Uchwalenie przez Izbę Reprezentantów USA projektów ustaw o pomocy dla Ukrainy, Izraela i Tajwanu jest centralnym wydarzeniem nie tylko minionego tygodnia, a nawet nie ostatnich miesięcy, lecz wydarzeniem, które stanie się kamieniem węgielnym światowej polityki w najbliższych latach. Wiktor SKORYK, komentator „SP”
Co jest dobre, a co złe dla Ukrainy? Przełamanie linii obrony trumpistów w Kongresie USA, która pod różnymi pretekstami negowała przede wszystkim pomoc dla Ukrainy, wreszcie stało się rzeczywistością. Izolacjonizm trumpistów i hasło „to nie nasza wojna” są fundamentem polityki zagranicznej trumpistów, zwłaszcza tej jej części, która dotyczy Ukrainy. Przełamanie tej złośliwej obrony nastąpiło dzięki wytrwałej, ciężkiej pracy demokratów oraz tej części Partii Republikańskiej, która zachowała fundamenty tradycyjnej ideologii republikańskiej, nie utraciła swojej partyjnej godności i honoru pod szalonym naciskiem swojego skrajnie prawicowego skrzydła na czele z jego dyktatorem Trumpem. Ten przełom stał się możliwy dopiero teraz, gdy wszystkie sposoby i metody uniknięcia oraz odroczenia uchwalenia ustaw o pomocy w Izbie Reprezentantów zostały wyczerpane, a w razie dalszej zwłoki ustawa ta zostałaby bez wątpienia przyjęta w procedurze discharge petition, która pozwala wnieść projekt pod głosowanie Izby wbrew woli jej przewodniczącego, republikanina Mike’a Johnsona. I zostałaby ona bez wątpienia przyjęta, ponieważ w Izbie większość kongresmenów od dawna była gotowa zagłosować za tymi ustawami – wszyscy demokraci i przytomna część republikanów. Właściwie tak właśnie zagłosowali, kiedy Johnson, który dzień wcześniej uzgodnił swoje działania z Trumpem, pod naciskiem nieodpartych czynników poddał te ustawy pod głosowanie – za „ukraińską” ustawą zagłosowało wszystkich 210 przedstawicieli demokratów (4 nie wzięło udziału w głosowaniu) oraz 101 republikanów, którzy nie stanęli na pozycjach trumpistów; przeciw zagłosowała większa część republikanów – 112, czyli w sumie 311 „za” i 112 „przeciw”. Pewne zwycięstwo politycznego zdrowego rozsądku! Aby sprawiać wrażenie, że troszczą się o losy świata, i aby przypisać sobie sukces w głosowaniach dotyczących pomocy Ukrainie i innym, nie przyjęli ustawy dawno uchwalonej w Senacie, lecz przyjęli „swoje”, opracowane przez republikanów trzy ustawy, które są faktycznie dokładnymi kopiami ustawy senackiej, sztucznie rozbitej na trzy części, aby ukryć swój upokarzający plagiat i swoją porażkę. Również sztucznie twierdzą, że uczynili swoje ustawy doskonalszymi, i jako przykład prezentują w tej ustawie zezwolenie dla Prezydenta USA na podjęcie decyzji w sprawie dostaw ATACMS bez ograniczenia zasięgu. Wybaczcie, ale kto im nie pozwalał podjąć takiej decyzji wcześniej? Przecież to właśnie opór republikańskiej większości hamował wszystkie decyzje dotyczące pomocy Ukrainie. Taka mimikra skrzydła trumpistowskiego (które w przeważającej większości uzurpowało i wypaczyło istotę tradycyjnej Partii Republikańskiej) jest nie tylko hipokryzją, ale także odrażającym bluźnierstwem, bo właśnie „dzięki” temu siedmiomiesięcznemu zaciętemu oporowi wobec uchwalenia ustawy o pomocy Ukrainie stały się możliwe ofensywa hordy, dziesiątki tysięcy ofiar wśród wojowników-Ukraińców, w tym czasie utracono 300 km świętej ukraińskiej ziemi, spalono dziesiątki miast i setki wsi, w znacznym stopniu zniszczono energetykę, stał się możliwy powietrzny terror Moskwy na całym terytorium Ukrainy... Właśnie taki przebieg wydarzeń w Izbie Reprezentantów, a co najważniejsze – pomyślne zakończenie oporu trumpistów i terminy zakończenia ich przewrotnego i haniebnego widowiska, prognozowałem w poprzednim przeglądzie miesiąc temu. Co dalej, jaki jest dalszy los tych ustaw? Łatwo to przewidzieć: 23 kwietnia odbędzie się posiedzenie Senatu. W tym tygodniu Senat nie miał planów pracy sesyjnej, ponieważ zgodnie z regulaminem senatorowie mieli pracować w swoich okręgach, ale lider demokratycznej większości w Senacie Chuck Schumer, który jest (nieoficjalnym) przewodniczącym w Senacie, z wyprzedzeniem ostrzegł senatorów, aby nie rozjeżdżali się po okręgach i byli gotowi do posiedzenia, zaczynając od wtorku, aby bez zwłoki uchwalić ustawy przyjęte dzień wcześniej przez Izbę Reprezentantów i niezwłocznie przekazać je do podpisu Prezydentowi Joemu Bidenowi. Nie ma żadnych wątpliwości, że ustawy te zostaną zatwierdzone przez Senat, być może od razu we wtorek lub 2-3 dni później, jeśli nieliczni senatorowie-trumpiści spróbują za pomocą manipulacji proceduralnych przeciągnąć ten proces. Najszybsze uchwalenie tych ustaw jest już nieuniknione. Zrozumiałe, że w Białym Domu i Pentagonie od dawna prowadzone są prace i sporządzone plany dostaw broni oraz amunicji. Pierwsze dostawy, zgodnie z nieoficjalnymi, ale insiderskimi doniesieniami, możliwe są za 1-2 tygodnie. Oczywiście tak solidnego zadania logistycznego w pełnej skali nie da się rozwiązać szybko, dlatego obecnie dokłada się maksimum wysiłków w pracy przygotowawczej, w szczególności planowane jest zaangażowanie kilkudziesięciu doradców wojskowych z USA w celu optymalizacji tej działalności, którzy zostaną włączeni nie tylko do rozwiązywania zadań logistycznych, ale także do szerszych uprawnień w sprawie pomocy wojskowej dla Ukrainy. Zaangażowanie znaczącej liczby amerykańskich doradców wojskowych to nowy krok, którego nie sposób przecenić, świadczy on o nowej fazie i formie udziału naszych partnerów w pomocy. Dzięki wielomiesięcznemu bojkotowi pomocy dla Ukrainy przez trumpistów Kreml znacznie wzmocnił swoje apetyty okupacyjne i nieco w tym osiągnął; oczywiście nie takich sukcesów, na jakie liczył, ale horda nie traciła czasu i, pomimo jakichkolwiek swoich strat, od jesieni do tej pory jak taran parła na frontach ukraińskiej ziemi. Moskwa bez wątpienia najbardziej liczyła na to, że pomoc dla Ukrainy trumpiści zablokują aż do wyborów prezydenckich, z wiarą w to, że potem „Trump przyjdzie – porządek zaprowadzi” – ten nowy porządek świata, o który tak szaleńczo walczy Moskwa na Ukrainie. Kreml liczył na to, ale rozumiał, że może nie stanie się tak, jak sobie życzy, a dlatego bardzo się śpieszył, by osiągnąć maksimum w swoich planach zaborczych. Śpieszył się, a teraz, po uchwaleniu ustawy o pomocy dla Ukrainy, będzie śpieszył się z jeszcze większą zaciętością. W tej sprawie swoją rozpacz i swoją histeryczną zaciętość wyrazili wszyscy czołowi wodzowie imperium zła, poza Putinem, który zazwyczaj wyczekuje, waży w stalinowskim stylu i dopiero potem wieszczy w typowym stylu totalitarnego wodza. Rzeczywiście, istnieje niemałe prawdopodobieństwo próby szerokiej ofensywy operacyjnej wroga w najbliższym czasie. Teraz czas dla obu stron stał się najcenniejszym kapitałem. Tym bardziej, że i Europa już się obudziła, uświadomiła sobie konkretne niebezpieczeństwo ekspansjonizmu Rosji, stała się bardziej zdecydowana i konkretna w swoich działaniach przeciwstawiania się wielkoimperialnym zamiarom „ruskiego miru”. Przywódcom Stanów Zjednoczonych i Europy pozostało zrobić jeszcze jeden krok ku prawdzie – zrozumieć, że nie Putin i nie jakaś garstka tamtejszych zbrodniarzy u władzy jest przyczyną ekspansji Hordy. To wspólne działanie całego ludu-nieludu tego imperium zła. Zrozumieć, że szowinizm – imperialna zbrodnia „ruskiego miru” – to wspólny mianownik wszystkich składowych tego „miru”, że to ich sposób istnienia, to ich zbrodnicza egzystencja. Nie szukać opozycji wobec tego „miru” – jej tam nie ma, z definicji, czyli i być nie może. Nie liczyć na sztuczne „bunt” a la Prigożyn, które urządzane są tylko po to, aby wzmocnić władzę, zjednoczyć hordę wokół jednego wodza. Nie flirtować z „więźniami sumienia” i „rosyjskimi liberałami”, bo oni, tak czy inaczej, są wilkami, które patrzą w swój las „ruskiego miru”, który nie posiada granic dla swojej drapieżnej ekspansji, nieważne w jakich są formatach – w owczych skórach czy naturalnych, wilczych. Opozycja i liberalizm w układzie współrzędnych „ruskiego miru” to zjawiska sprzeczne z naturą, takie sformułowania jak „rosyjska opozycja” oraz „rosyjski liberał” brzmią jak oksymoron, jak drwina ze zdrowego rozsądku. Dlatego podstawą walki przeciwko wściekłemu ekspansjonistycznemu „ruskiemu mirowi” jest, po pierwsze, pełnoskalowa
Ciąg dalszy na str. 2. ANATOLIJ ZAHNITKO. ANDRIJ TOPACZEWSKIJ. PRENUMERATA—2024 Tygodnik "Słowo Proświty" (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach "Ukrposzty" za pomocą "Katalogu wydawnictw Ukrainy" na 2024 rok (str. 24). Koszt wzrósł dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 6 mies. — 360 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zatruwa wszystko wokół siebie niczym nowotwór na ciele Europy. Śmiertelną chorobę można zatrzymać na wczesnych etapach jej rozprzestrzeniania się, zwlekanie to śmierć. A póki co, zgodnie ze świeżymi danymi centrum analitycznego SIPRI, Europa, choć wyraźnie zwiększyła swoje wydatki na obronność w 2023 roku w porównaniu z 2022 rokiem, to na ten kontynent wciąż przypada jedynie 28% ogólnych wydatków NATO, natomiast na USA przypada 68%. Czyli pracy jest co niemiara, bo proporcjonalnie przyzwoity odsetek dla Europy powinien wynosić przynajmniej 40%. Tak, prace w tym kierunku już trwają i w szczególności padły już słowa o konieczności podniesienia dolnej granicy wydatków wojskowych europejskich krajów NATO, ale na razie to tylko pierwsze słowa, a kiedy przyjdą czyny – zależy od polityków i ich rozumienia własnej odpowiedzialności. Tymczasem idziemy dalej: w przyszłym tygodniu ministrowie krajów NATO zbiorą się na kolejne spotkanie w formacie Ramstein – serię rozmów dotyczących koordynacji pomocy dla Ukrainy, pod przewodnictwem sekretarza obrony USA Lloyda Austina. Warto powiedzieć, że ostatnie posiedzenia Ramstein znacznie straciły na owocności, ponieważ niepowetowaną szkodę wyrządzał brak pomocy ze strony USA – głównego darczyńcy dla beneficjenta, czyli Ukrainy. Po wznowieniu tej pomocy posiedzenie to zapowiada się bardzo owocnie. Nam, Ukraińcom, wieść o wznowieniu pomocy z USA to balsam na duszę i lekarstwo na nasze zranione ciało. Ale przede wszystkim musimy, mimo wszystko, robić swoje – walczyć z wrogiem, pracować bez wytchnienia i dążyć do naszego Zwycięstwa. W tym celu musimy pokonać trudną drogę – przejść przez ogień wojny, odzyskać swoje wody, wyzwolić Krym, zerwać niewolnicze kajdany z okupowanych terytoriów, aby usłyszeć dźwięk miedzianych trąb na cześć naszego Zwycięstwa. Razem z całym światem wolności. Wiktor SKORYK ma Kusznira „Duch wolności. Historia jednej podróży” zasługuje na szeroką uwagę widzów. Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcie autora Na zdjęciu: Jurij Fedynski ze śpiewaczym chórem „Drewo”
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Pocz. na str. 1 Z czym sojusznik wraca? Pomoc dla Ukrainy – wojskowa i finansowa, z wymagającą postawą wobec wzmocnienia instytucji demokratycznych w samej Ukrainie. Po drugie, pełna obstrukcja Moskwy w stosunkach międzypaństwowych i gospodarczych ze strony państw świata zachodniego. Tak, to skomplikowana i bardzo kosztowna praca, niemożliwe jest wykonanie jej tu i teraz, ale wektor musi być właśnie taki. Po trzecie, rzeczywiście, nie czekać, aż ten kolos na glinianych nogach upadnie od porażek na frontach i międzypaństwowej obstrukcji – z tym imperium zła od dawna nauczyło się żyć i przetrwać do swoich lepszych czasów. Tego mało, musi włączyć się praca agenturalna, działalność środkami „dyplomacji ludowej”, nacisk informacyjny, zaangażowanie elit narodowych i regionalnych w osłabienie imperialnego cementu na terytorium imperium zła, formowanie rozłamu i ostrej konkurencji między różnymi wieżami Kremla. Jakie podsumowania i pilne zadania dalej, w obecnym przebiegu tej konfrontacji, której awangardą jest Ukraina? Zatem Kongres wreszcie w pełnym formacie zgodził się wysłać dodatkową pomoc dla Ukrainy na sumę 60,8 miliarda dolarów. Tak, dla Ukrainy ta decyzja (choć spóźniona) jest warunkiem koniecznym dla sukcesu, ale w żadnym wypadku nie wystarczającym. Do tego jesienią musi zwyciężyć Joe Biden, i pożądane jest w obu izbach Kongresu – zwycięstwo Partii Demokratycznej. Wiem, że niestety dla większości ukraińskiego establishmentu okołowładnego nie odpowiada to ich światopoglądowi i oczekiwaniom. Ale dla Ukrainy jest to obowiązkowy warunek wystarczający dla zwycięstwa w konfrontacji z Moskwą. Jedyne, co jest ważne, to to, że jest to dobre dla Ukrainy. A establishment – to nie jest wieczne i zmienne. Ten warunek naszego sukcesu nie zależy od nas bezpośrednio, ale nasze sukcesy na frontach wojny z ordyńskim złem w pewnym stopniu przyczynią się do takiego pozytywu i w ten sposób pomogą naszym dalszym sukcesom w tej wojnie aż do zwycięstwa. W Niebieskiej sali Domu Kina odbył się pokaz filmu dokumentalnego „Duch wolności. Historia jednej podróży” (TDK Media) reżysera Maksyma Kusznira, w którym mowa o niezwykłych muzykach i ich podróżach podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny Ukrainą i zagranicą. To taśma o dyplomacji kulturalnej i ciekawych ludziach, którzy ją tworzą, o duchu, pragnieniu życia i ideach, które wcielają utalentowani artyści. Film o utalentowanych i twórczych muzykach, którzy robią pożyteczną rzecz. Choć obraz jest debiutem dla reżysera Kusznira, to wcielono w nim tyle miłości i tyle szczerego pragnienia zapoznania świata z perłowymi osiągnięciami narodu! Tymi samymi osiągnięciami, które obecnie tak bardzo pragną zniszczyć raszystowskie orki. Zaraz po demonstracji odbył się koncert ludowych muzyków – bohaterów obrazu. To chór śpiewaczy „Drewo” ze wsi Kriaczkówka, obecnie rejonu łubieńskiego, a do niedawna piratyńskiego obwodu połtawskiego. Około dziesięciu wykonawców śpiewało i grało na starodawnych instrumentach – kobzie, lirze, torbanie. Kto z Patriot do nas? Ale na USA licz, a sam pracy nie unikaj! To powiedzenie dotyczy nie tylko Ukrainy, ale i naszych partnerów w Europie. Już podkreślałem, że w Europie jest znaczne przebudzenie po śnie rozumu, który zniekształ europejską geopolitykę w ciągu ostatnich trzech dziesięcioleci. Teraz, kiedy fakty i istota wojny Rosji przeciwko Ukrainie stały się jawne i coraz bardziej oczywiste, i kiedy Europa uświadomiła sobie, że za mało jest polegać w potędze wojskowej głównie na USA, europejscy politycy przychodzą do zmysłów, być może nie tak szybko, jak by się chciało, ale jednak postęp jest odczuwalny. Osobistą zachętą do otrzeźwienia Europy stało się pewne niebezpieczeństwo zwycięstwa Trumpa w przyszłych wyborach prezydenckich oraz Republikanów w izbach Kongresu, w warunkach panowania w tych partiach trumpistów. Obrona Europy to przede wszystkim sprawa Europejczyków, a obrona Ukrainy to sprawa Ukraińców razem ze wszystkimi Europejczykami. Oto kilka wiadomości z paska informacyjnego ostatnich dni. W zeszłym tygodniu europejscy szefowie państw i rządów obiecali wzmocnić wsparcie obrony przeciwlotniczej Ukrainy po oświadczeniu Niemiec, że wysyłają system obrony powietrznej Patriot do Kijowa. „To już nie jest kwestia miesięcy, to kwestia dni i tygodni” – powiedział przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel po spotkaniu liderów UE w Brukseli. Sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg również obiecał, że w najbliższych dniach zostanie ogłoszona dodatkowa pomoc dla obrony przeciwlotniczej Ukrainy. Dania poinformowała, że jej samoloty F-16 już latem będą na Ukrainie, chociaż wcześniej planowano ich przybycie dopiero za rok, w 2025 roku. Szwecja jest gotowa finansować dostawy systemów Patriot i rakiet do nich, i myśli o dostarczeniu systemów, które ma w posiadaniu. Państwa europejskie naciskają na Hiszpanię i Grecję, które mają systemy Patriot, aby przekazały je Ukrainie. Ogółem sześć krajów UE posiada te systemy: Niemcy, Polska, Grecja, Rumunia, Hiszpania i Holandia, ale nie jest jasne, kto z nich może zostać sponsorem dla Kijowa. Niemcy już przekazywały i jeszcze przekażą, Holandia też przekazywała, Polska i Rumunia to mało prawdopodobni kandydaci, bo znajdują się niedaleko Rosji. Chociaż na razie niewiele krajów UE publicznie odpowiedziało na apel Berlina o wysłanie Ukrainie systemów obrony przeciwlotniczej, to niektóre kraje zapewne będą robić to niepublicznie. A o inicjatywie i zakrojonej na szeroką skalę działalności Czech w zakresie dostaw amunicji dla Sił Zbrojnych Ukrainy nie wie chyba tylko leń i osoba obojętna na wszystko. Nie zatrzymywać się we wsparciu Ale wznowione wsparcie Ukrainy ze strony USA może rozluźnić Europę, dlatego ważne jest, aby do tego nie dopuścić. Jak, w szczególności, wyraził się minister spraw zagranicznych Litwy Gabrielius Landsbergis: „Nie mamy prawa potykać się, idąc tą drogą. Rozumiem, że Stany Zjednoczone wracają do działań, jest poczucie wielkiej ulgi, ale to nie zdejmuje presji obowiązku ze strony Europy. Wciąż musimy kontynuować nabieranie tempa”. Tak, trzeba powiedzieć wprost: w krótkoterminowej perspektywie sytuacja na Ukrainie jest na tyle niepokojąca, że potrzebna jest jakakolwiek pomoc i to natychmiast. Bo 7 miesięcy trumpistowskiego zbrojeniowego „głodomoru” dla Ukrainy spowodowało straszne skutki. My w tym czasie nie poddaliśmy się, nie poddajemy się i teraz, nigdy się nie poddamy, ale skrajnie potrzebujemy zrozumienia i pomocy naszych partnerów. Aby hasło „do zwycięstwa – razem!” stało się skutecznym drogowskazem na tej drodze. Główną gwiazdą wieczoru, zarówno w filmie, jak i poza nim, został Jurij Fedynski – bandurzysta i kompozytor, który ćwierć wieku temu przyjechał z Ameryki na ojczyznę swoich przodków i osiedlił się we wsi Kriaczkówka. Jurij z żoną dochowali się już pięciorga dzieci. Fedynski zajmuje się nie tylko śpiewem ludowym i osiągnął bardzo wysoki poziom – trzeba widzieć, z jakim natchnieniem i jakim kunsztem wykonuje on pieśni, jak wibruje i pieści się w jego rękach kobza i torban! Działacz sprawy kobzarskiej założył warsztat kobzarski w Kriaczkówce, doskonale poznał instrumenty ludowe i zgłębił cały ogrom kultury kobzarskiej, nierozerwalnie związanej z czasami Kozaczyzny…
Przez kilka miesięcy Ukraina domagała się więcej artylerii, systemów obrony powietrznej, rakiet dalekiego zasięgu oraz myśliwców, a wojskowi na froncie i czołowi politycy twierdzili, że ryzykują utratę pozycji na polu walki – a być może nawet przegranie wojny. Wznowione wsparcie USA z pewnością pomoże, ale jeśli spojrzeć prawdzie w oczy, nie odwracając się od niej lękliwie, to oczywiste jest, że to finansowanie prawdopodobnie może jedynie pomóc ustabilizować pozycję Ukrainy w tym roku i pozwoli rozpocząć przygotowania do operacji już w przyszłym, 2025 roku. Choć w optymistycznym świetle może się to stać wcześniej. Nawiasem mówiąc, nie wykluczam wariantu, że w razie zwycięstwa Bidena w wyborach prezydenckich i demokratów w Kongresie, USA przekażą dodatkowy pakiet, ponad przewidzianą pomoc, zgodnie z ustawą przyjętą w Izbie Reprezentantów w minioną sobotę. To nie prognoza, nie przewidywanie, ale całkiem możliwe wydarzenie. Zatem, jeśli chodzi o perspektywę długoterminową: choć pakiet pomocy USA jest teraz czymś wspaniałym i potężnym, Europa musi stać się samowystarczalna, silna i zdolna do odparcia moskiewskiego ekspansjonizmu, Europa musi znacznie wzmocnić wsparcie dla Ukrainy i wzmocnić własne zdolności obronne zamiast nadal polegać na parasolu bezpieczeństwa USA. Ponieważ same USA również znajdują się w wewnętrznym niebezpieczeństwie. Ryzyko powrotu Trumpa do Białego Domu po listopadowych wyborach kształtuje imperatyw przemyślenia bezpieczeństwa, ale trzeba to robić szybciej i na znacznie większą skalę, bez populizmu, bez obłudy i chęci cichego przeczekania złej pogody w światowej polityce. Nie wyjdzie. Europejskie kraje muszą nawet nie podwoić, a wielokrotnie pomnożyć swoje wysiłki, aby zatrzymać Zło, które nadciąga z królestwa mroku i przemocy, które niszczy i Starożytna wieś ma już trzysta lat i, jak powiedziała jedna z wykonawczyń, „śpiewamy te pieśni też już trzysta lat”. I rzeczywiście, to pieśni zrodzone jeszcze za czasów kozackich, sławią one zwycięstwa tamtych czasów, mają w sobie czar tamtej epoki. Nawet imiona solistek z kozackimi nazwiskami – Nina Rewa i Nadija Rozdobara. Moim zdaniem, film Maksi-
Tłumaczenie maszynowe
Nawet stan nieustannych alarmów powietrznych i zagrożeń, który ogarnął ukraiński Naród w trybie „24/7”, nie odwrócił powszechnej uwagi od, wydawałoby się, zupełnie odległych wydarzeń, do których przywarli swoi i obcy, otwarci wrogowie i nasi zwolennicy. Dyskusje i ważna decyzja amerykańskiego Kongresu nie pozostawiły obojętnymi wielu mieszkańców Ziemi z różnych krajów, zwłaszcza Ukraińców. Najkrótsza i najbardziej masowa wyrażona emocja – WRESZCIE! Chociaż 8-miliardowy świat, politycy, naukowcy, blogerzy, dziennikarze i po prostu zwykli ludzie różnie patrzą na świat. Chyba każdy uważa, że właśnie jego światopogląd jest najbardziej prawdziwy, tylko on ma najwyższe prawo do istnienia jako najbardziej pożądany dla danego czasu, sytuacji, wydarzenia. Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Taki wirus pewności siebie zmieścił się nie tylko w głowach wielu dobrych ludzi, którzy w rzeczywistości woleliby pomóc Ukrainie bronią dla ochrony jej życia i wolności. Ale samochwalstwo, już w innym wymiarze, kipi także wewnątrz najbardziej zbrodniczych i wściekłych od mizantropii istot, w rodzaju putinów i jego przestępczej kamaryli. I temu nie da się zaradzić ani przeszkodzić, ponieważ dla takich charakterystyczna jest nieuleczalna patologia imperialnej ciasnoty postrzegania świata – przez soczewki szowinizmu, raszyzmu, mizantropizmu. Falsetowa reakcja na wyniki głosowania w Kongresie USA takiego sobie miedwiediewa, który sili się, by zostać nowym oszalałym „żyrykiem”, czy innych etatowych moskiewskojęzycznych propagandystów jedynie potwierdza dokonany fakt niemożności patrzenia przez Moskali na świat „szerokimi” oczami. Nie było im to pisane. I tak będzie, chyba, do ich końca. Bo światopogląd, postrzeganie świata (według Liny Kostenko): …zależy od ludzkich źrenic – w szerokich odbije się cała epoka, W zwężonych – zbiegowisko drobnostek. Jednak taka śmiertelna wada ślepoty jest prerogatywą nie tylko kremlowskiego „pierwszego” rzędu, ale i całej ordyńskiej moskowszczyzny, która tli się na już dawno znienawidzonym przez narody postumencie „wielkiej kultury”, czarnosotniowej edukacji, goebbelsowskiej propagandy. Ale nam swoje czynić. Broniąc się, zwyciężyć. Nie tylko militarnie, ale i duchowo, kulturowo. Miniony tydzień dla Centralnej „Proświty” przebiegał pod znakiem zadań i nadziei, w dyskursach-spotkaniach z p.o. ministra kultury R. Karandiejewem, merem Kijowa W. Kliczką z udziałem Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki. Oto już któryś dzień w Ukraińskim Domu trwa twórcza wystawa niezrównanej Ałły Horskiej, w Żytomierzu wznowiła się dyskusja o kanonizacji wybitnego Iwana Ohijenki, a w Czerniowcach taka sama wysoce etyczna rozmowa o kanonizacji założyciela „Ruskiej Besidy” oraz ideowego inspiratora tworzenia sławnego Uniwersytetu Czerniowieckiego Jewhena Hakmana. Niedawno ukazała się drukiem powieść-trylogia o twórczości ukraińskiej malarki ludowej Marii Prymaczenko (autorka – historyczka sztuki i etnolożka Ludmyła Łysenko). A w minioną sobotę – obchody Dnia Ziemi w kontekście uczczenia wysokiego ukraińskiego talentu Serhija Podolynskiego, o którym M. Hruszewski powie tak: „Zasłużył on na jedno z zaszczytnych miejsc w historii naszego życia duchowego”. Danina Pamięci, Sumienia, Godności Oczywiście, dla wielu „niewidzialne staje się widzialnym”, ze świadomością, że właśnie narodowa edukacja, kultura, nauka w te przełomowe dla Ukrainy dni są zobowiązane z całą odpowiedzialnością kształtować ukrainoznawczy krajobraz kulturowy. W tym celu w ich treść i filozofię należy włożyć zrozumienie samej natury, celu i sensów kulturowej dekolonizacji. Przede wszystkim opierając się i w pełni uznając tę rzeczywistość, kiedy głównym zadaniem nomadów-kolonizatorów było całkowite wyplenienie z narodowej przestrzeni społecznej ukraińskich wartości, tradycji, pamięci historycznej, asymilując lub fizycznie niszcząc nosicieli ukraińskiej kultury, języka, wiary. Takie realia,
że cała imperialna toponimika, krajobrazy kulturalno-oświatowe, literackie, muzyczne, artystyczne i naukowe, niczym swoiste reflektory, jeszcze do niedawna „podświetlały” tylko „jedyną i wielką”. Właśnie taka „kultura”, narzucona przez okupanta jako „miękka siła”, była tym strasznym narzędziem, które próbowało nieustannie zabijać w narodzie ukraińskość, przekształcając go w bezkształtną, pozbawioną istoty masę, nawet nie etnograficzną, a „jednorodną z mianem „rasiejane”. To właśnie skłania, zobowiązuje Ukraińców nie tylko do ostatecznego odwrócenia się od Moskwy, ale do wysłania jej „precz, za rosyjskim okrętem!”. Ponieważ takie zapotrzebowanie na model naszego narodowego oporu potwierdza cała historia wojen z moskwitami, zwłaszcza współczesnej, które zawsze miały charakter egzystencjalny na poziomie hamletowskiego „być albo nie być”. I jeśli twierdzimy, że Ukraińcom BYĆ, ocaliwszy i obroniwszy się przed najeźdźcami, to nadszedł czas prawdziwego „przekładu” na obecną okrutną rzeczywistość ideału Hryhorija Skoworody – „wzmacniać Ducha, Myśl i Serce” ukraińskiego człowieka. Bo właśnie tutaj jest nasza Prawda i Wolność. Znamienne, i wcale nie przesadzając, że to wysokie przesłanie płynie jeszcze z czasów przed-szewczenkowskich od jednego z najwybitniejszych narodowych i ogólnoludzkich Myślicieli – Skoworody. Wszak UNESCO, wybierając i uznając genialną „piątkę” światłych umysłów i budzicieli ludzkości dla wszystkich epok i narodów, wymieniło także naszego wielkiego Ukraińca: Sokrates, Spinoza, Konfucjusz, Skoworoda, Gandhi. Dlatego dzisiaj, walcząc i jednocześnie przyjmując globalną tezę ogólnoludzkości – „Przyszłość, której pragniemy, z kulturą”, należy wytrwale i z oddaniem, nieustannie i ofiarnie wplatać w ten wielobarwny wieniec także swój przebogaty dorobek narodowy. Ukraińską Kulturę Narodową! Dla Siebie, Narodu, Świata. Wybitny pedagog i działacz oświatowy B. Hrinczenko jeszcze na początku XX w. pisał, że naród, pragnąc wejść do europejskiej rodziny jako pełnoprawny członek, bez własnego dorobku narodowego i narodowej Kultury będzie zawsze chory… I w pamięci wypływa głos chroniącej prawdy naszej przeszłości, przypominając życiowe credo sławnego Mykoły Arkasa, który twierdził u kresu swojego życia, że jego ukochanymi dziećmi były cztery symbole ukraińskości, cztery filary ukraińskiej Tożsamości i Państwowości. Napisana przez niego „Historia Ukrainy-Rusi”; Szewczenko – opera „Kateryna”; kulturalno-oświatowa organizacja „PROŚWITA”, stworzona w dalekim 1907 r. w niepokonanym dziś Mikołajowie; i najwyższa wartość – ukochana jego sercu UKRAINA! Święta Prawda. Dlatego, jak powiedziano w Piśmie Świętym, trzymajmy się tego, co dobre, a Ducha nie gaśmy! Zachowanie, odnowienie, ochrona pamięci narodowej jest jedną z tych znaczących zasad etycznych, na których opiera się każda wspólnota, która chce uchronić się przed rozkładem, rozpuszczeniem wśród „innych”, wreszcie, nie zostać pokonaną w okrutnej konkurencji, w szczególności militarnej, w tym nieprzewidywalnym, egoistycznym, nadmiernie fetyszyzującym korzyść, rzekomo cywilizowanym świecie. Wojna, a dokładniej cyniczna agresja Moskwy przeciwko Ukrainie, z jeszcze większą siłą ukazała obraz ludzkości, która jest nadmiernie wyraziście podzielona na bogatych i zubożałych, silnych i słabych, oszustów i oszukanych, prawdziwych i faryzejsko obłudnych ludzko-nienawistników oraz „miłujących pokój”, moralnie czystych i tych, którzy na zawsze stracili sumienie. Prawda, dla wielu polityków, władców, dorobkiewiczów, jak i poszczególnych narodów, w szczególności rasiejów, taka kategoria jak sumienie nigdzie nie zniknęła, ponieważ nigdy nie mieli jej na poziomie genetycznym. Tak ułożyła się ich ewolucja, że „gen nienawiści” do innego wzrastał na moskiewskich bagnach, które nieco później zaczęły być fałszywie nazywane „imperium rosyjskim”. „Pierwszy” rozpoczął, a „druga” gorliwie kontynuowała czynienie zła, budując historyczną „pamięć” imperialistów na gruncie grabieży, podbojów i kłamliwych mitów, przyciągniętych za uszy z ordyńskich ostępów. Po raz kolejny przypomina się komiczny epizod z Katarzyną II, kiedy w dalekim 4 grudnia 1783 roku (po zagarnięciu Krymu) zachciało jej się poczytać „historię” o tym półdzikim i różnojęzycznym ludzie rasiejów, zszytym z łachmanów i łapci. Jednak nie stało się tak, jak się wydawało. Wszak żadnej historii nie było nawet w planach, chyba że wyjątkami były znalezione przez jej „oświeconych” sługusów pięć prostych bajek o wielkiej ordomoskwie. Jak sprawiedliwie i pouczająco byłoby, gdyby dzisiejszy putler, upodobniony do ichniego fonwizinowskiego „bohatera” mitrofanuszki z „Nieorosa”, „wychowany” w ordyńskiej tradycji (to się kłócę-przeklinam, to się biję-szarpię, na tym dom się trzyma), który żądzą tego ludożerczego ludku już trzecią dekadę rządzi ostatnim niedobitym imperium, w końcu zapoznałby się z tą historią, a nie paplał dla świata o „historycznych ziemiach”. Niech chociaż w przyszłej Hadze trybunał zasądzi mu tę karę – przeczytanie przed gilotyną prawdziwych bajek o swojej moskiewsko-ordyńskiej tyranii. Wszak i Krym prawie do XVIII wieku (dopóki nie doszło do zagarnięcia) w żaden sposób nie dotykał „niemytej” Rosji. Co więcej, turecki historyk jeszcze w 1666 roku twierdził (zgodnie z oficjalnym spisem ludności), że z 1 mln 127 tys. wszystkich mieszkańców Krymu: Ukraińców – 920 tys., Tatarów – 180 tys., a 20 tys. – Grecy, Niemcy, Karaimi, Żydzi, Ormianie itd. Przy tym w ogóle nie wspomina się o moskwicinach, bo nie było ich nawet za horyzontem, gdyż tutaj mieszkali jeszcze przed czasami Rusi Tmutarakańskiej właśnie przodkowie Ukraińców. Według słów M. Hruszewskiego, Tmutarakań była „Siczą XI wieku”. Na tle dość przejrzystej matrycy historycznej absolutnym nonsensem i niedorzecznością brzmią oświadczenia zboczonych putino-miedwiediewców o „wiecznie ruskim Krymie”, „mieście ruskiej sławy” oraz „historycznych ziemiach”. Oczywiście, jeśli przedstawiciele „zachodniego” świata są w stanie godzinami wysłuchiwać podobnych bredni kremlowskich dusicieli, to niech przynajmniej trochę zapoznali by się, wniknęli w ukraińską historię, gdzie znajdą tę czystą prawdę. I wtedy, być może, od „Ameryk po Europy” nie będą tak skomleć ci, wspierając faktycznie Rosję, o „pokoju” z zagarniętymi przez moskwitów ukraińskimi ziemiami, o niedopuszczalności „niepokojenia” dronami ludności w Rosji, o zakazie atakowania rafinerii agresywnej rusni, o tabu na używanie zachodniej broni (którą tak świadomie skąpo udzielają) na terytorium agresora… Bo odnosi się wrażenie, mimo gołosłownych oświadczeń wielu przywódców krajów demokratycznej „cywilizacji”, że życie i bezpieczeństwo oszalałego od krwi moskwity jest znacznie droższe niż Ukraińca, który obecnie broni i chroni spokojny komfort (nie tylko Europejczyków) przed zbrukanym krwią imperialnym enklawą. Bardzo niewiele, ale jeszcze jest czas, aby się opamiętać, będąc etycznie odpowiedzialnymi nie tylko „za wszystko żywe”, ale przede wszystkim przed własnym narodem i przyszłymi pokoleniami za tolerowanie dzikusa, który się rozbestwił. Wszak charakter „płaczliwych” wystąpień wielu polityków jest niepokojącym sygnałem, że takiego zrozumienia wciąż brakuje możnym tego świata. A póki oni słuchają kłamstw putinoidów, to warto byłoby także poczytać swoich oświecicieli, którzy jeszcze w dawnych czasach próbowali dowieść Europie prawdę o Moskwie. Kiedyś dawno francuski markiz A. de Custine, odwiedziwszy w 1839 roku Rosję, po powrocie do domu napisał całą książkę o życiu w Moskwie, od której wściekała się kremlowska tyrania, zakazując i niszcząc ją wszędzie, ponieważ prawdy nigdzie nie dało się ukryć. Wszak tam (na moskiewszczyźnie) kłamstwo oplatało wszystkie bez wyjątku pory życia, uważając za zdrajcę każdego, kto nie jest kłamcą. A jeszcze – moskiewska „nacja” jest absolutnie zaborcza i strasznie chciwa w wyniku nędzy. Jest „znamienna” jeszcze tym, że zadziwiająco umiejętnie małpuje „innych”, a na Europę „patrzy jak na swoją zdobycz, która wcześniej czy później ma być ich”. Kiedyś młody É. Manet, jeszcze wtedy nie światowej sławy artysta, wypowiedział bardzo pouczającą rzecz dla poszczególnych polityków, którzy pozostają do dziś na „utrzymaniu” u Putina: „Maluję to, co widzę, a nie to, co inni chcieliby widzieć”. Otóż to! Nie to, co pragnie widzieć Putin swoimi „zwężonymi źrenicami”, zachlapanymi ludzką krwią. Ku czci Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, jednogłośnie uznało nielegalność prezydentury tego nowo upieczonego tyrana i despota XXI wieku. Przykład godny naśladowania ze strony całej światowej polityki. W przeciwnym razie planetę Ziemię czeka nie pożądany zrównoważony rozwój, a zagrożenie nieprzetrwania. Wspomniany już S. Podolynski, ten „zbyt Ukrainiec”, jak pisał o nim M. Drahomanow, badając prawa zachowania energii, w szczególności opierając się na teorii Iwana Puluja, wywierając znaczący wpływ na teorię noosfery W. Wiernadskiego, zaproponował oryginalne podejście naukowe do zrównoważenia ludzkiej cywilizacji. Istota jego polega na twórczej działalności człowieka (homo faber), który jest zdolny świadomie przeciwdziałać nie tylko żywiołowym siłom przyrody, ale i siłom „ludzkiego” chaosu, uwalniając energię słoneczną dla humanitarnych fizycznych i duchowych potrzeb cywilizacji. A jako jeden z pierwszych wybitnych ukraińskich politologów, trzymał się tej myśli, że prawdziwa (nie brudna, zazwyczaj) polityka ma służyć przede wszystkim wzmocnieniu i rozwojowi sprawiedliwego ładu państwowego, racjonalnego ustroju społecznego, harmonii życia społecznego. Bo wszystko inne jest od złego. Oczywiste jest, że stworzone na przestrzeni wieków na bagnach moskiewszczyzny polityczne bagno, nad którym góruje putlerowska klika, nie wpisuje się w żadną ideę i model ludzkiego i zgodnego z naturą rozwoju, wszak dla nich istnieje tylko praktyka nomadów – zagarniać, niszczyć, gwałcić, zabijać. A dlatego, pozbawiwszy „energię słoneczną” tego molocha zła, świat stanie się zdolny nie tylko do przetrwania, ale i do progresu. Jednocześnie z putinowskim raszyzmem cywilizacja będzie kontynuować marsz obok barbaryzacji, która, niestety, wciąż wyprzedza tę pierwszą. I kiedy słychać głosy o „ułagodzeniu”, „zachowaniu twarzy” nieludziom z eresji, odnajdując drogi do „mniejszego zła”, to świadome narody i ludy muszą pamiętać o wiecznej i niemal aksjomatycznej zasadzie – „wybierając z dwóch zła mniejsze, nie zapominaj, że ty i tak wybrałeś zło”, jak i o tej biblijnej mądrości, że „złe drzewo nie może rodzić owocu dobrego”.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl ŁYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki
Obecna, dwudziesta ósma, ludobójcza, terrorystyczna wojna Moskwy przeciwko Ukrainie to wojna cywilizacji, światopoglądów, tożsamości, wojna o ukraińskie i powszechnie ludzkie demokratyczne, moralno-duchowe wartości. Cała historia zaborczego tworzenia moskiewsko-carskiego i rosyjsko-komunistycznego imperium zła to bowiem zarazem dramatyczno-tragiczna historia przetapiania różnych tożsamości, przede wszystkim ukraińskiej, w jedną rosyjsko-imperialną, rosyjsko-azjatycką, rosyjsko-szowinistyczną, a za czasów reżimu komunistycznego – w rosyjsko-radziecką, czyli tworzenia nowej wspólnoty – naród radziecki – na podstawach rosyjskiej zaborczej idei, rosyjskiego języka, kultury, amoralnych obyczajów i tradycji. Przez całą historię Ukrainy moskiewscy najeźdźcy dążą za wszelką cenę do przerwania narodowych korzeni między pokoleniami Ukraińców, do przekształcenia i zatrucia ich dusz, to znaczy do psychologicznego i duchowego podporządkowania. Rosyjski szowinizm jest skierowany przeciwko pięciu wymiarom tożsamości narodowej, które scharakteryzowała Montserrat Gibernau. Są to następujące wymiary-składowe: psychologiczny, językowo-kulturowy, terytorialny, historyczny i polityczny. Na tych zasadniczych wymiarach-podstawach kształtuje się tożsamość każdej osoby. Połączenie indywidualnych tożsamości na podstawie wspólnego języka, kultury, historii, obyczajów, tradycji, cech psychologicznych, dążeń polityczno-ideologicznych tworzy zbiorową tożsamość narodową, opartą na przekonaniu o przynależności do jednego narodu i wspólnocie większości atrybutów, które czynią go odmiennym od innych narodów. Celem potężnej manipulacyjnej informacyjno-psychologicznej agresji „russkogo mira”, która przerodziła się w pełnowymiarową wojnę przeciwko Ukrainie, jest właśnie zniszczenie wszystkich pięciu wymiarów ukraińskiej tożsamości narodowej: psychologicznego, językowo-kulturowego, terytorialnego, historycznego i politycznego. Obecnie moskiewscy polityczno-ideologiczni uzurpatorzy bezceremonialnie wypełniają rosyjską, ukraińską, europejską i światową przestrzeń informacyjno-humanitarną kłamliwymi narracjami, że Ukraińcy i Rosjanie to jeden naród: a jednego narodu –
jedna mowa, kultura, wiara, historia, jedno terytorium. Ale w Kijowie, jak twierdzą, władzę przejęli wrogowie Rosjan, którzy przeszkadzają im rządzić i szczęśliwie żyć. Dlatego Moskwicini udzielają pomocy swoim braciom i wyzwalają ich, zdaniem kremlowskich ordyńców, od nazistów, faszystów, mazepinców, petlurowców, banderowców. Warto przy okazji przypomnieć, że psycholog Karl Jung już w 1945 r. powiedział, iż Rosjanie wszystko, co im się nie podoba, będą nazywać nazizmem. Przewidywał, że Rosjanie zajmą miejsce niemieckich nazistów. Neonazista Putin, opierając się na tak zwanej „teorii Pogodina”, opublikował nawet artykuł „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców”. Ten opus, podobnie jak teoria akademika Pogodina, jest przesiąknięty manipulacją, imperialny i złowieszczy. Pod względem narracji przypomina „Mein Kampf” Hitlera. W połowie XIX wieku Pogodin twierdził, że Kijów i przyległe do niego ziemie Naddnieprza Środkowego przed najazdem tatarsko-mongolskim zamieszkiwali „wielkorusini”, którzy zostali częściowo wytępieni, a częściowo przenieśli się na północne Zaleście, czyli na tereny dzisiejszej Rosji. „Pustkę etniczną”, która w ten sposób powstała w Naddnieprzu Środkowym, z czasem zapełnili przybysze z dorzecza Karpat – małorusini. Tę fałszywą „teorię” Pogodina w artykułach popierał szowinista Katkow oraz akademik Sobolewski, który twierdził, że ukraiński język na Naddnieprzu okazał się „przybyszem”, dlatego, jak rzekomo, nie ma prawa do istnienia. Czujecie echo tej moskiewskiej hybrydowej, imperialnej manipulacji? Bo dziś, choć to przykre, w Ukrainie żyje dość wielu ludzi, którzy mówią: „a co za różnica, w jakim języku mówić”. Obojętne im, do jakiej tożsamości należą, bo, jak mówią, „żyjemy jednym dniem”. Tym ludziom, podobnie jak uczniom, licealistom, studentom i kursantom, trzeba wytrwale tłumaczyć, że dawne ukraińskie państwo „Ruś” istniało już w 838 roku jako pełnoprawne, wysoko rozwinięte jak na tamte czasy państwo europejskie. Moskwa, jako ulus Złotej Ordy, znana jest dopiero od 1277 r., czyli o 439 lat później niż dawne ukraińskie państwo „Ruś”. Założycielem Moskwy i Ulusu Moskiewskiego był chan Złotej Ordy Mengu Timur. Zapamiętajmy, że książę Dołgorukij nie miał nic wspólnego z założeniem Moskwy. Księstwem Moskwa stała się dopiero w 1328 r. za Iwana Kality, a do XVI wieku była w składzie Ordy Czyngizydów na prawach zwykłego ulusu. Ukształtowali się mokszelanie = moskwicini = Rosjanie na podstawie fińsko-ugryjskich i tatarsko-mongolskich plemion, które oczywiście nie są Słowianami. Słowianie to Rusini = Rusini = Ukraińcy – historyczny etnonim jednego narodu, którego przodkami są plemiona słowiańskie: polanie, drewlanie, siewierzanie, duliby. Język ukraiński jest znany już od VI wieku. We współczesnym języku ukraińskim jest ponad 13 tysięcy słów, które zachowały się jeszcze z VI wieku. Język moskiewski, czyli rosyjski, zaczął kształtować się znacznie później niż ukraiński – dopiero w XII–XIII wieku – na podstawie macedońskiego dialektu staro-bułgarskiego (cerkiewnosłowiańskiego) podczas chrystianizacji fińsko-ugryjskich i tatarsko-mongolskich plemion. Zbadano, że szereg synonimów w języku ukraińskim jest pięciokrotnie dłuższy niż w rosyjskim. Na przykład w języku rosyjskim jest jedno słowo „ponjał”. „Ponjał” – i tyle. Niestety, dość często od chłopców i dziewcząt można usłyszeć: „karoczє”, „ponjał”, „no, tipa, ponjał”, „co ty, blin, nie ponjał?”. A po ukraińsku można powiedzieć: zrozumiał, pojął, pochwycił, zgłębił, zmyślił, pojął sens, zorientował się, ogarnął, skumał, domyślił się, rozgryzł. Czujecie, jakie leksykalne bogactwo ma ukraiński język bez „ponjał”, „tipa”, „karoczє” i przeklętych „blinów”. Bezsprzecznie, dzisiejszy dramatyczny stan funkcjonowania ukraińskiego języka i kultury – podstaw tożsamości narodowej – jest skutkiem wielowiekowego prześladowania, szykanowania i niszczenia. Znamy już 480 różnych postanowień, uchwał, okólników, dekretów i zarządzeń o zakazie ukraińskiego języka i kultury, prześladowaniu i niszczeniu nosicieli ukraińskości. Za niedawnego reżimu komunistycznego do przymusowej zmiany kodu językowego Ukraińców stosowano także takie metody, jak przerabianie ukraińskich nazwisk na moskiewską modłę, przemianowywanie miejscowości na rosyjski sposób, kradzież melodii ukraińskich pieśni i przypisywanie ich sobie jako rosyjskich. Zakazano nawet wymieniania imion wybitnych świadomych narodowo działaczy ukraińskiej kultury, literatury, sztuki i nauki. Natomiast na całej Ukrainie sterczały pomniki Lenina, Stalina, Dzierżyńskiego, Pietrowskiego, Kaganowicza, Żukowa i wielu innych moskiewsko-komunistycznych morderców ukraińskiej elity i organizatorów Hołodomoru-ludobójstwa. Bezceremonialnie fałszowano nawet Tarasa Szewczenkę. Wiersz „Czyhryne, Czyhryne” drukowano ze słowami, że kozacy orali włóczniami tatarskie żebra. A dziś, dzięki Bogu i świadomym narodowo Ukraińcom, czytamy prawdziwego Szewczenkę: „Za co walczyliśmy z Lachami, // Za co rżnęliśmy się z ordami, // Za co orali włóczniami // Moskiewskie żebra?” Podkreślam: nie tatarskie, lecz moskiewskie żebra orano włóczniami, czyli najzacieklejszych wrogów Ukrainy. Te słowa Szewczenko napisał w wieku trzydziestu lat, przebywając w Moskwie w 1844 roku, ale dziś Kobzarz, duchowo ożywiony jako kod narodu ukraińskiego, wzywa do orania „moskiewskich żeber” aż do pełnej psychologicznej i wojskowej
Zwycięstwa nad wiekowymi niszczycielami ukraińskości. W korespondencji „Dekolonizacja toponimów jako łańcuch łączący z Krymem”, opublikowanej w gazecie „Słowo Proświty” (1–7 lutego 2024 r.), zaznaczono, że na Krymie w czasach sowieckich przemianowano 1444 krymskotatarskie miejscowości. Tysiące toponimów na całej bezmiernej Ukrainie przerobiono na rosyjsko-komunistyczną modłę. Do dziś na przykład nie przemianowano obwodu kirowohradzkiego i dniepropetrowskiego, a Dniepru oficjalnie nie nazwano Siczesławiem. Czyż w tym chwalebnym mieście tak wielu ludzi jest w niewoli opiumowego „ruskiego miru”, że przeszkadzają świadomym narodowo Ukraińcom przemianować Dniepr na Siczesław?! Przecież największa liczba potomków Kozaków mieszka właśnie w obwodzie dniepropetrowskim. Najbardziej produktywne palanki Wojska Zaporoskiego znajdowały się na terenie dzisiejszego obwodu dniepropetrowskiego. Pięć z siedmiu Siczy! Jakich jeszcze argumentów potrzeba, by na tej kozackiej ziemi wszędzie odrodziły się i zapanowały język ukraiński i kultura narodowa?! Podkreślam, że tak zwane rosyjsko-ukraińskie dwujęzyczństwo, odstępstwo wielu Ukraińców od ojczystego języka według przykładu takich niszczycieli ukraińskości, jak Szczerbycki, Biłodid i inni, doprowadziło do tragedii, bo zrusyfikowanie jest jedną z przyczyn obecnej pełnowymiarowej wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Jednocześnie moskiewscy ideolodzy i politycy, rashystowscy manipulatorzy ze ZMK intensywnie wykorzystują tezę rosyjskiego historyka i filozofa G. Fiedotowa, który pisał, że my, to znaczy Rosjanie, jesteśmy obecni podczas burzliwego i niezwykle niebezpiecznego procesu: powstawania nowej ukraińskiej świadomości narodowej, w istocie nowego narodu. Ona jeszcze ostatecznie się nie narodziła, jej los nie jest jeszcze przesądzony. Zabić ją nie sposób, ale trzeba pracować nad tym, by jej samoświadomość utwierdzała się jako szczególna forma rosyjskiej świadomości i mentalności. Ten informacyjno-psychologiczny, tematyczno-treściowy sens jest najstraszniejszy, najniebezpieczniejszy, bo zmierza do deprawacji ukraińskich wartości moralno-duchowych, przekonań państwowych, postawy obywatelskiej, zniszczenia tożsamości narodowej i zastąpienia jej rosyjską, co prowadzi do wytworzenia różnego rodzaju „jakaże to różnica”, „czekunów” moskiewskich wyzwolicieli, separatystów, zdrajców. W takich warunkach prawdziwie skutecznym sposobem uzdrowienia narodu ukraińskiego, przezwyciężenia moskiewskiej wojny hybrydowej przeciwko Ukraińcom, jest podniesienie naturalnej odporności narodu według afirmatywnej formuły G. Skworody – „poznaj samego siebie”. Samopoznanie jest podstawą psychologicznego i ideologicznego leczenia ludzi, odkrywania dla dzieci, nastolatków, młodzieży i młodych dorosłych historycznych, życiodajnych ukraińskich korzeni tożsamości narodowej oraz specyfiki idei budowania państwa narodowego we współczesnych warunkach. 15 grudnia 2023 r. Gabinet Ministrów Ukrainy swoim Postanowieniem zatwierdził „Strategię utwierdzenia ukraińskiej tożsamości narodowej i obywatelskiej na okres do 2030 roku”. Niezwykle ważny dokument. Ale w nim, niestety, nie zdefiniowano takich pojęć, jak ukraińscentryzm, narodocentryzm, budowa narodu, bez których nie sposób kształtować i utwierdzać ukraińskiej tożsamości narodowej i obywatelskiej. Napisano wiele, ale nie wyjaśniono ani nie określono, jak przywrócić Ukraińców do naturalnego moralno-psychologicznego stanu własnego politycznego, gospodarczego, kulturalnego i duchowego nacjonalizmu (W. Monastyrski). Zapewne twórcy Strategii boją się nacjonalizmu jak diabeł święconej wody. Iwan Franko stwierdzał:
„Nie może przy dobru ten żyć,
Kto chce złu i dobru służyć.
Bo, chcąc przypodobać się obom,
Szybko stanie się niewolnikiem zła”.
Trzeba rozwinąć potężną propagandę oświatową, aby każdy człowiek nie tylko w Ukrainie, lecz także w państwach naszej planety uświadomił sobie, że ukraiński nacjonalizm nie ma nic wspólnego z moskiewskim szowinizmem, nazizmem, faszyzmem, rasizmem. Ukraiński nacjonalizm opiera się na przekonaniu, że człowiek jest cząstką swojej Ojczyzny i od moralno-duchowej istoty tego człowieka zależy honor, godność, wolność Ojczyzny. Wymieniam dwa znane nazwiska: Portnikow i Tabacznyk. Witalij Portnikow, nie wstydząc się żydowskich korzeni, sumiennie kieruje swój intelekt na służbę Ukrainie. Tym samym jest twórcą i nosicielem ukraińskiej tożsamości. Cała działalność Dmytra Tabacznyka była skierowana na kształtowanie u ukraińskich uczniów, licealistów, studentów rosyjskiej imperialnej tożsamości. Przykro, ale różni tabacznycy, miedwiedczuki, bojkowie, buriańscy, szufryczowie i inni nienawidzący Ukrainy wciąż są także dziś we władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej Ukrainy. Przezwyciężając ich ukrytą i jawną wrogość, musimy pomóc każdemu zrusyfikowanemu Ukraińcowi powrócić z wrogiego „ruskiego miru” na łono swojego narodowego rodu, do ukraińscentryzmu, duchowego nacjonalizmu, być twórcą ukraińskiej Ukrainy. W każdej komórce społecz-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nego i państwowego organizmu, począwszy od żłobków, a skończywszy na Biurze Prezydenta, musi panować język ukraiński, kultura narodowa. W takich warunkach zostaną ostatecznie zerwane moskiewskie duchowo-psychologiczne kajdany, stworzony zostanie taki intelektualno-obywatelski, życiodajnie sprawiedliwy klimat, że każdy obywatel jakiejkolwiek narodowości z godnością powie tak, jak w szczególności podkreśla Dżamala: „Jestem Ukrainką krymskotatarskiego pochodzenia”. Dla niej Ukraina jest świętością, Ojczyzną, a nie miejscem nieuczciwego wzbogacenia, jak dla szeregu oligarchów. Na przykład majątek R. Achmetowa to ponad 4 miliardy dolarów. To wynik mozolnej pracy Ukraińców. Nasuwa się pytanie: „Dlaczego ten oligarcha nie przeznaczy choćby jednego miliarda dolarów dla Sił Zbrojnych Ukrainy, a także kropelki środków na rozwój i utwierdzenie języka ukraińskiego i kultury?!”. Przykład zachwytu językiem ukraińskim pokazują obcokrajowcy. Ponad 1 milion 300 tysięcy ludzi na świecie już uczy się języka ukraińskiego. Ich liczba rośnie. Obywatel Finlandii Henri, który ma 66 lat, powiedział: „Uczenie się języka ukraińskiego to mój osobisty kontratak przeciwko moskiewskim najeźdźcom”. Myślę, że nie jest grzechem uczyć się ludzkiej godności od Fina Henriego! Wyrzucajmy z głowy cały moskiewsko-rosyjski trujący chłam, a wtedy wyleczymy zranione przez moskiewskich Herodów dusze, w sercu każdego Ukraińca zakwitnie słoneczna, narodowa ukraińska Ukraina. Zatem misją każdego cnotliwego człowieka na Ukrainie i w krajach ziemskiej planety jest uświadomienie sobie, że współczesny moskiewski raszyzm, który wchłonął w siebie szowinizm, nazyzm, faszyzm, bolszewizm i rasizm – to filozofia zagarnięcia, zniewolenia, zniszczenia innych etnosów, narodów, nacji. Celem ukraińskiego nacjonalizmu jest wolność i rozkwit swojego narodu, szacunek i cześć dla innego narodu, jego tożsamości. Moskiewski raszyzm wytwarza najeźdźców, morderców, szabrowników, grabieżców, gwałcicieli, sługusów, niewolników – wszelką podłość, świństwo, niegodziwość. Ukraiński nacjonalizm rodzi patriotów, bohaterów, orędowników, ofiarodawców – wielkość ludzkiej godności, tożsamości narodowej. Każdy obrońca i obrończyni Ukrainy przed moskiewskimi dzikimi barbarzyńcami całym swoim jestestwem uświadamia sobie słowa Tarasa Szewczenki, że „w swojej chacie swoja i prawda, // I siła, i wola…”, „Nie ma na świecie Ukrainy, // Nie ma drugiego Dniepru…”. W imię duchowo-psychologicznej wolności matki naszej Ukrainy wrogą złą krwią rwą psychologiczne i fizyczne kajdany. Przecież w słowach Szewczenki zawarte są genetyczne fundamenty utwierdzenia ukraińskiej tożsamości narodowej i obywatelskiej, która w odróżnieniu od rosyjskiej szowinistycznej tożsamości zniewolenia, niszczenia wolnych etnosów, skierowana jest na realizację humanistycznego celu – napełnienia Ukrainy ukraińską historyczną prawdziwą treścią, ukraińskim słowem, ukraińskim światopoglądem, narodowo-patriotycznym duchem, które są siłą napędową moralną na drodze do rozwiązania problemów społeczno-ekonomicznych, a w obecnych warunkach – uduchowioną gwarancją Zwycięstwa nad odwiecznymi moskiewskimi wrogami-niszczycielami.micznej niesobody, można powiedzieć, od sankcji nałożonych przez ukraińską korupcję”. „Na początku pełnoskalowej inwazji Ukraina zajmowała 130. miejsce w światowym rankingu wolności gospodarczej. Jeśli tego nie zmienić, to taki stan rzeczy nie pozostawia szans ani na zwycięstwo, ani na powojenną odbudowę” – cytuje pana Pekara „Krajina”. „Ludzie już nie tyle uciekają przed bombardowaniami, co wyjeżdżają z Ukrainy z planami na życie poza nią” – oświadczyła w wywiadzie dla magazynu „Krajina” (nr 7) rekruterka Marija Semeniuk. Według niej zaczęła wyjeżdżać inteligencja, ludzie z wyższym wykształceniem. Na europejskim rynku zaczęło zmieniać się także podejście do migranta zarobkowego. To już nie prosty robotnik, a specjalista. „Z jednej strony to cieszy, a z drugiej – Europa zyskuje specjalistów, a Ukraina traci. Jeśli w ciągu pierwszych lat wojny wyjeżdżały głównie kobiety w wieku 30-49 lat i dzieci, to teraz chodzi o kobiety bez dzieci” – cytuje panią Semeniuk „Krajina”. Przygotował Ihor ZOC ki jakości edukacji w obwodzie czerniowieckim, deputowana rady obwodowej (zapowiedziała film „Metropolita Eugeniusz Hakman – wielki mentor”); Mykoła Herheliuk, żołnierz-kapelan, kandydat nauk historycznych; Rostysław Semenczuk, ksiądz Prawosławnego Kościoła Ukrainy, nauczyciel historii w szkole w Dobryniowcach; Tamara Minczenko, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, członkini zarządu obwodowej „Proświty”; Dmytro Nykyforiak, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Huculszczyzna” (rejon wyżnicki). Wydarzenie stało się ważnym krokiem na drodze do ogłoszenia przez wyższą władzę cerkiewną Eugeniusza Hakmana jako kogoś, do kogo prawosławni mogą zwracać się o pomoc, z włączeniem go do listy świętych, z wyznaczeniem dnia czczenia pamięci świętego w kalendarzu liturgicznym Prawosławnego Kościoła Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
O tym, o czym piszą ukraińskie wydawnictwa drukowane – w naszym przeglądzie.
„W 2019 roku odsetek tych, którzy uważają, że języka rosyjskiego w ogóle nie warto uczyć w szkołach, wynosił 8%, a teraz jest ich 52%” – oświadczył dyrektor KMIS Anton Hruszećkyj w lwowskiej gazecie „Ekspres” (nr 12, 21.03). Gazeta pisze, że obecnie większość Ukraińców uważa, że język rosyjski należy całkowicie wyeliminować z oficjalnej komunikacji. Jedna czwarta opowiada się za tym, by uczynić go drugim językiem urzędowym w określonych regionach. Tylko 3% opowiada się za tym, by rosyjski miał status drugiego języka państwowego w Ukrainie. Jest to 13 razy mniej niż na początku lat 90. ubiegłego wieku.
„Cały kraj – pod pług” – pod takim tytułem „Wieści Wiejskie” (nr 16, 16.04) piszą o prawdopodobnie destrukcyjnych skutkach zamiarów Gabinetu Ministrów. W szczególności w priorytetowym planie działań rządu na 2024 rok przewidziano projekty ustaw, które zmuszą gromady, po-
Tłumaczenie maszynowe
Switłana MASŁOWSKA, Czerniowiecka Obwodowa „Proświta”
Czcząc pamięć pierwszego Metropolity Bukowiny i Dalmacji, inicjatorzy i organizatorzy okrągłego stołu „Jewhen Hakman – znany ukraiński święty i nieodkryty święty” – bukowińska „Proświta” oraz Czerniowiecki Uniwersytet Narodowy im. Jurija Fedkowycza – postawili przed sobą konkretne zadanie: zintensyfikować nasze działania na rzecz przyspieszenia procesu kanonizacji duchowego światła Bukowiny. Wydarzenie poprzedziła żałobna panichida za Jewhena Hakmana, którą odprawił w cerkwi św. męczennika Jana Nowego (CzUN) biskup czerniowiecki i bukowiński Teognost. Moderatorzy spotkania – Mykoła Szkryblak, docent katedry filozofii CzUN, oraz Switłana Masłowska, zastępczyni przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej „Proświty” – wezwali uczestników do uwypuklenia istotnego tematu z intonacyjnym naciskiem: nasz Pasterz to nie tylko duma, ale musi stać się także naszą siłą. Słowa powitania do szanownego audytorium od rektoratu CzUN skierowała Tamara Marusyk, prorektor ds. naukowo-pedagogicznych w zakresie procesu dydaktyczno-wychowawczego. Główną tezę wygłosił biskup Teognost, który ogłosił historyczną decyzję: „Za błogosławieństwem Błogosławionego Epifaniusza rozpoczyna się gromadzenie materiałów i przygotowanie odpowiednich dokumentów w sprawie kanonizacji Jewhena Hakmana”. Referaty Mykoły Szkryblaka (doktora nauk filozoficznych, protojereja) „Postać Jewhena w historiografii świeckiej i cerkiewnej”, Mykoły Łahodycza (kandydata nauk teologicznych, protojereja) „Kanonizacja władyki Jewhena Hakmana w kontekście prawosławnej tradycji zaliczania do grona świętych”, Mykoły Szczerbania (kandydata nauk teologicznych i historycznych, mitrofornego protojereja) „Metropolita Jewhen Hakman – kontrowersyjność postaci na tle epoki” skłoniły do ożywionej dyskusji na dany temat i zrodziły nowe przemyślenia. Znany w regionie kaznodzieja duchowo-oświatowy, proboszcz cerkwi Równej Apostołom Księżnej Olgi Prawosławnej Cerkwi Ukrainy w osadzie Hłyboka ks. Roman Hryszczuk otrzymał dyplom od Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, a proboszcz cerkwi św. Bazylego Wielkiego we wsi Doroziwci PCU ks. Witalij Menzak został laureatem Czerniowieckiej Obwodowej Nagrody im. Jewhena Hakmana. Ksiądz przekazał swoją nagrodę na zakup przyczepy samochodowej do wywożenia z pól bitewnych uszkodzonego sprzętu. Swoje propozycje dotyczące przyspieszenia procesu kanonizacji władyki Jewhena wyrazili: Wołodymyr Antofijczuk, doktor nauk filologicznych, profesor, zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty”; ks. Serhij Horbyk, protojerej; Mykoła Szkurko, przewodniczący Niżyńskiej „Proświty”, obwód czernihowski; Pawło Myched, profesor Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego; Oksana Palijczuk, kierowniczka zarządu Państwowej Służby Oceny.
Walentyna DAWŁYDENKO, dziennikarka, Kijów
Smak i powietrze epoki, jak mówią, najdobitniej oddaje muzyka. Czas, skondensowany w muzycznej frazie, przynosi nam świeżość i ostrość emocji, które kiedyś przeżywali nasi poprzednicy. W minionej dekadzie pisałam artykuł o muzyce kompozytora Mychajła Czemberżiego w kinematografii i sztuce teatralnej. A kilka dni temu słuchałam jego utworów dla dzieci na festiwalu „Wiosenne głosy” w stołecznej szkole muzycznej nr 3 im. W. S. Kosenki. Zgrali je wszyscy konkursowicze – od najmłodszych do starszych. Ten festiwal, który ma dwudziestoletnią historię, zapoczątkowała Natalija Pawliwna Romenska, jedna z najlepszych pedagogów muzycznych stolicy. I tym razem był on poświęcony pamięci Mychajła Iwanowycza Czemberżiego. Rzadko piszę na swojej stronie na Facebooku długie teksty, nawet na aktualne tematy. Ale niektóre jasne i inspirujące obrazy naszej... po pierwsze, sprzedać na własność prywatną wszystkie pastwiska i łąki pod uprawę roli, a po drugie, pozwolą lokalnym geodetom samodzielnie i bez kontroli nanosić granice działek rolnych do katastru. Wbrew zdrowemu rozsądkowi, światowej praktyce, dorobkowi i doświadczeniu krajowych uczonych-agrarzystów w „ramach konsolidacji gruntów” zaprogramowano... likwidację nieużytków między polami. „Gabinet Ministrów sili się, by zaorać wszystkie stepy, łąki i pastwiska! A wieśniacy przeżyją i tak” – pisze dziennikarz Mykoła Neczyporenko.
O odrestaurowanym wiatraku w Budyszczach opowiadają „Silśki wisti” (nr 6, 06.02). Ten obiekt dziedzictwa kulturowego regionu znajduje się w Narodowym Rezerwacie „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, we wsi Szewczenkowe (do 1929 roku – Kyryliwka), gdzie upłynęło dzieciństwo poety. Wiatrak jest jedynym z 28, które działały w Szewczenkowem od XIX wieku. 200-letnia budowla z biegiem czasu zaczęła wymagać remontu, a jedna z fundacji charytatywnych wykonała dobry uczynek, doprowadzając zabytek do należytego stanu.
Magazyn „Krajina” (nr 7) publikuje artykuł Wołodymyra Horbulina i Wałentyna Badraka pod tytułem „Czas szukać niekonwencjonalnych rozwiązań, jednoczyć się z rezygnacją z własnego egoizmu”. Autorzy zaznaczają, że świat z początku 2024 roku stał się bardziej kruchy i wrażliwy przede wszystkim w wyniku niezdecydowania i zwlekania z podjęciem ważnych dla światowego bezpieczeństwa decyzji. „Era pokoju się skończyła. Przeszliśmy do przedwojennego świata” – cytują autorzy brytyjskiego ministra obrony Granta Shappsa z jego przemówienia z 16 stycznia. W związku z tym W. Horbulin i W. Badrak uważają, że „do zniszczenia zbrodniczego moskiewskiego reżimu mimo wszystko potrzebna jest antyputinowska koalicja – grupa państw, które otwarcie ogłoszą konieczność, jeśli nie zmiany ustroju politycznego w Federacji Rosyjskiej, to przynajmniej poskromienia obecnego reżimu ze szlakiem zbrodni wojennych”.
Odpowiadając na pytania magazynu „Krajina” (nr 8), przedsiębiorca i wykładowca Kijowsko-Mohylańskiej Szkoły Biznesu Wałerij Pekar oświadczył, że „ukraińska gospodarka cierpi z powodu ekono...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
epoki zachowane w pamięci nie tylko mojej, ale wielu muzyków, artystów, choreografów, którzy swego czasu wchodzili jeszcze jako dzieci, jako pierwsi studenci do wspaniałego Kapitolu pod nazwą Kijowska Dziecięca Akademia Sztuk. A stworzył ją kompozytor i romantyk Mychajło Czemberży. Otwierając festiwal „Wiosenne głosy”, Natalia Pawliwna Romeńska wspomniała jeden z przejmujących momentów, jak rektor każdego ranka na progu akademii witał się z każdym małym studentem, zwracając się do niego per „pan/pani”. I wyrastali oni na zwycięzców licznych międzynarodowych konkursów, skąd przywozili główne nagrody. A obecnie ich głosy i muzyka brzmią w kijowskich salach i w wielu stolicach Europy. Pedagogiczny projekt profesora Mychajła Czemberży, Kijowska Dziecięca Akademia Sztuk, gdzie od wczesnych lat dziecko wychowywało się na zasadach harmonii i piękna, zaczynał się od serdecznej pedagogiki rodzinnej jego rodziców – Paraskowii Fedoriwny oraz Iwana Iwanowycza. O tym uczestnikom festiwalu opowiedział syn Andrij Czemberży. Ojciec przyszłego kompozytora, nie posiadając profesjonalnego wykształcenia muzycznego, grał na dziesięciu instrumentach muzycznych. Może od tamtej pory w synu żyło przekonanie, które później sformułuje tak: „Ci, którzy kochają muzykę, sztukę, są romantykami. A romantyzm to zawsze źródło natchnionego stosunku do życia”. Natura i sztuka mają wspólną cechę – altruizm. Miodowa nirwana o zachodzie słońca rozlewa się na wszystkich, nawet na małych i osieroconych, i obramowuje ziemię taką gamą kolorów, że porusza serce jak muzyka. W hojności natury jest coś matczynego, dla niej wszyscy jesteśmy dziećmi. Muzyka również obdarowuje wszystkich spragnionych. Na obecnym festiwalu pianistycznym „Wiosenne głosy” wszyscy uczestnicy otrzymali dyplomy laureatów. Grali w jednej turze, żeby zdążyć, zanim rozbrzmiała syrena alarmowa. Na krzesło przy fortepianie podkładano jeszcze jedno siedzisko, bo nie wszyscy jeszcze podrośli. Razem z dyplomami laureatów otrzymali czekoladki. Takiego dziecięcego festiwalu nie było w historii współczesnej Europy. Dziękuję, droga Natalio Pawliwno, za talent obdarowywania nirwaną!
Tłumaczenie maszynowe
Jurij PŁAKSIUK, dziennikarz, pisarz
Niedawno grupa znanych w środowisku dziennikarskim specjalistów mediów drukowanych (przede wszystkim dziennikarzy-praktyków, wydawców popularnych w przeszłości ogólnoukraińskich gazet, naukowców, językoznawców, a także zawodowych dyplomatów) przeprowadziła na zaproszenie dziennikarza i pisarza Jurija Płaksiuka w Centrum Prasowym NSŻU twórczy dyskurs z okazji opublikowanej w tym roku w wydawnictwie „Prometej” książki-zbioru jego artykułów publicystycznych „Po stronie dobra”. Pracy niezwykłej pod względem stylistyki i formy, nawet jak na obecny, niepocieszający okres istnienia słowa drukowanego na Ukrainie, którą sam autor wśród przyjaciół skromnie ochrzcił „książeczką za cholewą”. Nad tym, czy tak jest w istocie, czy dopuszczalne jest wynoszenie publicystyki o wydźwięku społeczno-politycznym do ogółu czytelników w takim mini-formacie, a do tego z pretensją do ogólnoukraińskiego grona odbiorców, rozmyślali uczestnicy spotkania. Hałyna Daciuk – członkini kolegium redakcyjnego gazety „Słowo Proświty”, dziennikarka, pisarka, działaczka społeczna: „Cieszę się, że to znaczące dzieło autora rodziło się na łamach naszego tygodnika”. Iwan Zabijaka – ukraiński naukowiec, historyk i lingwista, teoretyk dziennikarstwa i działacz społeczny: „Dobrze znam taką tendencję: na literackich prezentacjach autorzy zawsze chętnie darują obecnym swoje książki, ale one, niestety, potem mało się czytają… Ta zaś książka czyta się, jak to mówią, jednym tchem”. Wołodymyr Janishewski – dziennikarz, wieloletni redaktor czasopisma naukowo-praktycznego „Archiwy Ukrainy”: „Tę dyskusję, tę wymianę myśli nazwałbym umownie wstępem do dalszej poważnej konferencji naukowo-praktycznej, ponieważ autorski koncept publicystyczny „Po stronie dobra” wymaga znacznie głębszej analizy”. Mykoła Jarmoluk – specjalista w dziedzinie filologii słowiańskiej, dyplomata, pedagog: „Czytałem bliskie mi fakty z publicystyki pana Jurija i jakbym powracał do swoich dawnych twórczych podróży: siedemdziesiąty piąty rok, Leningrad, jestem w gronie tych ukraińskich studentów, którym poszczęściło się odwiedzić na terenie Akademii mieszkanie-pracownię Tarasa Szewczenki… Z początkiem naszej Niepodległości, zapewne, takich szczęściarzy, i to nie tylko studentów, można policzyć na palcach jednej ręki… Czyżby imperium na zawsze i pośmiertnie uwięziło poetę?”. Ałła Kowtun – wieloletnia redaktor naczelna gazety „Uriadowyj kurjer”, wydania centralnych organów władzy wykonawczej Ukrainy: „Analityka autora o krymskiej niechęci, o obecnym czarno-białym tle narodowej przestrzeni informacyjnej trafia w punkt… A zaczęło się wszystko na dobre, przypominam sobie, w 1995 roku. Wtedy i w Moskwie, i na Krymie odbywały się straszne antyukraińskie akcje”. Wołodymyr Demczak – p.o. dyrektora wydawnictwa literatury pięknej „Dnipro”: „Nas, wydawców, próbują przesunąć na boczny tor historii, ale jestem pewien, że to się nie stanie, póki są ludzie, którzy piszą!”. Ludmyła Wasyłenko – szefowa departamentu polityki informacyjnej Ministerstwa Kultury Ukrainy: „Na dziś słowo drukowane to największe bogactwo informacyjne, dlatego że żyje ono dłużej niż jakiekolwiek inne! Nasi wojownicy, obrońcy, wiem co mówię, czytają i przekazują książki oraz gazety z rąk do rąk. Zwłaszcza tam, gdzie brakuje Internetu. Oto i publicystyka autora dowodzi, że będzie ona przez nich poszukiwana”. Witalij Moskałenko – dyplomata, pisarz i dziennikarz: „Dana książka świadczy o ukształtowaniu się autora – doświadczonego dziennikarza, pisarza, specjalisty narodowej przestrzeni medialnej – jako dojrzałego publicysty. Zbiór artykułów jest na czasie. Historia, dziedzictwo kulturowe, problemy i błędy polityków – organicznie wplecione w obecną wojenną zawieruchę”.
Ukraina – nie obrzeża. Ju. Płaksiuk: Teza pierwsza. Na współczesnej mapie Europy są tylko dwa terytoria, które bardziej niż inne stawały się obiektami okrutnych wojen – Bałkany i Ukraina. Te historyczne realia były dla mnie w znacznej mierze markerem w pisaniu serii artykułów publicystycznych. Teza druga. Dlaczego zebrałem was nie w pomieszczeniu szanowanej gazety „Słowo Proświty”, a zaprosiłem do centrum prasowego Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy? Odpowiem tak: po pierwsze, wszyscy jesteśmy jej wieloletnimi członkami, a po drugie, dyskusja nasza dotyczyć będzie, przynajmniej tak bym sobie życzył, mało rozpowszechnionego gatunku dziennikarskiego – publicystyki książkowej. Oczywiście, i w pomieszczeniu gazety, która od wielu lat dba, aby w redakcyjnym portfelu ten gatunek był dominujący, mielibyśmy możliwość wygodnie rozmawiać. Jednak tutaj możemy mimo wszystko bardziej skoncentrować się nie na poszczególnych artykułach, a ogólnie na książce, którą zaplanowałem i zrealizowałem, dzięki kijowskiemu wydawnictwu „Prometej” jako zbiór artykułów publicystycznych o „tyłowych” kolizjach społeczno-politycznych w warunkach desperackiej walki Ukraińców o swoją Wolność i Niepodległość… H. Daciuk: Jako przedstawicielka zespołu redakcyjnego gazety zaznaczę, że wybierając dla swojej książki tak optymistyczny tytuł, zainspirowaliście się oczywiście tym, że gazeta „Słowo Proświty” przez swoje niełatwe, wieloletnie istnienie ani razu nie zdradziła strony dobra. Tygodnik był, jest i zawsze pozostanie nie tylko
Uczestnicy prezentacji książki „Po stronie dobra”
nie tylko zwolennikiem, ale i czynnikiem dobra. Ju. Plaksiuk: Właśnie tak, gazeta to nie tylko amulet dobra, ona jest potężnym twórcą Dobra… I. Zabijaka: Poruszone tematy – to właśnie nie ta paradna strona (używam słowa z tytułu „strona”), chociaż myślałem: czy po stronie, czy po stronie dobra… Bok – niby węższe pojęcie, a strona – zbyt przestrzenne, i z tych rozważań skłaniam się, z jednej strony, do precyzji tytułu. A z drugiej – w czymś jej zaprzeczam… Ju. Plaksiuk: Wybrałem taki tytuł z jednego powodu: nie chcę pozostawać „z boku” dobra… H. Daciuk: Takim nieobojętnym na zło był pan i w innych swoich utworach literackich: „Wszystko w przeszłości”, „Z głębin i do niebios” itp., które redagowałam i czytałam. Wszakże obecnie pańska publicystyka to bodaj najskuteczniejsze w gradacji gatunków twórczych narzędzie, wybrała stronę dobra zarówno pod względem aktualności, jak i treści, i istoty. Zatem pierwszy przekaz: nie ma byłych dziennikarzy. Jako autor dowodzi pan tego nową książką. Dla mnie jest ona koncentratem aktualnych wyzwań kulturowych. A jeszcze niezwykle ucieszyło mnie jej opracowanie (fotoilustracje, refreny pod nimi i jej format). Te fotografie, ta okładka, książka w ogóle zrobione są ze światłem w duszy i ludzką mądrością o dobru i losie Ukrainy. Powinna ona trafiać do czytelnika i oświecać ludzi. Lekka do czytania, mobilna w podróżach, wygodna w chwilach odpoczynku. I – pouczająca. W. Janisewski: Pan Jurij kilkakrotnie podkreślił, że w gronie przyjaciół ochrzcił ją „książeczką za cholewę”. To nie do końca tak: w niej jest nie lada „życiodajny” kondensat. Wysoka koncentracja zarówno myśli, jak i faktów. I to, że pani Halina skłoniła autora do cyklu artykułów publicystycznych, wsparła serię publikacji prasowych – to hołd dla zapomnianego historycznego hasła dotyczącego przeznaczenia gazety jako zbiorowego organizatora ważnych procesów społeczno-politycznych. H. Daciuk: Nieważne, jak określić jej formę – „za cholewę” czy pełnowymiarowa książka. Jest ona na tyle komfortowa do przeczytania, że i dzieci, i młodzież studencka, i wojskowi, którym wpadnie w ręce, będą mieli sferyczne wyobrażenie o naszym bycie. W niej jest prawdziwa publicystyka, rzeczywistość w różnorodności trudności i przejawów społecznych. Wziąć choćby pierwszą publikację o wielkim przyjacielu narodu ukraińskiego, pierwszym prezydencie państwa czechosłowackiego Tomaszu Masaryku, którego, w ocenie autora, obecnie władza ukraińska z jakiegoś powodu nie zbyt szanuje. Rok 1918, finał I wojny światowej, miasteczko Połonne na Podolu. Ukraina na ostrzu starcia imperialnej bolszewickiej Rosji i zbiorowej Ententy. Niewielu zagranicznych urzędników wyciągnęło wtedy pomocną dłoń do wykrwawionej Ukraińskiej Republiki Ludowej. Wszakże, jak i obecnie, my wyraźnie wiemy, kto jest naszym sąsiadem-wrogiem, a kto – prawdziwym przyjacielem. Wtedy jeszcze nie prezydent, ale wybitny polityk, budowniczy państwa, profesor Tomasz Masaryk dokonał swojego wyboru na naszą korzyść świadomie i praktycznie. Odwiedził na Ukrainie (najpierw Kijów, a dalej – Połonne i okolice) internowanych jeńców wojennych, aby przekonać się, jak bliskie duchem i wiarą były nasze narody. A jeszcze dla mnie napisana przez Jurija historia o Masaryku jest ściśle związana z losem mojej patronki i duchowej nauczycielki Sofii Rusowej. Emigrując na początku lat 20. ubiegłego wieku, jak i tysiące ukraińskich intelektualistów, artystów i patriotów, do Czechosłowacji, od razu otrzymała pomoc osobiście od pana Tomasza Masaryka na organizację przytułków dla dzieci, a z czasem – na pomoc głodującej Ukrainie. M. Jarmoliuk: Nie jestem przekonany, że właśnie teraz należy oponować autorowi w kwestii poszczególnych zarzutów pod adresem naszych obecnych dyplomatów, pracowników ambasady ukraińskiej w Pradze. Jednak w tych samych niemal latach, kiedy pan, panie Juriju, zwracał się do nich o wsparcie dla uczczenia pamięci Masaryka na Ukrainie, ambasador Jewhen Perebyjnis i cały zespół dyplomatów aktywnie pracowali nad problemem pochówku naszego poetyckiego geniusza Ołeksandra Olesia w Kijowie, jak i nad wielką sprawą dotyczącą zachowania wspólnej z narodem czeskim pamięci historycznej. A otrzymana przez społeczność miasta Połonne formalna odpowiedź od jednego z nieudolnych urzędników, że pańskie zapytanie wysłano nie pod ten adres – to zbędny dowód nie lada obciążenia niewielkiego liczebnie praskiego korpusu dyplomatycznego. W. Moskalenko: Klasyczna odpowiedź z braku czasu, powiedziałbym. Naturalne, że nie mogła ona pozostać niezauważona przez autora, który poszukiwał kontaktów nie z jakimś przeciętnym człowiekiem czy instytucją, a z włodarzami małej ojczyzny Masaryka – miasta Hodonin, gdzie się urodził. Jestem przekonany, że obecnie, za kadencji prezydenta Petra Pavla, po zresetowaniu stosunków międzypaństwowych Ukrainy i Republiki Czeskiej, takie przykre przypadki się nie powtórzą. Podczas gdy, jak słusznie zauważył mój kolega Mykoła Jarmoliuk, ambasada ukraińska w Republice Czeskiej wiele pozytywnego zrobiła dla upamiętnienia wybitnych Ukraińców. Choćby ta dbała opieka nad grobami Strzelców Siczowych, nad grobem Ołeksandra Olesia i Sofii Rusowej. Wszakże artykuł o przyjaciołach i nieprzyjaciołach ma jeszcze i uogólniający przekaz: przyjaciele to ci, którym bliska jest bieda współwyznawców, których boli krwawiąca rana innego narodu. To, jak trafnie twierdzi autor, powinno być główną cechą tożsamości każdego narodu. H. Daciuk: Przede wszystkim jego mentalności i tradycji. U naszego narodu za decydującą uważam cechę kochania Ukrainy głębiej, szczerzej niż własną kieszeń. Swoimi korzeniami ta tradycja sięga tysiącleci. Wymowny wstęp do artykułu o przyjaciołach, gdzie pułki kijowskiej drużyny bronią integralności terytorialnej wschodnich Słowian, naszej wiary ramię w ramię z czeskimi husytami Jana Žižki, potwierdza właśnie taką naszą cechę. Żyje ona w nas stale, jak i w tych Ukraińcach, którzy w różnych czasach z powodów własnego bezpieczeństwa opuścili rodzinny kraj. O wybitnym kanadyjskim rzeźbiarzu ukraińskiego pochodzenia szeroki ogół Ukraińców nic nie wiedział do momentu ustanowienia na Ukrainie suwerenności państwowej w 1991 roku. I odkrył dla nas to jasne imię akademik, historyk sztuki i pisarz Dmytro Własowycz Stepowyk. Podróżując po Ameryce, spotkał się z Leo Molem w jego pracowni, w mieście Winnipeg, którego społeczność w dowód wdzięczności Ukraińcowi przekazała mu na twórcze imprezy i wystawy centralny park miejski, który obecnie oznaczony jest na mapie jako park rzeźb Leo Mola. Ju. Plaksiuk: Leonid Hryhorowycz Mołodozianin – to nie tylko mój ziomek, on jest jeszcze rówieśnikiem mojego ojca. Obaj urodzili się na początku 1915 roku, obaj w pewnym stopniu byli związani z osiągnięciami garncarzy z Połonnego. Dmytro Stepowyk podarował i mnie swoją biograficzną ilustrowaną książkę o ziomku-rzeźbiarzu, dlatego nie miałem prawa pominąć tego tematu. Ani w książce „Wszystko w przeszłości”, ani w zbiorze artykułów publicystycznych. Żaden artysta, żaden polityk świata nie zna takiego upamiętnienia swojej pamięci jak Taras Szewczenko, dzięki monumentalnej Szewczenkianie, stworzonej w ciągu półwiecza przez Leo Mola. W większości stolic obu Ameryk, w Europie i Azji, na centralnych placach można spotkać pomniki naszego geniusza autorstwa kanadyjskiego rzeźbiarza z bożej łaski. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nie tylko konstatować odpowiedni stan, ale także nakreślić perspektywy jego rozwiązania – to był styl jej życia. Kochała ukraińskie słowo, wszystko robiła dla jego zachowania i rozwoju, pielęgnowała każdą gałązkę rodzimej ukraińskiej kultury. Fenia Dmytriwna Pustowa nie tylko chroniła i propagowała rodzime słowo, ale własnymi czynami utwierdzała je we wszystkich wymiarach, zakorzeniała jego pełnokrwiste i nasycone, wykończone brzmienie. Doskonale znała historię kultury w szerokim sensie całego słowiańszczyzny i na jej tle łatwo charakteryzowała ukraińskość w ogólnej cywilizacyjnej ewolucji. Szanowali ją i cenili wszyscy, którzy podzielali takie poglądy, szanowali ci, którzy przestrzegali diametralnie innych poglądów. W każdej chwili można było zwrócić się do niej po konsultację, po pomoc. Człowiek o szczodrej i szerokiej duszy, Nauczyciel i Mentor z powołania serca, pryncypialna, ekspresywnie tolerancyjna i emocjonalnie pełna, z ostrym wyczuciem rodzimego słowa i jego bezmiaru – to wszystko niepowtarzalna, sławna Fenia Dmytriwna, pamięć o której zawsze będzie nas ogrzewać. Całym swoim życiem, umiejętnością zorganizowania wokół siebie kręgu ludzi o podobnych poglądach, konsekwentnym bronieniem wszystkiego, co prawdziwie wartościowe i narodowo istotne, jest i będzie dla nas dzisiejszych wzorem. Jakże cieszyłaby się dzisiaj Fenia Dmytriwna, że Doniecki Uniwersytet Narodowy nosi imię Wasyla Stusa. I dzisiaj czuć, jak brakuje tej niepowtarzalnej osoby, utalentowanej wykładowczyni, mądrej mentorki, dobrej doradczyni, prawdziwej patriotki do głębi duszy. Pamięć o niej jest żywa. Pamięć nie w formie poszczególnych epizodów, a pamięć – całościowa, znacząca, wszak Fenia Dmytriwna Pustowa była i jest znaczącą postacią zarówno dla swojego uniwersytetu, jak i dla ukrainistyki, i dla świata słowiańskiego w ogóle. Niosła nasycone słowo proświty codziennie i w każdej chwili. Wydaje się, że można byłoby zakończyć na tym wspomnienie o tak drogiej i wyrazistej osobowości, ale oto niedawno Jewhen Fiłako, absolwent wydziału filologicznego, przesłał fotografię, na której Fenia Dmytriwna już w okresie konstantynowskim bierze udział w Pierwszych Czytaniach Ołeksowych (Ołeksego Tichego) w szkole, w której się uczył i pracował. Jak pisze Jewhen Fiłako: “W tamtym czasie Fenia Dmytriwna była już na emeryturze i mieszkała w Konstantynówce. Zaprosiliśmy ją, aby przewodniczyła jury. Tak ona wszystkich trochę “musztrowała” według uniwersyteckich standardów… Ciepłe wspomnienia pozostały. Ona po tym artykuł o Ołeksym Tichym napisała. To, być może, ostatnie publiczne wydarzenie dla niej”. Do ostatniej minuty życia pracowała nad własnym słowem i słowem dla innych, robiła wszystko dla jego wzmocnienia. Twórcze poszukiwanie jest odczuwalne w jej ostatnim artykule “Pedagogiczny system Ołeksego Tichego (szkice do portretu historycznego)”. Z wewnętrznym bólem opowiadała o studencie Wasylu Stusie, który był wśród tych, którym wykładała swoje wykłady, prowadziła zajęcia seminaryjne i praktyczne. Jej stylistyka stawała się taką, która odbijała się echem w duszy, skłaniała do własnych poszukiwań odpowiedzi na wypowiedziane i ukryte liczne pytania. Fenia Dmytriwna Pustowa należy do kohorty sławnych, ponieważ dzięki takim twórczym osobowościom formują się prawdziwi dostojnicy narodu, twórcze osobowości, hartuje się duch narodowy. żony Iwana Nahirniaka Juchym Husar, który zaprezentował i podarował swoje nowe wydanie “Encyklopedia Sokyrianszczyzny”. I tradycyjnie na zakończenie zabrzmiał nieoficjalny hymn Nowodniestrowska – “Miasto mojej młodości” do słów Iwana Nahirniaka i muzyki kompozytora Mychajła Rożka. Oto tak z miłością i szacunkiem wspomnieliśmy niezapomnianego Iwana. Twórczym kręgiem przywitaliśmy dzień jego urodzin, odwiedziliśmy grób sławnego rodaka, złożyliśmy kwiaty przy tablicy pamiątkowej na BNTD “Mołodisznyj”, którego dyrektorem Iwan Semenowycz był od 1996 do 1999 roku. Inna HONCZAR, członkini NSŻU oraz NSPU, laureatka literacko-artystycznej nagrody imienia Iwana Nahirniaka (2021 r.)
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZAHNITKO, Doniecki Narodowy Uniwersytet imienia Wasyla Stusa (m. Winnica) Mój wspomnienie o sławnej Feni Dmytriwnie Pustowej, której nie stało 28 maja 2010 roku. Ale do dziś nie opuszcza uczucie, że oto rozlegnie się dzwonek, ja podniosę słuchawkę i usłyszę szereg propozycji dotyczących rozwiązania aktualnych kwestii teraźniejszości, opowiedzą mi o nowych faktach z historii życia literacko-artystycznego naszego kraju i wiele, wiele innych. To mówi serce, przemawia dusza, a rozum pewnie mówi, że tak nie będzie. Bo Fenia Dmytriwna odeszła tam, skąd nie wracają, lecz pamięć o niej, jej nadzwyczajnej mądrości, obywatelskiej pryncypialnej postawie, jej naturalnej wyważonej aktywności pozostanie w naszych sercach na zawsze. Fenia Dmytriwna Pustowa była prawdziwą córką swojego narodu w wyczerpującym sensie tego słowa. Urodziwszy się na Charkowszczyźnie 8 października 1928 roku i ukończywszy Uniwersytet Charkowski (dziś Charkowski Narodowy Uniwersytet imienia W. N. Karazina) na kierunku filologii ukraińskiej, a następnie aspiranturę tego samego uniwersytetu, całe życie związała z Uniwersytetem Donieckim (od sierpnia 1958 roku), gdzie stała się nie tylko wykładowczynią, ale znaną specjalistką-frankoznawczynią, teoretyczką i historyczką literatury XIX wieku, autorytatywną badaczką folkloru, autorką oryginalnej koncepcji metodyki badania tego ostatniego jako szczególnego rodzaju sztuki i literatury oraz ludoznawstwa. Powiedzieć tylko to o Feni Dmytriwnie oznacza ujawnić tylko jeden z aspektów jej wielostronnej działalności, a mianowicie jej zdumiewającą umiejętność dyskutowania, krytycznego przemyśliwania usłyszanego, zobaczonego, przeczytanego, pragnienie wypowiedzenia się o tym otwarcie, uczciwie, pryncypialnie. Choć czasami wiedziała, jak mogliby ocenić jej słowa, przyjąć ich znaczenie, analizować głęboki sens i powtarzać znowu i znowu: „To powiedziała Fenia Dmytriwna”. Mała, krucha, a jej postawa tak wiele ważyła nie tylko dla wydziału filologicznego, uniwersytetu, ale i całej Doniecczyzny, a nawet więcej. O Feni Dmytriwnie pisać łatwo, moje wspomnienia o niej są jasne i wyraziste. Każde spotkanie z nią było dla mnie cenne i nawet dzisiaj odczytywane z całą pełnią. Była dla mnie przykładem uczciwości, pryncypialności, wytrwałości, człowiekiem, który w każdych okolicznościach umiał bronić własnego poglądu. Po raz pierwszy Fenię Dmytriwnę zobaczyłem w uniwersyteckiej auli w 1972 roku, kiedy słuchałem kursu wykładów z ukraińskiej ustnej twórczości ludowej. Jej nieobojętny stosunek do każdego studenta, umiejętność dostrzegania w każdym z nas twórczego rysu budziły zdziwienie i zainteresowanie. Powiedzieć, że przygotowywaliśmy się do jej zajęć, będzie za mało, aby w pełni odzwierciedlić nasz stosunek do tej wykładowczyni. Jej zajęcia, zwłaszcza praktyczne, odbywały się w nadzwyczaj szybkim tempie, gdzie każda minuta była uwzględniona. Wykładowczyni nie bała się ostrych kątów omawianych problemów, proponowała własne argumenty na dowód pewnej myśli: choćby odnośnie znaczenia ukraińskich dum, choćby odnośnie obrazu Bohdana Chmielnickiego w ustnej twórczości ludowej itp. Otwierała Galaktykę Ukraińskiego Słowa z zagłębi-
W 75. rocznicę urodzin Iwana Semenowycza Nahirniaka serię pocztówek zaprezentowano w sali artystycznej Muzeum Historycznego w Nowodniestrowsku. Było to szczere rodzinne spotkanie z zagłębieniem się w melodykę jego brzmienia i kompresję ducha ludowego. Było to w jej mocy, ponieważ liczne jej badania nad poetyką Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, ustnej twórczości ludowej stawały się podstawą budowania wykończonego dialogu ze studentami (wychowała kilka pokoleń literaturoznawców), nauczycielami, aspirantami. Fenia Dmytriwna była rdzeniem zajęć, prowadziła dyskusję, spierała się, podpowiadała i szlifowała odpowiedzi. Tak obszernie opowiadam o pierwszym odbiorze Feni Dmytriwny dlatego, że jej myślowo-teoretyczne i problemowo-poszukiwawcze bogactwo w żaden sposób nie kojarzyło się z małą, kruchą postacią. Swoim duchem i duszą, siłą woli, twórczym wzlotem była majestatyczna. Z czasem jeszcze raz miałem szczęście słuchać jej całościowego kursu wykładowego, już z historii literatury ukraińskiej. Po takich własnych studenckich wspomnieniach o Feni Dmytriwnie chciałbym kilka słów powiedzieć o niej jako o koleżance. Od samego początku mojej pracy na uniwersytecie czułem dobre nastawienie i wsparcie z jej strony. Aby nie wydać się zbyt powściągliwym we wspomnieniach o Feni Dmytriwnie, chcę zatrzymać się na tych poszczególnych sytuacjach, przez pryzmat których łatwo zobaczyć siłę jej ducha, szczerość i otwartość duszy, pryncypialność i odpowiedzialność. Gdzieś w drugiej połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku aktualną stała się kwestia zapisu osobliwości mowy mieszkańców rejonu słowiańskiego. Miałem szczęście kierować grupą studentów, która pracowała według odpowiedniego programu zapisu mowy. I w tym czasie Fenia Dmytriwna podeszła do mnie i długo opowiadała o istniejących we wsiach rejonu (Krasnoarmijsku, Bannym, Byłbasiwce i innych) szczególnych legendach o Karaczunie (Koroczunie), utrwalonych tylko w tych miejscach. Opowiadała barwnie, gruntownie komentowała każde zjawisko i nagle się zatrzymała. Pomilczawszy, zapytała, czy byłem we wsi Prelesne, a usłyszawszy przeczącą odpowiedź, powiedziała: „Panu koniecznie trzeba tam pobyć”. Takie życzenia wyrażała rzadko, ale w nich naprawdę było ukryte wiele. Poczułem ich szczególny sens, kiedy odwiedziłem wieś Prelesne, gdzie został stworzony prawdziwy muzeum etnograficzne przez jednego człowieka – nauczyciela Szewczenkę. Razem z uczniami i przy pomocy rodziców zebrał w jednym miejscu zabytki ludowego bytu, kultury. Były tu i stodoła, i kuźnia, i wozy, i wiele innych rzeczy. Fenia Dmytriwna umiała ocenić taką pionierską pracę, która swoją treścią i wymiarem skierowana była w przyszłość – formowanie prawdziwego obywatela państwa ukraińskiego. Jako wyśnioną i wycierpianą przyjęła suwerenność Ukrainy, powstanie jej na mapie świata jako odrębnego państwa. Ostro i aż do przejmującego bólu przeżywała pierwsze kroki państwa ukraińskiego – po wystąpieniach umiała ocenić poziom funkcji państwowotwórczej od przeciętnego obywatela do deputowanego ludowego (tych ostatnich łatwo cytowała, bo stale interesowała się tłem politycznym). Do ostatnich chwil swojego życia zachowała aktywną postawę obywatelsko-patriotyczną, reagowała na wszelkie prośby, pragnęła wesprzeć tych, którzy popadli w biedę. Szkoda tylko, że w ostatnich latach Fenia Dmytriwna nie ze swojej woli nie pracowała na uniwersytecie, chociaż jej energii, twórczym poszukiwaniom, umiejętności budowania dyskusji i dotrzymywania słowa można było tylko się dziwić. Nawet jej przeprowadzka z Doniecka do Konstantynówki, gdzie swego czasu ukończyła szkołę średnią, nie wpłynęła na jej twórczy zapał, kontynuowała aktywną pracę. Dzięki staraniom i nieustannym poszukiwaniom przywróciła z niebytu pisarza z Konstantynówki, założyciela konstantynowskiej biblioteki Feliksa Kowalewskiego, który należy do twórców Rozstrzelanego Odrodzenia. Tym, którzy interesują się życiem literackim, historią literatury rodzinnego kraju, znane są liczne publikacje Feni Dmytriwny na te tematy w gazetach „Literaturna Ukrajina”, „Donecczyna” i in. Do ostatniej minuty swojego życia była niestrudzona w bronieniu statusu języka i kultury ukraińskiej, w pragnieniu ochrony zalążków nowego, w pracy nad rozszerzeniem tła funkcjonalnego pamięci historycznej narodu ukraińskiego, powrotu do współczesnego obiegu ogromnego zasobu zapomnianego, utraconego, rozstrzelanego i okaleczonego na zakrętach ewolucyjnego postępu narodu ukraińskiego i powstania państwa ukraińskiego (artykuły o Ołeksie Tychym, Wasylu Hajworonśkym, o literaturze ukraińskiej Kubania i in.). Ostatni raz zadzwoniła do mnie tydzień przed 28 maja, tego dnia, kiedy jej zabrakło. Znowu Fenia Dmytriwna dzieliła się swoim widzeniem współczesnej sytuacji językowo-kulturowej, wyznaczała perspektywy przyszłej pracy. Mowa była w rozmowie i o wielu tych rzeczach, o których i dzisiaj trudno mówić: czuła niechęć niektórych kolegów do suwerenności państwa ukraińskiego, przewidując wiele lat aktywnego bronienia ukraińskiej tożsamości narodowej i wypracowywania jasnych dróg rozbudowy obciążenia funkcjonalnego słowa ukraińskiego. Jakby czuła te klęski, które spadną na barki narodu ukraińskiego. Rozmowa była tak nasycona, że trudno było nawet wyobrazić sobie ten stan, w jakim znajdowała się Fenia Dmytriwna. Gruntowność i wykończenie w analizie każdej sytuacji, dążenie
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
spotkanie, podczas którego ze swoim boleśnie znajomym spojrzeniem z portretów przyglądał się niezapomniany „Honorowy mieszkaniec naszych dusz” i „Nasz Bukowiński Kobzarz!..”. Tak właśnie nazwałam swoją przedmowę, w której krótko opowiedziałam przyszłym czytelnikom o wspaniałym człowieku i koledze po piórze, który już prawie 10 lat jak w wiecznej prawdzie (25.03.1949 – 01.09.2014). 14 poetyckich dedykacji dla Iwana Semenowicza emanowało czcią i szczerą pamięcią o tym, kto zawsze otaczał i wspierał ciepłym i mądrym słowem. Autorów przedstawiała dyrektor muzeum Natalia Krymniak, a oni z kolei wzruszająco dzielili się swoim poetyckim słowem. Halina Melnyk, laureatki literacko-artystycznej nagrody imienia Iwana Nahirniaka Inna Honczar i Olena Bohućka, a także Walentyn Kusznir osobiście odczytali swoje wiersze w kręgu rodzinnym, a Tamara Moroszan, Olena Łohinowa i Larysa Tululuk-Kusznir – w nagraniu wideo; pamiątkowe wiersze pozostałych kolegów i przyjaciół wykonali uczestnicy spotkania-prezentacji. Szczególnie poruszające, przez łzy rozstania i bólu, były przeżycia obecnej na sali siostry bliźniaczki Iwana Nahirniaka, jubilatki Eugenii, bo ostatnie chwile pożegnania z bratem do dziś rozdzierają duszę. Do rodzinnego spotkania dołączył gość z Czerniowiec, znany regionalista i krewny
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tematyki, która istniała do 2014 roku. Tam było o wszystkim i o niczym, ale nie o konkretnym czynie bohaterskim. Ministerstwo Obrony to organ zarządzania wojskowego i wyróżnia ono właśnie za decyzje zarządcze. Tam zawarty jest nieco inny kontekst. Istnieją również nagrody wszystkich rodzajów wojsk i bardzo miło, że każdy z nich – Siły Wsparcia, Siły Medyczne, inne rodzaje wojsk – ma swoje własne odznaczenia, którymi dowódcy tych rodzajów wojsk mogą wyróżniać swoich żołnierzy. – W czasie pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę Naczelny Dowódca najczęściej nagradzał nie Stalowymi, a Złotymi Krzyżami. Chociaż tym znakiem na piersi, z reguły, nagradza się osoby, które wcześniej otrzymały Stalowy Krzyż… – Jest to sprawiedliwe kryterium tego, że poświęcenie żołnierzy w tym czasie było niezwykle wielkie. – Czy może Pan podać ogólną liczbę ukraińskich odznaczeń? – Dokładnie – nie mogę. Jeśli zebrać wszystkie, to będzie ponad 200 tylko oficjalnych odznaczeń państwowych – prezydenckich i resortowych. Do resortowych zaliczamy nie tylko odznaki Sił Zbrojnych Ukrainy, ale także straży granicznej, gwardzistów, wszystkich Sił Obrony. A w rzeczywistości spektrum nagradzania jest jeszcze szersze, ponieważ istnieją nagrody organizacji społecznych, których w ogóle nie da się policzyć. Możemy z pewnością mówić o znaczeniu. Wcześniej, przed wojną, nagroda wojskowa była postrzegana jako należny atrybut zasługi – służyłem długo, otrzymałem status weterana i z dumą go noszę. I do samego weterana stosunek był nieco lekceważący. A dzisiaj, kiedy widzimy nagrodzoną osobę, czujemy szacunek do niej i do jej czynu. Do wojskowych, zwłaszcza wyróżnionych nagrodami, w społeczeństwie jest niezwykle wielki szacunek. – Jednym z wyrazistych symboli w dzisiejszym wojsku są naszywki. Są one bardzo różnorodne i unikalne. Czy można je jakoś sklasyfikować z naukowego punktu widzenia? – Była próba ich klasyfikacji – i ta próba została nawet opublikowana w książce „Ukraińska symbolika wojskowa”. I tam wszystkie cechy zostały zaznaczone. Ten kierunek jest niezwykle aktywny, niezwykle inicjatywny, ponieważ jest to, jak mówią, twórczość mas. Każdy dowódca wraz ze swoimi towarzyszami broni tworzył i tworzy swoją symbolikę. To bardzo dobre podłoże dla istnienia całego systemu symboliki, w tym także komponentu falerystycznego. Wszak istnieją rozpoznawalne nagrody od dowódców, od inicjatywnych dowódców. Możemy stwierdzić, że dzisiaj Ukraina ma już spójny system symboliki wojskowej, w skład którego wchodzą zarówno mundur, jak i flagi, nagrody, naszywki, znaki naramienne, odznaki. Obecnie terminologia się rozrasta i świadczy to o tym, że ten przypadek jest żywy, rozwija się i możemy oczekiwać pojawienia się nowych, dobrych rozwiązań designerskich o znaczeniu symbolicznym dla określonej działalności wojskowej. Rozmawiał Jewhen BUKET Zdjęcie Rusłana TARASOWA
Tłumaczenie maszynowe
Pierwszym ukraińskim odznaczeniem wojskowym uważa się Żelazny Krzyż Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej – Kiedy została zapoczątkowana ukraińska tradycja falerystyczna? – Możemy mówić o ciągłości rozwoju na terytorium Ukrainy symboli wojskowych w okresie jej niepodległości. Do tego okresu zaliczamy również walki wyzwoleńcze lat 1917–1921, gdyż jest to okres naszej pierwszej niepodległości. Pierwszym ukraińskim odznaczeniem wojskowym uważa się Żelazny Krzyż Armii URL. Ustanowiony został w 1921 roku i, właściwie rzecz biorąc, to właśnie on zapoczątkował tradycję falerystyczną w niepodległej Ukrainie. – A Kozacy nie mieli swoich odznaczeń wojskowych? – W tamtym czasie ukraińskich odznaczeń wojskowych w naszym dzisiejszym rozumieniu, czyli odznak falerystycznych, u Kozaków rzeczywiście nie było. Ale istniały różne inne sposoby wyróżniania. Dotyczyło to głównie praw majątkowych, nadawania przywilejów. W ten sposób wyróżniano ich za czyny bohaterskie. A także awanse w służbie, wybór na atamana – to również było nagrodą u Kozaków. Na początku lat 2000. niezwykle dużo było inicjatyw ze strony wojska – wszyscy chcieli mieć własny symbol. – Na czym polega unikalność współczesnego ukraińskiego doświadczenia falerystycznego? – Droga od radzieckiej symboliki wojskowej do ukraińskiej została przetarta przez wielu ludzi. I, właściwie rzecz biorąc, była to inicjatywa właśnie jednostek wojskowych. W zbiorach Narodowego Muzeum Wojskowo-Historycznego przechowywane są tysiące przedmiotów, eksponatów muzealnych, które świadczą o tej drodze do dnia dzisiejszego. I początkowo, kiedy w latach 1991–1995 opracowywano symbolikę wojskową, wszyscy rzucili się do symboli kozactwa, do symboli okresu Rusi Kijowskiej. I właśnie te symbole stały się podstawą budowy strukturalnego systemu odznaczeń wojskowych w Siłach Zbrojnych Ukrainy. Warto zaznaczyć, że symbolem Sił Zbrojnych w 1991 roku wybrano tryzub na tarczy, tylko tarcza była zaokrąglona, nie powtarzała tarczy heraldycznej małego Państwowego Herbu. I dzisiaj wiemy i widzimy, że tryzub, już w jego zmilitaryzowanym, zmienionym sensie, też jest symbolem. Czyli od razu w 1991 roku skupiono uwagę na tym, że symbole to przynależność. Oznaczamy, symbolizujemy, że Siły Zbrojne należą do państwa ukraińskiego. I to jest unikalne. Każda jednostka wojskowa to własna historia. I tę historię warto wspierać i symbolizować. Ale był okres, kiedy szef Sztabu Generalnego, nie będę wymieniać jego nazwiska, zabronił tworzenia symboliki jednostek wojskowych. Lecz wtrącił się ówczesny minister obrony Ukrainy i anulował decyzję szefa Sztabu Generalnego. Co więcej – wydał polecenie wszystkim, aby opracowali własną symbolikę. Wielu osobom pomogło to w tym, aby ta symbolika istniała. Każda brygada od tego czasu miała już w pełni opracowany system symboliczny – od dowództwa dywizji i brygady po oddzielny pododdział. Czyli miały swoje oznaczenia symboliczne. Teraz do tych symboli dodano historyczne tradycje wojskowe. I są to piękne przemiany, które świadczą, że treść życia wojskowego stała się historycznie ukraińska. I jest to bardzo miłe, bo właśnie tę ukraińską historię dzisiaj bronimy. Unikalność obecnego okresu polega właśnie na tym, że dzięki inicjatywie tak szanowanych heraldyków, artystów, jak Ołeksij Rudenko, Witalij Hajdukewycz, Mykoła Czmyr, Wasyl Pawłow i wielu innych, udało się wybrać za podstawę budowy systemu symboliki wojskowej ciągłość historyczną. A w istocie – dokonali oni upgrade’u odznaczeń, które istniały w pewnych okresach w ukraińskich formacjach historycznych. Wspomnieliśmy o Żelaznym Krzyżu – jest on w systemie. Odznaczenia Ukraińskiej Powstańczej Armii, rządu URL na uchodźstwie – to w ogóle podstawa systemu odznaczeń, poczynając od Prezydenta, Ministerstwa Obrony Ukrainy, a kończąc na Naczelnym Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy. Wszędzie jest to historyczne odtworzenie, upgrade historycznych odznaczeń. Medal za rany, na przykład. Jego nazwa i design odpowiadają analogicznemu medalowi, ustanowionemu w 1980 roku przez Prezydium Rady URL na uchodźstwie. Rząd na uchodźstwie miał również Krzyż Kombatanta, założony w 1940 roku. Taka odznaka była charakterystyczna dla wielu kombatanckich organizacji weteranów. I jest to, moim zdaniem, słuszne, ponieważ przywróciliśmy do życia naszą historię. Bronimy ukraińskiego wojskowego kodu kulturowego. To właśnie ta osobliwość, o którą pytasz. Stworzyliśmy ukraiński wojskowy kod kulturowy i teraz on nas wspiera: naszą duchowość, nasze pragnienie obrony, pragnienie czynu, heroizmu. I te odznaczenia są naprawdę szanowane w wojsku. Po raz pierwszy wprowadzono jako odznakę krzyż – W Centrum Kadrowym Sił Zbrojnych Ukrainy poinformowano, że od początku pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy 312 żołnierzom SZU nadano tytuł Bohatera Ukrainy. Czy to chyba jedno z niewielu odznaczeń, które pozostaje z radzieckiej tradycji? – To szanowane odznaczenie i rzeczywiście powinno istnieć, heroizm i poświęcenie trzeba wyróżniać. Ono być może ma ciągłość od Bohatera Związku Radzieckiego, Bohatera Pracy Socjalistycznej, ale moim zdaniem ten kontekst, który teraz wybrzmiewa, który mamy dzisiaj, niweluje tę historyczną ciągłość. Dzisiaj nagradza się zasłużonych tytułem Bohatera Ukrainy za poświęcenie i heroizm w obronie niepodległej Ukrainy. Bohaterom Związku Radzieckiego za to nie dawano. Za to dawano Sybir albo kulę w łeb. Jeśli porównacie te odznaczenia, to zobaczycie przejście od radzieckiego systemu, gdzie symbole są zaostrzone, gwałtowne, do naszych motywów – bardziej łagodnych, afirmatywnych. Mamy na dzisiaj 12 odznaczeń szczebla Prezydenta Ukrainy, Ministerstwa Obrony Ukrainy i Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy, które mają swoje prototypy w radzieckiej historii. I w istocie są ich odtworzeniem. Ale trzeba dodać, że właśnie one dały impuls do odtworzenia w nowych odznaczeniach zupełnie innych historycznych prototypów. Na przykład po raz pierwszy wprowadzono jako odznakę krzyż. W radzieckim systemie nie było odznak-krzyży. W aspekcie historycznym – to krzyż kozacki, dzięki któremu wyraźnie trzymamy się ukraińskiej tradycji wojskowej. Jeśli zebrać wszystkie, to będzie ponad 200 tylko oficjalnych odznaczeń państwowych – prezydenckich i resortowych – Proszę opowiedzieć dokładniej o sensach systemu odznaczeń wojskowych, które wprowadzono w latach 2022–2023. – Należy powiedzieć, że ten system jest niezwykle popularny i to nie tylko na Ukrainie. Niedawno dzięki autorom z Ukrainy i Portugalii ukazała się książka o odznaczeniach wojskowych Ukrainy w Portugalii – w językach angielskim i portugalskim. I w przedmowie generał Wałerij Załużny mówi, że należy wyróżniać czyny żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy ukraińskimi odznaczeniami, które mają swój własny kontekst. Wałerij Załużny, wprowadzając ten system odznaczeń, uważał za konieczne wyróżnianie za konkretne działania bojowe, które zostały wykonane, które przyniosły wynik bojowy. System odznaczeń Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy skoncentrowany jest na wyróżnianiu żołnierzy, którzy wykonują takie działania, które przynoszą konkretny rezultat. Jest to różnica od tamtego sys-
Odznaczenia to ważny atrybut państwa, jeden z najważniejszych składników jego niepodległości i suwerenności. Ze względu na wojnę w Ukrainie, która rozpoczęła się w 2014 roku, cała symbolika Ministerstwa Obrony Ukrainy oraz Sił Zbrojnych Ukrainy została kompozycyjnie i ideowo zmieniona, aby odzwierciedlić historyczny postęp ukraińskiego wojska. Tendencja uwzględniania historycznych ukraińskich tradycji wojskowych oraz symbolicznego oznaczania wojska jest obserwowana, w szczególności, we wprowadzonym w 2022 roku nowym systemie odznaczeń Ministerstwa Obrony Ukrainy. Wielkoskalowa inwazja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, jak wskazują naukowcy, wywołała prawdziwą rewolucję falerystyczną w Ukrainie (falerystyka to nauka badająca historię odznaczeń i ich systemów). O najnowszej symbolice ukraińskich odznaczeń rozmawiamy z doktorem nauk historycznych, kierownikiem katedry kreatywnych przemysłów kulturowych Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki, prezesem zarządu Ukraińskiego Instytutu Historii Wojskowej, współautorem książki „Militarne odznaczenia Sił Zbrojnych Ukrainy” Wiktorem Karpowem.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
współczucia. Tylko jednostki interesowały się wojną. Wojną, która toczyła się kilka kilometrów od nich. Mnie zawsze najbardziej było żal mamy, którą te słowa raniły mocniej niż wszystkich innych, której tak bardzo trzeba było podzielić się swoim bólem. Chciała, żeby ludzie wokół obudzili się, uświadomili sobie, że ich współobywatele cierpią z powodu wojny. Ale za każdym razem, gdy dzieliła się z kimś swoim smutkiem, mówiła o zniszczonym domu, o przerażonych oczach dziecka, które musi spędzać noce w piwnicy, podczas gdy wieś ostrzeliwują gradami, w odpowiedzi otrzymywała zimne, obojętne spojrzenia i frazę: „Sami tego chcieliście”. I mama płakała po nocach z tego powodu, że nie może ochronić mnie przed cierpieniem, że musi odbudowywać dom pod ostrzałem, że musi pracować całodobowo, w ogóle nie widząc małej córki, byle tylko ją wykarmić. Jednak wszystkim wokół było wszystko jedno. Co więcej, mówiono nam, że na to zasłużyliśmy. I każdego dnia zadawaliśmy sobie to samo pytanie: „Za co?”. Zasłużyliśmy na życie pod pociskami? Zasłużyliśmy na spalony doszczętnie dom? Zasłużyliśmy na na zawsze zrujnowane życie? Za to, że czekaliśmy na Rosję, na którą nigdy nie czekaliśmy? Ani ja, ani moja rodzina nie zrobiliśmy niczego, co dało zielone światło Rosji, by napadła na nasz kraj. Nikt z Ukraińców tego nie zrobił. Bo Rosji nie potrzeba żadnych pseudogłosowań, żeby zacząć zabijać Ukraińców. Terroryście nie są potrzebne powody i pozwolenia, żeby zacząć tortury. Szukać winnych tego, co się stało, można wiecznie. I mam podejrzenie, że właśnie to będą robić wiecznie. Jednak czy ktokolwiek uświadamia sobie, jaka będzie przyszłość naszego kraju? Jaka będzie przyszłość w kraju, gdzie sąsiad przychodzi do sąsiada po pomoc, a w odpowiedzi słyszy: „Sam jesteś winien. Sam tego chciałeś”? Jaka przyszłość w kraju, którego obywatele nie rozumieją, że wróg latami stosował propagandę i ukryte manipulacje, żebyśmy szukali winnych wśród swoich? Właśnie to jest najstraszniejsza faza wojny i najlepsza dla Rosji. Kiedy Ukrainiec widzi wroga nie w osobie Rosjanina, a w Ukraińcu. I to działa. Bo gdziekolwiek byśmy nie przyszli z rodziną, wszędzie nazywano nas zdrajcami. Minęło 10 lat. A tak uważają do dziś. Wojna się nie skończyła, co więcej, stała się pełnoskalowa. Dzisiaj wiemy o Mariupolu, Buczy, Irpieniu, Wołnowasze, listę można ciągnąć i ciągnąć. Ile krwi, ile przemocy przypadło w udziale Ukraińcom! Dlatego że pewnego dnia Rosja zdecydowała, że nie chce dwóch obwodów. Że chce Kijów, Sumy, Charków, Zaporoże, Chersoń, Mikołajów... Pewnego dnia miliony ludzi obudziły się od dźwięków rakiet nad głową. Miliony Ukraińców zmuszone są nocować w piwnicach, żeby przetrwać kolejny ostrzał. Miliony obywateli opuściły swoje domy, których już nigdy nie zobaczą. Miliony serc na zawsze straciły kontakt ze swoimi rodzinami. Miliony rodziców po raz ostatni objęły swoje dzieci. I teraz. Po 10 latach. Chcę zapytać was. Wy tego chcieliście? No właśnie, my też nie. Karliwka – Sełydowe – Awdijiwka – Kijów – Zaporoże
Tłumaczenie maszynowe
Anna BIEŁA, studentka specjalności „Dziennikarstwo” KNUKiM. Zdjęcie z sieci. 7. „Sami tego chcieliście”. Wystarczyło urodzić się w Donbasie, żeby nazywano was separatystami. Moja rodzina odgadywała te myśli już w samych spojrzeniach, gdy ludzie dowiadywali się, skąd jesteśmy. Te sceptyczne, a czasem skonsternowane oczy, które bały się, że zaraz wyciągniemy zza pleców automat, wprawiały w zakłopotanie. A najgorsze było odczuwanie tych wrogich nastrojów od tych, którzy mieszkają z nami w granicach jednego obwodu. Z biegiem lat utwierdzałam się tylko w przekonaniu, że w tym okrutnym świecie większość ludzi nie zna słowa „współczucie”. Rok 2015. Jestem nowa w szkole w Selydowe. Na jednej z lekcji literatury obcej nauczycielka zawołała mnie po zakończeniu zajęć. – Aniu – powiedziała. – Niedługo odbędzie się obwodowy konkurs na najlepsze wypracowanie o wojnie. Za tydzień przyniesiesz mi je. Wypracowanie napisałam szybko. W końcu miałam co powiedzieć. Ale wyszło tak, że wypracowanie o wojnie od dziewczyny, która ją przeżyła, nie pasowało. Nauczycielce prawdopodobnie zależało, żeby w konkursie wygrali ci, którzy wojny na oczy nie widzieli. Tak jak ona sama. – Nie, nie, nie! – wymachiwała arkuszem przed moją twarzą. – To absolutnie nie to, co trzeba! To bzdury! To się nie nadaje! Napisałaś nie to, o co prosiłam! – i wygoniła mnie z klasy. Nie to? Prosiła o wypracowanie o wojnie. Otrzymała je. Wojna to zbyt straszne słowo. Może przyjść do wszystkich ludzi, ale nie wszyscy są w stanie znieść tę próbę. Jestem jedną z tych dzieci, które odczuwają ją na sobie, jestem jedną z tych, które bały się nocą ostrzałów, jestem jedną z tych, które zobaczyły wojnę na własne oczy! Niektórzy nawet nie wiedzą, że istnieje takie słowo, ja sama wiedziałam o wojnie tylko z wiadomości i książek, dopóki nie nastał 23 maja 2014 roku. Właśnie w tym dniu przyszła ona do naszej wsi. Uważam, że wojna to najstraszniejsze, co może zdarzyć się w życiu. To straszne stworzenie przychodzi do naszych domów, odbiera je, zabiera nasze zdrowie, a nawet życie. Długo myślałam, jaki jest jej sens? Wydaje mi się, że to wydarzenie dzieje się dla czyjejś korzyści. Dla kogoś wojna to coś dobrego, a komuś innemu pęka serce. Być może poprzez wojnę ludzie próbują osiągnąć pokój, chociaż brzmi to bardzo dziwnie. Wojna to zbyt okrutna metoda. Wydaje mi się, że w ten sposób pokoju nie osiągnąć. Kiedyś babcia opowiadała o tym, jak przeżyła II wojnę światową, jak ukrywała się przed Niemcami. Nigdy bym nie pomyślała, że przyjdzie jej przeżyć jeszcze jedną wojnę i że zrani ona moją rodzinę. Wielu ludzi w naszej wsi z powodu tej niesprawiedliwości oddało swoje życie dosłownie na moich oczach. Szkoda, że my – dobrzy, odpowiedzialni ludzie – staliśmy się zakładnikami politycznych gier. Ja i moi bliscy bardzo mocno ucierpieliśmy z powodu wojny. Odebrała mi dom, zabrała zdrowie mojemu tacie, a rodzinę rozrzuciła po różnych terytoriach. Teraz mieszkam trochę dalej od wojny i widzę ludzi, którzy, jak mi się wydaje, nie zastanawiają się nad tym, że gdzieś całkiem blisko trwają ostrzały, i kontynuują życie dawnym rytmem. Szkoda, że nie wszyscy rozumieją, co muszą przeżywać inni. Ale z drugiej strony, to dobrze, że nie wszystkich dotknęło to nieszczęście. Choć teraz mieszkam na pokojowym terytorium, wciąż tęsknię za tym, co miałam: za moim podwórkiem, za moim domem. Jaki jest mój stosunek do wojny? Tego nie da się przekazać słowami. Tego, co czuję i przeżyłam, nie życzę żadnemu człowiekowi na świecie, nawet najgorszemu wrogowi. Próbowałam znaleźć plusy i minusy tej wojny. Ale wydaje mi się, że w wojnie nie da się znaleźć plusów. To ból, nieszczęście i ruina. Podzieliła moją rodzinę na części, starsza siostra wyjechała do Zaporoża, my z mamą – do Selydowego, a tacie przychodzi rozrywać się między spalonym domem a nami. Ale przeżyliśmy to i chcemy, żeby wszyscy ludzie znajdowali w sobie siłę, by wierzyć w przyszłość i budowali dalsze szczęśliwe życie. Dwanaście lat miała dziewczynka, która pisała to wypracowanie ze łzami w oczach. Szczerze wierzyła, że trzeba poczekać jeszcze trochę. Jeszcze trochę i wojna się zakończy. Jeszcze trochę i życie znów stanie się takie jak dawniej, takie, jakim było przed 2014 rokiem. Jednak tamta dziewczynka jeszcze nie wiedziała, że przyjdzie jej czekać dłużej, niż ma nadzieję. Że miną lata, a wojna się nie zakończy. Tak i pozostanie w 23 maja. I w jej dwudzieste urodziny spokojne lato tak i nie nadejdzie. Przed nauczycielką leżało nie arcydzieło, ale to wypracowanie pisała dziewczynka, która w przeciwieństwie do niej i setek dzieci biorących udział w konkursie, widziała wojnę. Do dziś jestem pewna, że w tamtej olimpiadzie wygrało dziecko, które być może zbudowało niezwykle skomplikowane i melodyjne zdania, jednak o wojnie kilka kilometrów dalej dowiedziało się dopiero wtedy, gdy nauczycielka powiedziała jej o konkursie. Nie uraziło mnie to, że nie mogłam wziąć udziału, wcale nie. W tej sytuacji oburzyło mnie tylko to, z jaką reakcją nauczycielka wymachiwała przed moją twarzą arkuszem, na którym była wyłożona dusza, którą poprzedniego wieczoru rozdarłam na strzępy. Krzyczeć na dziecko, które przeżyło wojnę, że napisało „bzdury”? Tu nie chodzi o to, że być może samo wypracowanie było zbudowane nieprawidłowo, a bardziej o elementarną ludzkość i empatię wobec dziecka, które właśnie wypełzło spod ostrzałów. Tamtą dziewczynkę bolało. Bardzo bolało. Kiedy w swoich dwunastu latach, złamana wojną, zraniona strachem, przeprowadziła się do miasta, które miało stać się jej pokojową przystanią, gdzie byłaby bezpieczna, to miasto tylko zadało jej nowe rany. Nikt nie wierzył, kiedy mówiła, że uciekła od wojny. Rówieśnicy podśmiewali się z jej opowieści, a za plecami dyskutowali, jaka dziwna nowa jest w ich klasie. – Ty co, niby uchodźczyni? – Ty na serio przyjechałaś od wojny? Prawdziwej wojny? Prosto, jak w filmach? Nie ściemniaj, nie wierzę. – Karliwka – to w ogóle gdzie? – No to wy pewnie sami tej wojny chcieliście. – Rodzice mówią, że kłamiecie, żadnej wojny tam nie ma. Czy warto mówić, jak bardzo dziewczynkę łamało każde słowo? Szlochała z powodu poczucia niesprawiedliwości każdej nocy. No dlaczego ludzie są tacy okrutni? Zaledwie kilka kilometrów od nich trwa wojna! Jednak jej nie wierzyli. A jeśli nawet wierzyli, to tylko oskarżali, bo przecież wy tam wszyscy jesteście „separatystami”. Żadne miejsce nie stało się dla dziewczynki domem. Nigdzie jej nie rozumieli, nigdzie jej nie współczuli, nigdzie nie przyjmowali jej bólu. Swój ból przyjmowała sama. Czasem wylewając go łzami, czasem wypisując na papierze. Wtedy właśnie zrodziło się tamto wypracowanie o wojnie. Dziewczynka siedziała przy stole i wylewała nieszczęście w szkolnym zeszycie, z którym została sam na sam. Płakała, bo czuła, że to wypracowanie nikomu nie będzie potrzebne. Tak jak nie było potrzebne nieszczęście, które jej rodzina trzymała wewnątrz siebie. Mój stary plecak, który kiedyś przywieźli wolontariusze, zaczął rozpadać się na strzępy. Więc mama zabrała mnie na rynek, żeby kupić nowy. W końcu znaleźliśmy odpowiedni, najzwyklejszy czarny.
– Ile z nas? – pyta mama sprzedawczynię. – Czterysta – odpowiada kobieta. Patrzę, jak mama zagląda do portfela, powoli przebierając banknoty. Smutnymi oczami, ciężko wzdychając. – Czy nie mogłaby pani… – mama błagalnie patrzy na sprzedawczynię. – Czy nie mogłaby pani ustąpić pięćdziesiąt hrywien? Kobieta gniewnie zerknęła na nas. – Nie – odcięła. – Ustępować nie będę. Mama patrzy na moje ręce, które ostrożnie trzymają plecak. – Proszę – prosi ona. – Zostało mi tylko trzysta pięćdziesiąt hrywien. Przyjechaliśmy z Karliwki, spłonął nam dom. Proszę, niech pani wejdzie w naszą sytuację. Dziecko musi iść do szkoły, a to wszystko, co mam. – To, według pani, moje problemy? – skrzywiła się kobieta. – Ja… – mama próbuje dobrać słowa. – Proszę zrozumieć, mamy wojnę. Pocisk rozerwał dom. Ledwo zbieramy pieniądze na ubrania. Zostało mi tylko trzysta pięćdziesiąt hrywien na plecak dla córki. – Kobieto, ja sama grosze zarabiam – warknęła. – I w ogóle, co pani wygaduje? Dość już opowiadania mi, jak u was wszystko źle. Jaka u was tam wojna? – Jak to jaka? – w oczach mamy oburzenie. – Jak pani może nie wiedzieć? Rosja ostrzeliwuje wszystkie wsie pod Donieckiem. Jesteśmy z Karliwki, codziennie przebywamy pod ostrzałem. Przecież mówię pani, spłonął nam dom. I nie jesteśmy jedyni. U nas ludzie giną! Jak pani może o tym nie wiedzieć? – Szanowna pani, przecież wy same tego chciałyście – powiedziała sprzedawczyni. – To wy zagłosowałyście za Rosją i przez was teraz cierpimy. – Wy cierpicie? Przecież nie widzę, żeby ktokolwiek w tym mieście w ogóle interesował się przebiegiem wojny. Tutaj nie przyleciał żaden pocisk. I nie głosowaliśmy za Rosją! Nie chcieliśmy żadnego referendum! Czy pani nie rozumie, że to wszystko było podstawione? – To dlaczego was ostrzeliwują? To wy sprowadziliście Rosję. A teraz zbierajcie swoje plony. Albo bierzecie plecak za czterysta, albo do widzenia. Mama wzięła mnie za rękę i wyprowadziła z targu, tłumiąc swój płacz. *** Selydowe znajduje się kilka kilometrów od Karliwki. I kiedy przeprowadziliśmy się tam w 2015 roku, komukolwiek nie opowiadalibyśmy o tragedii, którą przeżyliśmy, w odpowiedzi za każdym razem słyszeliśmy: „No przecież wy same tego chciałyście”. Nienawidzę tej frazy do dziś. Ludzie uważali, że wszyscy czekaliśmy na Rosję, że chcieliśmy tam żyć, że uważamy ją za najlepszy kraj. Ludzie byli przekonani, że na wszystkie cierpienia, które spadły na nasz los, zasłużyliśmy. I mówią to nawet nie mieszkańcy innych obwodów, u których stereotypów o donieczanach jest wystarczająco dużo. Mówili to sami donieczanie! Mówili to mieszkańcy miasta, gdzie obok w sąsiednich wsiach pod ostrzałem ginęli ludzie. Wszystkim było wszystko jedno w kwestii wojny. Absolutnie. Przez wszystkie lata mieszkania w tym mieście tylko od kilku osób można było usłyszeć szczere
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przychodziła, by podzielić się planami twórczymi – napisać książkę o zmarłej Irynie Kyrylinie. Nie wiem, czy udało jej się coś zrobić – potem była choroba, ciężka i długotrwała. Kiedy jej stan się poprawił, Lesia odzywała się do mnie facebookowymi replikami, w których plątały się litery... W latach dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych w ukraińskich gazetach, w radiu i telewizji pracowali oddani i bezinteresowni dziennikarze, którzy określili się od razu i nieodwołalnie: służyć ukraińskiej sprawie. Nowi właściciele prasy, kierownicy przestrzeni informacyjnej konsekwentnie zaczęli wypierać ich ze szpalt i eterów, modne stały się inne tematy i bohaterowie. Powiedzmy, Lesia Samijłenko zawsze pisała o twórczości współczesnych wykonawców, ale nigdy – o jakichś “słodko-przesłodkich” wymysłach z ich życia, jak zdarza się dzisiaj. Lesia miała stalowe poczucie godności i szanowała je w sobie oraz w innych ludziach, bliskich i dalekich. W końcu zawsze pamiętała o swoim rodzie Samijłenków, o swoim poświęceniu dla Ukrainy. Taką ją pamiętajmy. Królestwo Niebieskie jej duszy. Redakcja tygodnika “Słowo Proświty” szczerze współczuje bliskim, wszystkim, którzy znali zmarłą Lesię Samijłenko. wymowny wycinek z gazety “Radianśka Ukrajina” z 26 czerwca 1964 roku. Informacja pod nagłówkiem “W CK KP Ukrainy”. W niej – o wyniku dyskusji w biurze politycznym moskiewskiej filii komunistyczno-bolszewickiej partii na temat opublikowanego w tej gazecie 16 czerwca artykułu Stepana Kołesnyka “Wielbłąd i kapusta”. Artykuł uznano za taki, który “przekręca rzeczywisty stan organizacji budowy odcinków nawadniających w kołchozach i sowchozach republiki, nieprawidłowo orientuje organizacje partyjne, radzieckie i rolnicze organy w tej ważnej sprawie”. Jak wynika z tej publikacji, CK KP Ukrainy “potępił jako błędny i szkodliwy artykuł “Wielbłąd i kapusta”… i zaproponował redakcji oraz odpowiedzialnemu redaktorowi gazety “Radianśka Ukrajina” tow. Zarubie J. W. naprawienie popełnionego błędu… Rezultatem “naprawienia tego błędu” stało się zwolnienie Stepana Kołesnyka z pracy z zakazem zajmowania się zawodem dziennikarskim…. Powód do przemyślenia gorzkich lekcji niedawnego totalitarnego i obecnego postoligarchicznego ukraińskiego dziennikarstwa. I o randze w zawodzie niezłomnych osobowości… Stepan Kołesnyk i autor tych wierszy w czasie lekcji prawdziwego dziennikarstwa niezapomnianego Stepana Pawłowycza w KNUKiM
Tłumaczenie maszynowe
Lubow HOŁOTA. O Lesi usłyszałam najpierw od jej ojca, mojego starszego przyjaciela, poety Mykoły Samijłenki, ziomka i wieloletniego więźnia politycznego. Ten dzielny i powściągliwy człowiek mówił o jedynej córce cicho i czule, bo nieustannie się o nią niepokoił: Lesia (Łarysa), urodziwszy córkę, przeżyła poporodową śmierć kliniczną, więc powody do rodzicielskiego niepokoju były. Od czasu do czasu spotykając się z Mykołą Omeljanowyczem, nie przepuszczałam okazji, by całkiem szczerze chwalić publikacje Lesi w czornowiłowskiej gazecie „Czas/Time” – od reportaży z Rady Najwyższej po przeglądy kulturologiczne. Ojciec reagował powściągliwie i z zadowoleniem: „Tak, z dziennikarstwem córce się udało”... Na los rodziny Samijłenków przypadło niemało prób – od życia na zesłaniu po ciężkie choroby w starości – mama i tata Lesi przeżyli ciężkie udary, byli obłożnie chorzy. Po ich śmierci pociechą i oparciem Lesi stały się córka Swiatosława i wnuczka Darynka. W redakcji „Słowa Proświty” Łarysa Mykołajiwna pojawiła się nieco niespodziewanie i... efektownie: „Przyjaźniła się pani z moim ojcem, czy nie opowiadał pani o..., a jeśli nie, to proszę doradzić, gdzie mam się zwrócić”. Lesia patrzyła na mnie tak wymagająco i pewnie, że automatycznie doradziłam i... rada okazała się słuszna i pomogła. Od tamtej pory Lesia Samijłenko bywała w naszej redakcji, a potem zaczęła pisać do gazety i na łamach „Proświty” pewnie zadomowiły się opowieści o liderach i grupach współczesnej muzyki, wszelkiego rodzaju młodzieżowych i dziecięcych festiwalach, wywiady z nosicielami teraz znanych nazwisk. Tak pojawiła się u nas rozmowa z wtedy prawie nieznanym Kuźmą (Skriabinem), jeszcze śpiewającą po ukraińsku Iryną Biłyk, uczestnikami dziecięcej Eurowizji, kompozytorką Iryną Kyryliną, laureatami „Czerwonej Ruty”. Lesia nie lubiła, gdy dawano jej zadania redakcyjne, zresztą nie było takiej potrzeby, bo w swoich tematach czuła się jak ryba w wodzie, najlepiej wychodziło jej pisanie o tym, co sama sobie wymyśliła i czym się interesowała, co jej się podobało. A jeśli się nie podobało, to i się nie pisało. Lesia była ze „Słowem Proświty” w czasie tworzenia tygodnika, przychodziło do nas wielu różnych autorów, ktoś – „na numer-dwa”, ktoś – na długo, ze swoją tematyką i stylem. Lesia przyprowadziła do gazety wspaniałego Saszkę Jewtuszenkę i jego swoisty kronikarski zapis współczesnej muzyki (w wielu ujęciach) po raz pierwszy pojawił się na stronach tygodnika „SP”. Pracowało nas wtedy w tygodniku aż 16 osób – składacze, łamacze, korektorzy-redaktorzy, dziennikarze. Lesia była dla nas wszystkich interesująca. Ciepła, otwarta, modna, szczera. Z mnóstwem historii. Ze swoimi wersjami w ich interpretacjach. Ale – zawsze po stronie dobra. Nie wiem, czy dobrzy, wdzięczni i pamiętliwi wobec Lesi byli bohaterowie jej publikacji – ona na nikogo nie narzekała. Czasami po prostu odchodziła od tych, którymi wcześniej się zachwycała. I to zrozumiałe, z dziennikarzami tak bywa. Pamiętam, jak Lesia kategorycznie odmówiła pisania o bardzo popularnej piosenkarce i nie udało mi się jej ani przekonać, ani namówić. Do dziś nie wiem, skąd i dlaczego wynikła taka upartość, ale była to cecha Lesi i my ją akceptowaliśmy. Z czasem Lesia pracowała w tygodniku „Kultura i żyttia”, ale zaglądała do nas do redakcji, razem z nią zrobiliśmy kilka audycji radiowych i publikacji o poecie Mykole Samijłence i jego rodzinie. Ostatni raz Lesia do mnie młodości, o tym, jak rozmawiał ze starą babcią w opuszczonej przez wszystkich wsi i horrorach, o których dowiedział się na temat Hołodomoru, o jego przyjaźni z Tiutiunnykiem oraz spotkaniu z Gagarinem, o tym, jak w ciągu nocy osiwiała jego matka – ale nie będę tego robić. Tekst nie może poruszyć tak, jak rozmowa twarzą w twarz, dlatego po prostu powiem, że dzięki temu skromnemu wielkiemu człowiekowi mój dzień nie został przeżyty na próżno. Niech każdy choć raz przeżyje to, co poczułam ja dzisiaj”. Kilka zestawień z takimi wrażeniami zamieścił swego czasu autor tych słów na swojej stronie na Facebooku. Pod jednym z nich Stepan Pawłowycz napisał: „Miło czytać wspaniałe komentarze. Wszystkim Wam wielkie dzięki za dobre słowa powiedziane o mnie. Niech nam wszystkim zawsze się wiedzie!!! Niech do Waszego Klubu Twórczego w KNUKiM „Twarzą w twarz z Osobowością” nigdy nie zarasta ścieżka, a gośćmi będą wszyscy ci, którzy zostawią ślad w duszach młodego pokolenia dziennikarzy i będą siać ziarno rozumnego i nieprzemijającego”. *** Dlaczego i za co zwolnili Stepana Kołesnyka z głównej gazety republikańskiej? Jest w moim archiwum prasowym
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMOSZYK
To jest nietypowy tekst gorzkiego pożegnania ze Stepanem Kolesnykiem – moim starszym towarzyszem broni z ducha i pracy, z „tej samej krwi” (określenie Anatolija Moskalenki) i z dawnej przyjaźni w życiu i zawodzie. Opatrzam ten tekst smutną rubryką „Zamiast wieńca nagrobnego”, która w swoim czasie była rozpowszechniona na łamach prasy diaspory w okresie między dwiema wojnami światowymi. W tamtych czasach na obczyźnie odchodzili na wieczny spoczynek znani w naszej świadomej społeczności, ale lekceważeni w Ojczyźnie, nie w pełni poznani i niedostatecznie docenieni działacze ukraińskiego odrodzenia narodowego. Takie zjawisko dotyczy także losu Stepana Pawłowycza. Sądzę, że byłoby słusznie poruszyć w środowisku dziennikarskim kwestię spóźnionego powrotu tego nazwiska, jego czynu i sensu życia w zawodzie, jego zasad i reguł wyznawania prawdziwego dziennikarstwa – do podręczników podstaw naszego fachu. Warto byłoby wydać księgę wspomnień o Dziennikarzu przez wielkie D oraz wybór jego najlepszych publikacji, które ze względu na aktualność, ostrość postawienia problemów i poziom publicystycznego wykonania długo pozostaną zbieżne z dniem dzisiejszym. A tymczasem – gorącymi śladami emocji – kilka kwiatów-szkiców z tego „wieńca nagrobnego”.
*** Zwalniano go z redakcji, wykluczano z partii, „personalną sprawę” rozpatrywano w KC, zakazano mu przekraczać próg „Sільських вістей”. Metodycznie mu podcinano skrzydła, wypychano go, poniżano, nie zauważano. Jego osobno napisanych tekstów, w których buntowała się oszkalana ukraińska prawda, w których rozkwitali niepowtarzalni prototypy wiejskich harowników, w których wprost krzyczały chronicznie zaniedbane problemy ukraińskiej prowincji, posłuszni redaktorzy nie drukowali. A on uparcie i konsekwentnie kontynuował swoje: kochał, pisał, bronił, publicystycznie przemyśliwał, utrwalał Wieś – kolebkę narodu ukraińskiego, jego genetyczną skrzynię. Pozostawał wierny swojemu życiowemu wyborowi. Jak za ratunkową słomkę chwycił się w połowie lat 90. ubiegłego stulecia propozycji pierwszego dyrektora Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki, profesora A. Z. Moskalenki, by wykładać dziennikarstwo w dawnym Mielnikowa. Studenci rwali się na jego wykłady, a on, sercem czując tę informację zwrotną, odkrył w sobie kolejną grań danego przez Boga talentu – zakochiwać młodą zmianę w dziennikarstwie, odsłaniać i bronić ludzkiego i narodowego oblicza w mediach. Wykładał jednak krótko: nowe kierownictwo Instytutu Dziennikarstwa na początku XXI wieku nie przedłużyło z nim umowy (dla prawdziwego Mistrza rzeczywistego, a nie „komunikacyjno-kanalizacyjnego” dziennikarstwa, nie znalazło się... godzin). Potem chętnie odpowiadał na każdą propozycję poprowadzenia cyklu czy choćby jednorazowych wykładów.
*** Moi studenci-dziennikarze w KNUKiM mogą z detalami przypomnieć sobie każdy z kilku wykładów, które on wygłosił w tej uczelni w ramach mojego twórczego klubu „Twarzą w twarz z osobowością” dwukrotnie – w 2017 i 2023 roku. Pierwszy wykład Stepana Kolesnyka nazywał się po prostu – „Artystyczny detal w dziennikarstwie”. Bo zarysy Juchrema i Antosi rzeczywiście cementowały się w głębinach młodych dusz dzięki mistrzowsko wypisanym detalom. Bo słowa Mistrza w dziwny sposób poruszały nawet z początku obojętnego słuchacza. Uczył on opętanych, by bronić prawdy w dziennikarstwie, widzieć gwiazdy w kałużach, nie wchodzić do naszego cechu w „brudnych butach” i „z nieczystą duszą”, być przyzwoitym i patriotycznym. To wszystko, co z naszego dziennikarstwa metodycznie i celowo wypalano. Podczas tych wykładów studenci otrzymywali ode mnie zadanie notowania tego, co ich poruszyło, skłoniło do myślenia. Wyodrębniali z fraz Mistrza trafne sformułowania, które stawały się tytułami ich pierwszych prac twórczych na temat „Moje pierwsze kroki w dziennikarstwie”. Z zachowanych w osobistym archiwum takich prac wyszukuję prawdziwe perełki z tych wykładów. Przytoczę dla przykładu kilka: „Myśl nie jest dla dziennikarza najważniejsza. Najważniejsze – stanowisko, charakter, umiejętność obrony tego stanowiska. Jeśli go nie ma – nie ma po co iść do dziennikarstwa”. „Trafne zdanie może wpłynąć na świadomość, zwłaszcza gdy jest w rękach doświadczonego dziennikarza”. „Im więcej przekonujących i trafnych detali, tym większa wartość twojego materiału”. „Prawdziwe dziennikarstwo powinno brzmieć w Ukrainie pełnym głosem”. „...Jeśli dziennikarz nie ma własnych tematów, a prosi redaktora o temat, to jest żebrakiem w naszym zawodzie”. A oto – skupisko emocji dziennikarki-pierwszoroczniaczki Marii Małko po jego wykładzie: „On – to więcej niż po prostu dziennikarz, on – sama szczerość, odwaga i natchnienie. Ta skromność, z jaką ten mężczyzna mówił o swoich osiągnięciach, poruszyła we mnie coś i nie opuszcza mnie do dziś. Notowałam każde jego słowo i mogłabym tu napisać o historiach jego
Tłumaczenie maszynowe
Olha HŁADYCZ, kierowniczka biblioteki-filii we wsi Stary Mizuń
Rok 1944. Trwała II wojna światowa, wojna między faszystowskimi Niemcami a Związkiem Radzieckim. Inicjatywa w tym czasie całkowicie przeszła w ręce radzieckich sił zbrojnych. 25 marca przekroczyły one Dniestr i rozpoczęły walki o nasz obwód w rejonie Horodenki. Niemcy zaciekle się bronili, przeprowadzali kontrataki, wykorzystywali wszystkie swoje dostępne rezerwy, nie tylko niemieckich sił zbrojnych, ale także swoich sojuszników – Rumunii, Czech, Węgier. Jak wiemy, w 1942 roku zaczęła formować się Ukraińska Powstańcza Armia, która prowadziła walkę zarówno z Niemcami, jak i z sowietami. Jednak powstańcy nie mieli własnego państwa, które zapewniałoby im wszystko, co niezbędne: broń, umundurowanie, żywność, lekarstwa. Wszystko to powstańcy musieli zdobywać w walkach z wrogiem, który był znacznie lepiej wyszkolony i uzbrojony. Pod koniec marca – na początku kwietnia 1944 roku nasz wywiad zauważył, że z rejonu Semiczowa przesuwa się duży węgierski oddział w kierunku Wygody. Było to bardzo niekorzystne dla ukraińskich powstańców, ponieważ przygotowywali oni atak na niemiecki garnizon w Wygodzie. W tej operacji miała wziąć udział ukraińska policja z Wygody i Doliny, która przygotowywała się do wstąpienia w szeregi UPA. A zbliżanie się węgierskiej jednostki wojskowej w liczbie 260 osób stanowiło wielkie niebezpieczeństwo dla żołnierzy UPA. Dobrze rozumieli oni, że prędzej czy później przyjdzie im walczyć z jeszcze bardziej niebezpiecznym wrogiem Ukrainy – Armią Czerwoną, a broni brakuje. U dowódców powstańców zrodził się plan rozbrojenia węgierskiego oddziału, który śpieszył na połączenie ze swoją jednostką, przebywającą w rejonie Kałusza. Warto dodać, że była to jednostka specjalna, która nie podlegała żadnemu węgierskiemu pułkowi. Byli to narciarze, którzy wieźli ze sobą bogate zaopatrzenie wojskowe: broń, amunicję, żywność, lekarstwa – to, czego tak bardzo brakowało powstańcom. Ale siły były nierówne i powstańcy nie mogli znaleźć odpowiedniego miejsca, gdzie można by rozbić ten oddział. I oto noc 3 kwietnia. Pod wieczór węgierski oddział dotarł do wsi Nowy Mizuń. Wieś była wówczas niemiecką kolonią. Ukraińców mieszkało tam niewielu, chyba tylko ci, którzy służyli u niemieckich bauerów. Węgrzy byli zmęczeni i postanowili przenocować we wsi. Z ich odpoczynku skorzystali powstańcy i zrobili zasadzkę. Siły były nierówne. Strzelców była niepełna czota – 50-60 osób. Wróg miał pięciokrotną przewagę w sile i uzbrojeniu. Oczywiście Węgrzy o zasadzce i liczbie powstańców nie wiedzieli. Zasadzkę zrobiono w uroczysku „Sawczyniec”, licząc na to, że gdy Węgrzy przejdą przez most, zostaną otoczeni i wezwani do poddania się, a w razie oporu – walka. Powstańcy mieli na uzbrojeniu jeden karabin maszynowy, dziesięciostrzałową strzelbę, kilka automatów, reszta – karabiny i granaty. Ale Węgrzy zaczęli coś podejrzewać i wysłali naprzód zwiad, a za nim wysłali za most karabinowego, który zajął dogodną pozycję i skierował karabin maszynowy na las. To znacznie utrudniało położenie partyzantów. Drugim niebezpieczeństwem było to, że Węgrzy, opuszczając Nowy Mizuń, rozciągnęli się w kierunku Starego Mizunia. Na komendę „ogień” około stu Węgrów pozostało za mostem i otoczenie ich nie było możliwe. Kiedy partyzanci uderzyli z całej dostępnej broni i zaczęli krzyczeć „hande hoch”, Węgrzy, którzy pozostali za mostem, uciekli z powrotem do wsi Nowy Mizuń. Karabinowy, który zagrażał powstańcom, został zdjęty strzałem ze strzelby miejscowego mieszkańca. Po krótkiej wymianie ognia Węgrzy zaczęli się poddawać i porzucać broń. Broń złożyło około 160 Węgrów. Zdobyto kilka karabinów maszynowych, kilkadziesiąt automatów, ponad setkę karabinów, radiostację, a co najważniejsze – dużą ilość lekarstw i innych zapasów wojskowych. Wieść o rozbrojeniu przez partyzantów dużej grupy Węgrów błyskawicznie obiegła okoliczne wsie i poprawiła nastroje wśród ludności. Zrozumiano, że nawet z tak groźnym wrogiem można walczyć i zwyciężać. Ale radość i triumf były przedwczesne, ludność nie doceniła wroga, jego podstępności. Nikt nie spodziewał się, że wróg okrutnie pomści swoją porażkę. W noc 5 kwietnia 1944 roku wieś mocno spała, nikt z wieśniaków nie przeczuwał nieszczęścia. A gdzieś po północy, prawdopodobnie nasypem kolejowym, zaczął przesuwać się spory węgierski oddział wojskowy w kierunku wsi Nowy Mizuń. Węgrzy szli tak cicho, że nie obudzili ani jednego psa we wsi. Wchodząc do wsi, otoczyli ją z trzech stron i czekali na świt. Rano ogromna kolumna Węgrów ruszyła w stronę Starego Mizunia i Wygody. Wszyscy byli w strojach maskujących, dobrze uzbrojeni, wszyscy pałali wielką nienawiścią do miejscowej ludności. Kiedy podeszli do wsi Nowy Mizuń, rozpoczęli szaloną strzelaninę. Kto z wieśniaków wyszedł wcześnie – usłyszał strzelaninę, budził sąsiadów. Wieśniacy myśleli, że znów trwa walka między Węgrami a partyzantami. Przekonanie ludzi potwierdzało też to, że węgierscy żołnierze nieśli wiele noszy z zabitymi i rannymi. I wtedy stało się nieoczekiwane. Gdy tylko Węgrzy dotarli do centrum wsi – nagle rozbiegli się we wszystkie strony, rozpoczęli straszną strzelaninę. Strzelali głównie kulami zapalającymi, od których wybuchały domy, stodoły, stajnie i wszystko, co mogło płonąć. Zaczęli rzucać granaty w budynki. Ludzie wybiegali z płonących domów, ale od razu kosili ich seriami z automatów, odłamkami granatów, ogniem z karabinów maszynowych i ręcznych. Do tych domów, z których nikt nie wybiegał, Madziarzy wdzierali się sami, wyciągali ludzi na podwórza i tam rozstrzeliwali. W jednej chwili nasza spokojna wieś zamieniła się w płonące piekło. Krzyczeli z przerażenia i bólu ludzie, którzy płonęli żywcem, wyły psy, ryczało w płomieniach bydło, które Madziarzy wypędzali ze stajni i pędzili do Wygody jako łup. Nie wiem, czy od czasu założenia nasza wieś kiedykolwiek doświadczyła tak dzikiego napadu, chyba tylko za czasów tatarsko-mongolskich. Mieszkańcy wsi, którym udało się wyrwać z tego piekła, widzieli gęsty dym, ścianę ognia. Wydawało się, że płonie nie tylko wieś, ale i niebo. Nie zapomnieć tych ludzi, którym udało się uciec do lasu, jak prawie cały dzień (z nimi też małe dzieci) siedzieli w śniegu, zsiniali z zimna. I wydawało się, że gdyby Madziarzy przyszli do lasu, to nikt z wieśniaków nie ruszyłby się z miejsca z zimna. Podczas tej akcji zginął ks. Jewhen Hawryluk. Jak opisano w książce Oresta Sudejki „Cerkiew na Bohdaniwce we Lwowie”: „Zmarł ks. Jewhen Hawryluk śmiercią gwałtowną w 1944 roku w wieku 55 lat. W związku z tym do greckokatolickiego Ordynariatu Metropolitalnego we Lwowie wpłynęło smutne zawiadomienie z dekanatu dolińskiego z dnia 22 kwietnia 1944 roku, gdzie między innymi powiedziano: „Jak może już wiadomo, ks. Jewhen Hawryluk już nie żyje, zabili go Madziarzy i ponad 126 ludzi w Mizuniu, a wiele domów spalili. Faktem jest jednak, że parafia Mizuń z dwiema przyłączonymi wsiami została bez księdza”. Ta straszna tragedia wydarzyła się 5 kwietnia 1944 roku. Wiadomo, że ks. Jewhena Hawryluka węgierscy żołnierze schwytali przy cerkwi, chociaż był w sutannie, i jak wielu innych ludzi, zaprowadzili do niemieckiego osiedla Ludwikówka (obecnie – przysiółek Mysliwka), które znajdowało się ponad 15 km od wsi Stary Mizuń, i w lesie, rozstrzeliwując, zakopali. Osiem tygodni po tym Anna Hruszanyk, która chodziła na miejsce strasznej zbrodni w celu odnalezienia ciała swojego męża, najpierw natrafiła na ciało ojca Jewhena Hawryluka – spod nasypu wystawała ręka księdza. Później natrafiła na ciało swojego męża. „Ciała zachowały się w dobrym stanie”. Przynajmniej po odnalezieniu ciała ks. Jewhena Hawryluka można go było godnie pochować we wsi, gdzie „miał swoją ostatnią parafię i znalazł wieczny spoczynek”.
Z inicjatywy Dolinskiej organizacji rejonowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki we wsi Stary Mizuń uczczono pamięć ofiar okrutnej akcji karnej Węgrów, która miała miejsce w kwietniu 1944 roku. 80 lat temu zginęło wielu pokojowych mieszkańców w różnym wieku – niewinne ofiary okrutnego reżimu. Na starym cmentarzu, gdzie pochowano ofiary tej akcji, z inicjatywy działaczy Proświty Tarasa i Bohdana Melnyków ustawiono znak pamięci. Na to wydarzenie, przygotowane przez pracowników placówek kultury wsi, przybyło wielu mieszkańców wspólnoty terytorialnej, przyjechała liczna delegacja z Iwano-Frankiwska, w skład której weszli przewodniczący Bractwa OUN-UPA Kraju Karpackiego Bohdan Pawłykiwski oraz przewodniczący organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów Wasyl Sawjuk. Prawo odsłonięcia znaku pamięci powierzono przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Bractwa OUN-UPA im. generała-chorążego Romana Szuchewycza, członkowi Zarządu organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Bohdanowi Borowyczowi, synowi legendarnego dowódcy UPA Wasyla Andrusiaka „Rizuna” Wasylowi Andrusiakowi oraz prawnukowi jednego z poległych, mieszkańcowi wsi, nauczycielowi liceum Maksymowi Hruszanykowi. Podczas uroczystości występujący dzielili się wspomnieniami o tragicznych wydarzeniach 1944 roku, przeprowadzili paralele z teraźniejszością, podkreślając wagę zachowania pamięci historycznej i jednoczenia narodu ukraińskiego w obliczu wroga. Prowadzącymi program byli Hałyna Jurkiw oraz Witalij Olijnyk, zastępca przewodniczącego Dolinskiego zjednoczenia rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, szef oświaty wspólnoty. Swój wiersz, poświęcony temu smutnemu wydarzeniu, odczytała Tetiana Pańkiw, pedagog Liceum Staromizuńskiego. Dzisiaj chylimy głowy przed pamięcią ofiar tej tragedii. Odsłonięcie znaku pamięci to nie tylko hołd dla ich pamięci, ale także wezwanie do pokoju, jedności, do tego, aby takie tragedie nigdy się nie powtórzyły.
Tłumaczenie maszynowe
Kontynuacja rozmowy, rzecz jasna, wyobrażonej, z Tarasem Szewczenką, uwarunkowana tym samym podstawowym założeniem: teksty Kobziarza są realne, prawdziwe, nie dotknięte cudzym “żadnym słowem”. Artykuł dedykuję Światowemu Dniowi Książki, który obchodzono 23 kwietnia. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki – Drogi Tarasie Hryhorowyczu, w dobry czas zacznę – nie ma kogo więcej zapytać: jak Pan odnosi się do czytelniczych notatek w cudzej książce? – Psuć ołówkiem lub paznokciem cudzą książkę jest niewybaczalne, ale tutaj mimo wszystko jest choć jakaś myśl, że ja, powiedzmy, czytałem taką książkę i znalazłem w niej – to dobrze, a to źle, chociaż takie postępowanie czytelnika wcale go nie usprawiedliwia w niszczeniu cudzej własności… – Inna sprawa, kiedy książka jest własna, a do tego wciąga niebywale i ręka sama wyciąga się po ołówek – mam na myśli zbiór “Zapiski o Południowej Rusi” Pantełejmona Kulisza, czytany przez Pana wiosną-latem 1857 roku… – Przeczytawszy po raz pierwszy tę diamentową książkę, odważyłem się był robić uwagi, ale kiedy przeczytałem po raz drugi i trzeci, to zobaczyłem, że notatki moje – to notatki pijanego człowieka i nic więcej… Obiecałem wysłać ją Jakiwowi Kucharence i teraz żałuję, że obiecałem, bo marginesy książki są zabrudzone bezsensownymi uwagami. Da Bóg, wyślę mu z Petersburga czyściutki egzemplarz. – Pana znajomość z książkami odbyła się u miejscowego diaka – “gorzkiego pijaka”… – W tak zwanej szkole, a właściwie u nauczyciela-diaka, przeszedłem Gramatykę, Czasosłow i, wreszcie, Psałterz. Pod koniec mojego szkolnego kursu diaczek posyłał mnie, bym czytał zamiast niego Psałterz za spokój dusz pańszczyźnianych… – Teraz, mówiąc Pana słowami, przenieśmy się na skrzydłach do wspaniałej pracowni wielkiego malarza Karla Briułłowa, który uważał wczorajszego pańszczyźnianego za ulubionego ucznia, twórczo go kształcił i przyjacielsko mu ufał. A także zachęcał do czytania książek. Na głos! – Przeczytałem już prawie wszystkie powieści Waltera Scotta i teraz czytam “Historię wypraw krzyżowych” Michaud. Podoba mi się ona bardziej niż wszystkie powieści i Karol Pawłowicz to samo mi mówi… “Podróż Anacharsisa” oraz “Historię Grecji” Gilliesa czytam dla Karola Pawłowicza i on zawsze słucha z jednakową przyjemnością. – Swoją drogą, Tarasie Hryhorowyczu, trzeba przypomnieć, że opowiadał Pan w naszej pierwszej rozmowie o pobycie-życiu u Karla Briułłowa. – Mieszkałem u niego na stancji, albo, lepiej powiedzieć, w jego pracowni. I co ja robiłem? Czym się zajmowałem w tym sanktuarium? Dziwnie pomyśleć. Zajmowałem się wtedy pisaniem małoruskich wierszy, które z czasem spadły takim strasznym ciężarem na moją ubogą duszę. Przed jego wspaniałymi dziełami zamyślałem się i pielęgnowałem w swoim sercu swojego ślepego Kobziarza i swoich krwiożerczych hajdamaków. – To było właśnie w 1839 roku, kiedy zaczął Pan pisać poemat “Hajdamacy”, wydany w 1841 roku. W Przedmowie do niego zwrócił Pan uwagę na brak specjalnych prac drukowanych z historii ruchu hajdamackiego. – O tym, co działo się na Ukrainie w 1768 roku, opowiadam tak, jak słyszałem od starych ludzi; nic drukowanego i krytykowanego nie czytałem, bo, zdaje się, i nie ma nic… Gonta i Żeleźniak, atamani tego krwawego dzieła, może, przedstawieni są u mnie nie tak, jakimi byli – za to nie ręczę. Dziad mój, niech będzie zdrów, kiedy zaczyna opowiadać cokolwiek takiego, czego sam nie widział, a słyszał, to najpierw powie: “Jeśli starzy ludzie kłamią, to i ja z nimi”. – Postąpił Pan jak dziecko rodu uczciwego, potwierdzając swoją pozycję jeszcze w Epilogu do poematu. – Wybaczcie, ludzie dobrzy, że kozacką sławę tak na oślep opowiadam, bez księgi. Tak dziad kiedyś opowiadał, niech będzie zdrów! A ja za nim. – Drogi Kobziarzu, pozwolę sobie uściślić, że w rzeczywistości znał Pan “Historię Rusów”, “Słownik encyklopedyczny” Pluszara, prace historyczne Mykoły Markewycza, Dmytra Bantysza-Kamienskiego, wykorzystał Pan komentarze do powieści Michała Czajkowskiego “Wernyhora” (w języku polskim), a nawet artykuł Mychajła Maksymowycza “Podania o Kolijwszczyźnie” (w rękopisie). Mimo to rozproszone publikacje nie odpowiadały Pana wyobrażeniom o prawdziwie wielkiej pracy z historii Ukrainy, w szczególności o Kolijwszczyźnie, i Pan stosownie i uprzejmie to wyraził. Ale najważniejsze, że już w wierszowanym wstępie do poematu “Hajdamacy” genialnie przeciwstawił Pan synów swoich – hajdamaków, orłów ukraińskich – tym imperialnym “piśmiennym, drukowanym”, którzy służą historycznemu zniewoleniu Ukrainy… – Synowie moi! Orły moje! Lećcie na Ukrainę – Choć i bieda spotka się, Tak nie na obczyźnie… Tam znajdzie się dusza szczera, Nie da ginąć, A tu… a tu… Ciężko dzieci! – Wybaczcie, wielki Kobziarzu, może nie w porę, ale oto wyznaczona przez Pana linia podziału, która istniała odwiecznie: Ukraina i Obczyzna-Moskowszczyzna, w której “obcy ludzie”… – A tu… a tu… Ciężko dzieci! Kiedy wpuszczą do chaty, To, spotkawszy, wyśmieją – Tacy, widzicie, ludzie: Wszyscy piśmienni, drukowani… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mądrzy i tyle! A coż na was oni powiedzą? Znam waszą sławę! Wyśmieją, zakpią I rzucą pod ławę. – Pana zabójcza ironia wobec obcych, imperialnych “mędrców”, którzy radzili najlepszym ukraińskim talentom zarabiać pieniądze i sławę, śpiewając “o Matrioszy, o Paraszy, radości naszej”, już dawno nabrała dla narodu egzystencjalnego charakteru i brzmi jak intelektualny Testament… – Prawda, mądrzy! Dzięki za radę. Ciepły kożuch, tylko szkoda Nie na mnie szyty, A mądre wasze słowo Kłamstwem podbite. Wybaczcie … krzyczcie sobie, Ja słuchać nie będę I do siebie nie zawołam… – Drogi Kobziarzu, w poemacie “Sen” (Komedia) po raz pierwszy położył Pan odpowiedzialność za niszczenie Ukrainy bezpośrednio na Moskwę: “Moskwa wypaliła…”; dalej w “Wielkim lochu” – “Moskwa w nocy zapaliła…” i Petersburg dla Pana to “gród moskiewski”… Wiem, że błąkając się po diabelskim petersburskim bagnie, nieustannie wspominał Pan naszą Ukrainę. Rozmawiam z Panem serce w serce i czuję, że, chyba najtrudniej było natknąć się na coś tak złego, jak pomnik imperatorowi… – A on rękę wyciąga, jakby świat cały chciał zagarnąć. Któż to taki? Oto sobie czytam, co na skale wyryto: pierwszemu druga takie dziwo postawiła. Teraz już wiem: to ten pierwszy, co rozpinał naszą Ukrainę, a druga dobiła wdowę sierotę. Kaci! kaci! ludożercy! – Właśnie tam szczególnie boleśnie było przewracać w umyśle i pamięci książkę z ukraińskiej historii… – Ciężko, ciężko mi się stało, Tak, jakbym czytał Historię Ukrainy. – Rozumiejąc niemożność objęcia w jednej rozmowie zadeklarowanego tematu, proszę Pana, Tarasie Hryhorowyczu, o skupienie się na okresie Pana zesłania, szczególnie dramatycznym w obcowaniu z książką. Wspominam Pana list z Twierdzy Orskiej do Warwary Repninej, rozpoczęty 25 lutego 1848 roku, czyli w dzień urodzin, pisał go Pan przez pięć dni i znowu i znowu mowa była o książkach… – Ewangelię mam, a książki, o których ja
T. Szewczenko. Fragment zapisu w Dzienniku z 17 czerwca 1857 roku prosiłem was, przyślijcie…; Piszcie do mnie i przysyłajcie książki; Jeden ratunek od zdrewnienia – książki… – Na waszą prośbę Warwara Riepnina przysłała „Wybrane miejsca z korespondencji z przyjaciółmi” Mikołaja Gogola, a doprawdy imponujące przesyłki książek organizował Osyp Bodianski. W szczególności to właśnie on w końcu zdobył „Kronikę” Wełyczki, o którą kilka razy prosiliście… – Przyślij mi kronikę Wełyczki, wielkie powiem ci dzięki; Czy nie masz jakiegoś zapodziałego, lichutkiego egzemplarza tej kroniki Wełyczki, a ja o twoim zdrowiu Bogu się pomodlę. – Wasza szczera wdzięczność za przesłane kroniki i prace historyczne na zawsze zachowana jest w listach do Bodianskiego z maja i listopada 1854 roku… – Dzięki ci, przyjacielu mój miłościwy, za kroniki, otrzymałem je wszystkie co do jednej i teraz sobie zdrowo czytuję po trochu; Dzięki ci jeszcze raz za kroniki, ja je już na pamięć czytam. Ożywa moja mała dusza, czytając je! Dzięki ci! – Bardzo ciekawie byłoby usłyszeć bardziej szczegółowe opowieści o niektórych książkach, przeczytanych lub wspomnianych w czasach zesłania. Powiedzmy, w lipcu 1857 roku w wasze ręce zupełnie niespodziewanie trafiła książka polskiego filozofa i publicysty Karola Fryderyka Libelta „Estetyka”… – Pomimo mojej szczerej miłości do piękna w sztuce i w przyrodzie, czuję nieprzezwyciężoną antypatię do filozofii i estetyków. I tym uczuciem jestem zobowiązany najszanowniejszemu Wasilijowi Iwanowiczowi Grigorowiczowi, który czytał nam kiedyś wykłady z teorii sztuk pięknych, a dewizą ich było: więcej rozmyślać i mniej krytykować… – Przynajmniej od pierwszych stron książka Libelta, zdaje się, odwracała od siebie… – Wziąłem się za żucie: twardo, kwaśno, mdło. Prawdziwa niemiecka zupa-wasser. Jak, na przykład, człowiek, który tak poważnie traktuje o natchnieniu, prostodusznie wierzy, jakoby Joseph Vernet kazał się przywiązywać na marsach do masztu dla uzyskania natchnienia. Jakie chłopskie pojęcie o tym niewysłowionym boskim uczuciu. I w to wierzy człowiek, który pisze o estetyce, traktuje o idealnym, wzniośle pięknym w duchowej naturze człowieka. – Wszakże już następnego dnia, czytając dalej, zmieniliście gniew na łaskę… – Libelt zdecydowanie wyładniał w moich oczach. Ale on wciąż jest uczniakiem. On bardzo naiwnie dowodzi obecności Wszechmogącego Stwórcy Wszechświata we wszystkim, co widzialne i niewidzialne dla nas w świecie. I tak kłopocze się o tę starą jak świat prawdę, jakby to było jego własne odkrycie. – W końcu, czy spodobał się Libelt, czy przeciwnie? Swoją drogą, spójnik „czy” używacie w swoich poezjach prawie trzysta razy, co mi się strasznie podoba. Zapytam, po waszemu, odnośnie chęci kontynuowania czytania: „Czy jeszcze? czy dosyć?” Wrażenie jest takie, że wasze głębokie i ostre sądy o tekstach Libelta zależą też od nastroju każdego dnia i każdej nocy… – On dzisiaj mi się zdecydowanie podoba. Albo on jest naprawdę dobry, albo tylko wydaje mi się takim dlatego, że mi oto już drugi dzień nawet zupełnie nieatrakcyjne przedmioty wydają się atrakcyjne. Błogosławiony stan! Libelt, na przykład, bardzo sprawiedliwie zauważa i wyraża tę, co prawda, nie całkiem młodzieńczą prawdę, że religia zarówno dawnych, jak i nowych narodów była źródłem i motorem sztuk pięknych. To prawda. A oto to, tak i nie całkiem. On, na przykład, człowieka-twórcę w dziele sztuk pięknych w ogóle, w tym w malarstwie, stawia wyżej od natury. Czy tak jest? Wydaje mi się, że wolny artysta jest na tyle samo ograniczony otaczającą przyrodą, na ile przyroda ograniczona jest swoimi wiecznymi, niezmiennymi prawami. A spróbuj ten twórca na włos odstąpić od wiecznej pięknej przyrody, stanie się bezbożnikiem, moralnym zwyrodnialcem… – Jakoś, Tarasie Hryhorowyczu, zapisaliście w Dzienniku, że z rozkoszą przegadaliście z Libeltem aż do samego wieczora, a już tydzień później, kiedy 21 lipca wreszcie otrzymaliście oficjalną wiadomość o wyzwoleniu i z tej okazji piliście z przyjacielem Feliksem Fiałkowskim herbatę i cytrynówkę… – Na wyrywki przeczytaliśmy kilka miejsc z Libelta i zgodziliśmy się na tym, że podobne
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
książki piszą się dla aresztantów, którym nawet Biblii nie wolno czytać. Uwaga dość ostra i prawie słuszna… Gdyby ci bezduszni uczeni estetycy, ci chirurdzy piękna, zamiast teorii pisali historię sztuk, byłaby z tego oczywista korzyść. Wazari⁸ przeżyje całe legiony Libeltów. – Z bardzo ciekawego zapisu w Dzienniku z 27 lipca 1857 roku wynika, że czytaliście książkę francuskiego pisarza, teoretyka sztuki, kawalera Orderu Legii Honorowej, hrabiego Quatremère’a de Quincy «Jowisz Olimpijski, czyli Sztuka antycznej rzeźby w nowym świetle», która ukazała się w 1815 roku w niewielkim nakładzie i była mało znana w Rosji… – Hrabia de Quincy napisał wspaniały traktat o «Jowiszu Olimpijskim» – posągu Fidiasza⁹. Wydał go in folio pięknie, jak na swoje czasy (na początku obecnego stulecia), i gdyby nie dołączył do swojego wspaniałego wydania rysunków, artyści pomyśleliby, że dusza samego wielkiego Fidiasza przemawia ustami natchnionego hrabiego. – Autor dowodził, że starożytni rzeźbiarze pokrywali marmurowe posągi farbami, tzn. że były one kolorowe, a nie śnieżnobiałe, i dopiero czas pozbawił je pofarbowania. Już w tytule książki zaznaczono, że rzeźby pokrywano płytkami z kości słoniowej i złota. Zapewne taki punkt widzenia wywołał wasze oburzenie… – Niezgrabne, wadliwe rysunki zepsuły całą sprawę. Jak po tym wierzyć tym zachwyconym teoretykom? Mówią niby sensownie, a robią diabli wiedzą co. Szanownemu hrabiemu chyba podobały się te paskudne rysunki, skoro dołączył je do swojego naukowego traktatu. – Książka Quatremère’a zawierała 31 ilustracji, w większości kolorowane grafiki, nic dziwnego, że nie przyjęliście wersji hrabiego o kolorowych antycznych rzeźbach; ideę Quatremère’a de Quincy przez cały XIX wiek praktycznie odrzucali uczeni i historycy sztuki, nie wszyscy przyjmują ją również dziś… Osobno wyznaję, że przypadła mi do serca wasza głęboka ironia, a nawet odraza do ludzi, także związanych z nauką, którzy lubią abstrakcyjnie rozumować, bezsensownie teoretyzować, oddawać się czczej gadaninie. – Teoretycy wszyscy jednym miodem malowani… – Osobno wspomnijmy o przysłanej wam przez autora historycznej kronice «Czarna rada» Panteleimona Kulisza. W liście do Michaiła Łazarewskiego z 29 listopada 1857 roku pisaliście: «Podziękuj dobremu i rozumnemu Kuliszowi za jego «Czarną radę» i za «Notatki o Południowej Rusi». Czytam «Czarną radę» już po raz drugi i jak przeczytam, napiszę mu prześliczny madrygał». I rzeczywiście szczera i wysoka pochwała zabrzmiała już w liście do Kuliksza z 4–5 grudnia… – Dzięki ci, Boże, mój drogi, wielki przyjacielu, za twoje bardzo dobre podarunki, a szczególne dzięki za «Czarną radę». Przeczytałem ją już dwa razy, przeczytam i po raz trzeci, a mimo to nie powiem nic więcej, jak tylko dzięki. Dobrze, bardzo dobrze zrobiłeś, że wydrukowałeś «Czarną radę» po naszemu. Przeczytałem ją i w «Ruskiej Besiedzie», i tam jest dobra, ale po naszemu lepiej… – Tarasie Hryhorowyczu, mówcie już i o tym, że na próżno wyrzucano Kuliszowi, który w epilogu do czasopiśmiennego wydania «Czarnej rady» w «Ruskiej Besiedzie», nie wymieniając waszego imienia, pisał o «naszym wieszczym poecie, który jest cały przejęty duchem swojego narodu i wyraża swoje uczucia prawdziwie ludowym słowem». Niech sam siebie w Dzienniku zapytano: «Czy to nie z przyjaźni?» Przecież i Kuliszowi nie zwlekaliście z napisaniem życzliwego słowa… – Rozumny, bardzo rozumny i serdeczny epilog wyszedł; tylko ty bardzo, aż nadto bardzo, nakadziłeś mi pachnącym kurzem; tak bardzo, że prawie się udusiłem. – Za to najwyższymi słowami, takimi, że i chmur dosięgniesz, oceniliście Kuliksza z jego «Notatkami o Południowej Rusi». Już poruszyliśmy ten temat na początku rozmowy w związku z wiosną 1857 roku, kiedy przeczytaliście pierwszy tom i 22 kwietnia, w Wielkanoc, pisaliście do swoich przyjaciół o niewiarygodnym zachwycie. Najpierw – do Jakowa Kuchareńki… – Takiej dobrej książki w naszym języku jeszcze nie drukowano. Tu żywo wylany i
T. Szewczenko. Autoportret. 1857 r.
kobzarz, i hetman, i zaporoski kozak, i hajdamaka, i cała nasza starożytna Ukraina jak na dłoni pokazana. Kulisz nic tu od siebie nie dodał, tylko zapisał to, co słyszał od ślepych kobzarzy, i dzięki temu jego księga wyszła dobra, szczera i mądra… – Drogi Tarasie Hryhorowiczu, szerokim i szczerym sercem od razu zdumiewająco trafnie wyczuliście mądrą przyczynę sukcesu Kulisza i ucieszyliście się z niego tego samego dnia w liście do Andrija Markewycza… – Kuliszu, jak go zobaczysz, to pocałuj go ode mnie i powiedz mu, że takiej księgi, jak „Zapiski o Południowej Rusi”, jeszcze nigdy nie czytałem. I nie było jeszcze takiego dobra w literaturze ruskiej. Dzięki mu, przeniósł mnie niby na skrzydłach do naszej Ukrainy i posadził wśród starych ślepych towarzyszy-kobzarzy. Żywa i prosta, wylana mowa starców. A może to właśnie tym jest żywa, że prosta… – Cóż mówić, w ten Wielkanoc Kulisz rozgrzał wasze czyste, sprawiedliwe, niezakrzepłe serce, stopił je… Odezwali się też w liście do Mychajła Łazarewskiego… – Gdy zobaczysz Kuliszа, pocałuj go za książki, które mi podarował, a zwłaszcza za „Zapiski o Południowej Rusi”. Takiej mądrej książki, takiego czystego naszego słowa nie czytałem… – I co charakterystyczne, zaraz po tych wdzięcznych, pochwalnych słowach gwałtownie zażądaliście przez Łazarewskiego od Kulisza wydania drugiego tomu zbioru… – A jeśli on, niech go Matka Boża broni! nie wyda drugiego tomu, to nie tylko ja, ty, wszyscy nasi rodacy i cała słowiańszczyzna przeklnie go i nazwie kłamcą. Tak mu powiedz. – Odpowiem waszymi słowami, Kobzarzu: No proszę! Wyczyścili, nie ma co mówić – i porządnie, i prawdziwie. Dobrze, zaprawdę, dobrze! Co chce, to tak i wytnie… A przy okazji, drugi tom od Kulisza otrzymaliście w listopadzie 1857 roku w Niżnym Nowogrodzie… Mijał czas, a książek Kulisza nie zapomniano.
...ale wciąż spadały w wasze serce głęboko, niewidzialnym ogniem paliły… Dopiero gdy 17 czerwca rozpoczął swój Dziennik, w samotności z sobą, zapisał, że jest wdzięczny jemu za „Notatki o Rusi Południowej”… – Tę książkę wkrótce będę czytać na pamięć. Ona tak żywo, tak czarownie żywo przypomniała mi moją piękną, biedną Ukrainę, że jakby rozmawiam z żywymi – z jej ślepymi lirnikami i kobzarzami. Piękna, szlachetna praca. Brylant w współczesnej literaturze historycznej. – Brylant – to drogocenne słowo nie spotyka się już w waszej twórczości, Tarasie Hrehorowiczu… Chciałbym zapytać o bibliotekę, którą zgromadziliście w okresie zesłania… – Z mojej biblioteki, którą znam całą na pamięć i którą zapakowałem do skrzyni, nie znalazła się książka godna towarzyszyć mi w mojej radosnej samotnej podróży po Wołdze. „Historia wojska dońskiego” Rigelmana10 wydała mi się zbyt starą towarzyszką i zapakowałem ją na samo dno. Cóż robić bez książki w tak powolnej, spokojnej podróży, jak żegluga po Wołdze, od Astrachania do Niżnego? – Zaraz po przybyciu do Niżnego Nowogrodu, a mianowicie 22 września, ukazała się zdumiewająca lektura, która znów wywołała u was prawdziwie burzliwe emocje wraz z trafną oceną przeczytanego… – Czytałem „Bohdana Chmielnickiego” Kostomarowa. Wspaniała książka, która całkowicie przedstawia tego genialnego buntownika. Pouczająca, pobudzająca do myślenia książka! – Do żywego zapisu Kobzarza dodam nota bene (macie też i takie słowo!), że w rzeczywistości czytaliście pracę Mykoły Kostomarowa pod dosłowną nazwą „Bohdan Chmielnicki i powrót Południowej Rusi do Rosji” w czasopiśmie „Отечественные записки”. Zignorowawszy znienawidzoną nazwę, wy, Tarasie Hrehorowiczu, sformułowaliście krótszą i trafniejszą, zresztą właśnie tak autor nazwał osobne wydanie książki z 1859 roku – „Bohdan Chmielnicki”. A wasza ocena pozostała na zawsze… – Ciągle czytam Zinowija Bohdana. Piękna, współczesna książka! – Właśnie z tą książką wiąże się wasz szczególny wniosek... – Literatura historyczna mocno ruszyła naprzód w ciągu ostatniej dekady. Ona rozjaśniła szczegóły, zakopcone dymem kadzidła, gorliwie kadzonego przed porfirogenetami-bałwanami… – Nie omieszkam podkreślić, że myśl o „współczesnej literaturze historycznej” sformułowaliście po raz pierwszy ponad trzy miesiące wcześniej w odniesieniu do Kulisza, o czym już była mowa, a jeszcze po prawie trzech miesiącach zapisaliście w tymże Dzienniku o darze Osypa Bodiańskiego, przekazanym do Niżnego Nowogrodu w grudniu 1857 roku… – Od Bodiańskiego jego książka „O czasie pochodzenia pisma słowiańskiego” z wzorami starożytnej czcionki. Serdecznie wdzięczny Osypowi Maksymowiczowi za jego bezcenny dar. Ta książka zdumiewająco wzbogaciła współczesną literaturę historyczną… – Ile wiem, pod koniec 1857 roku wy, Tarasie Hrehorowiczu, mieliście oczywiście co czytać… – Dzięki moim przyjaciołom jestem zasypany książkami i czytam je z zapałem… Przeczytałem już wszystko, co wspaniałego ukazało się w naszej literaturze w tym czasie. Teraz zostały tylko czasopisma z tego roku i rozkoszuję się nimi… – Wielki Kobzarzu, przeczytawszy pracę Mykoły Kostomarowa i wysławiwszy ją, nie ustąpiliście ani na jotę w ocenie przeklętej skazanej na zgubę kalkulacji Bohdana Chmielnickiego na moskiewskiego cara, gdyż wykluczaliście możliwość ożywczego państwowego związku z Moskowszczyzną, nakazawszy Ukraińcom zerwać moskiewskie kajdany i prorocko przewidziawszy, że wolność trzeba będzie okropić „wrogą złą krwią”… – Odejdę i pola, i góry – wszystko porzucę, i pójdę aż do samego Boga się modlić… A do tego… – Nie naruszając naszej umowy, że rozmowa dotyczy przede wszystkim książek okresu zesłania, pozwolę sobie na zakończenie jedynie wspomnieć o Marku Wowczku, gdyż wy sami związaliście z tym gorzkim czasem wiersz, poświęcony jej 24 stycznia 1859 roku… – Niedawno poza Uralem błądziłem i Boga błagałem, Aby nasza prawda nie zginęła, Aby nasze słowo nie umierało; I wyprosiłem. – Pewnego razu zapytano was, kogo poleciliby czytać, aby jak najszybciej nauczyć się języka ukraińskiego, a Kobzarz ukraiński natychmiast odpowiedział: „Marka Wowczka! Ona jedna zna nasz język!” Zachwyciliście się twórczością pisarki długo przed poznaniem jej osobiście… – Cóż to za wzniosłe, piękne stworzenie ta kobieta. Trzeba dziękować jej za radość czytania jej natchnionej książki11. – W cytowanym wierszu po raz pierwszy nazwaliście Marko Wowczok córką… – I ożyję, I myśl wolną na wolność Z trumny wyzwolę. I myśl wolną… O losie! Nasza proroczo! Moja ty córko! Twoją myślą nazwę. – Jeszcze kilka razy tak czule zwracaliście się do niej… – Mojej jedynej Marusi Markowicz…; Moja córko kochana, moja jedyna…; Mojej jedynej córce Marusi Markowicz ojciec rodzony i chrzestny Taras Szewczenko. – Czym dla Tarasa Szewczenki są książki? – Książki dla mnie są jak chleb powszedni, niezbędne!
________________ 1 Zob. Rozmowa z Tarasem Szewczenką // Słowo Proświty. Nr 9. 7–13 marca 2024 r. 2 Walter Scott (1771–1832) – angielski pisarz, autor powieści historycznych. W opowiadaniu „Artysta” jest opis, jak autor wraz z przyjacielem Wasylem Sternbergiem przez kilka wieczorów czytali na głos znajomym (rodzina Schmidtów) powieści Scotta „Zamek Kenilworth”, „Piękność z Perth” i in. 3 Józef-François Michaud (1767–1839) – francuski historyk. 4 „Podróż młodego Anacharsisa po Grecji” (1788) – powieść francuskiego pisarza i uczonego Jeana-Jacques'a Barthélemy'ego (1716–1795). 5 John Gillies (1747–1836) – angielski historyk. 6 Wasyl Hryhorowycz (1786–1865) – sekretarz konferencyjny Akademii Sztuk Pięknych i wykładowca teorii i historii sztuki. Brał udział w wykupie Szewczenki z pańszczyzny. Poświęcono mu poemat „Hajdamacy”. 7 Claude-Joseph Vernet (1714–1799) – francuski malarz marynistyczny. 8 Giorgio Vasari (1511–1574) – włoski historyk i teoretyk sztuki, autor dzieła „Żywoty najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów” (1550). 9 Fidiasz (początek V w. p.n.e. – około 432–431 r. p.n.e.) – starogrecki rzeźbiarz, autor monumentalnych posągów Ateny Promachos, Ateny Partenos oraz Zeusa (w mitologii rzymskiej – Jowisza) Olimpijskiego. Uważany jest za jednego z twórców europejskiej sztuki. Szewczenko wspominał Fidiasza w opowiadaniu „Artysta”, z czego widać, że wiadomości o słynnym rzeźbiarzu zaczerpnął przede wszystkim od Karola Briułłowa. 10 Chodzi o książkę historyka Aleksandra Rigelmana (1720–1789) „История, или Повествование о донских казаках” (1846), którą zesłańcowi przesłał Osip Bodiański. 11 Utwory Marko Wowczok, zebrane w książce „Народні оповідання”, ukazały się drukiem w 1857 roku.
Tłumaczenie maszynowe
W stolicy odbyły się dwa wydarzenia teatralne związane z Chersoniem. W Kijowskim Akademickim Teatrze „Kołeso” zaprezentowano premierę spektaklu „Przedwieczór z rock’n’rollem” według sztuki Michaiła Hejfeca, będącego wspólnym projektem tego teatru oraz Chersońskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Mykoły Kulisza. A na nowej scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki teatr z Chersonia już po raz trzeci pokazał spektakl „Będzie ci, wrogu, tak, jak wiedźma powie”. – Właśnie sztukę „Przedwieczór z rock’n’rollem”, którą podarował nam znany współczesny dramaturg Michaił Hejfec, wybraliśmy do wspólnego projektu Chersońskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Mykoły Kulisza i Kijowskiego Akademickiego Teatru „Kołeso” – opowiedziała ludowa artystka Ukrainy Iryna Kliszczewska, kierowniczka teatru „Kołeso”. Jak wszyscy Ukraińcy, nasz teatr wspiera chersończyków, pomagamy, czym możemy w tym strasznym dla naszego kraju czasie. Jako kierownik teatru rozumiem, jak trudno jest istnieć Chersońskiemu Teatrowi. Dzięki wierze, patriotyzmowi, niewyczerpanej energii dyrektora generalnego – kierownika artystycznego CHOAMDT, ludowego artysty Ukrainy Ołeksandra Knyhy teatr imienia M. Kulisza trzyma się, stara się pracować w swoim budynku, tworzyć wspólne projekty i kolaboracje na rodzinnej scenie oraz na scenach innych ukraińskich teatrów, takich jak Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Łesi Ukrainki, Mikołajowski Akademicki Teatr Artystyczno-Dramatyczny, przeprowadzać coroczny Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Melpomena Tawrii”. W lirycznej komedii „Przedwieczór z rock’n’rollem” występuje dwoje aktorów. Chersoński teatr reprezentuje zasłużona artystka Ukrainy Ołeksandra Tarnowska, która cały czas okupacji spędziła w rodzinnym mieście i witała Siły Zbrojne Ukrainy na Placu Wolności. Kijowski teatr – aktor Wiaczesław Szechowcow, charkowianin, który przez wiele lat pracował w kijowskich teatrach, występował w znanych filmach i serialach, a ostatni rok pracuje w zespole teatru „Kołeso”. Wspólny projekt dwóch teatrów stał się wsparciem i wznowieniem spektaklu według sztuki Hejfeca. Od 2019 roku do początku wojny ten spektakl w reżyserii zasłużonej artystki Ukrainy Tetiany Arkuszczenko był grany w Chersońskim Teatrze pod tytułem „Jesienny rock’n’roll” – improwizacja w stylu retro. W naszym teatrze spektakl gramy w przekładzie Ołeksandra Łytowczenki, który nieodpłatnie udostępnił naszemu teatrowi materiał do pracy. W nowej inscenizacji chersoński teatr reprezentują również baletmistrz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wałentyn Wasiak i scenografka, zasłużona artystka Ukrainy Olha Honobolina. Z ramienia „Kołesa” nad spektaklem pracują kierownik części artystyczno-technicznej Ołeh Pustowit, reżyserka światła Iryna Makarowa i reżyser dźwięku Mykyta Tatarniew. Jestem pewna, że premierowy spektakl pokochają kijowscy widzowie. Zaplanowano już udział ze spektaklem „Przedwieczór z rock’n’rollem” w festiwalach w Użhorodzie i, oczywiście, w „Melpomenie Tawrii”. A nasz teatr pracuje nad nowym spektaklem według sztuki współczesnego ukraińskiego dramaturga Ołeksandra Wołodarskiego. – Nowy spektakl to dowód dla całego społeczeństwa, że sztuka zawsze żyje, nawet w tak trudnych czasach – podkreśliła dyrektorka-organizatorka Chersońskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego Julija Bunczak. – A „Przedwieczór z rock’n’rollem” teraz ma jeszcze misję leczniczą. W niezłomnym Chersoniu ludzie chodzą na spektakle, które odbywają się w schronach. Mimo że miasto znajduje się pod ciągłym ostrzałem, kupują bilety na nasze przedstawienia. I to, co robią artyści teraz, jest znacznie ważniejsze, niż było w czasach pokoju. Pokazujemy spektakle dość często. Wydarzenia u nas odbywają się kilka razy w tygodniu. Przeważnie są to programy koncertowe, a właściwe spektakle – nieco rzadziej. Oprócz Kijowa mamy wspólne projekty z Mikołajowem i Odessą. – W Chersoniu obecnie pracujemy na dwóch scenach – zaznaczyła kierowniczka części literacko-dramaturgicznej teatru Alona Mowczan. – W szczególności przeprowadzamy pokazy monodramów. Obecnie mamy ich pięć. Kijowskiemu widzowi są już znane nasze prace: „Znak wywoławczy „Wróbelek”, „Będzie ci, wrogu, tak, jak wiedźma powie”, „Kotka na wspomnienie o mroku”. Jeden z programów koncertowych poświęciliśmy twórczości Kuźmy (Skriabina). Osobliwość jego polega na tym, że on sam prowadzi ten program. Znaleźliśmy wideo, gdzie opowiada o swoich piosenkach, twórczości. Swój wieczór autorski przygotowuje utalentowany wokalista, kierownik części muzycznej naszego teatru Ołeksyj Ponomariow. Wielkie podziękowania za wsparcie teatrów z innych miast. Zaczynaliśmy od spektaklu „Nie można zostać”. Był to nasz wspólny projekt z Narodowym Akademickim Teatrem Dramatycznym imienia Łesi Ukrainki. Bardzo wspiera nas Mikołajowski Akademicki Teatr Artystyczno-Dramatyczny. Tam odbyła się premiera spektaklu „Kotygroszek przeciwko wikingom”. Do tego wizerunku obecnie bardzo często się odwołują, a my mamy oryginalny tekst i oryginalną muzykę. Na Międzynarodowy Dzień Teatru odbyła się premiera „Kateryny”. Tutaj grają zarówno chersońscy, jak i mikołajowscy artyści. Planujemy również wznowić spektakle „Uwaga, kobiety” oraz „Baba Prisia, albo Na początku i pod koniec czasów”. A jeszcze będziemy robić spektakl „Przewoźnik” według sztuki Niny Zachożenko. Bardzo kochaliśmy chersoński spektakl „Jesienny rock’n’roll”. Kijowska inscenizacja też wyszła niezwykle jasna. Chciałabym podziękować Alli Pidłużnej, która dołączyła do realizacji projektu, oraz autorowi sztuki za prawo do bezpłatnego wykorzystania tekstu. – Cała muzyka z poprzedniego spektaklu – przypomniał baletmistrz-inscenizator, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wałentyn Wasiak (m. Chersoń). – Jest oryginalna. Aktorom nie było łatwo opanować choreografię, ale ostatecznie dobrze poradzili sobie z tym zadaniem. Myślę, że Ołeksandra i Wiaczesław stworzyli dobry duet. Wcześniej układałem choreografię do wielu spektakli Chersońskiego Teatru, a teraz wykładam na uniwersytecie. Byłem rad, że mogłem znów powrócić do twórczości.
*** U podstaw fabuły spektaklu „Będzie ci, wrogu, tak, jak wiedźma powie” leży historia kobiety, która przeżyła okupację Chersonia przez rosyjskich wojskowych, doczekała wyzwolenia miasta, straciła wszystko po wysadzeniu przez raszystów Kachowskiej Elektrowni Wodnej, a mimo to nie złamała się, lecz przeciwnie – jeszcze aktywniej zaczęła walczyć o swoją szczęśliwą przyszłość. Cieszy się z „wyjść” i ani trochę nie boi się „przylotów”. Po wszystkim, co przeżyła, z humorem patrzy na świat i nie mąci wody na próżno, w dosłownym i przenośnym znaczeniu tych słów. W spektaklu rozbrzmiewają lubiane przez wielu piosenki „Wraże” zespołu „Angie Kreida” oraz „Jak ty, Chersoniu?” zespołu „SPIV BRATIV”. – Chersończycy, którzy przychodzą na ten spektakl, rozumieją w nim każde słowo, każdy gest – opowiedział dyrektor generalny – kierownik artystyczny teatru, artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Knyha. – Przecież większość z nich była w okupacji i rozumie, co to jest. Raszyści próbowali stworzyć w Chersoniu swój teatr, zmuszali nas do przychodzenia do pracy, aresztowali. A rosyjska flaga w scenografii to nasz łup. Kiedy wracaliśmy do swojego teatru po wyzwoleniu rodzinnego miasta, znaleźliśmy tam mnóstwo takiego dobra. Część spaliliśmy, a część wykorzystujemy zgodnie z przeznaczeniem. Ukraińskie flagi, które raszyści znajdowali u ludzi, ścielili w toaletach. My jesteśmy kulturalnym i wychowanym narodem, dlatego tam ich flag nie ścielimy. Ale widzowie mogą wytrzeć o nie nogi, kiedy wchodzą na salę. To pewnego rodzaju terapeutyczna rzecz, przesłanie do tych ludzi, którzy dopuszczają się okrucieństw. Żeby „Będzie ci, wrogu, tak, jak wiedźma powie” wszystko im potem odbiło się w kilku pokoleniach. Po ucieczce z okupowanego Chersonia początkowo mieszkałem we Lwowie. Przeczytałem na Facebooku, że jakaś kobieta pisze nowele o Chersoniu i wyśmiewa tych orków. Pomyślałem, że musi tam być, bo człowiek, który jest daleko, nie może o tym wszystkim wiedzieć. Z czasem udało nam się wrócić do wyzwolonego miasta. Wojskowi, którzy rozminowywali teatr, pozwolili nam tam wejść. I już trzeciego dnia mieliśmy „Poetycką szafę”, na którą przyszło kilku twórczych ludzi. Czytali swoje wiersze, które napisali w okupacji. Wystąpiła Ołena Malarenko i czytała nowele. Niedawno wydała zbiór „Gizela i pokój”. Zaproponowałem Ołenie napisanie sztuki, aby opowiedzieć o tym, co przeżył Chersoń. Nie skarżymy się, uwierzcie. Nie chcę wywoływać żalu z powodu tego, jak żyliśmy przez ostatnie półtora roku. Ale chcę rozumieć, jak bardzo jest to ważne dla tych ludzi, którzy chcą wrócić do domu, i dla tych, którzy są tam teraz. Kiedy do naszego teatru przychodzi kobieta, która po raz pierwszy od dwóch lat wojny założyła sukienkę, płaczę. Dlatego że nie ma innego miejsca, w którym mogłaby ją założyć. Napisaliśmy sztukę, a główny reżyser naszego teatru Serhij Pawluk wystawił ją z artystką ludową Ukrainy Ołeną Hall-Sawalśką. Pracowaliśmy nad spektaklem w Mikołajowie, ale z zasady postanowiliśmy, że premiera odbędzie się w Chersoniu. Szef Chersońskiej Administracji Miejskiej Roman Mroczko dał nam opancerzony samochód i zawieźliśmy Ołenę Ihoriwnę do rodzinnego miasta. Więc premiera odbyła się w niezłomnym Chersoniu. Chcę podziękować Teatrowi im. Łesi Ukrainki. Przez cztery miesiące mieszkałem w Kijowie. Zwróciłem się do tego teatru i powiedziano mi, że zapewnią wszystko, co niezbędne. Pierwsze nasze spektakle po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji narodziły się tutaj. Już w sierpniu 2022 roku Teatr Chersoński wznowił swoją pracę. A Rosjanie przez dziewięć miesięcy okupacji miasta nie zdołali wystawić ani jednego spektaklu. Ich premiera planowana była na 29 listopada, ale już 11-go odzyskaliśmy Chersoń. Chersończycy są teraz na całym świecie. Niedawno byliśmy na występach na Słowacji i w każdym mieście podchodzili do nas rodacy. Mówią, że nie rozpakowują walizek i czekają, kiedy będą mogli wrócić do domu. Nasi aktorzy też się rozlecieli. Ale w każdym mieście staramy się dawać pędy. Wystawiamy nasze spektakle w Kropywnyckim, Kijowie, przygotowujemy premierę w Mikołajowie. – Pomysł tego spektaklu zrodził się już dawno – kontynuował Serhij Pawluk, reżyser-inscenizator, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. – Chcieliśmy stworzyć obraz chersońskiej wiedźmy, który wcieliłaby na scenie artystka ludowa Ukrainy Ołena Hall-Sawalśka. Początkowo myśleliśmy o tym, żeby sztukę napisał Pawło Arje, z którym współpracowaliśmy wcześniej, ale nie mogliśmy się z nim skontaktować. Wtedy szef naszego teatru Ołeksandr Knyha zaproponował chersońską autorkę
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ołenę Malarenko, która przeżyła okupację. Przekazała nam swoje szkice, my nieco je poprawiliśmy. Ołena napisała sztukę, my ją przerobiliśmy, ponieważ utwór był dość długi i składał się z nowel. A nasz zespół budował tę historię pod siebie, pod scenografię, pod postać. Ołena Hall-Sawalska to primadonna naszego teatru. Pochodzi z aktorskiej rodziny. Poznaliśmy się siedemnaście lat temu. Zrobiliśmy z nią wspólny projekt „Dwa serca” o Fainie Raniewskiej. Są podobne z typu urody i charakteru. Dopóki nie zaczęła się pełnoskalowa wojna, spektakl był grany w teatrze. Ołena Ihoriwna to potężna artystka, organiczna, szczera. Najpierw pracowaliśmy online. Potem były próby w Mikołajowie. Premierę zagraliśmy 2 grudnia ubiegłego roku w Chersoniu. Pod wybuchami, ale spektakl mimo wszystko się odbył. Już od wielu lat współpracuję z zasłużoną artystką Ukrainy Ołhą Honoboliną. I teraz razem pracowaliśmy nad rozwiązaniem scenograficznym. U autorki wydarzenia dzieją się u sąsiadki, a my zdecydowaliśmy, że mieszkanie bohaterki zostało zalane wodą. Daje to poczucie obecności w Chersoniu. Ołha zaproponowała pomysł z półkami, linoleum. Część sceny mamy zalaną wodą. Dążyliśmy do pokazania w spektaklu, że chersońskiej kobiety nikt nie zdoła pokonać. Staramy się do wszystkich wydarzeń podchodzić z humorem. W pierwszych dniach wojny bardzo ratował nas właśnie humor. Dochodziło do „przylotów”, a my pisaliśmy do siebie i żartowaliśmy. Jak już powiedziałem, chcieliśmy stworzyć silny, potężny obraz Ukrainki, kobiety-wiedźmy. Pokazaliśmy już ten spektakl w Chersoniu, Kijowie, Mikołajowie, Czernihowie, Odessie. Mamy nadzieję, że zobaczą go też inne miasta. Na Międzynarodowy Dzień Teatru wspólnie z Mikołajowskim Teatrem Akademickim wystawiliśmy dramat plastyczny „Kateryna”. Moim zdaniem wyszedł potężny spektakl. Oczywiście, chciałoby się, żeby zobaczył go także stołeczny widz. Obecnie pracujemy nad jeszcze jednym wspólnym projektem z Mikołajowskim Teatrem – spektaklem o okupacji Chersonia „Przewoźnik” według sztuki Niny Zachożenko. Mam także projekty w Połtawie i Zaporożu. – To moja pierwsza pełnowartościowa monodrama – zakończyła rozmowę Ołena Hall-Sawalska, artystka ludowa Ukrainy, wykonawczyni roli Kobiety. – W istocie prowadzę dialog sama ze sobą (jak gdybym przez komputer rozmawiała z kumpelą). Bardzo się martwiliśmy, żeby było ciekawie, żeby spektakl był zrozumiały dla widza. Najpierw pracowaliśmy z Serhijem Pawlukiem w trybie telefonicznym. Przerabialiśmy sztukę, coś skracaliśmy, coś przestawialiśmy miejscami. Monodrama to najtrudniejszy gatunek dla aktora. Wyszłaś na scenę i musisz sama trzymać widza w napięciu przez około godzinę i trzydzieści minut. Choć czasami bywa i dłużej. Na przykład w Mikołajowie dodałam dialog z widzami i spektakl trwał godzinę i czterdzieści minut. Zresztą widz wszędzie jest inny i różnie reaguje. To również trzeba brać pod uwagę. Dzień po tym, jak pokazaliśmy spektakl w Kijowie, grałam go w Czernihowie. Potrzebny jest przynajmniej jeden dzień odpoczynku, a tutaj wychodzi podwójne obciążenie. Takie rzeczy też się zdarzają. W tym spektaklu jest wiele autobiografizmu. Na przykład epizod, w którym opowiadam, że kiedy kładłam się spać, to śpiewałam „Czerwoną kalinę”, wydarzył się naprawdę. Opowiadam o swoim życiu w okupacji. O tym, jak wychodziłam do kuchni, machałam flagą i śpiewałam Hymn Ukrainy. Właśnie podczas pobytu w okupacji zrozumiałam, jak ważne jest każde słowo, każda litera Hymnu. Także razem z reżyserem wymyśliliśmy finał z himarsami. Pokazaliśmy spektakl w Kijowie już trzykrotnie. Zainteresowanie nim jest duże. Jeszcze na trzy tygodnie przed pierwszym pokazem sprzedano wszystkie bilety i, chociaż dostawiano krzesła, nie wszyscy chętni mogli się dostać. Właśnie dlatego pokazywaliśmy go drugi i trzeci raz. Wśród widzów było wielu chersończyków, ale nasza praca zainteresowała także kijowian. Ludzie dobrze odbierają, fotografują się po spektaklu. Pewna kobieta powiedziała: myślałam, że już nigdy nie zapłaczę, a tutaj przepłakałam niemal pół spektaklu i przy tym poczułam ulgę na duszy.
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie po raz pierwszy pokazano legendarną inscenizację Rówieńskiego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego „Spichlerz” według sztuki o tym samym tytule autorstwa laureatki Nagrody im. Tarasa Szewczenki Natalki Worożbyt. Stołeczny widz mógł zobaczyć ten spektakl na głównej scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Łesi Ukrainki. Według wyników prestiżowego Festiwalu-Nagrody „GRA” w trudnych latach 2022–2023 rówieński „Spichlerz” otrzymał cztery wyróżnienia: najlepszy spektakl dramatyczny; najlepsza praca reżyserska (reżyser Maksym Hołenko); najlepsza rola męska (Mark Drobot za rolę Księgarza Mortka) oraz najlepsza oprawa muzyczna (zespół „Weremija” i Stanisław Łozowski). W spektaklu wydarzenia najstraszniejszej tragedii narodu ukraińskiego XX wieku, Hołodomoru, przedstawione są poprzez losy poszczególnych ludzi, którzy kochają, zazdroszczą, zdradzają i po prostu chcą być szczęśliwi. To historia, która skłania do przemyślenia nie tylko naszej historii, ale i naszej rzeczywistości. Współczesna i wyrazista inscenizacja z oprawą muzyczną o niezwykłej urodzie, opowiadająca o wydarzeniach, wydawałoby się, odległych lat 1932–1933, w bolesnej teraźniejszości brzmi aktualnie jak nigdy dotąd. Nadszedł czas, by poznać prawdę! – Początek tworzenia spektaklu to początek pełnoskalowej wojny z Rosją – wspomina dyrektor – kierownik artystyczny Rówieńskiego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Petriw. – Było bardzo ciężko, nie rozumieliśmy, co się dzieje, co będzie dalej. Większość teatrów w ogóle nie pracowała. Już w pierwszym dniu wojny przy teatrze otwarto sztab humanitarny i pracowaliśmy w nim dwa miesiące. A pod koniec marca zebrałem zespół i powiedziałem, że trzeba zacząć coś robić także w planie twórczym. Sztuka „Spichlerz” już dawno leżała w teczce w mojej aktówce. Miałem umowę z reżyserem Maksymem Hołenką na jej wystawienie. Pod koniec marca zadzwoniłem do Maksyma, w tamtym czasie był głównym reżyserem Odeskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Wasyla Wasylki. Wtedy ten teatr nie pracował z powodu zagrożenia ostrzałami. Również w Odessie byli aktorzy, którzy nie mieli pracy. Zaprosiliśmy ich do Równego i zaczęliśmy tam tworzyć spektakl. Oprócz odesian, przyjechali do nas pracownicy teatrów z Charkowa, Krzywego Rogu i Kupiańska, w sumie 12 osób. Wszystkich ich przyjęliśmy na etat. My pomogliśmy im, a oni wnieśli świeżą krew do naszego teatru. Cały zespół pracował z natchnieniem i już we wrześniu 2022 roku zagraliśmy premierę. Utwór Natalki Worożbyt „Spichlerz” wybrano do wystawienia nieprzypadkowo. Wydarzenia, które dzieją się teraz i które działy się w latach 1932–1933, współbrzmią, wszystko jest ze sobą powiązane. I tutaj nie trzeba mówić o historii walki narodu ukraińskiego o swoją wolność i niepodległość. Ta historia jest znana. Tak jak wtedy sąsiedzi nie spieszyli się, by nam pomóc, tak i dzisiaj jesteśmy przede wszystkim potrzebni tylko samym sobie. Hołodomorem, według różnych badań, zniszczono od 7 do 12 milionów Ukraińców. Teraz niszczą nas innymi metodami, ale, tak jak wtedy, chcą zniszczyć nas jako naród. Myślę, że Maksymowi Hołence udało się połączyć te wydarzenia. Swego czasu Maksym zrobił w naszym teatrze inscenizację „Białej wrony”. Rozmawialiśmy o perspektywach, planach. Wspomniałem o sztuce Natalki Worożbyt „Spichlerz”, a on przyznał, że chce ją wystawić. Maksym miał już próby wystawienia tego spektaklu w jednym z teatrów. Ale do władzy doszedł Janukowycz i ten temat stał się nie na czasie. Sztuka czekała na swój czas. Wydaje mi się, że właśnie wydarzenia pełnoskalowej wojny dodały Maksymowi nowej wizji. Inscenizacja zdobywa widzów, znalazła oddźwięk w ich sercach. Dzisiaj spektakl jest aktualny i jestem zadowolony, że go wystawiliśmy. Autorka przyjechała na premierę. Była pod wrażeniem, a opinie z jej strony były jak najlepsze. Główne role grają zarówno etatowi aktorzy naszego teatru, jak i zaproszeni. Cieszę się, że dołączył do nas Mark Drobot, który zagrał Księgarza Mortka. Dmytro Ussow, Ołeksandr Samusenko i Inna Bulbotko z Odeskiego Teatru przyjechali do nas, kiedy tworzył się spektakl. Cieszą prace rówieńskich aktorów Dmytra Pszeczuka, Żanny Byczkowskiej, Ołeksija Tytarenki. Stworzyć spektakl pomogła błyskotliwa oprawa muzyczna. Nie bez powodu nagrodę festiwalu „GRA” za oprawę muzyczną otrzymało trio „Weremija”, które właściwie towarzyszy całemu spektaklowi. Aktor Stanisław Łozowski, który zagrał rolę Hawryła, też wiele zrobił dla oprawy muzycznej tego spektaklu. On jest człowiekiem-orkiestrą, gra na wielu instrumentach muzycznych. I, oczywiście, cała trupa. Nie mogą cztery czy pięć osób być głównymi. Tutaj główny jest zespół, niesamowita energetyka teatru. Nad spektaklem pracowała wspaniała scenografka Julia Zauliczna. Razem z Maksymem stworzyli niemało wspaniałych spektakli, razem pracowali w Odessie. Wyrazista jest jej praca jako scenografki także w naszej inscenizacji. Niełatwo było podjąć decyzję w sprawie kostiumów. Transformowały się one od początkowego zamysłu. Pierwszy akt – jedne kostiumy, a drugi – zupełnie inne. Oczywiście, jak każdy żywy organizm, spektakl zmienia się, coś starzeje się, coś odnawia, napływa nowa krew. Niestety, Wołodymyr Fedinczuk, który grał Horobcia, zginął broniąc Ukrainy w styczniu 2024 roku, teraz na jego miejscu w spektaklu jest inny aktor naszego teatru. Za każdym razem spektakl idzie inaczej. Po Kijowie zdążyliśmy już zagrać go w Żytomierzu. Tam jest inny widz, inna scena, inny dźwięk. Na rodzinnej rówieńskiej scenie on też jest inny. Przecież tworzony był pod tę przestrzeń. Wykorzystaliśmy wszystko, co jest charakterystyczne dla geografii naszej sali, możliwości techniczne teatru. W innych teatrach takich możliwości może nie być, a w niektórych są lepsze niż u nas. W Kijowie od samego rana rozpoczęła się praca nad montażem dekoracji, światła, dźwięku i trwała ona do pierwszego dzwonka przed rozpoczęciem spektaklu. To skomplikowany proces. Po występach gościnnych w Kijowie i Żytomierzu wróciliśmy do domu zmęczeni, ale szczęśliwi.
Scena Teatru im. Łesi Ukrainki jest dobra, energetyczna, odczuliśmy to. Podoba nam się ta przestrzeń, łatwo się w niej pracowało. Jesteśmy niezwykle wdzięczni kierownikowi teatru Kyryłowi Kaszlikowowi oraz jego zastępcy Wałentynowi Makarence, którzy poświęcili nam maksymalną uwagę. Stworzyli komfortowe warunki, aby nasz teatr mógł w pełni zaprezentować ten spektakl. Można było odczuć, jak reagowała sala, jaka panowała w niej atmosfera. Gastrolie podczas wojny to loteria. Wszystkie bilety są sprzedane, ale nie wiesz, czy spektakl się odbędzie, czy nie. Nie można przenieść go na inny dzień, ponieważ inne wydarzenia są już zaplanowane. I trudno powiedzieć, kiedy zespół będzie mógł przyjechać następnym razem. Ponadto wyjazd teatru do Kijowa to bardzo duże koszty. Takie gastrolie nie przynoszą zysku. To wyjazd wizerunkowy, aby pokazać najlepszy spektakl. Planujemy nowe wyjazdy do Kijowa. Mamy wiele dobrych spektakli, które chcemy pokazać w stolicy. Zamierzamy również jeszcze raz przywieźć „Spichlerz”, ponieważ popyt na niego jest ogromny. Byłoby dobrze, gdyby to znów był Teatr im. Łesi Ukrainki. Spodobała nam się scena, możliwości techniczne, sama atmosfera. Zapoczątkowaliśmy na Ukrainie praktykę wymian. Postawiłem zadanie, aby nasz teatr co miesiąc wyjeżdżał na gastrolie. Byliśmy już w Odessie, Mikołajowie, Iwano-Frankiwsku, Lwowie, Tarnopolu, Łucku, Chmielnickim i innych miastach. Również co miesiąc przyjmujemy u siebie teatr z innego miasta. Jesteśmy otwarci na współpracę zarówno z profesjonalnymi, jak i nieprofesjonalnymi teatrami. Obecnie pracujemy nad dwoma spektaklami. „Powrót” według sztuki „Wizyta starszej pani” Dürrenmatta reżyseruje dyrektor – kierownik artystyczny Małego Teatru Dramatycznego (m. Kijów) Dmytro Weselśkyj. Do końca sezonu teatr zagra jeszcze jedną premierę, reżyserem-inscenizatorem jest Ihor Biłyć ze Lwowa. Jest on reżyserem, dramaturgiem, scenarzystą i aktorem. Będzie robił spektakl według sztuki „Paraskewa” Olhy Maciupy. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia z mediów społecznościowych oraz udostępnione przez teatr
Tłumaczenie maszynowe
Andrij TOPACZEWSKI, laureat nagrody imienia Wiaczesława Czornowoła, zasłużony działacz sztuki Ukrainy
Pierwszym dziełem kina poetyckiego, według definicji krytyków filmowych, były „Cienie zapomnianych przodków” (1964 r., reżyser Serhij Paradżanow, operator Ju. Illenko). Od tego czasu zrealizowano szereg filmów, które kontynuowały tradycję wizualnej wyrazistości, etnograficznej autentyczności, nadawania cech narodowych postaciom, zachowania dziedzictwa historycznego i duchowego. Ich twórcami, oprócz Paradżanowa, byli Łeonid Osyka, Borys Iwczenko, Wołodymyr Denysenko, Iwan Mykołajczuk i wspomniany już Ju. Illenko. Jeśli chodzi o „Cienie zapomnianych przodków”, to po 27(!) latach oficjalnego przemilczania, w 1991 roku twórców filmu uhonorowano Państwową Nagrodą Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Paradżanowa nie było już wśród żywych, ale Jurijowi Illence dane było doczekać się godnego uznania. Jurij Illenko zasługuje na szczególną uwagę nie tylko jako wszechstronnie utalentowana postać artystyczna, ale także jako uczestnik narodowego ruchu oporu. Zauważył to Heorhij Kasjanow w błyskotliwym badaniu „Niezgodni: ukraińska inteligencja w ruchu oporu lat 1960–80.” (Kijów, Łybid, 1995 r.). Wspomniawszy o ideologicznym „przesłuchaniu” w Kijowskiej Wytwórni Filmowej im. O. Dowżenki, H. Kasjanow kontynuuje: „Po odpowiednich »sygnałach« komitet miejski partii postanowił sprawdzić »poszczególne kwestie pracy twórczej oraz działalności finansowo-gospodarczej« wytwórni filmowej. Pierwszorzędnymi obiektami kontroli utworzonej w tym celu komisji stały się filmy »Studnia dla spragnionych« (autor scenariusza – I. Dracz, reżyser – Ju. Illenko), »Sprawdźcie swoje zegarki« (scenariusz Ł. Kostenko, reżyseria – W. Illiaszenko) i »Kijowskie freski« (scenarzysta i reżyser – S. Paradżanow). Ideologiczni kontrolerzy okazali się mieć niezły gust – wybrali do sprawdzenia najciekawsze obrazy i scenariusze. Komisja z powodzeniem poradziła sobie z postawionym zadaniem. W przygotowanych przez nią wnioskach, które wpłynęły do KC KPU w lutym 1966 r., zaznaczono, że przy tworzeniu wskazanych obrazów »dopuszczono się licznych przekroczeń kosztów, tworzono atmosferę wychwalania i liberalizmu«... 30 czerwca tego samego roku wyszło zamknięte postanowienie KC KPU »O poszczególnych poważnych brakach w organizacji produkcji filmów w Kijowskiej Wytwórni Filmowej im. O. P. Dowżenki«. Błędy ideowe znaleziono w filmie »Studnia dla spragnionych«, dwóm innym zarzucano »wypaczanie prawdy życiowej«... filmy utalentowanych artystów trafiły na półkę”. H. Kasjanow ma na myśli ukończone, ale niepokazane. Przy tym „Kijowskie freski” S. Paradżanowa również zostały „zamknięte” jeszcze na etapie prób filmowych. Czymże nie dogodził kompartyjnym nadzorcom Jurij Illenko? W filmie „Studnia dla spragnionych” mowa o życiu i tradycjach prostego człowieka. Nie spodobało się, że stary wieśniak wypełnia swój obowiązek wobec historii, minionych i przyszłych pokoleń. Gdzież tu „socjalistyczna treść”? Ponieważ ten postulat ideologiczny był czysto spekulatywny i nikt nie wyobrażał sobie, czym jest „socjalistyczny realizm”, o naruszenie jego zasad można było oskarżyć każdego. Tak też stało się z „Cieniami zapomnianych przodków” i innymi dziełami kina poetyckiego, w szczególności filmem „Studnia dla spragnionych”. Autorowi tych słów Jurij Illenko nie raz mówił o swoim wyjątkowym pechu. W 1967 roku dyrekcja Festiwalu Weneckiego zaprosiła go z filmem „Wieczór na Iwana Kupała” do walki o główną nagrodę – „Złotego Lwa”, ale Ministerstwo Kultury ZSRR odpowiedziało, że takiego filmu... nie ma(!) Mimo wszystko reżyser dopiął swego, by film zaprezentowano na międzynarodowym festiwalu w ówczesnej Czechosłowacji. Ale w 1968 roku, w dniu otwarcia festiwalu, do Pragi wjechały radzieckie czołgi rzekomo w celu „stłumienia powstania”... Szczególnie wymowna jest historia filmu „Biały ptak z czarnym znamieniem”, stworzonego w 1971 roku, w przededniu „generalnego pogromu” ukraińskiej inteligencji (1972 r.). „Początkowo przyjęty z podwyższoną urzędową uwagą i szacunkiem – pisał filmoznawca Serhij Trymbacz – no bo jakże, na zjeździe partyjnym pokazano go jako »osiągnięcie« poprawnie zorientowanej sztuki partyjnej. Bo przecież wydawało się, że wszystko zbudowano zgodnie z prawami socrealistycznego kina: przychodzi władza radziecka na Bukowinę, życie powoli się układa... Błogostan zniknął w jednej chwili wraz z wystąpieniem na zjeździe ówczesnego pierwszego sekretarza Iwano-Frankowskiego komitetu obwodowego Dobryka. Ten od razu dostrzegł ideologiczną »dywersję«. Nie zmylił go czerwony traktor i nadzwyczaj sympatyczny Iwan Mykołajczuk w roli »prawidłowego« Dzwonnika, który zapisuje się do Armii Czerwonej, a potem wprowadza kołchoz. Jednakże przeciwstawiają mu się wojownicy UPA, partyzanci, jednym z przywódców jest – o zgrozo – Orest w wykonaniu Bohdana Stupki... Debiutant w kinie, rzekomo asympatyczny Stupka, wywołał kolosalną sympatię widzów...” (gazeta „Deń”, 10 maja 2016 r.). Czyżby znowu pech? A może państwowi sternicy mścili się za wspomniane już „Cienie...” i „Studnię...”, zwłaszcza po dojściu do władzy W. Szczerbyckiego. Nie czekając na jego referat na plenum KPU w 1974 r. o „przezwyciężeniu” kina poetyckiego, Jurij Illenko wybiera emigrację twórczą do ówczesnej Jugosławii. Tam nakręcił film „Żywio zainat” (1972 r.). Nagrodzony „Srebrną Areną” na festiwalu w Puli, film ten nigdy nie został dopuszczony do ekranów w ZSRR, a zatem i na Ukrainie. Już w czasach „głębokiej pieriestrojki” Illenko założył pierwszą niezależną wytwórnię filmową „Fest-Zemla”, gdzie nakręcił pierwszy film nie za państwowe pieniądze – „Łabędzie jezioro. Zona” (1990 r.). Film zdobył dwie nagrody na festiwalu w Cannes, ale w ukraińskiej dystrybucji go nie pokazano. Z czasem rosyjska telewizja ORT wykupiła go i na zawsze „położyła na półkę”. To zmuszało wybitnego reżysera do działania nie zgodnie z sytuacją, na pierwszy rzut oka – bez wyjścia, a wbrew zaistniałym okolicznościom. Dlatego w najbliższych 10 latach Jurij Illenko nie pracował jako reżyser-inscenizator. Wykładał na wydziale filmowym, napisał pierwszy na Ukrainie podręcznik reżyserii filmowej „Paradygmat kina”, powieść-scenariusz „Ahaswer. Kronika drugiego przyjścia Chrystusa”. Malował (trzy wystawy indywidualne). Jednak kinematografia zawsze była dla niego najważniejsza: łącznie napisał ponad 40(!) scenariuszy i librett, ale tylko siedem jego scenariuszy stało się filmami. Można pozazdrościć takiej twórczej wytrwałości, a przede wszystkim – szerokich horyzontów, wszechstronności! Jurij Herasymowycz nie lubił urzędników państwowych, nazywając ich „czynuszami”. Były ku temu wszelkie podstawy, gdyż oni, w przeważającej większości, wykonywali polecenia władzy panującej, wysługując się przed partyjnym kierownictwem, a na sztuce znali się niewiele. Wyjątek dla mnie osobiście jednak zrobił. Po spotkaniach na omówieniach scenariuszy i filmów, kiedy pracowałem w kolegium scenariuszowym Państwowej Agencji Kinematografii, podarował mi książkę „Paradygmat kina” z dedykacją: „Andrijowi Topaczewskiemu z szacunkiem i wdzięcznością za stały równy, pozytywny stosunek do mojej twórczości w Państwowej Agencji Kinematografii”. Rzeczywiście, nigdy nie czepiałem się z niepotrzebnymi radami. A życzliwe – pozwalałem sobie dawać. Radził się mnie w kwestii tekstów literackich (zaczął pisać po ukraińsku w wieku „po pięćdziesiątce”). Otwarcie nazywał siebie „kającym się janczarem”. Wszak dorastał w rodzinie wojskowego, gdzie panował „państwowy” język rosyjski. Wstąpił do Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Ołeha Tiahnyboka... W 2004 roku napisał: „Naszym głównym celem jest odradzanie Ukraińców na Ukrainie” (czasopismo „Universum”, nr 3-6, 2004 r.). Ale na pełną ukrainizację rodzina Illenków potrzebowała całego pokolenia: jeśli mowa o „janczarskim” kompleksie niższości, to jego młodszy syn, Andrij Illenko, ten kompleks całkowicie przezwyciężył, broniąc Ukrainę przed agresywnymi sąsiadami. ...„Żywio zainat” – tak witają się Czarnogórcy: powiedzmy, żyję wbrew wszystkiemu... Należy przyznać, że autor tego filmu tworzył na przekór okolicznościom, a postępował wbrew jakiejkolwiek koniunkturze. Chyba to jest znamienną cechą charakteru Illenki – twórczego i życiowego.
W tym roku obchodzimy 60-lecie ukraińskiego kina poetyckiego. Niedoceniany w czasach radzieckich, ten nurt artystyczny zyskał godne uznanie w czasach naszej Niepodległości. Wybitnym przedstawicielem kina poetyckiego jest niezapomniany reżyser filmowy, operator, scenarzysta i literat Jurij Herasymowycz Illenko.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Kotniuk Arsenij Wasylowycz — 500 hrywien. 2. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe