów błogosławi… 26.04.1983 Niepowodzenia Mnożą się niepowodzenia – drewniejesz niby. Mnożą się niepowodzenia, no i niech. Nie zapłaczę, nie wpadnę w rozpacz. Niekompatybilna z pośpiechem samoobrona. Spotykam strzałem z łuku Apollina. Strzałem, nie strzałem, a zuchwałym uśmiechem: będę – nie zapomnę, jakoś przetrwam. Mnożą się niepowodzenia, smutek – nie bieda. Zbyt niecierpliwa ich wrogość. Przyjaciół ubyło? Ale za to uwierz – serce nie zmalało, wyostrzył się wzrok. Mnożą się niepowodzenia, chyba nie bez powodu. Z tych niepowodzeń jednak opór narasta. Niech żyją niepowodzenia! W brzuchu niepowodzeń dojrzewa siła widząca – losu pomocnik. Gdzie ściernisko i słoma, będą znów żniwa. Prawda ważna, choć nie nowa. 1967, 2007 Wątpliwości Kiedy na sercu zmierzch, wtedy przychodzą wątpliwości. Zza horyzontu trwożnego powstaną, jak nieboszczycy. A każdy / każdy!/ po świeczce w ręce. Stoją nad wezgłowiem, jak widma z przypowieści. Straszą niedokrwistością nieprzespanych twarzy. O bezcielesne wątpliwości, za co mnie wy sądzicie? Niepewna wasza mowa z rozmytym “tak” i “nie”. Wy po prostu łowcy ludzi, nienasycone psy nocne, tyrani obłąkani! Lecz ranek marsz zagra na młodych wiatrach, i wasza cicha wataha zabije się po kątach. A przy stole moim w parze cisza i grzmot. Notatniczek zakurzony, książki z papierosami, oraz arkusz pomazany nerwowymi wierszami. 1966, 2007 *** Już zwiędły kwiaty mojego kwietnia, dusza zaś, jak i kiedyś, dwudziestoletnia, rozczochrana, wrażliwa, młoda. Mniejsza o to, że potajemnie los-kapryśnica nietopniejącym śnieżkiem przyprószyła, i wróżka nam nie to wywróżyła, na co my liczyliśmy. Ach! Śmieje się serce, nie wpada w rozpacz. No a kiedy ono bywa nieprzejrzyste, nie pobłażam. Niech sobie popłacze. Nie łzy to, co w ciągu minuty, a drobny deszczyk słonecznego dnia. Pokropi między innymi i – patrz – rozjaśni się już, jak i kiedyś. Zakłopotuję się wtedy, kiedy znienacka dusza uderzy obcasami dziarsko, brwią powiedzie, zmruży oko i pójdzie z wywijasem skokiem-bokiem. Stój! – ją strofuję, – uspokój się! Nie zapominaj, że ty ledwie nie babcia wśród przyjaciółek młodych… ona zaś swoje: w dłonie klaszcze, obcasami bije i na moją notację nieostrą jeszcze i języczek pokazuje zza rogu. 06.02.1979 Wrzesień Ciemny lasek, bez oraz chwast. Spokojnie pasą się Kasztan i Bujan, zgodnie wybijają kosy. Szurają-fruwają przy studniach, a pod górą w trawie twarzą do ziemi śpi brygadzista przy wozie. Ty, brygadzisto, pośpij-podrzemij, tylko i we śnie nie dawaj, nie dawaj sercu kapryśnemu wolności. Czeka jeszcze na ciebie nieobsiany klin, czekają siewcy przy maszynach, dzieci w szkole. Słodko pachnie ziemia jesienią, cierpko gorzknieją nad jarem piołuny dni goryczą. Śnią ci się nieuśmiechnięte sny, uparte milczenie – spróbuj zrozumieć – kobiety, co tam za rzeką. Sny przemijające – taki nasz talent. Słyszysz – rży niecierpliwy Bujan, budzi nie po raz pierwszy. Słońce piecze. Brygadzisto, wstawaj! Ty tylko wolności sobie nie dawaj, wycierpieć łatwiej. 24.12.1982 W sprzedanej chacie Gruszki zaglądają przez szyby, gruszki, których więcej nie jeść na imienny Makowiej. A my – oniemieli, jak ryby, mniejsza o to, że pozwolą przysiąść w chacie – już nieswojej. I patrzy matka na syna, a syn, jak na chorą, na matkę, która pieniądze zacisnęła w ręce i myśli: sprawiedliwa siło, to jakże – tu wiek przeżyć i za wszystko to – te papierki?! Och, mamo, smuć się, lecz nie bardzo, gospodarz woła na pomoc, a my tu – już obcy… “Kamaz” zahaczył o gruszę i lecą razem z liśćmi pod nogi twarde jeszcze, niedojrzałe gruszki. 29.11.1991 Czarny anioł Kiedy w piekle zaczynał się grzmot, a zwało się piekło – klinika Październikowa, – nad ciałem nad rozpostartym moim kołysał się czart w pajęczynie oparów. Z twarzą drapieżną, czarną, jak muł, on wykrzywiał gęby i szczerzył białe zęby. W tam-tam walił, i był podziemny huk zwiastunem nieszczęścia i zguby. Miał pomocnicę, żwawą, jak i sam, ja pamiętam żar jej dłoni. Krążyła w piwnicznych niebiosach, choć twierdziła, że uczyła się w Sorbonie. Kiedy ledwie-ledwie rozwiała się mgła i ja oczami zacząłem szukać czarta, to zrozumiałem, że czarta już nie ma, jest po prostu człowiek, jak sadza czarny. On poruszał się po kole i kierunkach, miksturą poił mnie żwawo. Poduszkę poprawiał, przy tym białka oczu jego obracały się, jak żarna. Jeszcze widziałem niby przez sito świat, jeszcze zaciskała usta klamra milczenia, a on pisał na tablicy alfabetem odgadywał myśli moje i pragnienia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ocknąłem się i bezsilnie wyrzekłem: – Powiedz, kim jesteś, rzeczywistością czy złudzeniem? Czarny człowiek błysnął zębami: – Jestem studentem z czarnego Sudanu… Przedarłszy się przez mrok i mgłę chimer, pamięć dogania dni uciekłe… Kimże on był naprawdę – sudańskim negrem czy cherubinem, który poczerniał w piekle? 15.09.1987, 22.09.2007 *** Nędzy – łzy, ignorantowi – święto, w aresztantach dusza, pod kluczem. A jednak nie zmęczył się machać brat-galernik wiosłem-językiem. Płaci rzetelnie przebiegły skarbnik za jego niepokornego ducha. Lecz pozostaje posmak gorczyczny od niemądrych aktorskich wysiłków. W przedburzu nowego rozłamu każdy ciągnie w swoją stronę ster. Ten sam gad gania w koło i na nas przymierza jarzmo. I póki brat nadrywa gardło publicznie o kwiecie na piasku, czas tłucze nasz los-wieśniaczkę w jej przedpotopowym siermiężnym odzieniu. 03.09.1992 *** Stary dom zagoniony w szereg tuż przy innych, by zapomniał o słońcu. Czas wybił mu oczy – wszystkie po kolei! Żeby oślepł i nie przejrzał nigdy. Takie on widział i takie poznał, że wspominając, można i zwariować. Tu Żerow żył i wzrokiem obejmował światła mężów starego świata. Teraz jeszcze pamięć krzyżuje za jego Katullusa, hulakę i frontdera. Stary dom płacze, lecz łza niewidoczna tam, gdzie zamiast szyb sklejka. 02.06.1993 Poecie Loni Kisełowowi Żyjemy tylko dwa razy. Daj nam, Boże, żeby kochali. I żeby ludzie nie radowali się, gdy w czarny świat odchodzimy. L. Kisełow Wszyscy my – od paznokcia do włosa – / każdy sobie panisko! / pragniemy własnym głosem wykrzyczeć siebie. Przedrzeć się przez zarośla powszedniości do prawdy, jak bóstwa. Gorzej, kiedy na starość, dobrze, kiedy w dwadzieścia dwa. Miły, nieznany chłopczyku z meszkiem na wardze. W zamętach, żalach, kłopotach serce moje – tobie. Tak niezwykle wytrwałeś, tak wcześnie spocząłeś… Imieniem własnym wyraziłeś: poeta – to najwyższa ranga. Śmierć przy pozornej niemocy nikogo nie zapomina. Lepiej, kiedy na starość, gorzko, kiedy w dwadzieścia dwa. Nie dobrać słabemu kluczyka do źródła. Chłopczyk od paznokcia do włosa w blasku rzemiosła. Po obejrzeniu filmu “Człowiek-amfibia” Ichtiander pod falami znika, na ziemi nie ma siły dłużej żyć. Bezpocieszna dziewczynka pyta: – Prawda to czy zmyślenie? Powiedz. O sztuko! Dziwna twoja władza, wszystko, czego dotkniesz ty, twoje. Zmienisz kąt – i prawda już nieprawdą, a nieprawda prawdą się staje. 03.10.1976 *** Wieczór wietrzny oknami świeci, cienie i światło – ciągła pstrokacizna. I niespodziewanie – Mozart, jak wiatr ten, wiatr słoneczny z głębi okna. A w programie “Niewolnica Isaura”, sentymenty i nam nie obce. Słuchaj Mozarta… twój Schopenhauer – prysznic zimny na ognisko duszy… 25.05.1991 *** Fioletowe noce, bzowe świty, fioletowe góry w ruchliwym oparze. Fioletowe morze kołysze przystanie, fioletowy kraj, fioletowe czary. To z winy fioletu, z winy fioletu nie leży się, nie śpi staremu poecie. On siedzi na balkonie swojego wieżowca – niepoprawny dziwak, na wpół nagi i bosy. On wciąż myśli myśli swoje wielce trudne – nieruchomy i biały, jak zamieć w grudniu. Stara się je w jedno związać, żeby zadzwoniły, jak rycerskie zbroje. Lecz przepadły słowa i motyw nie daje się, fioletowa ulewa wciąż leje się i leje. I wzdycha poeta, sączy znów papierosa, co niby świetlik w mroku fioletu. 29.06.1981 *** Kiedy niepowodzenie u ciebie, nie smuć się, kiedy bieda znienacka, nie zwlekaj: poezji – najwyższemu zwierzchnictwu, duszą zachwyconą ulegnij. Ona ci za słońce i za lekarstwo, na władczy zew jej – idź czym prędzej. Ona z ciebie zrobi człowieka, jeśli i byłeś gliną kiedyś. Zanurzaj się w jej pachnącą koronę, szukaj w wysokości i trawie. Poezja i wtedy za obronę, gdy już i obrońcy nieżywi. Z głębin ziemskich jej uparta siła, z galaktyk wiara, co pokonuje strach. Na wszystkich morzach – jej lekkie żagle, światła – na wszystkich kontynentach. Nadchodzi ona i koniec staje się początkiem, gdzie zieje przepaść, wznoszą się mosty. Poezjo, bezbronna dziewczynko, przyjdź, przysiądź, ogrzej i zasłoń. 1973, 2007 *** B. M. Tego, kto wydarł carską pektorał z paszczy niebytu, ze schowka-kryjówki grobowej ziemi, – złapał szpital i nie puszcza, jak Rzym niewolnika z niewoli. Gdzie inny rył, lecz zniknął jak Pieczyng, ciało stepu przebiwszy do wnętrzności, tam dar mu śpiewaczy pomógł w niepamięci przechwycić zdobycz. Teraz on między obcymi usychał w kajdanach bólu, samotności, zamętu. I myśl go odwiedza zła o zemście – działaniu scytyjskiego zaklęcia. 11.08.1993 Alergia Alergia na kwiat, alergia na miód, na pyłek łobody i pomidory… Równowagę utraciłby i sam Archimedes, nawet mając punkt podparcia. Nie rzeczywistość wokół, a pływająca więzienie, zakołysało i ciało drętwieje. Dusi się ofiara, powietrza brak, alergia… Drze koszulę na piersiach, chrapie człowiek, któryś raz krewnych i przyjaciół płoszy. Alergia na świat… alergia na wiek… na dwulicową epokę… 14.09.1988, 22.09.2007 *** Racjonalniejszy wiek, przerasta w prozę nędzną. Racjonalny człowiek nie w niebo patrzy – pod nogi. Poeta swój status zachowuje przynajmniej w kosmicznej orkiestrze. Lecz nawet księżyc u niego już w archaicznym rejestrze. Oceanolog zanurzał się w głębię i wypływa dumnie. Wobec tego wczorajsza tajemnica staje się rozwiązaną krzyżówką. Czemuż ty, duszo, bez przymusu podległa duchowi renesansu, kiedy dotknie słuchu dźwięk dawno zapomnianego romansu? 1964, 2007 *** Jak sercu pragnie się cudów, jak ciągnie się ono codziennie do Nessie z jeziora Loch Ness, do yeti – śnieżnego człowieka. O żółci sceptycy! Nie wam, nie wam dziwy do osądu, a tym zawziętym dziwakom, co, jak i ja, wciąż wierzą w cud. W możliwość oporu epoce, jej złości, jej Piłatom, i nawet w gruszki na wierzbie, i nawet, niestety, w pokojowy atom! 24.08.1988 *** Z łanów niebieskich prześwit – czyste tony! Lecz nieszczęśnikowi w skwerze wszystko jedno. Dusza boląca podobna do wrony, której wzbić się w niebo nie dano. Co, jej, wronie, do chmielnej bragi wiosny, kiedy co chwila straszydło. Kiedy nie ma ani siły, ani odwagi odbić się od psa i kota. Okrutna siła skrzydła połamała, okrutną śmierć niedola przyszykowała… Taką szaloną zimę przetrwała! Teraz kona przy stopniu ciepła… 18.03.1993 *** Młodość, bystra łódź, przystań twoja – wiosna. Młodość, ty – melodia, światło tego okna. Według kawalerskiego zwyczaju, zapomnianego dawno temu, pukam palcem trzy razy ja prosto w to okno. Potem stoję, nie oddycham, szelest nocny łowię. Łagodną i cichą jak ja cię kocham! Na ścieżkach ukrytych, gdzie sosny i nieboskłon, młodość oczarowana śledziła ruch gwiazd. 09.11.1978 *** Milczenie – złoto. Póki serce młodo płacze i śpiewa, nie milczenie – złoto, złote słowa. Nieśmiało wypowiedziane w głuchym sadzie. O północy złowione tam na murawie. Ile lat pamięci, a ona żywa. Bo brzmią słowa owe, złote słowa. 08.06.1979 *** My sami nie wiemy ile blasku mamy. Choć dusza, jak sito, nie bez prawdy kłamiemy. Miłości moja, miłości, pociecho papierowa. Oj jakaż ty sroższa, niby Tatarzy. 1965, 2007 *** Wszystkie kręgi Dantowego piekła przeszła dusza-samotnica. Tak nacierpiała się, że zdrętwiała i stała się kamieniem ona. I nie śmieje się, i nie płacze, sama w sobie, głuchoniema. Poszłaby gdzieś, ależ niewidząca, zapłakałaby, tak łez nie ma. 16.03.1982 *** Skosi Śmierć – Miłość posieje znowu. Bunin – A może, nie ma śmierci, nie ma miłości, a jest cyrkulacja wiecznej krwi? Jej zamieranie, jej zamarzanie, i znowu zmartwychwstanie, i znowu wrzenie? – Czyż nie ciebie ja zawzięcie kosiłam w epokę Triasyła? Czyż nie konałeś ty od szlachty i osmana w epokę Bohdana? – Po tym koszeniu ja siałam od razu. Czyż nie urodziłeś się ty w epokę Tarasa? – Życie zdobywałem nie tylko miłością, ale i wieczną krwią, nieśmiertelną krwią. – Więc przepadnij w nadchodzącym paleolicie, ja słowo zasieję twoje na granicie! 22.08.1988 Musa Gali, Iwan Dracz, Wołodymyr Bazylewski. Dni Literatury w Baszkirii, Ufa. 1979 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ilja Riepin: “Taras Szewczenko – Męczennik i Wielki poeta czarującej Ukrainy” W 135. rocznicę portretu Tarasa Szewczenki pędzla Ilji Riepina

Dziesiątego października 2022 roku jedna ze śmiercionośnych rakiet, wyrzuconych z przerażającej paszczy posępnej od krwi Moskiewszczyzny w stronę świętego Kijowa, rozerwała się w Parku Tarasa Szewczenki między pomnikiem jego imienia a pomnikiem Ilji Riepina, który stoi przy Narodowym Muzeum “Kijowska Galeria Obrazów” na ukos przez ulicę, która w latach 1955–1992 nosiła imię genialnego artysty. Przywrócenie jej historycznej nazwy na cześć przedsiębiorcy i mecenasa Mykoły Tereszczenki nie powinno oznaczać, że Riepin rozsławił Ukrainę i Szewczenkę na świecie znacznie mniej, jednak właśnie tak wychodzi, jeśli przez 30 lat w Kijowie nie pojawiła się nowa ulica Ilji Riepina. Swoją drogą, w tym roku Metropolitan Museum w Nowym Jorku uznało Ilję Riepina za ukraińskiego artystę… Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki “Urodziłem się jako osadnik wojskowy ukraińskiej osady wojskowej” Ilja Riepin urodził się w 1844 roku w mieście Czuhujiw na Słobożanszczyźnie w rodzinie osadników wojskowych, co wyraźnie poświadczył w autobiograficznej książce “Dalekie bliskie”: “Urodziłem się jako osadnik wojskowy ukraińskiej osady wojskowej. To miano jest bardzo nędzne, – niżej od osadników uważano chyba tylko poddanych”. Według słów artysty, jego ojciec “był żywym świadkiem tego państwowego poddaństwa”. W 1819 roku przeciwko nowej formie zniewolenia chłopów wystąpił właśnie Czuhujiwski pułk, w którym służył dziadek Riepina. Do 1857 roku, kiedy osady arakczejewskie zostały zniesione, w mieście jako centrum Ukraińskiej osady wojskowej znajdował się jej sztab. Zapadające w duszę przejmujące wyznanie, poczynione przez Riepina po wielu dziesięcioleciach: “Byłem pełen dumnej myśli osadnika wojskowego, że oprócz Ukrainy nigdzie na świecie nic dobrego być nie może…” Te słowa mogą posłużyć za dobry epigraf do specjalnego badania naukowego o życiodajnym zjawisku Tarasa Szewczenki w życiu Riepina i wypełnieniu go w przyszłości duchową obecnością narodowego Kobziarza… Jako nastolatek Ilja uczył się rysunku w szkole topograficznej korpusu topografów Ukraińskiej osady wojskowej, a po jej zamknięciu (1857) został uczniem ikonografa i portrecisty Iwana Mychajłowycza Bunakowa, którego uważano za “najlepszego mistrza w Czuhujowie”. W Artystyczno-Pamięciowym Muzeum I. J. Riepina w Czuhujowie (“Sam Czuhujiw – to czysty skarb! – wykrzyknął Riepin, kiedy przekroczył trzydziestkę), którego pracownicy z poświęceniem propagują twórczość Mistrza, przechowywane są cztery oryginalne ikony, napisane przez Ilję Juchymowycza w wieku nastoletnim i młodzieńczym. Riepin wielokrotnie przyjeżdżał do Czuhujowa, kiedy uczył się w Petersburgu (napisał tu w 1867 roku obraz “Ukrainiec przy koszeniu”), i przez całe życie. W wieku 70 lat Riepin aktywnie zajmował się założeniem w Czuhujowie szkoły ludowej z warsztatami artystycznymi, według słów artysty, on “napisał cały projekt stworzenia ‘Dworca Biznesowego’”, wniósł duży wkład pieniężny, ale zamysł nie został zrealizowany... Obecnie do artystyczno-pamięciowego muzeum w Czuhujowie wchodzi galeria obrazów “Laureaci nagrody I. J. Riepina”. Wśród nich – mój przyjaciel, ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, przewodniczący Charkowskiej organizacji Związku Artystów Ukrainy Wiktor Kowtun, który od początku pełnoskalowej zbrojnej inwazji Rosji na Ukrainę mężnie pracuje w Charkowie pod ostrzałami rakietowymi nad tworzeniem wyrazistych płócien (już około 300) o heroicznych obrońcach miasta i artystyczną dokumentacją zbrodni rosyjskich wojsk… W grudniu ubiegłego roku Mistrz został laureatem Państwowej Nagrody imienia Bohdana Chmielnickiego Ministerstwa Obrony Ukrainy za najlepsze naświetlenie tematyki wojennej w dziełach literatury i sztuki, a w 2023 roku, w Wielki Czwartek, otworzył w legendarnym Charkowie unikalną wystawę obrazów, aby, mówiąc jego słowami, “całą tę najeźdźczą nieczystość zmyć”... Jestem przekonany, że z tak znaczącym patriotycznym dorobkiem utalentowany ukraiński artysta i w tym roku zostanie laureatem nagrody swojego wybitnego poprzednika Ilji Riepina… Kiedy Szewczenko po raz pierwszy pojawił się w duchowym życiu Riepina? W 1863 roku, zapalony pragnieniem nauki rysowania, Ilja wyruszył do Petersburga. Tam, tak jak Szewczenko, Riepin początkowo uczył się w szkole rysunkowej Towarzystwa Zachęty Artystów, a w 1864 roku, czyli mniej więcej ćwierć wieku po Tarasie Hryhorowyczu, wstąpił do Akademii Sztuk Pięknych, którą ukończył w 1871 roku, w końcu, tak jak Szewczenko, został jej akademikiem (1893). Podobnie jak Szewczenko, zachwycał się artystą Karlem Briułłowem, nazywał go, prawiąc kazania, “genialnym talentem”. Podczas gdy, według dokładnych słów Ołeksandry Botkinej (córki Pawła Trietiakowa), “sam nie w pełni uświadamiał sobie skalę swojej genialności”. Jego szanowanym nauczycielem był Iwan Kramskoj, który w 1871 roku stworzył wybitny portret Tarasa Szewczenki: “Interesował się tylko uwagami Kramskoja i słuchał tylko jego”. Lecz kiedy wkrótce w 1875 roku Kramskoj oburzył się, że Riepin – “człowiek, w którego żyłach płynie chachłacka krew”, – namalował, rzekomo wbrew swojej “specjalnie ludowej strunie”, paryską kawiarnię z kurtyzanami, utalentowany uczeń wykazał ukraiński charakter i oświadczył: jeśli narodowość jest w podmiocie, “to wyrazi ją we wszystkim, za co by się nie wziął…” Naprawdę wyraźnie, jasno i silnie stosunek Riepina do Szewczenki został po raz pierwszy ujawniony dopiero w liście z 8 kwietnia 1881 roku do Pawła Trietiakowa, w którym 37-letni znany artysta ostro odpowiadał na propozycję namalowania portretu publicysty i krytyka, byłego redaktora czasopisma “Russkij Wiestnik” Mychajła Katkowa (1818–1887). Riepin nazwał Katkowa “retrogradem”, który “rzucał się na każdą jasną myśl, piętnował hańbą każde wolne słowo”: “Czyż tych ludzi stawiać obok Tołstoja, Niekrasowa, Dostojewskiego, Szewczenki, Turgieniewa i innych?! Nie, powstrzymajcie się, na miłość Boską!” Od razu i nieodwołalnie staje się wyczerpująco jasne, że Taras Szewczenko dawno znajdował się w Riepinowskim gronie najbardziej autorytatywnych pisarzy, ale on szczególnie strzegł prawdziwie cennego dorobku w głębi duszy, nie rozlewając go wśród ludzi, a nawet w kontaktach z przyjaciółmi… Dalej, dopiero po ponad dwóch latach w liście do tego samego Trietiakowa z 10 lipca 1883 roku Riepin ponownie chyli czoła przed geniuszem Szewczenki, rozważając o tym, że Akademia Sztuk Pięknych nie zawsze poprawnie określa “wrodzone talenty” i często gęsto przygotowuje rzemieślników, naśladowców, zarobkowiczów. Ilja Juchymowycz emocjonalnie wybucha: “Tak, to szkoła życia, szkoła walki o byt!!! Ale nie szkoła sztuki, której w rzeczywistości być nie powinno. Czyż może być szkoła dla poetów? Czyż rząd wydaje pieniądze na przygotowanie… Szewczenków, Lermontowów, Niekrasowów?!!” (Ilja Juchymowycz kochał wykrzykniki i, trzeba powiedzieć, używał ich z reguły trafnie). Zatem specjalna publiczna analiza twórczości Tarasa Szewczenki czy nawet emocjonalne dzielenie się wrażeniami z konkretnych poezji – nie w stylu Ilji Riepina. Za to całkiem jasno, że poeta Szewczenko został wyniesiony przez artystę Riepina na niesłychaną i niewidzianą wysokość. On jest wśród Riepinowskich “wielkich pochodni”, które “zawsze będą Portret T. Szewczenki. I. Riepin. 1888 r. przedmiotem mojego uwielbienia”. Pojmowanie Szewczenki było, rzec można, niewerbalne, introwertyczne, trwała ogromna wewnętrzna praca rozumu i duszy, która po szewczenkowsku piekła od wewnątrz „ogniem niewidzialnym”. Zatem pozostawiam postawione pytanie dla głębokiej i rozbudowanej odpowiedzi dociekliwym badaczom, a sam przechodzę do pierwszego pojawienia się Tarasa Szewczenki na płótnie czterdziestoletniego Ilji Riepina. Nie czekali portret Szewczenki na obrazie Riepina „Nie czekali”? W 1884 r. ten obraz, na którym przedstawiono nieoczekiwany dla rodziny powrót do domu zesłańca politycznego, został zaprezentowany na 12. wystawie pieriedwiżników w Petersburgu i w następnym roku zakupiony przez Pawła Trietiakowa, ale artysta dopracowywał go do 1888 roku, w szczególności bezpośrednio w Galerii Trietiakowskiej. Zdaniem krytyka Wołodymyra Stasowa, to zdumiewające arcydzieło było najważniejszym i najdoskonalszym na wystawie, w sposób niedościgniony przekazywało „tragiczne typy i sceny dzisiejszego życia”. Od siebie dodam, że w planie malarskim obraz zachwyca głębią psychologicznego, antropologicznego odkrycia charakterów, emocji i wyrafinowanie pięknym oddaniem światłocieniowej atmosfery mieszkania. Oczywiście, można to zobaczyć tylko w bezpośrednim kontakcie z płótnem, ale ja wielokrotnie na długo zatrzymywałem się przed poruszającym dziełem Riepina w Trietiakowce, wszak na ścianie mieszkania artysta umieścił portret Szewczenki w czapce i kożuchu, znany jako autoportret (1860) według fotografii Andrija Deniera z 1859 roku i litografii Mykoły Muraszki. Tamże Riepin przedstawił również portret Mykoły Niekrasowa i ten ścienny tandem najczęściej traktowano jako zwyczajny w środowisku ówczesnej inteligencji. Jest to akceptowalne. Nie dosłownie, a w istocie ówczesnego i późniejszego odczuwania oraz rozumienia wymienionych poetów przez postępowych inteligentów i samego Riepina. My zaś pamiętajmy, że Szewczenko miał osobistą, niezależną pozycję wobec Niekrasowa, uwiecznioną w Dzienniku 11 kwietnia 1858 roku, czyli dwa tygodnie po powrocie z zesłania do Petersburga: „Niekrasow nie tylko nie jest poetą, ale nawet i wierszopisem niezdarnym”. Zrozumiałe, że w ramach artykułu nie sposób odkryć tak nieprostego i intrygującego tematu, w każdym razie zrobiłem to już w osobnym badaniu, opublikowanym w zeszłym roku w „Słowie Proświty”. Powszechnie przyjmuje się, że ważnym i płodnym okresem w twórczości Riepina były lata 80. XIX wieku. Nigdy nie wiązano tego bezpośrednio z nazwiskiem Szewczenki, jednak, moim zdaniem, to właśnie on ognisto-niewidzialnie wrzał w szczerej duszy artysty, wypalając jej zrusyfikowanie, wcielając się duchem w płótna o tematyce ukraińskiej i rzadko – we własne przedstawienia oraz werbalne oznaczenia swojej niezniszczalnej obecności… „Rodacy zamówili mi jego portret, żeby powiesić w chatce, nad Dnieprem, która stoi przy jego grobie…” Jeszcze jeden uderzający epizod, związany z Ilją Riepinem. W 1888 roku członkowie Kijowskiej Starej Hromady, którzy skupiali się wokół czasopisma „Kijewskaja starina”, właśnie jemu zamówili portret Szewczenki dla pierwszego ludowego muzeum poety, założonego w Kaniowie przy grobie Kobziarza w 1884 roku – Tarasowej świetlicy. Artysta podjął się wykonania honorowego zamówienia starohromadowców z taką odpowiedzialnością, że pracując już nad portretem, napisał nawet 27 kwietnia 1888 roku z Petersburga poruszający list do Pawła Trietiakowa: „Oto moja do Pana prośba: jakiego koloru oczy ma Taras Szewczenko? Proszę, niech Pan spojrzy i da mi odpowiedź jak najszybciej. Rodacy zamówili mi jego portret, żeby powiesić w chatce, nad Dnieprem, która stoi przy jego grobie… Przecież niedawno był tu portret, ja go ustawiałem, podziwiałem, a kolor oczu zapomniałem – zdaje się, piwne?”. Riepin, najwyraźniej, prosił Trietiakowa o zajrzenie w oczy portretu Szewczenki z jego galerii obrazów. Mogło to być tylko wspomniane już dzieło Iwana Kramskiego. Zapewne było ono zaprezentowane na wystawie artystycznej w Petersburgu, gdzie Riepin okazał portretowi Tarasa Hryhorowycza szczere i ciepłe zainteresowanie. Lecz co za przykrość – zapomniał kolor oczu poety! Portret Tarasa Szewczenki artysta stworzył na podstawie znanych jego fotografii z lat 1858–1860 oraz autoportretów poety w jasnym i ciemnym kostiumie (1860). W każdym razie Ilja Juchymowycz usunął lub przygasił charakterystyczną dla wspomnianych autoportretów chorobliwość twarzy Tarasa Hryhorowycza i smutny wyraz oczu. A spośród fotografii artystę, zapewne, najbardziej przyciągnęło zdjęcie Iwana Dossa, zrobione na początku 1860 roku – jedno z najlepszych w zażywotnej ikonografii Szewczenki. Na portrecie do pasa wyłapujemy charakterystyczną fotograficzną postawę głowy en face, a obrót figury – w trzy czwarte, wykonana jest ona frontalnie, co daje możliwość zagłębienia się w fizjonomiczne cechy portretowanego. Wysokoczoły Szewczenko patrzy na nas surowym i przenikliwym spojrzeniem spod brwi. Jak pisał niezapomniany Borys Olijnyk, „ostro spoglądał spod heretyckiego czoła”… Namiętnie-spopielające oczy dosłownie czarują, przyciągają, przekonują, wołają za sobą – to, zdaje się, najbardziej efektowne osiągnięcie pędzla Riepina. Twarz poety organicznie wyłania się z purpurowego tła, które jakby wchłonęło w siebie odblaski płomiennej poezji Szewczenki, jest ona powściągliwie, ale efektownie oświetlona z góry. Ilja Riepin przedstawił Tarasa Szewczenkę jako prawdziwego apostoła wolności – gorącego zwolennika i namiętnego kaznodzieję wolności, niepowstrzymanego bojownika o prawdę… Artysta z honorem wykonał historyczne zamówienie, przekazane od hromady przez Dmytra Jawornyckiego ukraińskiemu pedagogowi, filologowi, etnografowi i działaczowi społecznemu Wołodymyrowi Naumence (1852–1919). Po otrzymaniu obrazu Naumenko, za zgodą hromadowców, zamówił dla Tarasowej świetlicy jego kopię u artysty Charytona Płatonowa (1842–1907), która została przekazana w lipcu 1889 roku do ludowego muzeum. Podczas gdy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wołodymyr Pawłowycz przechowywał oryginał w redakcji „Kijiwskiej starowyny” i u siebie w domu aż do śmierci, to znaczy przez ponad trzydzieści lat – motywowanie uważał, że w Szewczenkowskiej świetlicy nie ma odpowiednich warunków do przechowywania takiego arcydzieła3. Obecnie portret Riepina znajduje się w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie, a kopia wykonana przez Płatonowa zaginęła w czasie II wojny światowej. „Niezwykły naród! Nikt na całym świecie nie odczuwał tak głęboko wolności, równości i braterstwa!” We wspomnieniach znanego działacza ruchu narodowego Ukrainy, chlubnego potomka zaporożców, Jewhena Czykalenki (1861–1929) znajduje się nadzwyczajnie interesujący epizod, który, niestety, jest ignorowany. Chodzi o to, jak, przeczytawszy listy z zagranicznej podróży „najzdolniejszego wówczas rosyjskiego malarza I. Riepina” z zachwycającą opowieścią o polskim artyście Matejce4, który „swoimi historycznymi obrazami budził w Polakach miłość do swojej starożytności i podnosił w nich uczucia patriotyczne itd.”, on… Zacytuję Jewhena Charłampijowycza: „Pod wrażeniem tych wierszy napisałem do Riepina, który był mi obcy osobiście, mniej więcej taki list: »A kto Panu, wysoce szanowny Ilja Juchymowiczu, przeszkadza historycznymi obrazami budzić w Ukraińcach miłość do swojej starożytności i podnosić w nich uczucia patriotyczne, i w ten sposób zdobyć sobie nieśmiertelne imię ukraińskiego malarza narodowego?«”5. Przypomnę, że Riepin przebywał w polskim Krakowie jesienią 1893 roku, jednak z Matejką się nie spotkał, ten bowiem zmarł krótko przed jego przyjazdem. Riepin poinformował Wołodymyra Stasowa 26 października, że „był na pogrzebie Matejki”. Z Jewhenem Czykalenką malarz zapoznał się w 1896 roku. Zatem historia z cytowanym listem dotyczy początku lat 90. XIX wieku i wydaje się, że trzydziestoletni Czykalenko nie miał pełnego pojęcia o niezwykłych osiągnięciach w dziedzinie tematyki ukraińskiej pięćdziesięcioletniego Riepina, który ogółem stworzył około 180 obrazów, studiów, szkiców, rysunków i wizerunków związanych z Ukrainą6. Oprócz wspomnianych już dzieł wymienię kilka innych, powstałych przed początkiem lat 90. XIX wieku: „Ukrainka przy płocie” (1876); „Ukraińska chata” (1876); „Wieś Mochnaczi pod Czuhujewem” (1877); „Dwaj ukraińscy chłopi” (1880); „Zaporoski pułkownik” (1880); „Wieczornice” (1881); „Hetman Iwan Sirko” (1889); „Kozak na stepie” (1890) i in. Nie wolno zapominać także o tym, że Ilja Riepin stworzył dziewięć rysunków do monografii Dmytra Jawornyckiego „Zaporoże w pozostałościach starożytności i podaniach ludu” (1888) oraz do 1. tomu „Historii kozaków zaporoskich” (1892). Nawiasem mówiąc, mało znane jest to, że w lutym 1892 roku, czyli w dwudziestym szóstym roku życia, pracując w moskiewskich archiwach, Michał Hruszewski nie minął wystawy Ilji Riepina w Muzeum Historycznym, notując w dzienniku: „…Bardzo spodobał mi się piękny szkic Ukrainki… poważna, zamyślona twarz staje mi przed oczami”. Chodziło o rysunek „Ukraińska chłopka”, wykonany w Kaczanówce podczas podróży artysty po Ukrainie w 1880 roku7. Trzynastego lutego Riepin pisał do Stasowa: „Moja wystawa tutaj wywołuje wielkie ożywienie. Ludzi przychodzi dużo”. Odnotował, że kupiono obraz „Małorosjanka” (1889)8 oraz szczególnie to, że „Surikow jest bardzo zadowolony z mojego obrazu – »Zaporożców«…” Wracając do Czykalenki, zauważę, że główne znaczenie ma nie sam jego list, lecz to, że Riepin, który, jak wiadomo, odpowiadał na listy do siebie, obszernie odpowiedział nieznajomemu, i tu szczególnie ważne jest ponownie zacytować Jewhena Charłampijowycza dosłownie: „W tamtym liście Riepin dowodził, że rzeczywiście pochodzi z miasta Czuhujew (gubernia charkowska), lecz nie czuje się Ukraińcem i ogólnie »Małoruś« tak zlała się z »Wielkoruś«, że powstała już na zawsze »nierozdzielna Rosja«, i swoim malowaniem raz po raz starał się obudzić w widzach miłość w ogóle do »narodu ruskiego« i brał tematy także z ukraińskiego życia historycznego, np. jak zaporożcy piszą odpowiedź na list tureckiego sułtana itd.”. Jak wiadomo, obraz „Zaporożcy piszą list do tureckiego sułtana” Riepin stworzył w latach 1880–1891. W ramach tego artykułu nie ma możliwości, a także potrzeby, roz- Szkic projektu pomnika Tarasa Szewczenki. I. Riepin. 1911 r. opisywać o wielokrotnie opisywanym płótnie, tym bardziej we wspomnieniach Dmytra Jawornyckiego. Przypomnę jednak, że według świadectwa Korneja Czukowskiego „samych tylko etiud do »Zaporożców« było u Riepina kilkaset, i wydawało mi się, że nawet w nich jest akcent ukraiński: miękki, muzyczny, liryczny”. Jawornycki zaznaczał również: pracując nad »Zaporożcami«, Riepin tak wiele poznał z historii kozaków, że on już nic nowego nie mógł mu przekazać. Tymczasem nawet w ostatnich listach w jego życiu do Dmytra Jawornyckiego stary artysta zwracał się do uczonego: „Bardzo się ucieszę, jeśli otrzymam od Pana cokolwiek o zaporożcach… Jak się czuje Ukraina? Czy jest zadowolona ze swojego losu?” O ukraińskim języku wołał: „Ach, cud, cud ten język… Słucham, i nie mogę się nasłuchać…” Riepin przekazał absolutną niepokonalność ducha ukraińskiego, ucieleśnionego w zaporożcach, który szczególnie silnie objawił się w wojnie narodowowyzwoleńczej z rosyjskim agresorem. Co do słów Ilji Riepina w przekazie Jewhena Czykałenki o „miłości w ogóle do »русского народа«”, pozwolę sobie je sprostować prawdziwymi słowami samego artysty o narodzie ukraińskim z listu do Wołodymyra Stasowa z 6 listopada 1880 roku, czyli z czasu rozpoczęcia pracy nad „Zaporożcami”: „Niezwykły naród!.. Nikt na całym świecie nie odczuwał tak głęboko wolności, równości i braterstwa! Za życia Zaporoże pozostało wolne, nikomu się nie podporządkowało…” Jakaż tu już „nierozdzielna Rosja”! Co do zamiaru Riepina namalowania hetmana Bohdana Chmielnickiego, o którym wspomina Czykałenko, to artysta o nim oświadczył właśnie na początku 1896 roku, kiedy Dmytro Jawornycki w obecności wielu przyjaciół i znajomych zaproponował mu stworzenie obrazu poświęconego hetmanowi Iwanowi Mazepie. Wtedy Riepin zareagował emocjonalnie ostro: „Mazepy malować nie będę. Namaluję hetmana Chmielnickiego”. Prawda, obietnicy jednak nie spełnił. Istnieje pogląd, że Riepinowi brakowało wiedzy z historii Ukrainy, by stworzyć portrety tych hetmanów. Nie bez tego. Jednak, moim zdaniem, brakowało mu przede wszystkim ożywczego wewnętrznego powołania – władczego duchowego wezwania, by wzmocnić obrazy tak różnych, a tak podobnych w miłości do Ukrainy hetmanów… Na dalsze natarczywe nalegania Dmytra Jawornyckiego o stworzenie portretu Mazepy Riepin stanowczo odpowiedział, m.in. w liście z 14 kwietnia 1896 roku, że jest Rosjaninem i nie może kręcić duszą. Kocha zaporożców jako prawdziwych rycerzy, zdolnych stanąć w obronie swojej wolności, za uciśnięty naród ukraiński, lecz nie ma pojęcia, co Jawornycki znajduje istotnego u zdradzieckich odszczepieńców, ogólnie w zdradzie i wiarołomstwie… W ten sposób Ilja Riepin uwierzył w oficjalną rosyjską wielkomocarstwową dyskredytację hetmana Mazepy; właśnie w tym wyraźnie objawiła się ówczesna rozdwojenie jego duszy… Ten, kto próbuje to przemilczeć, upraszcza, prymitywizuje prawdziwy, żywy i pełnokrwisty obraz ukraińskiego artysty… „Споконвіку Прометея там орел карає” W XX wieku galeria obrazów Riepina o tematyce ukraińskiej znacznie się wzbogaciła: „Hajdamaka” (1902); „Czarnomorska wolnica” (1908, 1910); „Kozacy nad Morzem Czarnym” (1908); „Głowa kozaka (Hajdamaka)” (1910); „Hajdamacy w Umaniu przygotowują broń” (1898–1917) i inne. Szczególnie interesujące jest to, że w kwietniu 1925 roku Riepin, który od początku stulecia mieszkał w Finlandii i nie chciał osiedlić się w Związku Radzieckim, rozpoczął list do Jawornyckiego przejmującym wyznaniem: „I ja wciąż ten sam, a cierpienie z powodu Ukrainy przylgnęło do mnie już »jak rzep do psiego ogona«…” A w listopadzie 1926 roku poinformował Jawornyckiego, że znów zabrał się za Zaporoże i czyta wszystko, co dotyczy Ukrainy: „Mimo starości natrafiłem na dobry temat: Sicz, cała Sicz się bawi – wesoła godzina: tańce, hopak itd. – zabawy…” W maju 1927 roku skarżył się, że źle się czuje, ale „mimo wszystko nie porzucił Siczy…”: „Ale skończyć już nie zdołam… Szkoda, obraz wychodzi piękny, wesoły…” W trakcie tej pracy powstało płótno „Kozak-bandurzysta z chłopcem-dżurą”, które, nota bene, zamykało w twórczości Riepina temat narodowy ludowego bandurzysty, kobziarza, zapoczątkowany jeszcze w Czuhujewie przez piętnastoletniego Ilję – akwarelą „Bandurzysta” (1859). Pracując nad obrazem „Hopak”, Riepin zmarł w wieku 87 lat… Jest czym się zachwycać w jego malarskiej ukrainie! Zatrzymam się przy skromnej kompozycji akwarelowej „Prometeusz”, wykonanej w 1908 roku na artystyczną pocztówkę, z której dochód miał trafić na budowę pomnika Szewczenki. Obraz Prometeusza artysta wyraźnie zaczerpnął z poematu „Kaukaz” (1845): „Споконвіку Прометея там орел карає”. Jest to pierwsze, naprawdę pełne cytowanie Szewczenki przez malarza i, zwróćcie uwagę, gdzie właśnie! Jego słowa zostały umieszczone na dziele tuszem po prawej stronie u góry, pod nazwiskiem poety, napisanym czerwoną farbą: „T. H. Szewczenko”. Jeszcze niżej – bezpośrednie odniesienie do utworu Szewczenki – „Kaukaz”. A po lewej stronie na dole dedykacja: „Pamięci wielkiego narodowego poety Ukrainy. I. Riepin. 1908”. Po raz pierwszy w historii malarstwa artysta przedstawił postać starożytnego greckiego bohatera Prometeusza, przykutego do skały za wykradzenie boskiego ognia, dzięki jego genialnej poetyckiej reinterpretacji dokonanej przez Szewczenkę. Moskiewszczyzna występuje w „Kaukazie” jako straszliwe ucieleśnienie zaborczego państwa, z winy którego „płyną rzeki, / Krwawe rzeki!”, chciwego państwa krętaczy, hipokrytów, przeklętych przez Boga, które może nauczyć jedynie „Kuć kajdany, / Jak i nosić!..” Także dziś te same charakterystyki Szewczenki określają prawdziwą ipostać Rosji – „czarna otchłań z drapieżną dłonią” (Ina Kostenko). Nie twierdzę, że Riepin właśnie tak pojął i odebrał historyczne ostrzeżenie zawarte w „Kaukazie” Szewczenki, ale nie mógł on zupełnie nie rozumieć politycznych sensów i proroczej głębi genialnego poematu. Nie ma wątpliwości, że Riepin postąpił jak Ukrainiec: nie zawahał się odsunąć na bok starogrecki mit i w istocie przyjąć obraz Prometeusza Szewczenki, symbolizujący niezwyciężoność narodu, który broni swojej wolności. Zatem powiem bez patosu: sześć dekad po napisaniu „Kaukazu”, na początku XX wieku, Riepin zaświadczył, że staje ramię w ramię z Szewczenką w rozumieniu losu Ukrainy w imperialnej Moskiewszczyźnie. Trzeba o tym wiedzieć i nie wolno zapominać, tym bardziej przemilczać… „Ilja Riepin – Dmytrowi Jawornyckiemu…” Na prośbę Komitetu ds. wzniesienia pomnika Szewczenki w Kijowie (w 50. rocznicę jego śmierci i 100. rocznicę urodzin) o udział Riepina w tej pracy, przekazaną za pośrednictwem Jawornyckiego, malarz odpowiedział, że jest gotów, „jeśli tylko przyda się na coś dla tej świętej sprawy”. Wykonał cztery szkice do projektu pomnika, lecz na konkurs ich nie przesłał, ponieważ nie był zadowolony z rezultatów swoich poszukiwań twórczych. Temat tych szkiców pojawia się w korespondencji z Jawornyckim dopiero w latach 1926–1928, z której wynika, że uczony prosił o ich przysłanie, a malarz… Cytuję z listu z 26 grudnia 1926 roku: „…Projektów pomnika Tarasowego, wielkiemu Tarasowi Szewczence, nie mogę znaleźć…” Dopiero jesienią 1928 roku stary malarz odnajduje dwa ze szkiców, w tym ten wykonany w 1911 roku, który obecnie przechowywany jest w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie (pozostałe trzy – w zbiorach Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu). To właśnie o nim Riepin informuje Jawornyckiego 1 grudnia 1928 roku: „Chciałem przedstawić naszego wielkiego poetę na katordze. Z taczką przy pracy, oddalił się nieco, przystosował swoją taczkę zamiast stolika i pisał na niej swoje wiersze. Wciąż nie tracę nadziei na odnalezienie innych, bardziej udanych rysunków tego projektu… Szczególnie żal mi, że nie znajduje się epitafium…” Istotnie, na szkicu przedstawiona jest odwrócona do góry dnem jednokołowa taczka z dwiema rączkami. Między nimi – popiersie zesłańca Szewczenki w szynelu i czapce bez daszka, zwróconego w profil w prawo. Taras Hryhorowycz pogrążył się w swoich myślach; najlepiej będzie je oddać słowami poety: „Dumy moje, dumy moje, Wy moje jedyne, Nie opuszczajcie choć wy mnie W złą godzinę”. Prawa ręka podpiera policzek, a lewa opiera się o taczkę, palce przytrzymują arkusz papieru… Mało prawdopodobne, by ten szkic mógł zostać zrealizowany w pomniku, lecz jest on szczególnie drogi nam ze względu na epitafium własnoręcznie napisane przez Riepina. Otóż na nim, u góry po prawej stronie, znajdują się żarliwe słowa Riepina: „Męczennikowi, Wielkiemu poecie oczarowującej Ukrainy – Tarasowi Grigoriewiczowi Szewczence”. Męczennikiem, zdaje się, nikt i nigdy nie nazywał Szewczenki; w to słowo Riepin włożył swoje wysokie rozumienie jego sakralnej męki za swój naród, za niezłomną wiarę w niezależność Ukrainy od Moskwy. Malarz nie stał się aktywnym bojownikiem o przekonania Szewczenki, lecz uświadomił sobie historyczną słuszność Poety, który był uosobieniem Ukrainy, a którą Riepin szczerze kochał. Na lewo, na dole szkicu, malarz podpisał akwarelą i tuszem: „Moskal… Ilja Riepin”… Oczywiste jest, że te samoironiczne, lecz wzruszająco przenikliwe trzy słowa pod epitafium Kobzarzowi pozostawały przez nas nieprzeczytane… Ilja Juchymowycz doskonale wiedział, jakie znaczenie Taras Hryhorowycz przywiązywał do nieoficjalnej nazwy Rosjanina – „zbir”, „zajadły złodziej”… Rozumiał on mentalną bezwzględność inwektyw Szewczenki: „Moskale – obcy ludzie”, „moskale i świat Boży w pęta zakuli”… Oddzielając, jakby samokpiąc, słowo „moskal” od swojego nazwiska, Riepin uczynił je pozornym, nieodnoszącym się do niego, prawdopodobnie licząc na to, że w pamięci rodaków-potomków zawsze będzie kojarzony z czarowną Ukrainą i jej Męczennikiem, wielkim ludowym poetą Tarasem Szewczenką… Jeśli wziąć pod uwagę, że na odwrocie papieru z projektem pomnika Kobzarza, o którym mowa, Ilja Riepin w 1928 roku zostawił dedykację nie dla byle kogo, lecz dla wielkiego Ukraińca Dmytra Jawornyckiego, to właśnie tak było… P. S. Uważam za zaszczyt przypomnieć, że ze swoimi słynnymi dziełami o tematyce ukraińskiej oraz zapomnianym „Prometeuszem” i szkicem do pomnika Szewczenki Riepin pozostaje z naszym narodem także dziś i z „czarowną Ukrainą”, a słowami Tarasa Hryhorowycza – „żywą duszą w Ukrainie się unosi…” ___________ 1 Szczegółowo zob.: Tanana R. W. Tarasowa świetlica. Czerkasy, 2011. 160 s. 2 Najpewniej Riepin, który przywiązywał wielką wagę do umiejętnego rozwieszania obrazów, umieścił portret Szewczenki w najlepszym miejscu do oglądania. 3 Co ciekawe, na początku 1911 roku z Kijowa proszono Riepina o zgodę na wykorzystanie jego portretu Szewczenki do reprodukcji, przypadającej na 50. rocznicę śmierci poety: „Portret znajduje się u W. P. Naumenki w Kijowie i mamy na to jego zgodę”. 4 Jan Alojzy Matejko (1838–1893) – znany polski malarz, autor wybitnych obrazów historyczno-patriotycznych, zwłaszcza batalistycznych. 5 Czykałenko J. Wspomnienia (1861–1907). Kijów: Tempora, 2003. S. 143. 6 Szczegółowo zob.: Bielczko Ju. Ukraina w twórczości I. J. Riepina. Kijów: Mystectwo, 1963. 7 Nie mogę nie przypomnieć zachwycających słów Riepina o Ukrainkach, wyrażonych w liście do Wołodymyra Stasowa w listopadzie 1876 roku: „A jakie one mają dukaty, korale!! Chusty na głowach, kwiaty!! A jakie twarze!!! A jaka mowa!!! Po prostu urok, urok, urok!!!”. 8 Chodziło o portret Zofii Dragomirowej-Łukomskiej w ukraińskim stroju.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗
– Witam, droga pani Alono! Proszę opowiedzieć, jak i kiedy powstało kółko „Wesoły pędzelek”. I skąd taka ciekawa nazwa? – Założyłam kółko rysunkowe w 2019 roku dzięki wsparciu dyrektora Hostomelskiego Domu Kultury „Cztery lwy” Leonida Hryhorowycza Drapa. Nazwałam kółko „Wesoły pędzelek”, ponieważ sam proces rysowania przebiega wesoło. Na przykład, kiedy dzieci narzekają, że im nie wychodzi, mówię im: „To Wesoły pędzelek się bawi. Tańczy dla ciebie. Zatańczmy razem z nim!”. Wykonujemy ruchy taneczne i rysujemy dalej. Na zajęcia kółka wydzielono mały gabinet. W pierwszym miesiącu kółko odwiedzało czworo dzieci w wieku do 6 lat. Pierwszą wychowanką była 5-letnia Ewoczka. Była ona również jedną z pierwszych dzieci, które wróciły na zajęcia po okupacji. W 2020 roku było już 18 dzieci – trzy grupy po 6 dzieci. – Czy na kółko chodzą dzieci właśnie z Hostomla? Czy same chcą rysować, czy przyprowadzają je rodzice? – Kółko odwiedzają dzieci z mikrorejonu, w którym znajduje się dom kultury, a także z miasteczka wojskowego w Hostomlu. Obecnie, podczas wojny, na kółko uczęszcza zazwyczaj 16 dzieci. Same chcą rysować. Nawet kiedy chorują, czasem wysyłają do mnie rodziców, aby wzięli wzór rysunku z dzisiejszych zajęć. A niektórzy wychowankowie piszą do mnie w wiadomościach prywatnych i proszą o wysłanie zdjęcia rysunku. – Kiedy wznowiono pracę kółka po deokupacji Hostomla? Czego poświęcone były pierwsze zajęcia? – Oficjalnie praca kółka wznowiła się w styczniu 2023 roku, kiedy wymieniono wybite przez okupantów okna w Domu Kultury i warunki do zajęć się poprawiły. Ale od maja 2022 roku pracowałam już z dziećmi, które nawiązały kontakt i miały chęć rysować. Pierwsze zajęcia były poświęcone arteterapii. Rysowaliśmy swoje marzenia po zwycięstwie Ukrainy, rysowaliśmy tymi materiałami, które udało się przynieść – ołówkami i starymi farbami, które się zachowały. Rozmawialiśmy o pięknych miejscach, które widzieliśmy, wyjechawszy z Hostomla. Dzieci rysowały swoje ulubione zajęcia, na które chodziły przed wojną – boks, karate, tańce… Marzyły, że jeszcze będą cieszyć się powrotem słynnej „Mrii” do Hostomla. – Wiem, że z dziećmi robiliście patriotyczne wyroby i sprzedawaliście je, a uzyskane pieniądze przekazywaliście na potrzeby armii. – Kiedy wróciłam do Hostomla (podczas okupacji w marcu udało nam się jednak wyjechać), nie mogłam siedzieć bezczynnie, stworzyłam fundację charytatywną „Mria Hostomla”. Z pierwszym projektem „Do nauki gotowy” pomagała mi córeczka Nina. Jestem dumna z tego, jak świetnie sobie poradziła! Chęć pomocy wyraziły też moje siostrzenice i bratankowie. Kiedy mój mąż Pawło zobaczył, z jakim entuzjazmem wszyscy zgodnie pracowaliśmy, zaproponował, aby kolejny projekt zrealizować razem. Postanowiliśmy robić patriotyczne wazony ze szklanych butelek. Dzieci proponowały swoje warianty. Pawło kupił sprzęt i nauczył mnie przecinać butelki. Wybrałam ozdabianie butelek w stylu decoupage, a dzieci chciały opanować tę technikę. Butelki dawali nam krewni i znajomi. Znajdowaliśmy miejsca, gdzie można było dołączyć do jarmarku (głównie w Kijowie i Irpieniu), i jechaliśmy tam razem z moimi małymi wolontariuszami. Najpierwszy patriotyczny wazon „Bojowy Gąsior” kupiła właśnie w Hostomlu dziewczyna Julia, która przyjechała ze swoim mężem z Kijowa, bo zobaczyła transmisję na żywo z mojego Instagrama z jarmarku na wsparcie naszych hostomelskich bojowników. Za zebrane środki kupujemy środki higieniczne, skarpetki, przekazujemy je albo do szpitali rannym żołnierzom, albo naszym wolontariuszom z Hostomla, którzy jadą w gorące punkty. Chcę zorganizować grupę małych wolontariuszy, żebyśmy mogli się zbierać i czynić dobro, ale na razie nie ma do tego pomieszczenia. – W marcu tego roku kółko zauważyła pisarka i wolontariuszka Marija Morozenko i zaproponowała przekazanie rysunków dzieci dla rannych obrońców, którzy przechodzą leczenie w szpitalu wojskowym. Proszę opowiedzieć, jak dzieci przyjęły ten pomysł i co rysowały. – Tak, pani Marija zaproponowała dołączenie naszych rysunków do ich niedzielnych wizyt u rannych żołnierzy w szpitalu. Akurat synchronicznie kilka dni wcześniej postanowiłam założyć projekt charytatywny – rysować z dziećmi kartki motywacyjne. Zainspirowały mnie do tego dzieci, kiedy podczas rysowania śpiewały piosenkę o psie Patronie. I postanowiłam zapytać, czy słyszały jeszcze o zwierzętach-bohaterach. Ninoczka opowiedziała wszystkim o Bojowych Gąsiorach. Dzieciom zaświeciły się oczy, słuchały z takim zachwytem! Teraz w każdą niedzielę rysujemy kartkę ze słowami wsparcia i poznajemy patriotyczne zwierzęta. Dowiedziawszy się, że mamy możliwość wsparcia ducha walki obrońców, dzieci zyskały nową inspirację. Starały się przychodzić na zajęcia nawet w deszczową pogodę. A jeśli się nie udawało, to rysowały w domu i przynosiły rysunki następnym razem. Jesteśmy więc bardzo wdzięczni Marii Morozenko za współpracę i możliwość przybliżania zwycięstwa Ukrainy! – Słyszałam, że inicjatywa z rysunkami dla obrońców otrzymała kontynuację. Czy ma się odbyć wystawa prac uczestników kółka? – Tak, inicjatywę z rysunkami wsparła Lubow Ławrynenko. Zaproponowała, aby 27 kwietnia 2023 roku na wydarzeniu Centrum Wolnej Komunikacji „Dialog” Towarzystwa „Znannia” Ukrainy zorganizować wystawę naszych rysunków. Tematem wydarzenia jest rozmowa o wolontariacie z wolontariuszami Kijowa i obwodu kijowskiego, więc zaproszono również mnie, abym wystąpiła. Staramy się zdążyć narysować rysunki na wystawę. Dzieci po zakończeniu zajęć nie spieszą się z rozejściem, bo chcą zdążyć dokończyć swoje arcydzieła. Jest nam bardzo miło, że mamy możliwość pokazania swojej historii, myśli, emocji i uczuć. – Co daje Pani siłę i inspirację do tak pełnej poświęcenia pracy z dziećmi? Przecież w czasach wojny władze niechętnie wydają środki na kulturę. – Od dzieciństwa marzyłam, by zostać nauczycielką rysunku. Tak się złożyło, że studiowałam na uniwersytecie pedagogicznym na kierunku „nauczanie początkowe” i nie mam wyższego wykształcenia plastycznego. Mam jednak już dziesięcioletnie doświadczenie w pracy z dziećmi. Dla mnie twórczość to życie i nie wyobrażam sobie swojego życia bez twórczości i pracy dla dzieci. Kocham dzieci i pracuję dla dzieci. Dzieci to przyszłość naszego kraju. Obok dzieci generują się u mnie pomysły, które dziś wydają się szaleństwem, a jutro stają się rzeczywistością. Inwestując w dzieci siły, energię, zasoby, nigdy nie przegramy. Uważam więc swoją pracę za wielki przywilej i odpowiedzialność. – Imponują mi rysunki tych dzieci. „Mria”, pies Patron, bojowe gąsiory i koty, Obrońcy – w twórczości tych dzieci wyraźnie widać ich autorytety i ideały. Także, niestety, widać te okropności, które te dzieci przeżyły – piwnice, ostrzały, rakiety, czołgi. Jak Pani myśli, czy rysowanie przeżytego niesie dla tych dzieci misję terapeutyczną? – Rysować to jak marzyć, tylko na papierze. Dzieci rysują głównie zwycięstwo Ukrainy. Rysowanie daje dziecku możliwość wyrażenia swoich emocji, uczuć, lęków. Dzieci przeżyły straszne wydarzenia. Na przykład moja córeczka bardzo martwiła się o swoje przedszkole i szkołę w miasteczku wojskowym. Kiedy szliśmy w Kijowie na dworzec, mijając punkty kontrolne z obrońcami, podchodziła do nich i mówiła, że lepiej by było, gdyby stali przy jej przedszkolu, bo teraz go nie ma. Widziała, jak helikoptery ostrzeliwały miasteczko wojskowe, jak przylatywały rakiety, i to długo nie dawało jej spokoju. Do tej pory boimy się dźwięków helikopterów. Kiedy na zajęciach dzieci przemyśliwały zadanie twórcze, by narysować swoje marzenia, Ninoczka przedstawiła, jak ona z Bojowym Gąsiorem, kotkiem ZSU i psem Patronem siedzą na ławeczce, patrząc w niebo, gdzie samolot „Mria” wraca do Hostomla. Siostrzenice także przeżyły horror, kiedy pociski spadły parę metrów od naszej piwnicy. Narysowała to Marharyta, z rysunku widać, że w tamtym momencie wiara w Ukrainę chroniła wszystkich, którzy tam byli. Siedmioletnia Ewoczka, kiedy rysowała swoje marzenie, wyobraziła sobie siebie jako wróżkę i podpisała: „Ukraina zwycięży, a Rosja przegrała!”. Twórczość leczy. Rysowanie rozluźnia dzieci, daje możliwość wyrzucenia negatywnych emocji, myśli. A ja robię wszystko, co w mojej mocy, aby dzieci pokonywały stres, cieszyły się i uśmiechały. – Moim zdaniem prace tych dzieci powinien widzieć cały świat. Są bardzo szczere i uczciwe w swojej twórczości. „Dzieci Hostomla” to już swoista marka, znak niezłomności. Czego chciałaby Pani życzyć swoim wychowankom? – Niech słoneczny promyk w waszym sercu przekazuje się tym, z którymi spotykacie się na swojej życiowej drodze. Niech spełnią się wszystkie twórcze plany, pomysły i marzenia, a każdy dzień darzy radością twórczej inspiracji i życiowych pomyślności. Pokoju i dobra wszystkim! I pamiętajcie: marzenia nie działają, dopóki wy nie działacie! – Niedawno na Facebooku ogłoszono zbiórkę na materiały plastyczne dla wychowanków kółka. W szczególności dzięki darowiznom sympatyków, uczestnicy kółka zyskali tablicę edukacyjną, farby, markery, papier itp. Jak dzieci przyjęły to, że ludzie zjednoczyli się, aby pomóc im mieć najlepsze materiały? – O, gdybyście widzieli te oczka! Świeciły jak gwiazdki na niebie. Kiedy im opowiadałam, dzięki komu mogą tworzyć, niektóre dzieci nie mogły uwierzyć, że w ogóle ktoś o nich wie! Jeszcze z większą przyjemnością rysują, używając materiałów i dbając o nie. Ale najbardziej cieszyły się, kiedy zobaczyły tablicę, powiedziały, że wreszcie będę mogła także rysować razem z nimi. Jesteśmy niezmiernie wdzięczni, że ludzie wsparli nas, i szczerze dziękujemy za darowizny na projekt „Wesoły pędzelek”. – Jakie projekty wolontariackie charytatywne jeszcze Pani planuje? – Planuję razem z dziećmi kontynuować współpracę ze Związkiem Pisarzy. A także chcemy stworzyć projekt pomocy Hostomelskiemu schronisku dla zwierząt. I oczywiście marzę o stworzeniu własnej pracowni twórczej, gdzie moglibyśmy z małymi wolontariuszami i twórczymi ludźmi czynić dobro i piękno. Rozmawiała Oliana CZEREDNYCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wadym KRYSCZENKO: „Marzę, by dożyć do Zwycięstwa!”

W Narodowym Uniwersytecie Zasobów Biologicznych i Przyrodniczych Ukrainy odbył się pokaz programu pieśniarsko-poetyckiego z okazji 88. rocznicy urodzin ludowego artysty Ukrainy, poety-pieśniarza Wadym Kryszczenki „Ukraina – niezłomna”. – Mam 88 lat… Z jednej strony cieszy, że dożyłem takich lat. A z drugiej – nieco smuci, że zostaje ich już coraz mniej – wyznał Wadym Dmytrowycz. – Ale ogólnie jestem zadowolony z życia. Kiedyś pewien mądry człowiek powiedział: „Kiedy pytają, jak żyjesz, możesz odpowiedzieć różnie – nie za bardzo, bieduję. A jak zapytają, jak życie – to ono zawsze jest piękne”. Pomimo wszystkich życiowych kamieni, wydaje mi się, że ogólnie spełniłem się jako poeta, twórca pieśni, jako człowiek. Znają mnie, szanują. W tym jest szczęście. Największą pociechą jest to, że możesz coś dać ludziom. – Już drugi rok z rzędu Ukraina żyje w warunkach pełnoskalowej wojny z Rosją. A jakimi dla Pana były te miesiące? – W pierwszych dniach wojny zastanawiałem się nad tym, jaka jest moja misja, co powinienem robić. Oczywiście, w swoim wieku nie mogę już brać do rąk automatu. Więc postanowiłem codziennie pisać poetyckie reportaże o wojnie, w których przekazuję swoje odczucia. Moją stronę w mediach społecznościowych prowadzi moja wierna pomocniczka, moja art-dyrektorka Inna Pawłenko. Na każde wydarzenie reaguję – to mój swoisty wojenny dziennik. Początkowo u wielu był element zagubienia, a ja pragnąłem pomóc tym ludziom, dać odpowiedź na pytanie, czy zdołamy wytrwać. Oczywiście, zdołamy. Te wiersze stały się podstawą mojej nowej książki, która wyszła w zeszłym roku. Na froncie teraz bardzo popularna jest pieśń. W tej dziedzinie też zacząłem pracować – stworzyłem z dziesięć pieśni. Pierwszą była „Nikt, oprócz nas”. Muzykę napisał znany kompozytor Ołeksandr Burmicki, wykonał Zespół Państwowej Służby Granicznej Ukrainy. Zrobiliśmy klip, umieściliśmy go w internecie. Pieśń po raz pierwszy zabrzmiała w Dniu Strażnika Granicznego. Potem zwrócił się do mnie kierownik zespołu „Dzwoły” z Kołomyi Wołodymyr Kuznecow. Razem napisaliśmy humorystyczną pieśń „Oj la-la, będziemy bić moskala”, która też poszła w ludzi. Zacząłem pracować z młodym kompozytorem Witalijem Syzykiem. Podczas mojego koncertu w Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina” w 2021 roku robił on muzyczny wianek z pieśni napisanych do moich wierszy. Szybko stworzyliśmy z nim, moim zdaniem, udaną pieśń „Płonie ziemia”. Wykonał ją mój wychowanek – zasłużony artysta Ukrainy Dmytro Andrijeć. Dmytro jest wolontariuszem, często występuje za granicą. Kilka jego koncertów było w Warszawie i Pradze. Powiedział: „Wadymie Dmytrowyczu, Pana pieśni podobają się ludziom, one inspirują. Słuchają ich wojownicy na froncie i Ukraińcy, oderwani od rodzinnej ziemi”. Odnowiliśmy wcześniej napisaną dla Iwo Bobuła pieśń „Rodzinna chata”. Inna Pawłenko zmontowała klip do tej pieśni, który zebrał w internecie wiele tysięcy wyświetleń. Razem z Wołodymyrem Domszynskim napisaliśmy nową pieśń dla Iwo Bobuła „Jestem żołnierzem”. Z nią piosenkarz występował na Ukrainie i w Hiszpanii, a pod koniec zeszłego roku – przed prawie dwutysięczną publicznością w Międzynarodowym Centrum Kultury i Sztuki (m. Kijów). Nową pieśń „Zwycięstwo przyjdzie” nagrała znana piosenkarka, zasłużona artystka Ukrainy Switłana Wesna. Szeroki rezonans wywołała pieśń, którą napisaliśmy razem z ludowym artystą Ukrainy Pawłem Dworskim, który wykonał ją razem z synami. Ogółem w czasie pełnoskalowej wojny stworzyłem dziesięć pieśni, wszystkie otrzymały dobre recenzje. Popularyzuję swoją twórczość przez internet – stronę, media społecznościowe i kanał YouTube. Moja siostra w Ameryce, wielu znajomych w Kanadzie słucha tych pieśni. Ale chciałoby się, żeby moje wiersze były wydrukowane. W zeszłym roku wydałem książkę „Doczekać wiosny”. Mam nadzieję, że do następnej wiosny, a być może i wcześniej, wojna zakończy się naszym Zwycięstwem. Już gotowa do druku jest kolejna książka, poświęcona różnym aspektom wojny, daj Boże, żeby ona też ujrzała światło dzienne. Do niektórych zbiorów zbiorowych wzięto moje wiersze z internetu. Na przykład w zbiorze „Ukraina niezwyciężona” stanowią one cały rozdział. Dusza poety potrzebuje ciągłej pracy, chociaż dzisiaj ta praca nie jest tak intensywna jak wcześniej. Wspominam niezapomnianą Hannę Czubacz. Powiedziała mi kiedyś, że mówiono jej, jakoby jej wiersze były podobne do poezji Liny Kostenko. „Nie, nie jestem podobna do Liny Kostenko – odpowiedziała pani Hanna. – Moje utwory są pieśniarskie, bardziej przypominają poezję Wadyma Kryszczenki”. Jestem przekonany, że w pieśni nie powinno być dużo słów. Ale to cały obraz, skończony utwór. Głęboko przeżywam to, co dzieje się na Ukrainie. Z jednej strony uświadamiam sobie, że ta wojna dla zjednoczenia ukraińskiego narodu zrobiła, być może, nawet więcej niż poprzednie stulecia. Ale z drugiej – trwa niszczenie ukraińskiego etnosu. Giną chłopcy, wyjeżdżają z Ukrainy całe rodziny i nie wiadomo, czy wrócą. A Ukraina musi mieć odrodzenie, bo to nie miejsce do zasiedlenia przez innych ludzi, a nasza ojcowska ziemia. Z tego powodu napisałem wiersz „Wracajcie do domu”: Udali się Ukraińcy do różnych krajów, Czy wrócą z powrotem, złego losu przybłędy? Kto postawi na nogi rodzinny kraj z ruin? Kto będzie pocieszał matkę rodzoną? Aby tworzyć przyszłość, potrzebna jest moc rąk I niegasnąca miłość do ojcowskiej chaty, Zagłuszywszy wojny przerażony dźwięk, Wracajcie wznosić, życie odnawiać. Zabierzmy z moskowii dzieci swoje, Które chytro ukradł nam napastnik przeklęty. Zabierzmy, póki ten, zapomniawszy o grzechu, Nie nauczył ich braci i rodziców zabijać. Ukraińcy, do gromady zbierać nam się trzeba, Bo bezludzie – rodzi przykrość i zmęczenie. Proszę, ziomkowie: ominąwszy sto bied, Wracajcie z powrotem, wracajcie do domu. Przeżyłem dość długie życie, mogę porównywać. Byłem już świadomym chłopcem, kiedy zaczęła się II wojna światowa. Pamiętam, jak do naszej wsi przyszli Niemcy. Przynieśli wiele nieszczęścia, ale takiego, jak raszyści, nie było. Niemcy nie gwałcili naszych kobiet, nie porywali dzieci. Dzikości Rosjan nie można porównać z niczym. Wszyscy Rosjanie są zombi. A my jesteśmy zupełnie innym narodem, z głębszą historią. I to musi uświadomić sobie świat, chociaż rozumieją nie wszyscy. Niektórzy mówią, że zły jest Putin, Rosjanie przecież nie tacy. A ja zaprzeczam: Nie wierzcie moskalom, owemu ludowi: Niby ten zły, a u tego w sercu żal. A ja mówię: wszyscy oni i wszędzie Pomazani imperialnym złym pędzlem. Pocisk trafił, gdzie były dzieci, I sroga śmierć zaćmiła twarz… Moskiewska dama w dłonie klaszcze, Kiedy opowiadają jej o tym. Ona raduje się, patrząc na kadry, Gdzie w ruinach wioski i miasta, Krzywiąc usta, srogo prosi kary, Tym, kto o prawdę bije się nie bez powodu. Lecz prawdy przezwyciężyć się nie uda Na grzech wszystkich proputinowskich zjaw. A ten naród, co idzie zabijać i kraść, Świat nazywa zhańbionym „bandytą”. Wszyscy moskale zombi słowami, W których zgubiły się prawda i dobro. Ich już nic nie przywróci do przytomności, Tylko ołów – pod serce czy żebro. Wojna dawno nam rozerwała ciszę… Lecz zło pokonać wystarczy siły. W moskwie nie ma – ten lepszy, a ten gorszy: Wszyscy oni – dla nas przeklęci wrogowie. Staram się odwiedzać wydarzenia kulturalne, gdzieś występować. Czytam wiersze, spotykam się z kompozytorami. Żyję tak, jak można żyć w 88 lat. Na swoje urodziny napisałem wiersz „Przeskoczyć datę z zerem”: Napisał los dwukrotnie osiem W lat moich życiowy kalendarz, Choć nie przytupuję w radości, Mimo wszystko, pociesza ten niebiański dar.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

chłopcy i dziewczęta. W tych koncertach wzięło już udział około trzydziestu wokalistów. Pragną oni, by te programy były serdeczne i piękne. Scenografią zajmuje się artystka-reżyserka Maria Grabczenko. Przychodzi ona na próby, a potem tworzy otoczenie – tło, na którym odbywają się koncerty. Wychodzi jej to dobrze. Jeden z koncertów cyklu nosił tytuł „Dwoje”. Wtedy u Marii pojawiła się idea, by zrobić dwoje drzwi, przez które toczyłaby się akcja. Przypomina się także zimowy program, w którym na scenie stał duży stół, przy którym cała rodzina zbierała się, by powitać Boże Narodzenie. Tym razem artystka dążyła do tego, by stworzyć coś wiosennego, dlatego na scenie są zieleń i kwiaty, a wydarzenia rozgrywają się na przytulnym podwórku. Staramy się, by kolejne programy były jeszcze bardziej pełne życiodajnej mocy, choć podczas wojny artystom trudno nastroić się na odpowiedni nastrój. Ale sądzę, że mimo wszystko to się udaje. 22 kwietnia odbędzie się koncert poświęcony Wielkanocy. Oprócz utworów kompozytorów ukraińskich zabrzmi także światowa klasyka w przekładach na język ukraiński. Zabrzmią Bach, Mozart, Haydn, Schubert, Łysenko, Soniewycki. Na otwarcie kolejnego sezonu teatralnego przygotowujemy wyjątkowe wydarzenie – nowe odczytanie historii Pinokia. U nas będzie to Pinokia – dziewczynka, której urósł wielki nos. Libretto musicalu pisze Dmytro Todoriuk. Znaleźliśmy kompozytora, który stworzy muzykę. Mamy nadzieję, że na to przedstawienie będą przychodzić rodziny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

W niewoli wiosennego romansu

„Wiosenny wiatr” – nowy program z cyklu „Romans w Schronie”, który soliści Kijowskiej Opery (Kijowskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) zaprezentowali na „Scenie-Schronie”. Eduard OWCZARENKO Zdjęcie autora W koncercie zabrzmiały arcydzieła znanych mistrzów liryki wokalnej – naszych kompozytorów-klasyków i współczesnych. Publiczność miała okazję usłyszeć utwory Mykoły Łysenki, Wiktora Kosenki, Jakowa Stepowego, Michajła Werykiwskiego, Lewka Riewućkiego, Bohdany Filc, Lesi Dyczko, Myrosława Skoryka, Anatolija Kos-Anatolskiego, Ołeksandra Biłasza, Ihoria Poklada. Skrzydła pieśni tym utworom dała poezja Tarasa Szewczenki, Lesi Ukrainki, Iwana Franki, Pawła Hrabowskiego, Ołeksandra Oleska, Maksyma Rylskiego, Dmytra Pawlyczki, Borysa Ołijnyka, Dmytra Łuceńki. Wiosenny nastrój podarowały także wplecione w program ukraińskie pieśni ludowe. Festiwal pieśni stworzyli zaś soliści-wokaliści teatru: Wiktoria Osadczuk, Ołesia Biłasiuk, Natalija Czepczenko, Mykyta Ołijnyk, Tamara Chodakowa, Anna Zarecka, Hanna Twerdowa, Danyło Kotok, Jarosław Komarnicki, Jana Illarionowa, Stanisław Paszczuk, Ołeksandr Kyrijew, Andrij Honiukow, Roman Leszczow. – Dzięki owocnej pracy naszej administracji, zwłaszcza dyrektora – kierownika artystycznego Piotra Kaczanowa, otrzymaliśmy i urządziliśmy jeszcze jedną scenę w pomieszczeniu, które wcześniej do nas nie należało – opowiedział reżyser-realizator koncertu, główny reżyser Opery Kijowskiej Witalij Palczykow. – To piwniczne pomieszczenie teatru, w którym wcześniej znajdował się klub „RA”. Obecnie jest to trzecia scena teatru, na której można pokazywać spektakle i koncerty nawet podczas alarmu lotniczego. Nazwaliśmy ją po prostu „Scena-Schron”. Nowa sala rozpoczęła pracę w czerwcu ubiegłego roku od pierwszego koncertu cyklu „Romans w Schronie”. Od tego czasu organizujemy tu wiele różnorodnych wydarzeń. Po pierwsze, to wspomniany cykl koncertów, w którym uczestniczą praktycznie wszyscy soliści naszego teatru. Stale zmieniamy programy, dodajemy coś nowego. Każdy taki program powstaje z nową reżyserią. Staramy się, aby był aktualny właśnie w chwili prezentacji. Staramy się dawać więcej współczesnej ukraińskiej muzyki wokalnej i kameralnej. Brzmią też przeboje minionych lat, które podobają się publiczności. Oprócz tego kilka razy odbyły się tu programy cyklu „Jazz w Schronie”. Nigdy nie poprzestajemy na osiągniętym. Najpierw mieliśmy letni program koncertowy, potem jesienny, zimowy. Dwa koncerty poświęciliśmy Bożemu Narodzeniu. A nadeszła wiosna – i zapragnęliśmy świeżego wiatru. Staraliśmy się tak zrobić, aby podczas koncertu brzmiało więcej utworów afirmujących życie. Obecnie przygotowujemy program kupalny na lato. Nad przygotowaniem koncertów pracujemy zazwyczaj po trzy–cztery tygodnie. Najpierw proponujemy śpiewakom przynieść utwory, które chcieliby zaśpiewać. Potem układamy program, patrzymy, czego brakuje, i proponujemy artystom kolejne utwory do wykonania. Wiele pomysłów wnoszą nasze korepetytorki Maria Poliaszowa i Anna Poliszczuk. Ogólnie wszystkie programy są twórczością zbiorową. Dość często solowe wykonanie przeradza się w zespół, a duet – w sekstet. Uważam, że wszyscy wykonawcy są wspaniali – i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „współudziale” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, nr rachunku UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Oleszczuk Ihor Andrijowycz — 300 hrywien. 2. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWACZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji serii KB nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Halina DACZIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn