Ihor ZOC
Zdjęcia: Serhij PRYSUCHIN
W ostatnich dniach w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się wydarzenie z okazji 40. rocznicy pokonania katastrofy czarnobylskiej. Konferencja „Czarnobyl – niegojąca się rana Ukrainy: projekcja na rosyjsko-ukraińską wojnę” zgromadziła likwidatorów awarii oraz autorów ustawodawstwa czarnobylskiego. W swoim wstępnym przemówieniu poseł do Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Movchan podkreślił, że niszczenie najstarszych ukraińskich ziem przez reaktory atomowe nie było przypadkiem. Według mówcy budowa Dniprowskiej Elektrowni Wodnej, utworzenie Zbiornika Kijowskiego, w wyniku których w minionym stuleciu zalano setki historycznych wsi, oraz wysadzenie Zapory Kachowskiej podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny to ogniwa jednego łańcucha, czyli celowej polityki Moskwicinów zmierzającej do zniszczenia Ukrainy. „Katastrofa czarnobylska doprowadziła do ogromnych strat, ale dlaczego ukraińskie władze do tej pory nie wystawiły rachunku rządom Putina?” – pyta Pawło Movchan. Następnie przewodniczący „Proświty” udzielił głosu Wołodymyrowi Szowkoszytnemu, z którym razem pracował w jednej komisji Rady Najwyższej ds. katastrofy czarnobylskiej. Swojego współtowarzysza Pawło Movchan nazwał człowiekiem legendarnym, ponieważ Wołodymyr Szowkoszytnyj od pierwszego dnia włączył się w likwidację skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej, gdyż przez kilka lat był jej pracownikiem. Podzielił się wspomnieniami o pierwszych godzinach po wybuchu, o tym, jaka była reakcja pracowników. Rzeczywiście, z biegiem czasu wychodzą na jaw pewne wcześniej nieznane szczegóły, a pan Wołodymyr pisze o tym książkę „Czarnobyl: ja widziałem”, wydanie piąte, poprawione i uzupełnione. „Cała książka to oczy patrzące z różnych stron, świadectwa wielu ludzi, którzy znaleźli się w wirze wydarzeń” – mówi autor. Za
Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
Dzwony Czarnobyla. 40 lat od katastrofy w Czarnobylu. Z okazji tej rocznicy odbył się koncert-requiem „Czarnobyl – młodzi będą pamiętać”, który miał miejsce w Patriarchalnej Katedrze Zmartwychwstania Chrystusowego UGKK z udziałem Blažennejšego Swiatosława. To niezwykle wysokiej próby wydarzenie zgromadziło z różnych stron pełną świątynię ludzi w różnym wieku, o różnym stanie i stanowisku. Na szczęście wśród obecnych i aktywnych uczestników najliczniejsza była młodzież.
Niemal każdy w przemówieniach, muzyce i słowie zwracał się z szacunkiem i nadzieją do młodzieżowej widowni, uważając ją za najbardziej budzący nadzieję czynnik naszej przyszłości i strażnika naszej pamięci. Taki kierunek uwagi był dość naturalny, bo w świątyni dominowała społeczność studencka. Jednak wszyscy, przede wszystkim młodzi, w ciągu tego bardzo emocjonalnego, moralnego i wysokoprofesjonalnego wydarzenia oddawali zasłużony hołd głównym uczestnikom – Bohaterom Czarnobyla, którzy w tamtych przełomowych dla Ukrainy i Świata czasach, wiele nie wiedząc, mężnie i ofiarnie poświęcali swoje zdrowie, życie dla teraźniejszości i przyszłości milionów ludzi. Wśród licznej świątynnej wspólnoty, z których większość jest znacznie młodsza od tych katastroficznych lat, miesięcy, tygodni, obecni byli najbardziej wysoko postawieni – prezydent Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej Inwalidów „Związek Czarnobyl Ukrainy” Iwan Jacenko, przewodniczący Zarządu OOS „Stowarzyszenie „Afgańcy” Czarnobyla” Ołeksandr Riabeka, przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów, reżyser Serhij Bordeniuk i inni. To właśnie na nich, a w ich osobie na setki tysięcy uczestników, żywych i zmarłych, często bezimiennych bohaterów, skupiona była uwaga w tłumnie zgromadzonej Katedrze. Przejawiała się ona w słowie powitalnym Jego Błogosławieństwa Światosława oraz rektora Uniwersytetu Drahomanowa Wiktora Andriuszenki, w szczególnie przejmującym powitaniu natchnionego organizatora tego wydarzenia Ołeksandra Riabeki, który nieprzerwanie (od ćwierć wieku) na poziomie ogólnoukraińskim, z międzynarodowym udziałem, tworzy ten „Requiem Pamięci”, w którym Sztuka, Muzyka i Poezja „rozmawiają” z żyjącymi, „umarłymi i nienarodzonymi”. O tych, którzy wrócili na „czarnobylskiej tarczy” z atomowego piekła, którzy nadal żyją, walcząc z już widoczną chorobą, którzy z godnością strzegą pamięci o swoich towarzyszach broni, o tych „nienagrodzonych” Bohaterach, którzy oddali swoje życie i zdrowie dla ratowania ludzi, ziemi ojczystej, świata. W żywej przestrzeni tej wspaniałej świątyni odczuwalne było bicie ich jednego serca, napełnionego siłą ducha, odwagą, ludzkim sumieniem i czcią wobec życia. Cud, jednak ono (Serce) przetrwało, ostało się, pokonało złowieszcze atomowe jądro, wyhodowane przez moskiewską
Ciąg dalszy na str. 2
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
jego słowami prawdopodobieństwo takiej awarii było bardzo niskie, ale doszło do niej z powodu błędów konstrukcyjnych, a nie błędów w eksploatacji, jak tak chętnie twierdzono wobec władz. „Personel eksploatacyjny po prostu obmówiono”, – oświadcza pan Wołodymyr. Uważa za swój obowiązek mówić prawdę. „Nie przypominam sobie ani jednego przypadku dezercji w niewyobrażalnie ciężkich warunkach. To nie był radziecki patriotyzm, ja, na przykład, byłem patriotą swojej elektrowni atomowej”, – wyznaje. Według słów Wołodymyra Szowkoszytnoho, lepiej od niego o tragedii wiedzą Wołodymyr Cholosza – były minister do spraw Czarnobyla oraz Myhajło Borysiuk – członek Narodowej Komisji ds. Ochrony Radiacyjnej Ludności, którzy również wystąpili na konferencji. W szczególności pan Borysiuk zauważył, że nie sposób zapomnieć o nieustraszoności likwidatorów, ale trzeba pamiętać także o stanowisku radzieckich naukowców. Otóż ówczesny główny atomista ZSRR, urodzony w Tarasznie na Kijowszczyźnie akademik Aleksandrow chwalił się, że
Występuje Paweł Mowczan: reaktor w Czarnobylu jest tak niezawodny, że można by go postawić na Placu Czerwonym... (Szkoda, że nie postawili! – I. Z.). Iwan Zajec – działacz społeczny, były minister ekologii i zasobów naturalnych Ukrainy, poseł ludowy Ukrainy (I–VI kadencji), zgodził się z opinią kolegów, że imperium radzieckie celowo wyrwało część naszej historycznej ziemi, Polesia, i zauważył, że listy strat nie sporządziliśmy takiej. Zdaniem pana Zajca obecnie nie wiemy, dlaczego wróg z łatwością zajął ZAEC w 2022 roku i co naprawdę dzieje się w strefie wykluczenia oraz co robić z tą ziemią dalej. Swoim niepokojem o skutki katastrofy czarnobylskiej podzielił się Heorhij Filipczuk – działacz społeczny, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, były minister ochrony środowiska naturalnego Ukrainy. Jego obszerny artykuł na temat konferencji czytajcie na łamach numeru. O tym, dlaczego po ostrzałach dokonanych przez rosjan Kijów potrzebuje ratunku artefakty strefy czarnobylskiej, opowiedział Rostysław Omelaszko, dyrektor Państwowego Centrum Naukowego Ochrony Dziedzictwa Kulturowego przed katastrofami technogennymi. Reżyser filmowy Leonid Mużuk na przykładzie swojego serialu dokumentalnego «Czarnobyl: dwa kolory czasu» (1986–1988) opowiedział, z jakimi trudnościami przebijała się prawda o Czarnobylu do radzieckiej przestrzeni informacyjnej. Do uczestników wydarzenia zwrócili się także doktor nauk medycznych Anatolij Radzichowski oraz doktor nauk historycznych Jarosław Kałakura. Optymistycznego nastroju obecnym dodały występy artysty ludowego Ukrainy Kyryła Stecenka oraz Zasłużonego Ludowego Zespołu Pieśni i Tańca Ukrainy «Darniczanka» pod kierownictwem Petra Andrijczuka.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
sztuka pochodzi od Pana Boga, a polityka od diabła, będąc zgodnym ze słowami Olesia Honczara, który uważał sztukę za „ostatnią wyspę Wolności”. Właśnie Duch Wolności kształtował dzisiaj w tej Świątyni filozofię ukraińskiego Serca i narodowej Pamięci. Bo Czarnobyl jest nie tylko świadectwem rękoma ludzi stworzonej tragedii, dokonanej bezpośrednio i pośrednio przez „ludzi złych i obcych”, on jest symbolem naszej niezwyciężoności, żywotności. Przecież to właśnie czarnobylska tragedia stała się jednocześnie płomieniem narodowego odrodzenia, potężnym bodźcem Niepodległości Ukrainy, ponieważ na radiacyjnym „czarnobylskim gruncie” rodzili się zwiastunowie naszej Woli – Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki, Zielony Świat, Memoriał, Ludowy Ruch Ukrainy… Nie przesadzam, ale kto był w tyglu tamtych burzliwych czasów, ten prawdziwie potwierdzi, że „esereserowska” imperium, które wyhodowało powszechne zło Czarnobyla, upadło od oporu przez nie zrodzonego. Bo przebudzony ukraiński Naród „przezwyciężał Czarnobyl w sobie”, uświadomiwszy sobie, że dla Wolności za mało jest samych kulturalnych zmagań, które często przypominały „róże pod buldożerem”. Naród potrzebował innej drogi – do wyższych szczytów wolności, duchowej i politycznej suwerenności, sobornej jedności. Okrzyk „Precz z Moskwą!” nabrał siły nie błagalnej (według Chwylowego), a narodowo-wyzwoleńczej treści, z wymarzonym niebiesko-żółtym i nie zmoskwiczonym Kijowem. W tych dniach kłaniamy się sile ducha, męstwu Bohaterów Czarnobyla, jak i współczesnym Wojownikom-Bohaterom, którzy ratowali i chronią(-ili) Ukrainę i Świat, dając nadzieję na lepsze życie, chroniąc i wzmacniając naszą narodową Pamięć, podnosząc te cnoty na piedestał najwyższego narodowego szacunku i poważania. Na tej wyboistej czarnobylskiej drodze oświecenia zawsze będą stawać różni pod względem swojego światopoglądu i składu charakteru ludzie, domostwa, publiczne i władcze instytucje, szkoły, cerkwie, placówki kulturalne, rodzinne zagrody, biblioteki, instytucje informacyjne i biznesowe, realizując swoiste życiowe, duchowe, twórcze, społeczne funkcje i przeznaczenie. Jednak, jeśli człowieczeństwo jeszcze nie zatraciło się w konfrontacji z tą „diabelską” polityką, to świat, jak i każdy z nas, muszą kierować się wspólnym etycznym mianownikiem – „być odpowiedzialnym za wszystko, co żyje”. Dzisiaj raszyści z Moskwy dokonali „nowego Czarnobyla”. Czy uda się zlikwidować tę niewyobrażalnie straszną wrzodziejącą ranę, która jest największym zagrożeniem dla Ukrainy i Świata?! Jedyna broń – wierzyć i walczyć. Razem, wspólnymi siłami. Naszym skrytym amuletem jest Ukraiński Wojownik, a naszymi duchowymi zbrojami, nadanymi przez Boga, jak powiedziano w Piśmie Świętym, są: pas prawdy; tarcza wiary; hełm zbawienia; miecz duchowy. Wartości, z którymi mamy żyć, zwyciężać i pamiętać o tragedii oraz zwycięstwie Czarnobylców. Chwała Bohaterom! Heorhij FILIPCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Pocz. na str. 1
imperialnością, wieszcząc, że trzeba być silnym, niepokonanym, nieśmiertelnym, znów ratując „siebie”, „świat” przed moskiewsko-ordyńskim molochem. Bo na niezagojonych ranach Czarnobyla już dwunasty rok jątrzą się nowe i nie mniej straszne oraz bolesne, spowodowane przez raszystowskich nieludzi. Oglądając się wstecz, widzisz apokalipsę, która nie ma ani początku, ani końca. Przecież wszystko, co wydarzyło się w Czarnobylu, jest jedynie kontynuacją nieprzerwanych barbarzyńskich łowów na ludzi. Dokąd? Gdzie ich przyczynowość i źródła, kiedy wreszcie zostaną zatrzymane te żarna antyludzkiego młyna? Ciągłość pamięci historycznej, narodowej kierowała wielu obecnych ku tej prawdziwej odpowiedzi, którą do dziś próbuje się sprowadzić do poziomu postrzegania problemów technogeniczności katastrofy, klęski żywiołowej, nieurodzaju, głodu. Jednak mimo wszystko nie da się ukryć prawdy, ponieważ żadne kataklizmy naturalne nie mogą pod względem skali nieszczęść równać się z rękoma ludzkimi tworzonymi tragediami, dokonywanymi przez „ludziopodobnych”. Jak zawsze na pierwszym miejscu staje wartość Prawdy. Społeczeństwo do dziś ma jedynie przybliżone wyobrażenie o przyczynowości, charakterze i skutkach wybuchu reaktora atomowego w Czarnobylu. Przez wszystkie te lata w każdym domu władzy, w zależności od preferencji politycznych, dominowała własna „czarnobylska nieprawda”. Najbardziej obiektywną oceną była „prawda o zatajaniu prawdy” dotycząca tragedii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Nie wdając się w analizę przyczyn niedopuszczenia do „tajnych” dokumentów i faktów, wiele rzeczy świadczących o tej niemoralności było widocznych, zaczynając choćby od masowych pierwszomajowych demonstracji w 1986 roku, na które kompartyjne organy wyprowadziły setki tysięcy dzieci w warunkach aktywnego skażenia radiacyjnego. Choć dane z początku maja świadczyły, że sytuacja była skrajnie zagrażająca. W Kijowie w tych dniach poziom tła gamma wynosił 1100–2000 µR/h, przekraczając 100-krotnie tło naturalne. Jednocześnie właśnie w maju z Moskwy nadchodzi wytyczna „w sprawie sytuacji radiacyjnej w mieście Kijowie” (wiceprezydent AMN ZSRR L. Iljin, J. Izrael), w której zaznaczono: „analiza sytuacji radiacyjnej w Kijowie świadczy o braku wskazań do ewakuacji ludności, w szczególności dzieci”. Ówczesny minister USRR Romanenko otrzymuje polecenie od ministerstwa ochrony zdrowia ZSRR, przekazując je każdemu ukraińskiemu lekarzowi, aby „w historii choroby nie odnotowywać żadnych chorób radiacyjnych, poza ostrą chorobą popromienną”. A już 23 maja wspomniany minister, składając raport w KC KPU, będzie twierdził, że „dzieci w wieku niemowlęcym i przedszkolnym nie wymagają specjalnego uzdrowiska poza granicami Kijowa. Przebywanie kobiet w ciąży w Kijowie i obwodzie kijowskim (z wyjątkiem niektórych rejonów) nie stanowi niebezpieczeństwa dla organizmu kobiety i przyszłego dziecka”. Zatem można uznać, że polityka zatajania i „minimalizacji” strasznego zagrożenia była również przejawem realnego ekobójstwa. Bo w rzeczywistości była to katastrofa o niewiarygodnej skali. Kiedy częściowo uchyliła się żelazna kurtyna nieprawdy, w centralnych czasopismach Ukrainy („Uriadowyj kurjer” z 26 czerwca 1997 r., „Hołos Ukrajiny” z 21 stycznia 1998 r.) opublikowano bardziej obiektywne dane o emisjach substancji radioaktywnych z reaktora, ekwiwalentnych odpadom, które powstałyby w wyniku wybuchu 90 bomb atomowych zrzuconych na Hiroszimę. A pod względem mocy napromieniowania wybuch czwartego bloku energetycznego przyrównywano do wybuchu 300 „hiroszimskich” bomb, choć zagraniczni naukowcy uważali 800 takich bomb za bardziej prawdziwą liczbę. Według danych z 1996 roku do środowiska naturalnego wyemitowano ponad 50 mln kiurów i jedna trzecia terytorium Ukrainy stała się jednorazowo skażona radiacyjnie. Choć według obliczeń niektórych naukowców liczba ta jest w rzeczywistości znacznie wyższa – 1 mld Ci. Nawet nie sposób wyobrazić sobie skali katastrofy wszechświatowej i przyszłego losu Ukraińców, gdyby moskiewsko-imperialnym planom udało się jednak zrealizować na Ukrainie budowę dodatkowych reaktorów atomowych na 40 placówkach w różnych regionach, w szczególności budowę kolejnych 6 nowych w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. A planowano to przy założeniu, że deficyt wody w 1984 roku wynosił już 4 mld m sześc. rocznie, a w 2000 roku – 16 mld m sześc. Mimo to rozpoczynano ich budowę, co najstraszniejsze – w gęsto zaludnionych rejonach. Przypomina się początek naszej Niepodległości (1992 rok), kiedy Iwan Dracz, występując podczas wręczenia nagrody fundacji Antonowyczów, wypowiedział wiele niemal proroczych słów z tego, co obecnie staje się jeszcze bardziej zrozumiałe i aktualne. Uczciwie i bez metafor powie: „Atomowa błyskawica Czarnobyla uderzyła w genotyp ukraińskiego Narodu… Ludobójstwo pojawiło się znów dla Ukrainy. Jeśli Czarnobyl to nasz ojciec, to rok 1933 to nasz dziad”. W rzeczywistości Czarnobyl stał się kontynuacją nieprzerwanego, nieskończonego ciągu tragicznego bytu Ukraińców, którzy mieli nieszczęście współżyć ze swoim „kainem-zabójcą”. Choć przez dziesiątki lat, a także w te straszne czarnobylskie dni, zewsząd z publicznych „kłamczuchów” rozbrzmiewał tyczynowski hymn USRR: …Nam zawsze w bitwach o los narodu Był przyjacielem i bratem naród rosyjski… Tak, to niesławne „braterstwo” czule odbijało się echem na Sołowkach, w Magadanie, na Kołymie, w Bykowni, w więzieniu na Łąckiego, w innych miejscach szerokiej „geografii” ukrainobójstwa, dochodząc do swojego apogeum pełnoskalowej wojny, której celem dla takich „braci” jest ostateczne rozwiązanie „kwestii ukraińskiej”. A wcześniej były etnobójstwa, lingwobójstwa, wielkie głody, rusyfikacja, wykorzenienie, wynarodowienie, ekobójstwa… Nie sposób zliczyć „małych i wielkich” Czarnobyli. Za to można bezbłędnie stwierdzić, że Moskale, kradnąc (ich utrwalona tradycja!) Wyszogrodzką Matkę Boską, fałszywie przerabiając ją na „włodzimierską”, zostawili nam w spadku Czarnobylską, z którą znów spotykamy wojnę Moskala. Ta egzystencjalna wojna z Moskowią, która od wieków trwa o prawo do życia i bycia, wulkanicznie wyrzuciła na powierzchnię ogromny skrzep prawdziwej magmy, naświetlając nowe strony źródeł, początków heroizmu i tragedii naszego narodu. Wiele pokoleń, przechodząc przez sito polityki, ideologii, edukacji obcych państw i imperiów, było pozbawionych poznawania prawdy „o sobie”. Ów szewczenkowski gromki „…kim jesteśmy? Czyimi synami? jakich ojców? Przez kogo? za co zakutymi?..”, ów nawołujący „Za coż myśmy się rżnęli z ordami? Za cośmy bronowali włóczniami Moskiewskie żebra?” („Czyhrynie, Czyhrynie”), zapadając w duszę, brzmiał dzwonami pod sklepieniem świątyni w wykonaniu artysty ludowego Ukrainy Anatolija Palamarenki, zachowując siłę ducha narodu, przypominając każdemu świadomemu Ukraińcowi, że nasza przyszłość poznaje się tylko wtedy, gdy przemówi prawdą twoja przeszłość. Tego nigdy nie osiągnie się ani rozumem, ani sercem, ani duszą, jeśli twoją historię piszą obcy w obcych stolicach, jeśli jest opowiadana „innym” językiem i kulturą. Bo wtedy nawet na własnej ziemi stajesz się tak biedny, że jesteś zmuszony „sprzedawać się” za chleb i wodę. A tracąc wolność, Ukrainiec nie jest gospodarzem na swojej ojczyźnie, gubiąc swoją duszę, pamięć narodową, język ojczysty, wiarę i szkołę. Wtedy rozpoczyna się niemal nieodwracalny proces rozkładu i rozpuszczenia się wśród innych, silniejszych w zuchwałości i agresji. Czarnobylskie dni przypominają nam o dalekiej od uproszczonej modelu historycznych „relacji” Ukraińca z Moskalem. Ponieważ przeszłość i perspektywa przyszłości, nie mówiąc już o teraźniejszości, wydają się takimi, które nie przewidują dalszego „współistnienia” w cywilizacyjnym formacie tych różnobiegunowych wspólnot. To egzystencjalne „Albo/Albo” (według twórcy egzystencjalizmu S. Kierkegaarda) jest przyczynowością, istotą i przyszłością ordyńskich wojen, które nie mają ani początku, ani końca, dopóki nie skona na ciele ludzkości ten zły twór błotnego imperium – „federalna” Moskowia. Taki sprawiedliwy finał dawno już mógłby nastąpić, gdyby świat „silnych” był nieco bardziej ucywilizowany, moralniejszy, odpowiedzialniejszy „za wszystko, co żyje”, a nie splugawiony parchami pieniędzy, zysku, władzy i „ułagodzeniem” już nie „Złotej”, a zdziczałej ordy. Przecież odkąd w 1839 roku Francuz A. de Custine napisał o „mikołajowskiej Rosji”, że „Kreml to kapiszcze despotyzmu, a ten zaborczy naród kocha bardziej niewolę niż wolność, pełzając przed tyranem”, to nic się nie zmieniło, chyba że na gorsze. Dlatego dzięki przede wszystkim autorom projektu (O. Riabeka, W. Fedoryszyn) i Uniwersytetowi Drahomanowa sensy prawdy historycznej, pamięci narodowej, żywotności Narodu Ukraińskiego pełnym głosem po raz kolejny brzmią w świętym Soborze bólem, nadzieją i wiarą, że światło jednak pokona ciemność, a szczeremu i wysokiemu niebu nie będzie już nigdy zagrażać moskiewskie jądro atomowe. Tę najwyższą ogólnoludzką ideę utalentowanie i szczerze wzmacniali swoimi muzami znani mistrzowie sztuki narodowej Słowa, Poezji, Muzyki, Nauki. Utwory T. Szewczenki, M. Łysenki, O. Konyskiego, M. Łeontowycza, M. Skoryka, O. Biłasza, A. Malyszki, M. Tkacza, J. Stankowycza, W. Samofałowa, A. Rohowcewej, A. Palamarenki, P. Mowczana, S. Bordeniuka, S. Wakarczuka, J. Sawczuka, S. Mahery, D. Klahlina oraz A. Szewczuka, a także wspaniałe pod względem kunsztu wykonawczego chóry studenckie, studencka orkiestra symfoniczna Narodowej Akademii Muzycznej, orkiestra kameralna wydziału sztuki imienia A. Awdijewskiego Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Drahomanowa obramowywały to duchowe wydarzenie estetycznie, moralnie i patriotycznie. Czuło się, że narodziła się tu ta rzadka chwila, kiedy sztuka obnażała cały ludzki nerw, przenikała w najskrytsze zakamarki duszy, otwierając na oścież drzwi dla „prześladowanej prawdy”. Najwyraźniej rację miał już wspomniany I. Dracz, że sztu-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
klasy. Osobno zaznaczono, że pedagożka wiązała zachowanie chłopca z nieobecnością ojca, który służy w Siłach Zbrojnych Ukrainy, faktycznie przerzucając na dziecko odpowiedzialność za okoliczności wojenne jego rodziny. Ukraiński szef kuchni, restaurator i juror projektu “MasterChef Ukraina” Wołodymyr Jarosławski opowiedział o szczegółach przygotowania kolacji dla brytyjskiego księcia Harry’ego, księcia Sussex, który w zeszłym tygodniu odwiedził Kijów i wziął udział w Kijowskim Forum Bezpieczeństwa. “Wiem, że jego mama, księżna Diana, bardzo lubiła barszcz. Czytałem, że dodawała tam nawet mleko lub jogurt – ciekawy fakt, prawda? A sam książę od dzieciństwa lubi proste jedzenie. Dlatego postanowiłem nie wymyślać, a iść od serca i od korzeni” – napisał pan Jarosławski w sieci społecznościowej Facebook. Ogłosił menu wieczoru: ukraiński barszcz na domowym kwasie, marynowana czosnaczka, pędy czosnku, organiczny koperek. “Wszystko uczciwe, wszystko nasze. A wino – od ukraińskich producentów z inicjatywy Oli Hirman” – dodał szef kuchni. W tymczasowo okupowanym Krymie 61-letniemu emerytowi MSW Ukrainy zasądzono 2 lata kolonii karnej za żartobliwy obrazek z Jezusem, który mówi “zabić moskala”. Okupacyjny miejski “sąd” w Sudaku oskarżył mężczyznę o “nawoływanie do ekstremizmu”, donosi “Ukraińska Prawda” w oparciu o rosyjskie media “Mediazona”. Skazany mężczyzna to emeryt Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy, który nie popierał pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Od 24 lutego 2022 roku do 25 czerwca 2023 roku rzekomo przechowywał na komputerze “antyrosyjskie” zdjęcia i filmy. Korzystał także z zasobów, które według wersji siłowików “negatywnie przedstawiają FR, w szczególności jako agresora i okupanta, który wtargnął na terytorium Ukrainy i stosuje podczas “swo” przemoc wobec ludności cywilnej, w szczególności kobiet i dzieci”. 28 kwietnia w Kijowie odbyło się nabożeństwo żałobne z okazji czterdziestego dnia od śmierci Patriarchy Filareta. Mszę celebrował Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy, Błogosławiony Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz. Żałobna Boska Liturgia i panichida odbyły się w soborze katedralnym św. Włodzimierza, donosi wydanie “OGO”. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
W krajach Unii Europejskiej przebywa obecnie około 1 mln 420 tysięcy ukraińskich mężczyzn w wieku od 18 do 64 lat, którzy otrzymali status ochrony czasowej. Informuje o tym medium „Słowo i diło”. Największą liczbę takich obywateli odnotowano w Niemczech, Polsce i Czechach. Właśnie te kraje pozostają kluczowymi centrami zakwaterowania Ukraińców, którzy wyjechali po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny. Temat przebywania mężczyzn w wieku poborowym za granicą wywołuje ostre dyskusje w ukraińskim społeczeństwie. Z jednej strony część obywateli wyjechała legalnie jeszcze przed wprowadzeniem ograniczeń lub ma ustawowe podstawy do przebywania za granicą. Z drugiej strony kwestia sprawiedliwego podziału obowiązków podczas wojny staje się coraz bardziej wrażliwa. Ambasador w Wielkiej Brytanii, były naczelny dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerij Załużny podczas dyskusji online, zorganizowanej przez Kijowską Szkołę Administracji Publicznej im. S. Nyżnego, nakreślił kluczowe zasady, które jego zdaniem określają zwycięstwo Ukrainy w wojnie. Informuje o tym „Dnipro Operatywnyj”. Według słów Załużnego chodzi o trzy podstawowe składowe. Pierwszą nazwał poczucie bezpieczeństwa: przyszłe pokolenia Ukraińców nie powinny widzieć wojny. Drugim warunkiem są nieograniczone perspektywy rozwoju – państwo musi zapewnić możliwości wzrostu i powojennej odbudowy. Trzecia zasada to poczucie domu, kiedy obywatele czują się na Ukrainie chronieni i pewni. Osobno Załużny podkreślił cenę, którą już zapłaciło ukraińskie społeczeństwo za wolność. „Za nasz kraj bardzo wielu ludzi już oddało swoje życie, to najdroższe, co może być. Muszą pojawić się liderzy, którzy zechcą zobaczyć Rosję pokonaną” – zaznaczył. Odpowiadając na pytania medium today.ua, szef Sztabu Generalnego, naczelny dowódca Sił Zbrojnych w latach 2014–2019, doktor nauk wojskowych, generał armii Ukrainy Wiktor Mużenko, który obecnie pracuje jako główny pracownik naukowy Centralnego Instytutu Naukowo-Badawczego, powiedział między innymi: „Jak to możliwe, że minister obrony przygotowuje reformę Sił Zbrojnych, jednak ukrywa ją przed Sztabem Generalnym i przed naczelnym dowódcą? To całkowite niezrozumienie swojego miejsca i przeznaczenia. Publicznie zadeklarował stworzenie jakichś centrów kompetencji technologii wojskowych, co między innymi przewiduje zjednoczone zarządzanie dronami, a w perspektywie innymi systemami, włącznie z artylerią, poprzez cyfrowe ekosystemy. Ale to nie jest jego funkcjonalność. W jaki sposób on to będzie robił bez Sztabu Generalnego? Czy on przejmuje na siebie funkcję operacyjnego zarządzania? Ludzie, którzy przyszli do ministerstwa, nie rozumieją, jak armia jest budowana i na jakich prawach oraz zasadach istnieje. Dzisiaj, poza głośnymi deklaracjami, które bardziej przypominają PR niż realne osiągnięcia, nic, niestety, nie widać”. W rezultacie, według słów generała armii Wiktora Mużenki, możemy dojść do porażki, jeśli nie zmienimy podejścia do Sił Zbrojnych Ukrainy oraz wewnątrz nich. „Teraz to jedyna skuteczna instytucja, patrzą na nią wszyscy nasi partnerzy. Od działań armii zależy poziom zachodniej pomocy. Widzicie przecież – jak tylko SZU się wycofują, natychmiast albo powstaje opóźnienie w jakiejś procedurze, albo wykorzystują jakiekolwiek przyczyny typu „Orban sprzeciwia się”, albo Parlament Europejski nie podejmuje decyzji. A jeśli armia pokazuje jakiś sukces, pojawia się dodatkowe finansowanie. Czyli partnerzy orientują się na SZU, a my z jakiegoś powodu je rozbijamy” – powiedział pan Mużenko. „Wczoraj (14 kwietnia br.) pojawił się podpis pod ustawą o karaniu za niby „antysemityzm”, przyjętą jeszcze w 2022 roku. W tym fakcie jest dość oznak – zarówno naruszeń praw konstytucyjnych wszystkich narodów Ukrainy, jak i procedur konstytucyjnych oraz funkcji stanowienia prawa przez prezydenta. Ukraińcy duchem bronią narody świata przed moskiewską ordą, a prezydent i jego biuro taką polityką, najwyraźniej, sieją niezgodę. Uważam, że potrzebujemy „Ustawy o interesach narodu tytularnego”. Właśnie on jest gwarantem naszego zwycięstwa, pokoju i dobrobytu. Taka ustawa określi karę dla każdej władzy za niezgodę na tej błogosławionej dla wszystkich ziemi” – napisał na swojej stronie na Facebooku działacz społeczny Pawło Żebriwski. „Ukraina – to kraj, gdzie dozorca broni dziecka przed bandytą, a policjanci od niego uciekają. Mamy jeszcze wiele absurdalnych rzeczy. Jakie wybory 2019 roku, jaka ustawa o walce z antysemityzmem, tak jak i to, że policjanci „nie są nauczeni walczyć”, a traktorzyści, wychodzi na to, są nauczeni” – napisał na swojej stronie na Facebooku dziennikarz i działacz społeczny Wasyl Czepurnyj. Gazeta „Silśki wisti” (nr 13, 26.03.2026) opowiada, że w hromadzie opiszniańskiej w obwodzie połtawskim rozpoczęto inwentaryzację opuszczonych i niezamieszkanych domów. Miejscowe władze planują stworzyć rejestr takich domostw, aby przyciągnąć nowych mieszkańców i w ten sposób odradzać wiejskie miejscowości. Obecnie do listy wpisano ponad 30 domów w kilku wsiach hromady. Koszt takiego mieszkania – od 2 do 30 tysięcy dolarów. Rodzina i osoby powiązane z nowo mianowanym szefem SBU w obwodzie charkowskim Denysem Lutijem od 2021 roku nabyły nieruchomości, samochody i motocykle na sumę około miliona dolarów. Mowa o tym na stronie „Ukraińskiej prawdy” w odniesieniu do śledztwa Bihus.Info. Przed mianowaniem na stanowisko szefa zarządu SBU obwodu charkowskiego Denys Lutij był zastępcą szefa zarządu SBU obwodu dniepropetrowskiego. Wcześniej, według danych źródeł mediów, pracował w zarządzie „K” SBU w obwodzie lwowskim, a potem zajmował się bezpieczeństwem w Odeskim Morskim Porcie Handlowym. Pod koniec 2021 roku żona Lutija, Julia, nabyła dwa mieszkania w odeskim domu klubowym „Awinion” na wybrzeżu Morza Czarnego. Wtedy sumaryczna wartość aktywów mogła wynosić około 80 tysięcy dolarów, zaznacza medium. Były prokurator Dmytro Kazak, który obecnie mieszka w Szwecji, złożył pozew do Charkowskiego Okręgowego Sądu Administracyjnego z żądaniem wypłaty 4,8 mln hrywien niedotrzymanego wynagrodzenia, informuje OBOZ.UA. Wcześniej ten sam sąd podwyższył mu emeryturę do 156,7 tys. hrywien miesięcznie. Teraz 36-letni prokurator-uciekinier uważa, że latami otrzymywał mniej, niż powinien zgodnie z prawem. Wydawnictwo przypomina, że Kazak otrzymał pierwszą emeryturę jeszcze w wieku 29 lat dzięki orzeczonej niepełnosprawności. W codziennym życiu 62% Ukraińców porozumiewa się głównie lub zawsze w języku ukraińskim. Świadczą o tym wyniki badania konsumpcji mediów przez Ukraińców, które firma Gradus przeprowadziła na zlecenie Ministerstwa Kultury Ukrainy przy wsparciu Fundacji Charytatywnej „MHP-Hromadzie”. Przejście na ukraiński w konsumpcji mediów odbywa się szybciej niż w codziennym porozumiewaniu się: w ciągu ostatnich czterech lat 51% ankietowanych powiedziało, że zaczęło znacznie więcej konsumować treści w języku ukraińskim, a kolejne 14% przeszło na niego częściowo, informuje wydawnictwo „Czytomo”.
W Odessie sąd wydał wyrok w sprawie miejscowego mieszkańca, którego oskarżono o rozpowszechnianie prorosyjskich materiałów, radzieckiej symboliki oraz publikacji podżegających do waśni na tle narodowościowym. Na podstawie sumy artykułów mężczyźnie wymierzono karę pięciu lat pozbawienia wolności, jednak zwolniono go z odbywania kary z okresem próby. Informuje o tym portal Nowyny LIVE, powołując się na Jednolity państwowy rejestr orzeczeń sądowych. Jak ustaliło śledztwo, oskarżony korzystał z otwartego profilu w portalu społecznościowym Facebook i rozpowszechniał publikacje, w których twierdzono, że Ukraina rzekomo sama jest winna wojny, a Rosja „wyzwala”. Niektóre wpisy zawierały nawet obraźliwe wypowiedzi pod adresem Ukraińców oraz negowanie ukraińskiej państwowości. Oprócz tego śledczy odnotowali udostępnienia wspierające rosyjską armię oraz aprobatę dla okupacji ukraińskich terytoriów. Stan na 2026 rok wskazuje, że na terytorium kontrolowanym przez Ukrainę mieszka około 29 milionów ludzi – mniej więcej o milion mniej niż w ubiegłym roku. Poinformowała o tym wydanie „Słowo pro słowo” socjolog Ella Libanowa. Według ekspertki główną przyczyną zmniejszenia liczby ludności stała się wysoka śmiertelność, podczas gdy mniejsza część obywateli wyjechała za granicę. Szacunek na poziomie 29 mln ma margines błędu do pół miliona, jednak ogólna tendencja jest oczywista – populacja Ukrainy nadal się zmniejsza. Pani Libanowa skomentowała obawy dotyczące masowych wyjazdów mężczyzn w wieku 18–23 lat po złagodzeniu ograniczeń. Według niej statystyki Eurostatu nie potwierdzają znaczącego wzrostu liczby mężczyzn z tej grupy wiekowej za granicą. Rosja przeznaczała środki na promowanie tak zwanego „ustawy językowej Kiwałowa – Kolesniczenki”, która de iure nadawała językowi rosyjskiemu status regionalnego na Ukrainie, a de facto przybliżała jego wagę do państwowego. Finansowanie napływało zarówno przed, jak i po uchwaleniu ustawy i było kierowane na wydarzenia publiczne, artykuły w mediach oraz materiały drukowane dla ukraińskiej opinii publicznej i instytucji międzynarodowych, stworzone w szczególności w celu wywierania „presji politycznej na ukraińskie władze”. Ustaliły to „Schemy” (Radio Swoboda), analizując i weryfikując dokumenty wyciekłe z „Prawfondu” – rosyjskiej organizacji państwowej „wspierającej rodaków za granicą”. Współautorzy ustawy językowej, ówcześni deputowani ludowi z „Partii Regionów” Wadym Kolesniczenko i Serhij Kiwałow, na prośbę „Schem” o komentarz nie odpowiedzieli. Skandal w lwowskiej szkole nr 13, gdzie nauczycielkę języka ukraińskiego i literatury podejrzewa się o systematyczne nękanie syna żołnierza, doczekał się oficjalnego ciągu dalszego. Specjalna komisja, powołana do zbadania incydentu, opublikowała już wstępne wyniki, które wskazują na występowanie poważnych naruszeń w placówce oświatowej. Poinformował o tym wydanie „to-day.ua” dyrektor departamentu edukacji i kultury Rady Miejskiej Lwowa Andrij Zakałuk. Historia zyskała rozgłos po zgłoszeniu Oleha Zwozdy – żołnierza Gwardii Narodowej Ukrainy, który obecnie przebywa na froncie. Według jego słów jego syn, uczeń siódmej klasy, stał się obiektem systematycznego poniżania ze strony pedagożki. Nauczycielka języka ukraińskiego, jak twierdzi ojciec, wielokrotnie pozwalała sobie na obraźliwe wypowiedzi pod adresem dziecka, w szczególności nazywała go „debilem” i „tępym” w obecności wszystkich
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w akcjach protestacyjnych. Z powodu groźby uwięzienia wyjechał z Białorusi – początkowo do Gruzji, a po pewnym czasie przeniósł się na Ukrainę. Poległy miał zaledwie 27 lat... Mówię o białoruskich „chłopakach” raczej z przyzwyczajenia językowego. Ale przecież także kobiety Białorusi aktywnie walczą o wyzwolenie Ukrainy! Zarówno na tyłach, jak i na froncie. 17 stycznia 2025 roku na kierunku pokrowskim zginęła Maria Zajcewa. Białorusini pamiętają jej zdjęcie jeszcze z 2020 roku: wtedy została zraniona odłamkami granatu hukowego oraz kilkoma gumowymi kulami. Straciła słuch w prawym uchu. Maria kochała swój ojczysty język białoruski, czytała folklor, posiadała głęboką wiedzę historyczną i zawsze inspirowała tych, którzy byli obok. Mówiła też, że każdy Białorusin, który chce zobaczyć swój kraj wolnym, powinien walczyć za Ukrainę. Chciała być jedną z tych, którzy jako pierwsi wzniecą ruch partyzancki na Białorusi. Była romantyczką do szpiku kości – dlatego na zdjęciu wygląda jak prawdziwy aniołek, niemal dziecko. Choć ukraińscy towarzysze broni ocenili ją inaczej. „Cechowała ją wewnętrzna szlachetność”. Podkreślali „determinację i skupienie na pracy”. Mówili, że była „nieporuszona jak skała, a jednocześnie bardzo życzliwa”. Nic dziwnego, że w wieku 22 lat Maria została snajperką. W końcu z Rosjanami miała własne rachunki do wyrównania. Dziewczyna zginęła 17 stycznia 2025 roku, dzień po tym, jak skończyła 24 lata. *** Można by jeszcze długo opowiadać o tych Białorusinach (młodych, dojrzałych, a nawet starszych), którzy opuścili swój kraj po protestach w 2020 roku. Mówi się o dziesiątkach, jeśli nie setkach tysięcy. Europa nie otoczyła ich taką opieką jak Ukraińców po lutym 2022 roku. Dlatego wielu z nich było bardzo ciężko zaczynać wszystko od zera w nowym miejscu. Mimo to Białorusinom udało się zorganizować swoje życie kulturalne – najlepiej prawdopodobnie w Polsce. Utalentowana piosenkarka Kaciaryna Wadanosawa każdą swoją audycję z cyklu historycznego „Tryzub i pahonia” kończy słowami: „Bądźmy razem z Ukrainą!”. Audycję chętnie oglądają Ukraińcy, jedna trzecia (jeśli nie więcej) komentarzy jest w języku ukraińskim. Potwierdza to tezę, że nawet niewielkimi siłami można czynić dobro. Mamy prawo nie lubić Białorusinów, którzy dokonali wyboru na korzyść Rosji. Jednocześnie moglibyśmy znacznie bardziej pomagać Białorusinom, którzy pomagają nam.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij ŁASZCZENKO. Być może Kreml uważał, że ze strony Mińska nie będzie już żadnych politycznych niespodzianek, więc nie warto organizować represji przeciwko świadomym narodowo Białorusinom. A ci, korzystając z okazji, znacząco zwiększyli swoją aktywność, dlatego elementy „miękkiego oporu” w republice nie były rzadkością. Powiedzmy, studenci wydziału filologicznego mogli dość głośno, przyciągając uwagę kupujących, rozmawiać z kioskarzami, którzy zamiast żądanej gazety „Wiaczernij Minsk” oferowali im egzemplarz… „Wieczerniego Minska”. Białoruski wariant w republice również był wydawany, ale kioskarze z przyzwyczajenia przykrywali go rosyjskim, bo właśnie temu ostatniemu pierwszeństwo dawali miejscy czytelnicy. I oto znaleźli się ludzie gotowi konfliktować z mimowolnymi naruszycielami praw językowych Białorusinów. Jeszcze zasypywali instytucje państwowe listami z żądaniami zwiększenia odsetka białoruskojęzycznych szyldów, a także „zbiałoruszczenia” transportu, w szczególności metra. Oczywiście na tle sąsiednich Łotwy, Litwy i Ukrainy sytuacja była trudniejsza, ale zwracam uwagę właśnie na to, że w republice już było komu walczyć o język. W połowie lat 80. przywiezione z Mińska taśmy z piosenkami białoruskich bardów czy grup rockowych mocno podnosiły na duchu fanów ukraińskości w Kijowie, Dnieprze czy Lwowie. Oczywiście nie były to piosenki w rodzaju naszych powstańczych, jednak u „siabrów” nie brakowało utworów narodowo zorientowanych, poetycko doskonałych, z głęboką treścią filozoficzną. Na początku lat 90. znacząco przybyło białoruskojęzycznego produktu kulturowego. Negatywny przełom nastąpił w 1996 roku, kiedy Łukaszenka otwarcie przeszedł do ofensywy przeciwko wszystkiemu, co białoruskie. *** Obecnie dość często padają oskarżenia pod adresem Białorusinów, że nie wykazali się wystarczającą jednością narodową i odpornością polityczną. Być może i tak, ale przecież i my mogliśmy bardziej pomagać północnemu sąsiadowi, tym bardziej że było to w naszym interesie. Niekiedy oskarża się Białorusinów także o to, że w 2022 roku nie zatrzymali posuwania się wroga na terytorium obwodów czernihowskiego i kijowskiego. Po pierwsze, Białorusini nie składali przysięgi na wierność narodowi ukraińskiemu, w odróżnieniu, powiedzmy, od ukraińskich funkcjonariuszy siłowych z Krymu, Doniecczyzny, Ługańszczyzny, Chersońszczyzny, Mikołajowszczyzny i Zaporoża. I nie byli zobowiązani ryzykować swoim zdrowiem i życiem, a także losem swoich bliskich. Mimo to próby pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy były niejednokrotne. Już 24 lutego 2022 roku Związek Białoruskiej Opozycji BYPOL rozpoczął szereg akcji skierowanych przeciwko zapleczu logistycznemu rosyjskich wojsk. Poszczególne komórki BYPOL otrzymały instrukcje dotyczące niszczenia infrastruktury transportowej na białoruskiej kolei. W obwodach brzeskim, homelskim i mohylewskim zniszczono urządzenia sygnalizacyjne, a tory kolejowe zostały zablokowane. Ruch rosyjskich eszelonów wojskowych został całkowicie wstrzymany w porze nocnej. Białoruscy maszyniści masowo odmawiali prowadzenia lokomotyw. „Naszym obowiązkiem i w naszej mocy jest robienie realnych rzeczy, aby zatrzymać wojnę, uwolnić się od okupacji rosyjskich wojsk i przywrócić dobre imię naszych przodków. „Wojna szynowa” – to wiedza, którą otrzymaliśmy w spadku. To jest to, co umiemy i co jest w zasięgu każdego z nas” – mówili wtedy białoruscy antyfaszyści. W nocy 2 marca 2022 roku w Stołpcach zatrzymano Serhija i Katerynę Hlibków, którzy na torach kolejowych podpalili kłody. Małżeństwo miało troje małoletnich dzieci, ale to nie powstrzymało ich przed ryzykownym krokiem. W Osipowiczach zatrzymano 43-letniego Ołeksija Szyśkowca, który nie tylko przygotowywał akcje na kolei, ale także aktywnie wytwarzał „koktajle Mołotowa”. A następnego dnia funkcjonariusze zatrzymali jeszcze jednego „szynowego partyzanta” w rejonie miasta Żodzino. Wygląda na to, że białoruscy patrioci uwierzyli w swoje siły, przypominając sobie wyczyny ojców i dziadów. Jednak represje nie kazały na siebie długo czekać. 4 marca w Swietłohorsku zatrzymano grupę miejscowych mieszkańców. Okazało się, że 28 lutego przyszli na odcinek kolejowy za miastem. Oblali szafę przekaźnikową sygnalizacji, centralizacji i blokady (SCB) i podpalili ją. Linia, która prowadziła na ukraiński Owrucz, została wyłączona z eksploatacji. Podziemnych działaczy udało się odnaleźć. Postawiono im zarzuty karne za dokonanie aktu terroryzmu. W wyniku fali przeprowadzonych akcji, obawiając się dywersji, białoruska kolej wstrzymała tranzyt eszelonów wojskowych. 19 marca 2022 roku prezes zarządu „Ukrzaliznyci” Ołeksandr Kamyszin, który wcześniej oficjalnie zwracał się do białoruskich kolejarzy z prośbą o niewykonywanie zbrodniczych rozkazów Rosji, poinformował, że połączenia kolejowego między Białorusią a Ukrainą już nie ma. I podziękował za to białoruskim patriotom. *** Warto zaznaczyć, że opór wobec białoruskiej władzy to zupełnie nie to samo, co opór wobec ukraińskiej, gruzińskiej czy, powiedzmy, ormiańskiej. Ojciec Bohatera Niebiańskiej Sotni Serhija Nihojana nie musiał wysłuchiwać od swoich ziomków wyrzutów, że jego syn, przychodząc na Majdan, poparł ukraińskich „nazików”. Białorusinom było znacznie trudniej. Jeśli wspomnieć innego Bohatera Niebiańskiej Sotni, Michaiła Żyznewskiego, to po jego śmierci na Majdanie rodzina Żyznewskich na Białorusi stała się wyrzutkami. Obrażano ich na ulicach i w szpitalach, do mieszkania kilka razy próbowali wtargnąć nieznajomi ludzie, obok domu przez długi czas dyżurowały samochody służb specjalnych, a grób Bohatera Ukrainy dwukrotnie zbezcześcili wandale. W 2018 roku podejrzanie nagle, jedno po drugim, odeszli z życia ojciec i matka Bohatera… Wiele wycierpieć musiała też siostra Natalia. Naszym separatystom, którzy „sprzedawali” pozycje żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy czy korygowali wrogie ostrzały, z reguły dawano śmieszne wyroki, jakby zachęcając do dalszej działalności przestępczej. U Białorusinów wszystko było inaczej. Bohaterom „szynowej” wojny dano ogromne (według ukraińskich standardów) wyroki. Wyrok Ołeha Mołczanowa – 21 lat więzienia, Dźmitryja Rawicza – 22. A Dzianisowi Dykunowi dali aż 23 lata! Nieco „poszczęściło się” Witalijowi Melnikowi – otrzymał „tylko” 16 lat zaostrzonego rygoru. Co prawda, podczas zatrzymania chłopakowi przestrzelono oba kolana, tak jakby był niedoścignionym mistrzem sztuk walki w rodzaju Bruce'a Lee i nie dało się go poskromić w inny sposób. Teraz w kolonii o zaostrzonym rygorze Witalij porusza się tylko o kulach.
*** Ale najbardziej na ciepłe słowo zasługują Białorusini, którzy z bronią w ręku poszli bronić ukraińskiej niepodległości. Przecież to nie jest „jednorazowa akcja”, kiedy szanse na przeżycie są dość wysokie. Walczyć ze znacznie silniejszym, a co najważniejsze – okrutnym, bezlitosnym przeciwnikiem, to zupełnie co innego. Tutaj szanse na to, by nie wrócić z wojny, są dość duże. Mimo to przez działania bojowe przeszło już znacznie więcej niż tysiąc białoruskich chłopaków. Na zawsze pozostaną w naszej pamięci Białorusini, którzy oddali swoje życie za Ukrainę (już około 70 osób). Myślę, że kiedyś pojawią się i powieści, i opowiadania, i filmy fabularne. Ukraiński widz usłyszy z ekranu melodyjne znaki wywoławcze białoruskich bohaterów: „Lytwyn”, „Mińsk”, „Brześć”, „Wołat”, „Tur”, „Siabro”, „Taras”, „Żneć” i inne. Ale to będzie kiedyś. Póki co patrzą nam w oczy białoruscy bohaterowie, którzy odeszli w wieczność. Patrzą z nadzieją i wiarą w to, że Ukraina przetrwa. I że razem z nią wyrwie się z mocnych imperialnych objęć ich rodzinna Białoruś. Pułk im. Kastusia Kalinouskiego jest jednym z symboli naszego bojowego braterstwa. Boli, że nie da się walczyć bez strat. Na początku 2026 roku ten pułk stracił wspaniałego bojownika Alaksieja Łazarawa. Stanął w obronie Ukrainy zaraz po pełnoskalowej inwazji. Brał udział w bitwie o Kijów, w wyprawie o wyzwolenie obwodów chersońskiego i mikołajowskiego, w walkach na kierunkach ługańskim i donieckim. Przed pełnoskalową wojną w Ukrainie Alaksiej był inżynierem-programistą, brał aktywny udział w życiu politycznym Białorusi. W 2019 roku stał się jednym z najmłodszych kandydatów na deputowanych w wyborach parlamentarnych. Brał aktywny udział w Michaił Żyzniewski Teraz trudno w to uwierzyć, ale był w naszej historii okres, kiedy impulsy narodowego optymizmu szły z Białorusi do Ukrainy, a nie odwrotnie. Chodzi o ostatnią dekadę istnienia Związku Radzieckiego. Ukraińscy dysydenci odbywali niemałe wyroki, a potem jeszcze zsyłki, podczas gdy białoruska inteligencja nie odczuwała szczególnego nacisku.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
taką tonację tekstu, jak i nieprzypadkowy tytuł książki. Gniew na tej cierpiącej ziemi powstaje z potu i krwi, z niekończących się ofiar, spowodowanych głodomorami, represjami oraz wojnami, które w czasach kształtowania się ukraińskiej państwowości prowadziło byłe niedoimperium i, według słów autora, „…tzw. władna elita… spośród sługusów wściekłej Moskwy, przy wsparciu znacznej liczby naszej zakażonej populacji…”. Właśnie wtedy zasiewano czarne ziarna dzisiejszego wielkiego nieszczęścia, które każdego dnia zabiera w zaświaty najlepszych synów i córki tej przez Boga danej ziemi. W tonacji eseistycznej opowieści gdzieniegdzie daje się odczuć ewangeliczny rytm na wzór Księgi Przysłów, Księgi Koheleta, kazań proroków i Chrystusa, wciągający czytelnika jako świadka w proces myślowy autora. Niemniej jednak jest to wzorzec wykwintnej publicystyki, nasyconej metaforami, alegoriami, jednoznacznymi aluzjami, obfitymi faktami, miejscami już zapomnianymi, tematycznie powiązanymi w ciągłą, artystycznie przemyślaną linię fabularną. A duszą utworu jest sam narrator, który w właściwy sobie palimpsestowy sposób pisania woła niemal z każdego wiersza: „…przeżywszy infernalny horror teraźniejszości, być może uświadomimy sobie, że wszelkie skutki mają swoje przyczyny. Może choćby taką straszną ceną wreszcie przyjdzie nasze wyzdrowienie i przejrzenie?..”. I autor ma rację, przypominając nam, że wiele wybaczyliśmy, na wiele przymknęliśmy oczy, wielu nie ukaraliśmy za popełnione zbrodnie. Jak zauważa w przedmowie do książki Ihor Bondar-Tereszczenko, „…mówi się to nie po to, aby znaleźć jakieś wygodne analogie czy przyciągnąć ten strumień cierpiącej świadomości, który kipi w powieści Mychajła Sydorżewskiego, do jakiejś ogólnie uznanej doktryny, bo to nie wtórność zamysłu czy jego wcielenia w pewną formę słowną, a zanurzenie w tradycję i światową klasykę, a także wniesienie własnego narodowego słowa do skarbca ducha. Bo takiej siły, wytrzymałości i hartu żaden ze światowych narodów nie posiada, jeśli wspomnimy ukraińską historię XX wieku, o której zakończeniu (i kontynuacji) mowa w powieści „Ziemia gniewu”. Ostatecznie, czy przyswoimy sobie, nawet za tak niewymownie okrutną cenę, tę dramatyczną i rozciągniętą w czasie na dziesięciolecia i stulecia lekcję historii? Pytanie pozostaje otwarte. uczciwy pracownik kultury Ukrainy” i wręczył jej odznaczenie. Według informacji Świętoszyńskiej Administracji Państwowej m. Kijowa
Tłumaczenie maszynowe
Wejście w zimną rzekę czasu Sydorżewski Mychajło. Ziemia gniewu. Powieść-esej. — Kijów: wydawnictwo Lira-K, 2026. — 168 s. Mychajło ŻAJWORON Każdy utalentowany pisarz, w odróżnieniu od grafomana, ma swój charakter pisma, indywidualny styl, swój arsenał środków artystycznego wyrazu, co wyróżnia go spośród innych, właściwie czyni go oryginalnym. W wielogłosie współczesnej literatury ukraińskiej raczej nie da się pomylić z nikim niepowtarzalnej maniery pisania, medytacyjnej tonacji głosu błyskotliwego publicysty, redaktora i poety Mychajła Sydorżewskiego. Jego teksty są zazwyczaj emocjonalnie napięte, ekspresyjne, każde zdanie maksymalnie zagęszczone, gdzie słowom, jak to mówią, ciasno, a myślom przestronnie. Przejrzyjcie jego książki – a przekonacie się o tym. Powiedzmy, swoistą medytacyjną poezję w prozie „Wzory na pergaminie czasu” (2021), wypełnioną egzystencjalną grą światła i cienia, gdzie chwilowość zawinięta jest w zwój pergaminu czasu. Albo książkę publicystyki „Na granicy światła i ciemności” (2024), pod której okładką zebrano artykuły publicystyczne autora oraz wywiady z nim, napisane i opublikowane w ciągu ostatnich lat, a obliczoną na myślących Ukraińców, którzy szukają odpowiedzi na trudne pytania naszej dramatycznej rzeczywistości i wierzą w niezaprzeczalne zwycięstwo Światła nad ciemnością. Rozpoznawalny charakter pisma Mychajła Sydorżewskiego jest także w tomiku poetyckim „Na pół między oboma światami” (2004), książkach „Zdwih” (2005), „Tęsknota za wolnością” (2007), „Pamięć naszego rodu” (2013), „Czas faryzeuszy i bohaterów” (2015), „Zaproszenie do podróży” (2021) i innych. Psychologicznie napiętą i stylistycznie wyrazistą jest nowa powieść-esej pisarza „Ziemia gniewu”, która ukazała się w tym roku w kijowskim wydawnictwie „Lira-K”. Ta książka, jak zauważa sam autor, jest „dość ciężka w odbiorze”. Nawet nie dlatego, że tekst od początku do końca napisany jest w istocie na jednym oddechu, de facto jednym zdaniem, rozdzielonym chyba tylko przecinkami, myślnikami czy średnikami (tą manierą pisania Mychajło Sydorżewski włada bezbłędnie); i nie dlatego, że w książce jest za dużo czarnych barw; nie dlatego, że w wymiarze czasowo-przestrzennym nie wspomniano z imienia żadnej postaci utworu; i nawet nie dlatego, że z tropu zbija gęsty potok szeregu leksykalnego. Ta ciężkość odbioru – to autorskie ostrzeżenie dla nieprzygotowanego czytelnika, który przywykł konsumować tani produkt, gdzie nie trzeba specjalnie rozmyślać, anali-
Kierowniczka biblioteki Tetiana Krawczenko przypomniała o tragicznych wydarzeniach, które miały miejsce 26 kwietnia 1986 roku, zwróciła uwagę obecnych na wystawę książek „Czarny ból nad białym światem”, przeprowadziła przegląd literatury i zapoznała użytkowników biblioteki z książkami Wałentyna Mychajluka „Ból” i „Karmazynowe korale”. Ludowa artystka Ukrainy Tetiana Nehrij oraz reżyser filmowy Dmytro Łomaczuk, którzy byli bliskimi przyjaciółmi poety, opowiedzieli o ich wspólnych projektach i ciekawych momentach z jego życia. Tetiana Nehrij wykonała nakazywać, napinać zwoje mózgu i tak już zranionego przez informacyjno-psychologiczne wojny naszych czasów. „Wchodzenie” w tekst jest jak wchodzenie w zimną rzekę czasu, początkowo zapiera dech w piersiach, a potem przywykasz, nurkujesz w głębię opowieści, zlewasz się z nurtem i odczuwasz tę prawdziwą aż do samego dna rzeczywistość myślenia wszechogarniającego autorskiego „Ja”. Bo przecież powiedziano: poznajcie prawdę, a prawda was wyzwoli… Szczególną wartością w książce jest osobiste postrzeganie, wolna interpretacja tematu, uwaga poświęcona wewnętrznemu światu jednostek, swobodna asocjacja jako środek, orientacja na wykształconego, myślącego czytelnika. Powieść-esej Mychajła Sydorżewskiego „Ziemia gniewu” to emocjonalnie obnażona, szczera spowiedź pisarza, obywatela i oddanego patrioty o stosunkowo niedawnych dramatycznych czasach (koniec lat 80. – początek 90. ubiegłego wieku), kiedy waliło się satanistyczne imperium zła i na jego ruinach nam, Ukraińcom, przyszło wybierać przyszłą drogę. Ta powieść jest o przyczynach i skutkach, o tym, że dla narodów, jak i dla każdego z nas, nic nie mija bez śladu i za wszystko trzeba płacić – jeśli nie nam, to naszym dzieciom i wnukom. Czasami, niestety, płacić wielką krwią i wielką biedą. Bezpośrednim świadkiem opisanych w powieści wydarzeń, częściowo także ich uczestnikiem, był sam autor, którego artystyczna interpretacja porywa uwagę czytelnika oryginalnością światopoglądu, gęstością obrazów i środków artystycznego wyrazu; wyraźnie ujawnia pełnię pieśń do wiersza W. Mychajluka oraz deklamowała jego poezję. Dmytro Łomaczuk zaprezentował krótkometrażowy film dokumentalny „Imię gwiazdy – Czarnobyl”, gdzie widzowie usłyszeli pieśni w wykonaniu nie tak znów odległe i znikające czasy, rozpuszczone w gęstej mgle ludzkiej pamięci; w końcu krok po kroku, słowo po słowie przekonuje bezdyskusyjną argumentacją, ponieważ czas złych lat dziewięćdziesiątych przypadł na mój los, na los moich rówieśników. Więc mnie osobiście czytało się, jak oddychało; bez szczególnych trudności odgadywało się realne postacie utworu, do drobiazgów jaskrawo opisane fakty i wydarzenia. Od czasu do czasu łapałem się na myśli: siłą swojego talentu pisarz odnalazł jakiś szczególny, niepodobny do żadnego innego sposób udokumentowania pewnego odcinka historii na przecięciu czasów i narodów, torując swoją niepowtarzalną drogę w gatunku eseistyki, którą umownie można nazwać dokumentalistyką psychologiczną. Jak dla mnie, jej istota polega na tym, że myśl i obraz są nierozłączne, obraz dosłownie tworzy się z myśli; stąd wynika taka osobliwość formy eseistycznej, jak graniczna koncentracja, zagęszczenie semantyki kosztem konceptualnego obciążenia szeregu obrazowego. Pisarz nie daje bezpośredniej oceny przełomowego charakteru epoki, permanentnych dramatycznych zmian społeczno-filozoficznych fundamentów życia, a skłania do indywidualnego przemyślenia prawd historycznych, do samodzielnego poszukiwania przyczyn i skutków, do wskrzeszenia pamięci genetycznej pokoleń. „Ziemia gniewu” to w końcu metafizyczne zanurzenie w naturę świadomości, pamięci i duchowej drogi człowieka. „...więc kiedy my, po padole niekończących się tułaczek, wreszcie wstąpiliśmy na mglisty i nieprzyjazny brzeg chwiejnej nadziei, przed nami był tylko szary bezbrzeżny mrok drżącej, bez żadnych zaznaczonych konturów, niepewności; gdzieś za nami zostały przebyte drogi, wydeptane bosymi stopami pokoleń; wyły wiatry, zasypywał nas popiół czasu i gdzieś tam, w siwym bezgłosie, za mętnym nurtem życia, zostali wyczerpani bezlitosną selekcją i prawie starci z pamięci dziadowie-pradziadowie; oni, zdaje się, wołali za nami z zaświatów, ostrzegając przed przyszłymi biedami i tułaczkami; my jeszcze, być może, słyszeliśmy ich ściszone, oddalone w czasie głosy, widzieliśmy ich migotliwe, gasnące, znikające sylwetki w duecie „Czarnobylanie”, który składał się z Zinajidy Sałatowej-Mychajluk i Wałentyna Mychajluka. Na zakończenie poruszającego spotkania Dmytro Łomaczuk jako w promiennym oparze świetlnych słupów; przed nami czekała już trwożna niepewność; nowe gwałtownie wdzierało się w nasze życie, bezlitośnie łamiąc zardzewiałe szkielety, niszcząc spróchniałe rudymenty przerażających lat i dramatycznych stuleci...”. W powieści Mychajła Sydorżewskiego organicznie łączą się epoka i ludzkie losy, filozoficzne sądy o wydarzeniach i faktach, podporządkowane komentarzowemu ruchowi myśli. Wśród uczestników powieściowego działania są konkretne i wymyślone osoby, które tworząc swoje biografie i wiarygodne historie, stały się ofiarami i bohaterami epoki. Tutaj nic nie mówi się „po prostu tak”, nie ma „przypadkowych” sentencji, wszystko ma realny i filozoficzny sens: „...pewnego cichego sierpniowego ranka senną stolicę imperium obudziły napakowane niewidzialną śmiercionośną agresją ponure najeżone czołgi, które, z trudem rycząc, gwałtownie, z różnych stron trzema kolumnami wdarły się w przedświtową stolicę imperium, w ten gigantyczny megapolis, żeby miażdżyć parszywych niepokornych buntowników, bezlitośnie nawijając ich parujące sine kiszki na stalowe gąsienice i z dźwięcznym chrzęstem łamiąc kręgosłupy...”. Fakty autor dobiera starannie, rozpatruje je z różnych perspektyw, ale nie interesują go one same w sobie, nie jako rozdrobnione i pojedyncze, a jako przyczyna i skutek, jako warstwy glebowe od dołu do góry, aż do samej darni, gdzie zalega czarnoziem filozoficznie uogólnionych objawień. Co więcej, powieść-esej Mychajła Sydorżewskiego „Ziemia gniewu” jest swoistą przepowiednią, ostrzeżeniem przed tragicznymi realiami naszych czasów, jak choćby: „...nowa epoka przyniesie nowe krwawe próby, dotąd niepoznane przez nas, ale to będzie inny czas, inni soliści; inni, bardziej utalentowani w złodziejstwie i kłamstwie uczniowie-przechytrzy...”. Taki osobisty medytacyjny, oparty na wspomnieniach styl – z jednej strony, oraz spowiedniczy sposób pisania – z drugiej, jest retoryczny, szczególnie emocjonalnie nasycony. Przewracając strony powieści, gdzie każdy wiersz to głęboka bruzda bolesnych wspomnień o jej niedawnej historii i rozmyślań o miejscu Ukrainy we współczesnym świecie, jej odwiecznej walce o niepodległość, można było się domyślić: autor nieprzypadkowo wybrał właśnie słowa prezydium Stowarzyszenia Pracowników Kultury i Sztuki Ukrainy pogratulował Tetianie Krawczenko przyznania tytułu „Po- W przeddzień 40. rocznicy katastrofy czarnobylskiej biblioteka „Dżereło” przeprowadziła wieczór pamięci „Karmazynowe korale Wałentyna Mychajluka”, ukraińskiego poety-czarnobylca, który urodził się i mieszkał do tragicznych wydarzeń w Czarnobylu. On przez całe swoje życie wspierał i pomagał ludziom, którzy pozostali w strefie wykluczenia.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
le stanie się takim, jak one, energicznym, celowym, żywym, falą, która rośnie w głąb i wzwyż. Nastawionym na wzrost i pożytek, na Kłos jako zwieńczenie wszystkiego. A Kłos kłosów — to pożytek dla Boga. Bóg pyta o niego narody na ziemi. Nie ma go – nie ma was. Gwar przed licową, nasłonecznioną częścią uli staje się zlany, podniosły, pełen radości. Promienieje radością połączonych w jedno baterii, wielką radością wielkiego zjednoczenia. Zgodnie wylatuje większa część rodzin. Ich zachwytowi słońcem, głębokim błękitem nieba, tym, że dożyły i widzą je, nie ma granic. Pszczoły tańczą nad wyblakłymi wylotkami, nad siwo-aluminiowymi daszkami, nad pasieką – i wypełniają ją czystą, nieprzeniknioną radością, jak od zstąpienia Boga. I wszystko, co w promieniu jej pokrycia, mrozi na wskroś. Błękitna, bezdennie czysta, chabrowa barwa nieba nad dalekimi horyzontami niby przepala się, blednie, żółknie, przekwita i pokrywa siwizną na brzegach. Chude, najdłuższe, sękate palce przy-stacyjnych jesionów sięgają najwyżej, ale i one niczego nie mogą pochwycić. Niebo opływa je jak Ogień Życia, ognisty gaz, słabą, przepaloną sieć neuronów. Już nagrzane gałęzie ciągną się wyżej, ale nie mogą uchwycić. Słońce osusza mech na tyczkowatych gałęziach leszczyn i na tle chabrowości staje się on jeszcze bardziej złocisty. Niebo przepływa i przez wysokie gałęzie orzechów, i przez fałszywe złoto ich kory, i przez lasy, nasadzenia, zarośla, przez miasta, wsie i dachy z wybitymi szczytowymi okienkami, które ślepo wypatrywały go. Ono obmywa wszystko, co nawet nie wie o nim. Niebo kwitnie wtedy, kiedy nic nie kwitnie, i tylko pierwsze bazie na wierzbinie rozbłyskują od niego prawdziwym złotem miododajnym. Niebo schodzi w jary i oddycha w ich zamarznięte, zdrętwiałe dłonie przeciągłym, najdłuższym, najcieplejszym ciepłem. I jeże wierzbiny, wychodząc z odrętwienia, jako pierwsze rozkwitają. Szarożółtymi, wielkimi od zdziwienia oczami patrzą w górę, na to, co je tak zmroziło i oparzyło ogniem. Słońce już za wzgórzem. Niebo? Bóg nie jest na nim, nie na chmurze, nieobecny o tej porze, On jest tam, w każdym subkwancie i głębiej, lecz bazie nie zrozumieją tego. I Bóg milczy, każdym kwantem oglądając wszystko, co dzieje się na dole. Czerwona biedronka z maleńkimi oczami na pożółkłej twarzy wypełza ze szczeliny nagrzanego domu i gdzieś, nie wiedząc dokąd, zamyślona maszeruje. Żółty motyl, jak błysk przyszłego kwitnienia, pojawia się niespodziewanie, znikąd, mruga zdziwiony rzęsami skrzydeł, nisko przelatuje nad pasieką i tak samo niespodziewanie znika. informację branży, zapewnienie ustawowe praw informacyjnych oraz wyzwania przyszłości zawodu i edukacji dziennikarskiej. Wydarzenie otworzył dyrektor NNIŻ Jurij Bondar, który wystąpił z mową powitalną. Do dyskusji dołączyli m.in. doktor nauk historycznych Wołodymyr Serhijczuk, przewodniczący NSPU Mychajło Sydorżewski, deputowany ludowy Ukrainy Jarosław Jurczyszyn, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy, pułkownik w stanie spoczynku Ołeksandr Saśko, zasłużeni dziennikarze Ukrainy Wiktor Nabrusko i Jurij Bria zgunow, redaktor naczelny tygodnika „Słowo Proświty” Ihor Zoc oraz inni uczestnicy. W swoim wystąpieniu Ihor Zoc podzielił się doświadczeniem wydawania tygodnika Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. „Jesteśmy jedynym na Ukrainie wydawnictwem założonym przez organizację społeczną, które ukazuje się co tydzień. Wszystkie inne mają status nastawiony na zysk. Chciałbym również sprostować powszechny mit o całkowitym zniknięciu mediów drukowanych. Tak, kryzys istnieje, nakłady się kurczą, gazety są zamykane, ale ponad pół tysiąca wydawnictw w kraju ukazuje się, w tym na terenach przyfrontowych. Niestety, podczas wojny gazety nie mają wsparcia państwowego” – powiedział Ihor Zoc. Wł. inf.
czeka, jakby chowała się w przyszłość. Pszczoła, która dopiero co wyleciała, jeszcze oślepiona słońcem, myli je z mniszkiem, ale chłód trzeźwi – jeszcze za wcześnie – i nie leci za nim. Stara, poczerniała boazeria chaty patrzy przed siebie złotymi oczami sęków. Chata na nikogo nie czeka, niczego się nie boi, nigdzie się nie śpieszy, jak stary lew, któremu niczego już nie potrzeba. Chata patrzy w przeszłość. Kiedy podwórze wypełniało się głosami, stukot młotków przypominał stukanie dzięcioła i cała ona była świeżo-sosnowo-złota. W parczu nowej, olejowanej, pachnącej, która pachniała sosnowym skrajem lasu w południowym słońcu, boazerii. Boazeria ta wyblakła, pociemniała, straciła swój zapach i wygląd, fluidy zachwytu, lecz chata trzymała się niewzruszenie. Ona jedna była pewna, że przetrwa tę zimę, wojny, Wielki krach, jak przetrwała tych, którzy w niej żyli. Ona pamięta każdy ich krok i oddech od kołyski do grobu. I jej oczy stały się złote od złota pamięci o nich. Synogarlice już latają parami, ale jeszcze nie wiją gniazd. Tylko głośniej gruchają na gałęziach drzew, które wybrały dla nich. Ich głosy zagłuszają jęk, płacz, wojnę, one są wieczną materializacją zstąpienia Ducha Świętego. Budka dla szpaków wciąż czeka na szpaka, wypatruje go cyklopim okiem samotności, tym okiem, które od bezmiaru oczekiwań, bezkresności wypatrywań, od wielkiego pragnienia poznania widzi przyszłość. Tam, w bliskiej przyszłości, która już nadlatuje, szpak, któremu udało się znaleźć gniazdo, śpiewa na deseczce wlotowej najgłośniej. Śpiewa na różne głosy, to głośniej, to ciszej, to milknie, to wspomina, to znów opowiada o urokach obczyzny, pięknie widzianym w drodze i radości powrotu do domu. Czarny, z niebiesko-metalicznym połyskiem, pomazaniec nieba śpieszy opowiedzieć te chwile poznanego, te bóle przeżytego, te chwile piękna, które rozpierają jego małą, lecz wielką od zachłyśnięcia Miłością pierś. Miłość, która rozrywa wszystko w przyrodzie, Miłość, która rozpiera sokiem klony, Miłość, która wstrząsa przebudzeniem jej, znajduje w nim swój nieumilkły, niegasnący, najbardziej oddany niebu głos. On wysławia wszystko, co słyszy, widzi, wszystko nieatrakcyjne dla innych, bardziej sławnych, barwnych, teatralnych, rozreklamowanych ptaków, on wysławia proste – i to, co przenika jego. Z wyglądu śpiewa prosto, nie wymyślnie, nie słowiczo, nie pociągająco dla mas, ptak, jak zгусток ziemi i nieba, nasz prosty, nie zarozumiały, niepozorny, codziennie czarny ptak, on śpiewa to, o czym milczą one. W nieumilknieniu szpaka siła ich obojga. I wszystko żywe, tak samo dotknięte Miłością, na chwilę zamiera i z zamkniętymi oczami słucha go. Ta wieczna siła, która rozpiera ptaka, któremu nikt nie płaci, nikt nie klaszcze, nikt nie zna go z imienia, szpak to szpak, ta wieczności nadsiła zamyka i jego, żeby nie oślepić przypadkiem, i kipi w nim, jak w mini-reaktorze. Ptak, który śpiewa zalotnie, pociągająco, krótkotrwale – to ptak słabej miłości. I taka sama bieda z jego pieśni. Szybko robi się zimno. Słońce już chyli się ku zachodowi, radosny taniec pszczół w nasłonecznionym miejscu uli cichnie, one krzątają się na wylotku, ale jeszcze nie wystawiają straży. Nie tracąc czasu, przełączają się na prace wewnętrzne: czyszczą dno, wynoszą pszczoły, które nie dożyły wiosny. W stopniałym, jak drobna sól, śniegu bladozielone włócznie przebiśniegów z białymi wierzchołkami przebijają mrok, ale tak i nie rozkwitają. Chłód podnosi się od ziemi, skutej lodem w cieniu. Ostra przenikliwość pierwszego przedwieczorza wiosny długo nie odpuszcza. Znikłe słońce mandarynkowym rumieńcem zalewa horyzont na lekki mrozik. Skończone pokolenie telefonu i piwnej butelki, zrodzone z nich, dopija w tym czasie swoją rozkosz. I modli się w ekran drżącymi rękami. Ono niczego z tego wszystkiego nie widzi. Z pierwszym oblotem pszczół dusza świata odbywa oblot, ożywa niebem. Bezbrzeżna noc po raz pierwszy staje się beztrwożną. I już od następnego ranka głosami szpaków zaczyna się wiosna. 12.3.2026
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen PASZKOWSKI. W dniu, w którym przebiją się pierwsze przebiśniegi, kipi rozlewisko światła. Ciche, pogodne ciepło w południe łagodnieje i jeszcze nieśmiało, jak pierwsze zakochanie, garnie się do wszystkiego, co wpada w jego objęcia. Na ogrodach i polach jeziorami stoi woda. Podbarwiona błękitem chmur, faluje na wietrze i niesie jakieś niebiańskie wzburzenie. Woda w zagłębieniach tchnie chłodem zimy, a na pagórkach, wzniesieniach, na czarnowilgotnej roli, gdzie śnieg niedawno stopniał, układa się ciepło. Stopom drzew w rowie woda sięga kolan, wciąż przybiera, leci z pól, pagórków – i ryje w nich głębokie zmarszczki. Strumień, który całą zimę marzył, by stać się rzeką, mrozem wypalony do dna, teraz, jak górska rzeka, toczy wody przez progi traw i teraz jest dla każdego zauważalny. Jak ten, kto przeżył zmartwychwstanie, wierzy i nie wierzy, przekazuje je raz za razem, opowiada łąkom, sobie – i niesie dalej i dalej cud nowego życia. Pierwsze skowronki nieśmiałymi głosami dzwonią w przestworzach, ich kryształowe dzwoneczki wypełniają dotąd niemy, jakby na wieki pozbawiony śpiewu, przestwór. Od horyzontu do horyzontu, od nieba do ziemi wszystko ożywa. Blada, wypalona mrozem ozimina złoci się jak ściernisko, od drogi do zadrzewienia. Na poboczu topnieje sczerniały śnieg i po krawędziach drogi woda czerni już suchy asfalt, spływając w jar. Dotąd oślepiona śniegami dal teraz jest przejrzysta i bezbrzeżna, gwieździście czysta, jak wtedy, gdy wołała do siebie, patrzy oczami tego, co odeszło za horyzont. Niczyj, podobny do skróconego lisa z podkulonym ogonem, pies, który boi się ludzi, bo nie raz potrąciło go auto, tak samo żyje na skraju wsi. Poszczęściło mu się przezimować bez budy i po raz pierwszy nie skulony, rozłożywszy łapy na suchej trawie, śpi w cieple pod starym osokorem. Śni mu się wieczne lato. We śnie budzi się z głodu, podbiega na skraj drogi i z daleka zauważa: niosą mu w jasnym węzełku kawałek słoniny i kości. Szpaki, ledwo przyleciawszy, jeszcze nikogo nie naśladują. Na najwyższych gałęziach drzew, wodząc dziobami, siedzą po dwoje, po troje, niemi z zachwytu. W dole pod nimi to, na co tak długo czekali, o czym marzyli od jesieni. Siedzą oniemiali na najwyższym wierzchołku, żeby jak najwięcej objąć wzrokiem, w oszołomieniu nie od wysokości – od tego, że dożyli, że znów widzą rodzimą ziemię. Jak czarne, włączone mikrofony, siedzą, zasłuchani w wielogłosie, chłoną dźwięki dali, głosy w dole – i każdy zapamiętują, żeby potem oddawać jako symfonię życia. Ciepło rozlewa się nad dachami, nad szopami, nad zaciszami ogrodzonych metalowym profilem podwórek, nad dawno odtajałymi, południowymi bokami jarów. Głośniej i dźwięczniej wrzeszczą koguty, ci wieczni zwiastuni wsi i zdrady Boga. Przebiśniegi niewidzialnym żarem wyłaniają się z lodowatej ziemi i napływu już poszarzałej, w ospie roztopów, kry. Jakby wstają na palce, zobaczyć: kto tam wrzeszczy? Ale boją się otworzyć, żeby nie oślepnąć od nagłej jasności i bezlitosności świata. Nocny chłód i wszystko, co nadchodzi – wiedzą one – zdolne jest je zadeptać. „Kwitnąć czy poczekać?”, pytają jedno drugiego, przelatujących owadów, lecz nikt nie odpowiada. Pszczoły w tym czasie dopiero wylatują z wylotków, powoli po długim zimowaniu odbywają oblot i jeszcze nie szukają kwiatów. W pierwszy dzień oblotu są szczęśliwe słońcem i oczyszczeniem ciałek. Słabe i nieprzyzwyczajone do otwartej przestrzeni, do powiewu zimnych wiatrów, boją się daleko odlatywać i tylko próbują skrzydeł. Znają los tych, którzy pospieszyli lecieć na zew słońca i lśniącego śniegu. Jak masowe zwolnienie z więzienia, pszczoły po raz pierwszy po długiej niewoli wyrywają się z uli i daleko nie lecą, tłoczą się za ich progiem, nie w stanie uwierzyć, że już na wolności. Buczą tak samo ostrożnie, jakby obawiając się odstraszyć ciepło. Koguty to z jednego, to z drugiego końca wsi próbują przekrzyczeć je, ale huk pszczelich rodzin, huk tysięcy pszczół powoli narasta i staje się gęsty, zniewalający, wielogłosowy. I krzyki kogutów toną w nim, jak skorupy w huku trzęsienia ziemi. Równy, uskrzydlony słonecznym przyciąganiem, huk wypełnia podwórze, tym znacząc początek nowego sezonu. Dla pszczelarza to – najlepszy dzień roku. Jak epicentrum trzęsienia ziemi, jak wstrząs niewidzialnego, wielkości nieba, dzwonu, huk niewidocznie wstrząsa świat i wstrząsem pszczół, pracowitością ich, roznosi wiosnę. Ich energia, ich śpiew, sama obecność ich ładuje impulsem działania. Pąki na leszczynie pęcznieją fioletowymi oczkami. Chłonąc pierwsze ocieplenie, chowają je w sobie, jak piąstka żebraka zaciska małą monetę. Nad czarną od roztopów rolą srebrzy się cieniutka pajęczyna. Ona niesłyszalnie brzmi na wietrze i razem z innymi głosami, biało zazdroszcząc im, że tak cicho brzmi, wysławia wiosnę. Cienkimi, ledwo widocznymi neuronami ona napina ziemię, utrzymuje jej pamięć – pamięć milionów lat – łączy bryłę z bryłą, wieki z wiekami, ona przekazuje im prąd rozlanego słońca. Wspomnienie za wspomnieniem, błysk za błyskiem ona podnosi z pamięci ziemi to, jak tymczasowe jest wszystko pod słońcem, lecz głupi człowiek nie rozumie, że szczęście nie bywa wieczne. Miraż jeszcze śpi w ziemi, ale jej układ nerwowy promienieje nad rolą strunami, przedwieściem upalnego ciepła. Wzburzeniem mirażu nad polami. Ziemia, która odtaja pod oziminą, widzi każdy promień przyszłego zbioru. Korzenie, jak zamrożony nerw zęba, jeszcze niczego nie czują, ich biała frędzla obojętna jest wobec ziemi. Ani wzburzenie farmera, ani słońca wzburzenie go jeszcze nie przenika. Ono jest zdrętwiałe tym, co dzieje się na ziemi. Nie chce się nawet rosnąć… Kiedy zaś przeniknie, w-
Tłumaczenie maszynowe
W ramach Dnia Nauki 16 kwietnia w Instytucie Edukacji Naukowej Dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki odbył się okrągły stół „Dziennikarstwo Niepodległości” – wydarzenie poświęcone przemyśleniu roli mediów w kształtowaniu i rozwoju ukraińskiej państwowości. Uczestnicy omówili rozwój ukraińskiego dziennikarstwa w ciągu minionego i obecnego stulecia, jego wkład w odbudowę Niepodległości Ukrainy, współczesne tendencje rozwoju mediów, a także trans-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
byliby oni, młodzi ludzie z gadżetami w dłoniach, ale z tymi samymi wiecznymi pytaniami w głowach, odpowiedzieli jej? Mariana Dziubuk chciałaby zapytać o źródło jej niewyczerpanej energii: jak udawało jej się nie spalać do końca, oddając światło innym? Dziewczyna opowiedziałaby Łarysie Kosacz, że współczesna młodzież, mimo wszystkich technologicznych pokus, tak samo szuka sensów, pragnie wolności i stara się zmienić świat na lepsze. Demian Jaszyszyn, przeciwnie, chciałby zapytać o coś bardzo prostego, ludzkiego. „Chciałbym zadać bardziej przyziemne pytania. O jej życie, odpoczynek, zainteresowania. Pragnąłbym porozmawiać z człowiekiem Łarysą Kosacz. Wszak w nieodpartej chęci życia i walki prostej dziewczyny, której los miał zostać przekreślony przez chorobę, znajduję więcej głębi niż w zbrązowiałym wizerunku” – mówi Demian. Ten pogląd jest niezwykle ważny. Desakralizuje poetkę, czyni ją bliższą. Łesia staje się dla studentów nie tylko geniuszem na postumencie, ale przykładem człowieka, który zdołał. Zdołał żyć, zdołał kochać, zdołał tworzyć, mimo wszystko. To najsilniejsza lekcja dla przyszłego medyka, który codziennie będzie widział pacjentów potrzebujących nie tylko leków, ale i przykładu takiej niezłomności. Żywa siła, która pomaga pokonywać fizyczne ograniczenia ducha Twórczość Łesi Ukrainki dla studenta medycyny XXI wieku to nie archiwalny dokument. To żywa siła, która pomaga pokonywać fizyczne ograniczenia ducha. Uczy ona, że człowieczeństwo i umiejętność inspirowania własnym przykładem są nie mniej ważne niż wiedza zawodowa. Dzięki takim studentom jak Mariana i Demian widzimy, że przyszłość ukraińskiej medycyny jest w pewnych rękach. To ręce ludzi, którzy potrafią odczuwać ból drugiego człowieka, którzy cenią wolność i znają cenę każdego słowa. Oni są spadkobiercami tej „tytanicznej siły woli”, o której mówił Demian. Łesia Ukrainka pisała kiedyś: „W sercu mam to, co nie umiera”. Patrząc na twórczą i świadomą młodzież TNMU, rozumiemy: to „coś” żyje nadal w ich wierszach, w ich dążeniu do leczenia i w ich niezłomnej wierze w zwycięstwo zarówno nad chorobami, jak i nad każdym wrogiem. 155. rocznica urodzin Łesi to nie tylko jubileusz, to święto triumfu życia, które trwa w każdym nowym wersie napisanym przez przyszłego lekarza. wydziału filologicznego CzNU imienia J. Fedkowycza. Rozmowa z licealistami była szczera i otwarta – o duchowości, wierze, dzieciństwie, o studiach na CzNU imienia J. Fedkowycza, o ulubionych pisarzach, o wybitnych osobistościach Bukowiny – Nazariju Jaremczuku, Sofii Rotaru, Wołodymyrze Iwasuku i innych; wartościach moralnych, rodzinnych i cechach ludzkich, o wojnie, o ważności modlitwy i rozwoju duchowego każdego człowieka, za co jesteśmy bezgranicznie wdzięczni naszemu gościowi. Od Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasuka ojciec Nazarij otrzymał na pamiątkę zbiór książek ukraińskich pisarzy: Mychajła Iwasuka, Paraskowiji Neczajewej, Kostiantyny Małyckiej, Tarasa Unhuriana oraz unikalną autorską pisankę od znanego mistrza pisankarstwa Wasyla Beżenara.
Tłumaczenie maszynowe
Zoriana DERKACZ, m. Tarnopol
Jednak twórczość Łesi pozostaje niezmiennym punktem odniesienia, zwłaszcza obecnie, gdy nasz kraj przechodzi przez tygiel wojny. Słowa Łesi „Żeby nie płakać, śmiałam się” stały się nie tylko cytatem z podręcznika, ale prawdziwą formułą narodowego przetrwania. Ale czy zastanawialiśmy się kiedyś, jak ten kod niezłomności odbierają ci, którzy poświęcili swoje życie walce o ludzkie zdrowie? Medycyna i poezja zawsze szły ramię w ramię w światowej kulturze, jednak w postaci Łesi Ukrainki splotły się tragicznie i jednocześnie majestatycznie. Była „wieczną pacjentką”, która dzięki sile ducha wiedziała o granicach ludzkich możliwości więcej niż ówczesne sławy medycyny. Obecnie studenci Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego imienia Iwana Horbaczewskiego (TNUM) reinterpretują spuściznę poetki, znajdując w niej recepty na zawodową wytrwałość i człowieczeństwo. Rozmawialiśmy z przyszłymi lekarzami, którzy łączą trudną naukę z subtelnym światem rymu. Ich rozważania to most między klasyką a współczesnością.
Dlaczego przyszli lekarze wybierają drogę poezji? Wyobraźcie sobie codzienność studenta medycyny: atlasy anatomiczne, tysiące łacińskich terminów, skomplikowane przypadki kliniczne i ciągły intelektualny szturm. Wydawałoby się, gdzie w tej racjonalnej strukturze jest miejsce na metaforę? Jednak właśnie tutaj rodzi się najgłębsza twórczość. Mariana Dziubuk, studentka 5 roku TNUM, pochodząca z miasta Kostopol w obwodzie rówieńskim, kieruje działem poezji uniwersytetu. Jej droga do literatury zaczęła się jeszcze w wieku nastoletnim, kiedy świat emocji stał się zbyt ciasny dla zwykłej prozy. „Pisać wiersze zaczęłam, kiedy poczułam, że niektóre emocje trudno przekazać zwykłymi słowami. Zawsze chciałam przyozdobić je rymem i metaforami” – dzieli się Mariana. Dla niej medycyna i poezja to nie antagoniści, a dwie części jednej całości, które pozostają w dynamicznej równowadze. Studentka jest przekonana: medycyna uczy logiki, ale to właśnie poezja nie pozwala tej logice zamienić się w zimną obojętność. Twórczość dla niej to „restart”, metoda zachowania wrażliwości, która czasami działa lepiej niż sen czy sport.
Ołena ŁOHINOWA, pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka
Niedawno w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka odbyło się serdeczne spotkanie z kapelanem wojskowym 10. Oddzielnej Brygady Szturmowo-Górskiej, protojerejem Prawosławnego Kościoła Ukrainy Nazarijem Hahaliukiem w ramach projektu wychowania narodowo-patriotycznego „Za wolność i prawdę nowych pokoleń”. Kapelan wojskowy to duchowny w Siłach Zbrojnych, który zapewnia wsparcie duchowe oraz moralno-psychologiczne wojskowym, prowadzi nabożeństwa, motywuje, pomaga pokonywać stres i święci broń. Kapelani stale przebywają obok żołnierzy, w tym na froncie, dbając o ich stan wewnętrzny.
Zgadza się z nią także student pierwszego roku Demian Jaszyszyn, który przyszedł do TNUM ze wsi Wełykyj Chodaczkiw w hromadzie Pidhorodne, w obwodzie tarnopolskim. Jego pierwsze kroki w pisaniu wierszy były zainspirowane właśnie postacią Łesi Ukrainki. Demiana uderzył fakt jej wczesnej twórczości i to skłoniło go również do spróbowania sił w rymowaniu. Choć skromnie nazywa swoje pierwsze próby „dziecięcym zainteresowaniem”, jego rozumienie roli słowa w medycynie imponuje dojrzałością. „Medycyna to nie tylko racjonalność, ale także wrażliwa strona człowieka. Dla lekarza ważne jest wspieranie nie tylko fizjologicznej homeostazy pacjenta, ale także jego stanu psychoemocjonalnego” – rozważa Demian. Jego zdaniem, ogólna erudycja i zainteresowanie poezją pomagają lekarzowi stać się prawdziwym uzdrowicielem, a nie tylko mechanicznym wykonawcą protokołów. Ci młodzi ludzie dowodzą: współczesny lekarz XXI wieku to intelektualista, który rozumie, że człowiek składa się nie tylko z organów i układów, ale także z myśli, bólu i nadziei, które czasami wymagają leczenia słowem.
„Contra spem spero!”: kliniczna wytrwałość jako wybór filozoficzny. Postać Łesi Ukrainki dla każdego Ukraińca jest znacząca, ale dla medyka nabiera szczególnego, niemal zawodowego zabarwienia. Łesia to osoba, która całe życie walczyła z gruźlicą kości, przeżywała nieznośny ból fizyczny, ale przy tym tworzyła światy pełne światła i woli. Dla Demiana Jaszyszyna „świadome” zapoznanie się z poetką nastąpiło poprzez jej manifest – „Contra spem spero!”. „Zapamiętałem zarówno sam zwrot, jak i jego przesłanie. Emocjonalne zabarwienie tego utworu niezwykle na mnie wpłynęło. W trudnych momentach pojawia się myśl, że nawet bez nadziei trzeba mieć nadzieję, że na smutek będzie jeszcze czas, a teraz trzeba dokładać maksimum wysiłku” – mówi student. Ta filozofia staje się dla przyszłego lekarza zawodowym credo: walczyć o życie pacjenta nawet wtedy, gdy prognozy medyczne są niepomyślne. Przykład Łesi uczy, że każdy przeżyty dzień człowieka z ciężką chorobą to wyczyn, a twórczość w takim stanie to tytaniczne zwycięstwo woli nad okolicznościami. Mariana Dziubuk dostrzega w Łesi przykład intelektualnej odwagi kobiety. Ona nie tylko pisała, ona myślała kategoriami wieczności. Szczególnie bliska Marianie jest „Pieśń lasu” – utwór, w którym człowiek i przyroda zlewają się w jedną całość. Studentka nawet grała rolę Mawki w czasach szkolnych i ten obraz na zawsze pozostał w jej sercu. Życiowe credo Mariany to słowa Łesi: „A ja w oczach mam niebo błękitne, w duszy mojej słońce, w sercu moim miłość…”. Mariana nadaje tym wersom niezwykle trafną medyczną interpretację: „W sercu miłość” – bo medycyna jest niemożliwa bez miłości do ludzi. „W duszy słońce” – bo optymizm jest jedyną ochroną przed wypaleniem zawodowym. „W oczach niebo błękitne” – to jasność umysłu, niezbędna do dokładnej diagnostyki. Siła ducha Łesi Ukrainki inspiruje przyszłych lekarzy, by się nie poddawali. Kiedy przyszły medyk widzi, jak poetka, mimo własnego bólu, pozostawała światłem dla innych, rozumie: on też musi być tym światłem dla swoich przyszłych pacjentów.
...Bóg usłyszał nasze modlitwy, zmiłował się nad naszym narodem. Nasi obrońcy to zwykli ludzie, różnych zawodów, o różnych charakterach, wyznaniu, wykształceniu, cechach. Ale to właśnie oni, wojownicy, tracą swoje zdrowie, swój czas na to, by bronić nieznajomego człowieka i swoje państwo. To silny czyn i to wiele mówi o tym człowieku. Tak, nie zawsze bojownicy pytają o Boga, ale Bóg zawsze jest pośród nas. Kapelan wojskowy powinien być przyjacielem, tym, z kim można porozmawiać nie tylko o Bogu, o wszystkim na świecie: o rodzinie, o życiu, o książkach…”. Wojskowy z otwartym sercem i duszą opowiadał młodym i pełnym zapału, że „u każdego Ukraińca...
Twórczość Łesi Ukrainki to nie tylko liryka intymna czy walka z chorobą. To głębokie warstwy filozoficzne, które obecnie, w czasach walki o naszą niepodległość, stają się niezwykle ważne. Demian Jaszyszyn zwraca uwagę na polityczny i kulturowy aspekt dziedzictwa Kosacz. Dla niego Łesia to zwiastunka europejskich wartości w literaturze ukraińskiej. „W poezji Łesi Ukrainki zachwyca mnie idea nieprzejednania, powstania i walki jednostki przeciwko światu, jego niesprawiedliwości. To afirmacja cnoty pasjonarności, która jest dowodem naszej przynależności do europejskiej rodziny narodów” – zaznacza Demian. Widzi on w utworach poetki, w szczególności w poemacie „Dawna bajka”, wieczną walkę Idei przeciwko żądzy władzy i bogactwa. Dla lekarza jest to niezwykle ważna lekcja: służba wyższemu celowi, humanizm i sprawiedliwość muszą stać wyżej niż osobista korzyść czy efektywność systemu. Mariana również dostrzega wpływ Łesi na własną twórczość. Przejawia się to w dążeniu do głębi, w wyborze tematów filozoficznych o wolności i powołaniu. Kiedy pisze się uczciwie, z głębi serca, w wierszach mimowolnie pojawia się ta sama „Łesiowa” dramatyczność – nie depresyjna, lecz pełna wewnętrznej energii i gotowości na wyzwania. Życie artystyczne w TNMU nie stoi w miejscu. Jako kierowniczka działu poezji Mariana Dziubuk aktywnie zajmuje się popularyzacją twórczości Łesi Ukrainki wśród studentów. To nie tylko formalne wydarzenia, ale żywe wieczory literackie, podczas których przyszli chirurdzy, terapeuci i pediatrzy omawiają wiersze, szukając w nich odpowiedzi na pytania teraźniejszości. Takie wydarzenia tworzą przestrzeń, w której medycyna spotyka się ze sztuką, pomagając studentom zachować swoją integralność jako osobowości. Dialog przez stulecia Gdyby dzisiaj Łesia Ukrainka nagle pojawiła się na korytarzach Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, o co zapytałaby współczesną młodzież? I co to musi być za miłość, aby obronić swoją ziemię i naród”. Ważne, natchnione słowo i muzyczny obraz – autorską piosenkę do wiersza Wasyla Stusa „Tylko tobą” podarowała obecnym Łarysa Bereżan-Markuliak, docentka katedry literatury ukraińskiej fi- Obchodziliśmy 155. rocznicę urodzin Łarysy Kosacz, znanej światu jako Łesia Ukrainka. Ponad półtora wieku to ogromny odcinek czasu, w ciągu którego zmieniały się granice, reżimy polityczne i technologie medyczne.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
niezależnie od wyznania. Ojciec Nazarij szczerze rozmawiał z uczniami klasy 11. Czerniowieckiego Liceum nr 6 im. Ołeksandra Dobrego, nauczycielką języka i literatury ukraińskiej Tetianą Fonariuk oraz pracownicami muzeum. Nazarij Hahaluk, zwracając się do młodych Ukraińców, powiedział między innymi: „Kapłan musi modlić się za nasz naród, za naszą Ukrainę, a przede wszystkim za naszych żołnierzy, którzy ryzykują swoim życiem, którzy znoszą wielkie męki i bóle od wrogiej broni i od wroga, aby obronić niepodległość, samodzielność i przyszłość naszej Ojczyzny Ukrainy. A wy, młodzi, jesteście naszą przyszłością. Jako kapelan Prawosławnego Kościoła Ukrainy robię wszystko, aby Gos-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ci. Tutaj rodzą się osobiste historie, czasem rozstrzygają się losy. Szczególnie wzruszająco obserwuje się dzieci, które odkrywają dla siebie świat sztuk plastycznych Marczuka. Z drżeniem zatrzymują się przed jego obrazami, opowiadają o postaciach, które widzą na jego płótnach, pokazują swoje rysunki. Tak jak uczeń Dmytro Hejnycz, uczestnik tegorocznego międzynarodowego konkursu rysunków „Śladami Iwana Marczuka” na temat „Wieczność spleciona marzeniami”. Konkurs odbywa się pod patronatem Maestro w Wiedniu, gdzie od początku pełnoskalowej inwazji mieszka i pracuje. Wystawę odwiedzają także artyści, gdyż spotkanie z twórczością wybitnego kolegi zawsze jest dialogiem i inspiracją. Kijowskie artystki Switłana Sowa i Switłana Nowyk odwiedziły wystawę, aby „zainspirować się autorską stylistyką i energetyką dzieł mistrza”. Historia Marczuka trwa także w ludzkich losach. Pani Nadija z Moskaliwki, która leży na Tarnopolszczyźnie, w małej ojczyźnie Iwana Marczuka, opowiada o pamięci, która żyje obok sztuki. Od dawna mieszka w Kijowie, ale nie omija żadnej wystawy swojego współmieszkańca. Pani Nadija opowiedziała, jak dumni są w Moskaliwce ze swojego Iwana i wierzą w jego wszechmocną pomoc, a także zdradziła, że w Moskaliwce mieszka Hałyna Wołodymyriwna Drapczuk, pierwsza, jeszcze szkolna, miłość Iwana Marczuka. Całe życie poświęciła dzieciom – pracowała jako nauczycielka. Jest kochana i szanowana przez współmieszkańców. To jej Iwan przynosił kwiaty, które pielęgnowano w rodzinnym ogrodzie jego siostry, a to kwitnienie zdominowało później znane obrazy Marczuka (wspomnijmy najsłynniejsze: „Czułość”, „Stokrotki”, „Chabry”, „Księżycowe kwiaty”). W tym roku współmieszkańcy będą świętować 90. urodziny Iwana Marczuka 12 maja, a Hałyny Drapczuk – kilka dni później, 15 maja. Takie historie dodają wystawie szczególnego ciepła i ludzkości. Jak słusznie zauważył niezapomniany Ołeksandr Kłymczuk, pisarz, autor książki o artyście „Ja jestem. Iwan Marczuk” (2013): „Każda wystawa Marczuka to święto duszy i talentu, spotkanie przyjaznych ludzi, wdzięczność za odkrycie i przyjemność, pożegnanie do nowego spotkania”. Do zobaczenia na wystawie Iwana Marczuka „Wstrząsnąłem tym światem”! P. S. Wystawa będzie czynna do 17 maja w Muzealno-Wystawienniczym Centrum Muzeum Historii Miasta Kijowa (ul. Bohdana Chmielnickiego 7). Harmonogram pracy muzeum: środa-niedziela – od 12:00 do 19:00; poniedziałek, wtorek – dni wolne.
Tłumaczenie maszynowe
Inna KAZIMIROWA, Ludmyła ŁUKIANCZENKO Zdjęcia ze źródeł otwartych „Wystawę należy otwierać tam, gdzie się nią przejmują, gdzie żyje ona w duszach i działaniach zainteresowanych ludzi” – uważa ludowy artysta Ukrainy Iwan Marczuk (O. Kłymczuk, „Jam jest”, 2013). Tegoroczna wystawa prac artysty w Muzeum Historii Miasta Kijowa to jaskrawy przykład owocnej współpracy instytucji muzealnej z twórczością Mistrza-nowatora, którego niepowtarzalny autorski styl stał się jednym z symboli ukraińskiej kultury na świecie. 13 marca otwarto tu projekt wystawienniczy „Iwan Marczuk. Wstrząsnąłem tym światem”, poświęcony 90. rocznicy urodzin artysty. Do tej szacownej daty pracownicy naukowi muzeum przygotowywali się starannie, przemyślając każdy szczegół i dopracowując oprawę plastyczną projektu. Na wystawie „Wstrząsnąłem tym światem” zaprezentowano ponad 400 eksponatów, wśród których znajduje się 250 prac Iwana Marczuka z kolekcji muzealnych i prywatnych, a także z osobistych zbiorów artysty. Ekspozycję uzupełniają materiały z archiwum malarza: szkice, rysunki, dokumenty, wydawnictwa filatelistyczne, nagrody, książki z własnej biblioteki oraz przedmioty z pracowni. Wystawa rozlokowała się na czterech piętrach muzeum, odtwarzając całą epokę, w której zmieścił się wielowymiarowy świat artysty – poetycki, mistyczny, niezgłębiony i głęboko zakorzeniony w narodowym gruncie. Dorobek Iwana Marczuka to około pięciu tysięcy obrazów i 16 cykli tematycznych. Dwa z nich, „Głos mojej duszy” oraz „Szewczenkiana”, w 1997 roku zostały uhonorowane Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Właśnie te cykle zaprezentowano na drugim piętrze muzeum. „Moja Ukraina zawsze jest we mnie, zawsze jest ze mną” – mówi Iwan Marczuk. I aby poczuć głębię tych słów, warto przejść przez wystawę razem z artystą – śladami jego życia i twórczości. Opowieść o Mistrzu rozpoczyna się w sali o wymownej nazwie „U źródeł kwitnienia”. Tutaj przedstawiono wczesne poszukiwania artysty, obrazy, które z czasem wypełnią jego twórczość. Po raz pierwszy eksponowane są prace studenckie, obok – już rozpoznawalne pejzaże i motywy kwitnienia. Ekspozycja „Jam jest” na drugim piętrze zanurza w kijowski okres (lata 1960–1980) – czas kształtowania własnego języka artystycznego w warunkach totalitarnego nacisku. „Dziesięć lat nie pozwalano mi pracować – wspominał artysta. – To był strach przed systemem. Ukrywałem się po wsiach, żeby odnaleźć siebie” (z filmu „Głos mojej duszy”, 1998). Znamienne, że pierwsza indywidualna wystawa Marczuka odbyła się właśnie w Moskwie (1979), gdzie zdobył uznanie. Na Ukrainie zaś jego twórczość długo pozostawała poza oficjalną przestrzenią: wystawa z 1981 roku w Kijowie, w Związku Pisarzy, została zamknięta już po kilku dniach. Pierwsza oficjalna wystawa artysty w stolicy odbyła się dopiero w 1990 roku, w Państwowym Muzeum Ukraińskiej Sztuki Plastycznej (obecnie – Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy). 140 prac Iwana Marczuka zobaczyli wtedy kijowianie i goście stolicy. „Kiedy nadszedł przełomowy moment, to i Kijów stał się dla mnie piękniejszy, i ja już Kijowowi nie przeszkadzałem. Zachciało się żyć, tworzyć” – wspominał artysta. Poprzedziły to lata emigracji – ponad dekada prób i jednocześnie twórczego wzrostu. Za granicą Marczuk swobodnie pracował, eksperymentował z techniką, kolorem, formą, kształtując swój unikalny styl. W USA artysta stworzył dziewięć cykli i namalował około 500 płócien. Znaczna część tych prac pozostała tam, w tym obraz „Przebudzenie” (1992), symbol odrodzenia niepodległej Ukrainy. Pod znakiem tego dzieła i słów artysty „Ukraina mnie nie wypuściła” zaprezentowano prace okresu emigracyjnego na trzecim piętrze Muzeum Historii Kijowa. „Wymyśliłem własną technikę – nieskończoną splątaną linię, którą trzeba snuć jak pająk… („plątanizm”). Mam i realizm, i surrealizm, i abstrakcję – wszystko splotło się w „marczukizm”” – wyjaśniał artysta. Zajrzeć do laboratorium twórczego malarza można na czwartym piętrze muzeum – w przestrzeni, gdzie czuć sam proces narodzin obrazu, zacieranie granic między zamysłem a realizacją. Wystawie towarzyszą oprowadzania, warsztaty i wydarzenia publiczne. Śledzić je można na stronach Muzeum Historii Miasta Kijowa w mediach społecznościowych. Niedawno zaprezentowano tu również katalog „Iwan Marczuk. Przebudzenie”, który przedłuża życie poprzedniego projektu wystawienniczego. Dyrektor Muzeum Historii Miasta Kijowa Wiktorija Mucha podczas imprezy zaznaczyła: „Symboliczne jest to, że prezentacja katalogu odbyła się podczas wystawy „Wstrząsnąłem tym światem”, poświęconej 90. rocznicy urodzin Maestro. Te dwa projekty wchodzą w dialog o twórczości Iwana Marczuka – głęboki, wielowarstwowy i niezwykle aktualny dzisiaj. Dla nas ważne jest, aby to wydarzenie miało wymiar charytatywny. Wspólnie z organizacją „Fundacja Charytatywna Leleka-Ukraina” przekształciliśmy katalog w możliwość wsparcia medyków bojowych, którzy codziennie ratują życie na froncie. Katalog „Iwan Marczuk. Przebudzenie” można otrzymać w muzeum za datek. Wszystkie zebrane środki są kierowane na wsparcie fundacji oraz ratowanie życia naszych Obrońców i Obrończyń. Jednocześnie wesprzeć zbiórkę można również bez otrzymania katalogu – każdy wkład jest ważny i przybliża nas do wspólnego celu”. Wśród zwiedzających wystawę są wojskowi i uczestnicy działań wojennych, którzy przechodzą rehabilitację. Dla nich sztuka staje się przestrzenią odnowy i ciszy. Jedną z takich wycieczek do muzeum zorganizowali wolontariusze fundacji charytatywnej „Bractwo dobrych serc”. „Sztuka i kultura takiego poziomu są zdolne wskrzesić optymizm, przedłużyć go. Kiedy mamy takich artystów jak Marczuk, to jest też Ukraina” – uważa filmoznawca Serhij Trymbacz. Widzowie zostawiają szczere opinie – o energii, spokoju i wewnętrznej równowadze, które dają prace artysty. Czasami w obrazach Marczuka dostrzega się jedynie dramatyzm. W odpowiedzi warto przytoczyć słowa historyka sztuki Ołeksandra Fedoruka: „Kiedy Iwan Marczuk, mój przyjaciel, jest pesymistycznie nastawiony, to go rozumiem, bo jego życie to życie pustelnika i cierpiętnika. To było cierpienie – iść przez męki, przez opór, niezrozumienie i udowadniać, że masz prawo do tego, co pragniesz tworzyć, że jesteś wolnym artystą. I. Marczuk to artysta niezwykle delikatny, niezwykle romantyczny, poetycki. To artysta jednego dnia, jeśli uznać ludzkie życie za jeden dzień – dzień szczęścia. Jego malarstwo to malarstwo jeźdźca, który zawsze jest na koniu. On ma to szczęście, ponieważ potwierdził swoje szczęście ceną goryczy, ceną wątpliwości i cierpień. I w rezultacie zwyciężył. Zdobył widza, a widz go pokochał”. Widz rzeczywiście pokochał tego artystę. Na jego wystawy idą tysiące ludzi – jak do świę-
Tłumaczenie maszynowe
Oleksandra HACH, studentka KNU imienia Tarasa Szewczenki. W czasach mediów społecznościowych, sztucznej inteligencji i ciągłego przewijania ekranu tysiące ludzi przyszło na festiwal, aby wziąć do rąk książki i porozmawiać z autorami. 105 wydawnictw, 17 księgarni, setki specjalistów z branży wydawniczej i sami pisarze. Od 23 do 26 kwietnia w Kijowie na WDNCh odbył się największy festiwal książki w Ukrainie. To jakby małe miasteczko wewnątrz wielkiej stolicy. Stoiska wydawnictw, warsztaty, wykłady, dyskusje, prezentacje, czytanie poezji, gry, strefy fotograficzne, animatorzy i strefa gastronomiczna. Jest tu wszystko, aby zapomnieć o codziennych sprawach i zanurzyć się w świecie literatury. Zaprezentowano również literaturę dziecięcą. Strefy dla dzieci, bawialnie i barwne postacie w kostiumach na długo pozostaną w pamięci najmłodszych czytelników. Ważne, że do festiwalu dołączyły fundacje charytatywne, organizacje społeczne i inicjatywy, które pomagają i zbierają środki na Siły Zbrojne Ukrainy. Oprócz wydawnictw były pawilony z mediami, które chętnie dzieliły się doświadczeniem. Na festiwalu można było spotkać nie tylko autora ulubionej książki, ale także osoby medialne, blogerów i aktorów. „Na „Kraju Książek” jestem już czwarty raz i za każdym razem bardzo mi się tu podoba, ponieważ coś pozostaje stałe, a coś jest wyjątkowe. Mimo że teraz rozbrzmiewa alarm, panuje tu wspaniała atmosfera. „Kraj Książek” to powód, by spotkać się z fajnymi ludźmi, włączyć się w inicjatywy na rzecz wsparcia SZU i przyłączyć się do społeczności. Mnóstwo ciekawych ludzi w jednym miejscu i w jednym czasie” – dzieli się wrażeniami Anastasija, uczestniczka festiwalu. „Dla mnie to powód, by kupić nową książeczkę, o której potem będziesz pamiętać, że jest właśnie z „Kraju Książek”” – mówi Katrusia, uczestniczka. „Już nie pierwszy raz odwiedzam festiwal „Kraj Książek”. Jest bardzo demokratyczny. Kiedy jechałem metrem, miałem wrażenie, jakby wszyscy jechali właśnie tutaj. Duży wybór literatury: zarówno współczesnej, jak i przekładowej. Widzę ludzi z zakupami. Wielu znanych ludzi. Spotkałem kilku deputowanych ludowych, prawda, że nie z monowiększości. Dużo literatury militarnej, w szczególności książek o wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Czyli autorzy nie odkładają tego tematu na później, a piszą teraz. I to jest ważne. Radzę interesować się książkami i czytać” – zaznacza Ihor Zoc, redaktor naczelny gazety „Słowo Proświty”. Osobiście zaskoczyła mnie liczba ludzi. W dni powszednie odwiedzających było mniej, a w weekendy liczba gości znacznie wzrosła. I to jest wskaźnik tego, że ludziom ukraińska książka jest ciekawa i potrzebna. Są zachwyceni festiwalem. Niektórzy przychodzili tu kilka dni z rzędu, bo każdego dnia są inne wydarzenia i program. Również nie mogę nie zaznaczyć szczególnej atmosfery. Organizatorzy, wydawnictwa, autorzy i goście stworzyli żywą przestrzeń kulturową, gdzie każdy mógł znaleźć coś dla siebie. To wydarzenie jest jaskrawym przykładem tego, że ludzie interesują się literaturą, piszą książki, czytają je i omawiają. Takie festiwale jednoczą przedstawicieli i przedstawicielki w różnym wieku i o różnych zainteresowaniach, motywują do częstszego czytania i interesowania się książkami. Dzisiaj, kiedy wszystko tak szybko się zmienia, bardzo ważne jest zachowanie własnej tożsamości kulturowej. Takie wydarzenia jak „Kraj Książek” kształtują wspólne wartości, które jednoczą społeczeństwo wokół ukraińskiego słowa. To nie tylko festiwal – to żywy i silny element naszych czasów oraz tworzenia współczesnej kultury ukraińskiej. 9 kwietnia w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki odbyło się międzynarodowe forum „Rozwój studiów ukrainoznawczych w kontekście współczesnych globalnych transformacji”, na którym omówiono formowanie Ukrainy jako podmiotu światowego dyskursu akademickiego. Forum zgromadziło około stu specjalistów z Ukrainy, Wielkiej Brytanii, Czech, Francji, Polski, Niemiec, USA, Włoch i Republiki Botswany, co potwierdziło międzynarodowe zainteresowanie studiami ukrainoznawczymi. Uczestnicy dyskutowali, jak studia ukrainoznawcze dzisiaj przekształcają się w interdyscyplinarny dialog, który wykracza poza granice tradycyjnej filologii, literatury i historii oraz angażuje socjologię, politologię, dziennikarstwo i inne dziedziny. Jak zaznaczyli organizatorzy forum – Oddział Przygotowawczy dla Cudzoziemców i Dział Współpracy Międzynarodowej KNU, pomaga to uczynić studia ukrainoznawcze nie tylko siecią narodową, ale i globalną. Otwierając międzynarodowe forum, rektor KNU Wołodymyr Buhrow zaznaczył, że Uniwersytet Szewczenki jest aktywnym uczestnikiem Globalnej koalicji studiów ukraińskich – międzynarodowej inicjatywy zapoczątkowanej przez Pierwszą Damę Ukrainy Ołenę Zełenską. Wołodymyr Buhrow podkreślił również, że studia ukrainoznawcze dzisiaj, w czasie wojny, nie tylko popularyzują i rozwijają idee naukowe, ale są bronią przeciwko rosyjskim narracjom, dlatego ważne jest, że studia ukrainoznawcze przechodzą do tworzenia sieci. „Nawet w okresie niepodległości Ukraina była przeważnie postrzegana na świecie jako geopolityczna i mentalna część „ruskiego miru”. Szerokoskalowa inwazja Rosji zaczęła zmieniać tę sytuację. Teraz jest zainteresowanie Ukrainą, i na to zapotrzebowanie... Pisarz i wydawca Wołodymyr Szołkoszytnyj w kręgu wielbicieli”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
musimy na to odpowiedzieć. Studia ukrainistyczne szybko rozprzestrzeniają się na wszystkich kontynentach, ale musimy włożyć jeszcze wiele wysiłku, aby były one rzeczywiście ukraińskie. Niezwykle ważne jest mówienie o tożsamości narodowej zarówno w perspektywie historycznej, jak i przez pryzmat naszego współczesnego doświadczenia”. Prorektorka Ksenija Smyrnowa i dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa Roman Dodonow dodali, że kluczowym trendem jest instytucjonalizacja ukrainoznawstwa – tworzenie programów, centrów i interdyscyplinarnych kursów, które integrują doświadczenie ukraińskie w światowych programach nauczania. Wśród prelegentów byli m.in.: posłanka Jewhenija Krawczuk, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Czeskiej na Ukrainie Luboš Veselý, dyrektor Departamentu Afryki i regionalnych organizacji afrykańskich MSZ Ukrainy Ljubow Abrawitowa, prorektorka Uniwersytetu Inalco (Francja) Il-Il Jakiw-Malibert, menedżerka projektów akademickich Ukraińskiego Instytutu
(MSZ) Olena Kowalenko, przedstawiciele ambasad, organizacji społecznych i naukowcy z różnych dziedzin nauki. Trzy panele – „Współczesne transformacje międzynarodowe i miejsce studiów ukrainoznawczych w świecie”, „Studia ukraińskie i miejsce humanistyki”, „Nowe media, komunikacja i propaganda: nowe wyzwania dla studiów ukrainoznawczych dziś” – wykazały, że w czasach światowych transformacji studia ukrainoznawcze są nieodłącznym elementem wiedzy światowej. Kilka ważnych tez forum: studia ukrainoznawcze – zaangażowanie zagranicznych naukowców do systematycznego badania Ukrainy; wypracowanie środków i sposobów przeciwdziałania fałszywym informacjom jako narzędzi prawdy; cyfrowa kompetencja medialna i sieciowanie jako motory rozwoju; język ukraiński, literatura i folklorystyka jako środki tożsamości powinny być włączone w projekty na rzecz globalnej widoczności Ukrainy. Instytut Filologii Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki w Kijowie został reprezentowany na międzynarodowym forum przez kadrę dydaktyczną i studentów, co świadczy o nierozerwalnej przynależności instytutu do rozwoju studiów ukraińskich w świecie. Kluczową rolę w forum odegrała docent Katedry Historii Literatury Ukraińskiej, Teorii Literatury i Twórczości Literackiej Halina Usatenko. Jako kierowniczka międzynarodowego projektu Erasmus+ „Forum Ukraina-UE – Planowanie przyszłości ukrainistyki w Europie (2024–2026)” Halina Olegiwna, występując, podkreśliła, że z inicjatywy i przy wsparciu kierownictwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, rektora Wołodymyra Buhrowa i prorektorki Ksenii Smyrnowej, dziś we wszystkich zakątkach świata rozwijają się ośrodki ukrainoznawcze, wykładowcy Uniwersytetu im. Szewczenki czytają otwarte wykłady, zapewniają literaturę dydaktyczną i naukową, studenci i wykładowcy korzystają z możliwości mobilności akademickiej. „W szczególności projekt, którego składnikiem stało się przeprowadzenie Forum, Erasmus+ „Forum Ukraina-UE – Planowanie przyszłości ukrainistyki w Europie (2024–2026)” jest realizowany w partnerstwie z Uniwersytetem Inalco (Inalco), Uniwersytetem Warszawskim (Polska) i Uniwersytetem Karola (Czechy)” – zauważyła Halina Usatenko. Halina Olegiwna moderowała na forum dyskusję panelową poświęconą wyzwaniom współczesnej humanistyki i roli studiów ukraińskich. Do pracy panelu poświęconego ukrainistyce humanistycznej aktywnie włączyły się także kierowniczka Katedry Folklorystyki, profesor Olesia Naumowska oraz kierowniczka Katedry Historii Literatury Ukraińskiej, Teorii Literatury i Twórczości Literackiej, profesor Oksana Ślipuszko, które wystąpiły jako prelegentki, uzupełniając dyskurs o ukrainoznawstwie wymiarem folklorystycznym i literaturoznawczym, a mianowicie szewczenkoznawczym. O studiach krymskotatarskich jako nierozerwalnym składniku ukrainoznawczych wystąpiła także jako prelegentka asystentka Katedry Turkologii Sabriye Slastyon, a p.o. kierownika Katedry Turkologii Hanna Spotar-Ajar wzięła udział w dyskusji. W forum jako słuchaczki uczestniczyły wykładowczynie Katedry Filologii Ukraińskiej dla Cudzoziemców – kierowniczka Switłana Derba, docentki Hanna Szwec i Myrosława Szewczenko oraz asystentka Ołeksandra Kasjanowa. Organizacyjno-techniczną obsługę zapewnili studenci Katedry Teorii i Praktyki Tłumaczenia z Języka Angielskiego (kierownik katedry Serhij Skrylnyk), którzy prowadzili obsługę tłumaczeniową pracy forum, co świadczy o wkładzie młodzieży w kształtowanie interdyscyplinarnego i wielojęzycznego dyskursu ukrainoznawczego. Forum „Rozwój studiów ukrainoznawczych w kontekście współczesnych globalnych transformacji” wykazało, że ukrainoznawstwo dziś przechodzi od doświadczenia opisowego do strategicznego składnika postępu naukowego i dyplomacji. Obecnie studia ukrainoznawcze rozwijają się dynamicznie, i ważne jest, aby nie utracić zainteresowania nimi na świecie. Dlatego praca nad budową interdyscyplinarnych projektów oraz włączeniem studiów ukrainoznawczych do programów nauczania światowych uniwersytetów, aby Ukraina stała się nie tylko krajem-przedmiotem, lecz pełnoprawnym podmiotem globalnej przestrzeni naukowej, jest najbliższą perspektywą Uniwersytetu im. Szewczenki.
Dział komunikacji społecznej ННІФ
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr KOZYRSKYJ Wasyl SZENDEROWSKYJ W nowoczesnym ukraińskim dyskursie ogólnoinformacyjnym problem używania amerykanizmów nabiera aktualności w sensie wzajemnych wpływów globalizacyjnych czynników językowych oraz potrzeby zachowania narodowej tradycji normatywnej. Pełnowartościowy tekst jako określona pisana/drukowana forma skodyfikowanej wiedzy wymaga maksymalnej precyzji terminologicznej, stylistycznego wyważenia i leksykalnej przejrzystości, co ogranicza możliwości pozasystemowego wykorzystania obcych składników językowych. Amerykanizmy można usprawiedliwić chyba tylko w przypadku, gdy użyto ich na oznaczenie radykalnie odmiennych realiów, wąsko wyspecjalizowanych pojęć lub w razie całkowitego braku rodzimego ukraińskiego odpowiednika. Natomiast ich czysto mechaniczne przenoszenie przy istnieniu pełnowartościowych rodzimych terminów zbyt utrudnia odbiór podanego materiału, narusza zasady standaryzacji językowej i osłabia kodyfikacyjną funkcję przekazu informacyjnego. W tym sensie nadzwyczaj ważnego znaczenia nabierają redaktorska surowość, leksykograficzna fiksacja normatywnych odpowiedników i konsekwentne przestrzeganie zasady funkcjonalnej celowości zapożyczeń. Właśnie taki sposób zabezpiecza nie tylko komunikatywną efektywność tekstu informacyjnego, ale i należyte przedstawienie ukraińskiej tożsamości kulturowo-językowej we współczesnej przestrzeni informacyjnej. Głównymi źródłami na ogół występują Światowa pajęczyna i sieci społecznościowe, bo powszechnie wiadomo, że praktycznie prawie wszystkie popularne platformy cyfrowe (Instagram, TikTok, YouTube) mają funkcjonalność w amerykańskim angielskim, dlatego wielu przeciętnych użytkowników zmuszonych jest bezkrytycznie przejmować leksykę. Nie pozostają w tyle w tym sensie także działalność biznesowa i IT. Tutaj główne zadanie – zysk w każdy sposób. Pewnie z czysto technicznych przyczyn amerykanizmy są tutaj żywym językiem roboczym, gdzie ukraińskie słowa czy zdania są czasem cudem, jeśli nie „zboczeniem”. Tutaj już całkiem naturalne są apdejty, bagi, dedlajny, iwenty, kejsy, kontenty, lajki, loginy, mejle, mesendże, mitingi, networkingi, ofery, ofisy, performanse, posty, skile, softy, startapy, strimy, taski, fakapy, fidbeki, czelendże, juzery… W tych sferach angielski jest praktycznie językiem międzynarodowym. I wielu osobom już prościej powiedzieć „dedlajn”, aniżeli „termin końcowy”. Osiąga pewne rezultaty także narzucana i lubiana amerykańska popkultura, która już nieodwołalnie przesiąkła codzienność Ukraińców przez światową sieć, muzykę, seriale ze Stanów Zjednoczonych. Dlatego nawet nie dziwi, że modele językowe są kopiowane. Psychologicznie znany jest także efekt atrakcyjności tego, co obce, nie do końca zrozumiałego. Ponad 30 lat temu mieliśmy epizod ciekawego kontaktu z wiernymi cerkwi prawosławnej regionów zachodnich. Na pytanie, dlaczego mają świątynię cerkwi moskiewskiej, odpowiedzieli, że nabożeństwo jest ciekawe, bo prawie nic nie jest zrozumiałe. Nie jest tajemnicą, że dla pewnej części społeczeństwa używanie obcych słów, w szczególności amerykanizmów, brzmi „bardziej fachowo”, „nowocześniej”, „przekonująco”. Tutaj już wmieszana jest narzucana moda i błędne uświadomienie prestiżu. Dość często przychodzi słyszeć uporczywie forsowane tezy, jeszcze z powołaniami na fachowych językoznawców, prawda, bez imiennego cytowania, o rzekomych jakichś plusach tego zjawiska, których w rzeczywistości skrobią z wielkim trudem aż trzy. Nie są one po drodze świadomym użytkownikom języka. O co właściwie chodzi? Niektóre wykształcone i nawet naukowo utytułowane osoby wymyśliły, że agresywne zaśmiecanie amerykanizmami ukraińskiego języka naukowego i już potocznego rzekomo sprzyja wzbogaceniu słownika językowego, istotnie upraszcza międzynarodowe komunikacje, ułatwiając porozumiewanie się z obcokrajowcami, a nawet oszczędzając zasoby językowe przez krótsze i w ich poważnej opinii wygodniejsze słowa. Wielu mądralom język obraca się w ustach, by mówić o obserwowanym plusie integracji Ukrainy ze światową przestrzenią. Kto ją widzi, tę integrację, gdzie ona jest, jak wygląda? Pytanie retoryczne. Podkreślmy, że głoszone tezy są całkowitym „oszustwem pracujących”. Więc nie będziemy wystawiać na próbę cierpliwości szanownych czytelników i zdejmiemy czar naukowopodobności z tych twierdzeń. Wybitnym historycznym superargumentem przeciwko pierwszej tezie jest kulturowy wyczyn czeskich „ojców”, którzy ożywili rodzimy język czeski i zabrali się za rozbudowę rodzimego nazewnictwa. I chociaż nie było to proste, i nawet teraz w Pradze można usłyszeć czasem od Czechów drwiny z „diwadła”, narodowy instynkt samozachowawczy zadziałał i nie pozwolił czeskiemu zgermanizować się. Jeśli chodzi o ułatwione porozumiewanie się z obcokrajowcami, to jest jedna od dawna dobrze znana prosta droga. Uczyć się języków. Będziesz znał – będziesz się porozumiewał. Bez bezpodstawnego kaleczenia języka ojczystego. Dwa słowa o oszczędności zasobów językowych. Znowu gołosłowne oszustwo. Przykład dobrze znanej prawdy, że półprawda jest gorsza od kłamstwa. Naprawdę angielski i jego amerykański wariant charakteryzują się statystycznie większą liczbą jednosylabowych słów niż ukraiński. Lecz żadne informatywne amerykańskie/angielskie zdanie na ogół nie zawiera tylko jednosylabowych słów, nie biorąc już pod uwagę kupy obowiązkowych składników służbowych. Nasza osobista wieloletnia praktyka naukowa i językowo-literacka dowodzi, że ukraińskojęzyczny tekst jest prawie zawsze bardziej kompaktowy niż anglojęzyczna wersja. Ogólnym prawem języka my tego, pewnie, nie ogłaszamy. Jednak sapienti sat. Co zaś tyczy się całkiem oczywistych minusów bezmyślnego wykorzystywania obcej leksyki we wszystkich dziedzinach ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, to one nie tylko powszechnie rzucają się w oczy i ranią nieobojętny czuły słuch świadomego użytkownika, ale i w znacznym stopniu utrudniają naturalny proces normalnego porozumiewania się przez często niezrozumiałą lub błędnie zrozumianą semantykę używanych obcych składników. Poza trywialnym wypieraniem z użycia rodzimych ukraińskich odpowiedników i oczywistym obniżeniem rozumienia sensu wypowiadanego, tworzą swoiste centaurowe zdania, dla których przychylni filolodzy już wymyślili termin „surżyk nowego typu”, podkreślając, że jest to rzekomo właściwe tylko środowisku młodzieżowemu. Obojętnie-cierpliwy stosunek do tego zjawiska naprawdę realnie grozi irlandyzacją. My zaś mamy wątpliwość, że jakikolwiek trzeźwo myślący użytkownik poza przedstawicielami dość zgranej dotąd piątej kolumny imienia „kaka raznica” może być zwolennikiem takiej perspektywy. Niszczenie języka (lingwocyd) nieodwołalnie pociąga za sobą ludobójstwo, co jest najgorszą zbrodnią przeciwko ludzkości, bo nawet poza wszystkimi moralnymi i prawnymi ocenami zuboża i okrada świat, społeczeństwo i przyrodę. Wszystko żywe walczy o życie. I utrata językowej tożsamości zna po prostu zdumiewające przykłady kreolizacji i pidżynizacji. Ale czy obróci się komuś język nazwać te procesy naturalnymi drogami rozwoju ludzkości? Nie bierzemy tutaj pod uwagę podmiotów, które chętnie przyjęłyby to za „mejnstrim” dla pewnych podległych im wspólnot. Czy to obecnie jest problem? Filolodzy
Od lewej do prawej: Wasyl Szenderowski i Wołodymyr Kozyrski całkiem słusznie zauważają, że zapożyczenia są naturalnym procesem i język ukraiński zawsze zapożyczał słowa. Jednak problem pojawia się, gdy obcojęzyczne słowa bez potrzeby wypierają własne. Tutaj należy przede wszystkim rozróżniać aktywizację obcych zapożyczeń w ramach fachowych żargonów wąskiego użycia, gdzie od zawsze było to zjawisko naturalne, ponieważ z reguły autor wynalazku jest też autorem jego nazwy. Oczywiście, wyznaczenie wyraźnych granic między fachowym żargonem a zwykłą leksyką potoczną w jakimkolwiek języku jest rzeczą całkowicie niemożliwą, a komputer i kwark są tego żywymi świadkami. Jednak gdyby cybernetyki nie uważano za służebnicę imperializmu, gdyby nie dominujące pozycje moskiewszczyzny, być może mielibyśmy teraz nauki obliczeniowe i technologie obliczeniowe, co nie wywoływałoby żadnych pytań. Współczesny język ukraiński znajduje się w sytuacji potężnych wpływów zewnętrznych. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że rozpowszechnienie amerykanizmów ma obiektywne przyczyny. We współczesnym świecie język angielski stał się globalnym środkiem komunikacji, zwłaszcza w sferach technologii informacyjnych, przedsiębiorczości i nauki. Ukraińcy aktywnie korzystają z międzynarodowych platform, sieci społecznościowych i serwisów cyfrowych, gdzie dominuje treść anglojęzyczna. Właśnie dlatego takie słowa jak „post”, „lajk”, „follower” czy „stream” naturalnie wchodzą do codziennej mowy. Ponadto potężnie wpływa amerykańska popkultura, która poprzez gry komputerowe, muzykę, seriale narzuca nawyki językowe młodzieży. Jednocześnie nadmierne używanie amerykanizmów ma też negatywne skutki. Jednym z głównych problemów jest wypieranie rodzimych ukraińskich słów. Na przykład zamiast „zustricz” (spotkanie) coraz częściej używa się „miting”, a zamiast „widhuk” (odzew/opinia) – „fidbek”. W wielu przypadkach nie jest to potrzebne, gdyż język ukraiński ma własne precyzyjne odpowiedniki. Pojawia się także zjawisko mieszania języków, kiedy zdania wypełnia się obcojęzycznymi słowami bez potrzeby, co tworzy swoisty „surżyk nowego typu”. Może to negatywnie wpływać na kulturę językową i obniżać poziom znajomości języka ojczystego. Osobno należy podkreślić kwestię tożsamości językowej. Język jest ważnym elementem kultury i narodowej samoidentyfikacji. Jeśli bez kontroli zapożyczać obcojęzyczne słowa, pojawia się ryzyko stopniowej utraty unikalnych cech języka ukraińskiego. Właśnie dlatego ważne jest zachowanie balansu między otwartością na nowe a własnym dorobkiem językowym. Motywacja zasadności używania amerykanizmów jest antynaukowa, nieudolna i po prostu śmieszna. Argument pierwszy – nowe zjawisko nie ma jeszcze ustalonego ukraińskiego odpowiednika; argument drugi – międzynarodowy termin jest ogólnie przyjęty w środowisku fachowym; argument trzeci – tłumaczenie zniekształca znaczenie. Rozważania po prostu porażają swoim głębokim poziomem naukowym. Kto nie pozwala fachowcom i filologom usunąć braku ukraińskiego odpowiednika? Czy każdy wąskofachowy termin żargonowy musi nabierać statusu ogólnoleksykalnego? Wreszcie, dlaczego bierzecie pod uwagę tylko zniekształcone tłumaczenia? Tłumaczcie kompetentnie! Śmieszne są także naukowopodobne próby rozróżniania wymagań szeregu konstrukcji funkcyjno-stylistycznych w tym samym celu, by przemycić dopuszczalność obcych składników zamiast rodzimych ukraińskich. Szczególnie wrażliwy problem stanowi sytuacja językowa w TV i audycjach radiowych. Jeszcze niedawno w radiu byli najwyższej klasy redaktorzy językowi. Ale co było, to minęło. Stawianie wymagań rozumienia poprawnej semantyki w dziedzinie stosowanych amerykanizmów obecnym prezenterom telewizyjnym i radiowym jest po prostu bezsensowne, ponieważ nie widzą różnicy pomiędzy „aby” i „szczob”, „kotryj” i „jakyj”, „zhołosytysia” i „zwernutysia”, „iz” i „z”, „szcze j” i „iszcze”, „popry” i „wsuperecz”, „malam” i „malecheju”, „prywodyty” i „nawodyty”, „oznaczenniam” i „wyznaczenniam”, „hustynoju” i „szchilnistiu”, „pohłynanniam” i „wbyranniam”, „wtratoju swidomosty” i „neprytomnistiu”. Doszło do całkowicie niegramatycznego oddawania liczebników porządkowych wybitnymi językowymi perłami w rodzaju „dwóch tysięcy siódmego” czy okresu „dwóch tysięcy siódmych – dwóch tysięcy dziewiątych lat”… Lista, niestety, zakłada istotną multiplikację. Więc zaczynać należy przynajmniej od poprawnego w sensie semantycznym i gramatycznym przyswojenia rodzimej leksyki. Jeśli zaś komuś po prostu brakuje własnych słów, to nie należy dziwić się bezmyślnemu powtarzaniu za kimś słowa nowego i obcego. Dla wielu „gramotiejów” mają one jednakową wartość. Zapewne w takich okolicznościach najskuteczniejszym sposobem jest sumienna praca redaktorska. Powinna ona brać pod uwagę nie tylko błędy leksykalne, ale i małpowanie konstrukcji gramatycznych, które kopiują sposób amerykańskiego postrzegania otoczenia z ich semantycznymi i syntaktycznymi zwrotami w rodzaju I’m okay with that, make sense, take care… Problem nieuzasadnionego przenikania amerykanizmów do ukraińskiej przestrzeni językowej wymaga wyważonego podejścia normatywno-stylistycznego, a nie radykalnego purystycznego odrzucenia jakichkolwiek elementów obcojęzycznych. Zapożyczenie jest naturalnym mechanizmem rozwoju języka, lecz jego funkcjonowanie musi być uzasadnione potrzebą nominatywną, brakiem precyzyjnego rodzimego odpowiednika czy ustaleniem terminu w sferze specjalistycznej. Natomiast bezsystemowe używanie amerykanizmów, kiedy język ukraiński od dawna ma już pełnowartościowe środki leksykalne do wyrażenia odpowiedniego pojęcia, prowadzi do zaśmiecania stylistycznego, rozmycia semantycznego i osłabienia narodowej tożsamości językowej. Skuteczne przeciwdziałanie takim zjawiskom polega na konsekwentnym utwierdzaniu rodzimych ukraińskich odpowiedników w dyskursie naukowym, edukacyjnym, medialnym i publicznym, w wypracowaniu jasnych rekomendacji dotyczących użycia słów, a także w podnoszeniu prestiżu normatywnego języka ukraińskiego jako pełnowartościowego instrumentu współczesnej komunikacji. Zalew nieuzasadnionych amerykanizmów w ukraińskiej mowie coraz częściej jawi się nie jako oznaka nowoczesności, a jako symptom niepewności językowej i zależności kulturowej. Kiedy zamiast naturalnych ukraińskich odpowiedników bez potrzeby używa się słów obcojęzycznych, język traci nie tylko wyrazistość stylistyczną, ale i własne wewnętrzne oparcie. Nie chodzi o
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
sprzeciw wobec zapożyczeń jako takich, gdyż są one naturalnym składnikiem rozwoju języka, lecz o opór wobec bezmyślnego naśladownictwa, które zastępuje precyzję modą, a oryginalność — imitacją „globalności”. Przeciwdziałanie temu zjawisku jest możliwe jedynie poprzez świadomy wybór językowy, kulturę redagowania, wspieranie rodzimych odpowiedników i przywracanie prestiżu ukraińskiego słowa we wszystkich sferach komunikacji publicznej. Nieuzasadnione używanie amerykanizmów jest naruszeniem miary stylistycznej i osłabieniem wewnętrznych zasobów języka narodowego, co wymaga konsekwentnego, normatywnie wyważonego podejścia. Funkcjonalnie uzasadnione są jedynie zapożyczenia, podyktowane rzeczywistą potrzebą nominatywną lub ustaleniami terminologicznymi. Natomiast w przypadku istnienia pełnowartościowych ukraińskich odpowiedników, priorytet powinien należeć do rodzimych środków językowych jako czynnika normatywności, jasności komunikacyjnej i kulturowej oryginalności, które zapewniają precyzję, zrozumiałość i stylistyczną organiczność wypowiedzi. Właśnie taka praktyka językowa jest koniecznym warunkiem zachowania integralności ukraińskiej przestrzeni językowej, oryginalności językowej oraz wzmocnienia kulturowej tożsamości. Przede wszystkim nadmiar zapożyczeń zaśmieca wypowiedź. W wielu przypadkach dziennikarze, blogerzy, prezenterzy telewizyjni i redaktorzy używają słów obcojęzycznych nie z potrzeby, lecz z powodu mody językowej. Na przykład w tekstach medialnych często spotyka się słowa kontent, mesedż, kejs, fidbek, dedłajn, łajfhak, hajp, post, strym, storiz, chociaż większość z nich ma pełnowartościowe ukraińskie odpowiedniki: zmist (treść), hołowna dumka (główna myśl), wypadok (przypadek), widhuk (odzew), kincewyj termin (termin końcowy), korysna porada (pożyteczna rada), ażiotaż (ażyotaż), dopys (wpis), priama transliacija (transmisja na żywo), korotki widea / istoriji (krótkie wideo / historie). Inny negatywny skutek. Język mediów musi być przystępny, wyrazisty i zrozumiały dla różnych grup wiekowych i społecznych. Kiedy tekst informacyjny lub nagłówek jest przeładowany amerykanizmami, czytelnik musi często dodatkowo tłumaczyć znaczenie słów. Zatem zapożyczenia użyte bez potrzeby obniżają efektywność komunikacyjną mediów i poziom kultury językowej dziennikarstwa. Nie mniej ważnym problemem jest wypieranie rodzimej ukraińskiej leksyki. Jeśli w przestrzeni publicznej stale brzmią słowa dedłajn, iwent, ofer, kejs, to ukraińskie odpowiedniki stopniowo odchodzą na peryferie aktywnego słownika. Prowadzi to do zubożenia tradycji językowej i osłabienia narodowej oryginalności językowej tekstów. Dla języka ukraińskiego, który przez długi czas doznawał ucisku i wymaga świadomej pielęgnacji, taka tendencja jest nad wyraz niebezpieczna. Jeszcze jeden problem – kształtowanie snobizmu językowego. We współczesnych mediach słowa obcego pochodzenia nierzadko pełnią nie tyle funkcję znaczeniową, co prestiżową, a nawet reklamową: mają stworzyć wrażenie „nowoczesności”, „zaawansowania”, „europejskości”. Przez to tworzy się błędne wyobrażenie, jakoby ukraińskie słowa były mniej precyzyjne, mniej modne czy mniej autorytatywne. W rzeczywistości kulturę wypowiedzi określa nie liczba obcych składników, lecz precyzja, stosowność i stylistyczne uzasadnienie przekazywanego sensu. Sposoby skutecznej neutralizacji obcych słów-najeźdźców. Pielęgnowanie prestiżu ukraińskiego słowa, języka, który według uznania Encyklopedii Brytyjskiej jest pramatką języków europejskich. Szanujmy się w końcu, bo jesteśmy tego warci. Popularyzacja i konsekwentne, wytrwałe wprowadzanie rodzimych ukraińskich odpowiedników. Wszechstronny aktywny rozwój współczesnego ukraińskiego nazewnictwa. Wreszcie godność i szacunek do samego siebie autora, głęboko uświadomiony wybór przez użytkowników języka właściwie rodzimej leksyki. Przyszłość języka (a zatem i Narodu) zależy w znacznej mierze od kultury językowej społeczeństwa. Ceńmy, chrońmy i pielęgnujmy ją!
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZBOROWSKI, m. Bucza. Obecnej młodzieży trudno sobie wyobrazić, na czym polegał wyczyn tych ludzi. No, zbierali się, wyrażali opinie odmienne od oficjalnych, krytykowali władzę, występowali przeciwko dominacji języka rosyjskiego, propagowali kulturę ukraińską. Co w tym takiego? Ale należy wiedzieć, że działo się to w państwie, które formalnie nazywało się ZSRR, a faktycznie było rosyjskim imperium. Pod hasłami internacjonalizmu, przyjaźni narodów Moskwa w istocie podbiła te narody i krok po kroku totalnie je rusyfikowała. Kreml dążył do przekształcenia ludności w posłusznych żołnierzy i wykorzystania jej do ustanowienia swojego światowego panowania. Tych, którzy odważyli się wyrazić własne zdanie, wystąpić przeciwko władzy – więziono i niszczono. I nagle nowy sekretarz generalny kompartii Gorbaczow ogłasza politykę pieriestrojki, obywatelom pozwalają łączyć się w różne organizacje. Miało to swoje przyczyny, wśród których były ekonomiczne. W ZSRR zaczęto zwalniać więźniów politycznych. Chociaż do tego czasu w radzieckich obozach koncentracyjnych dożyli nie wszyscy. Zginęli Wasyl Stus, Ołeksij Tychyj i Jurij Łytwyn oraz wielu innych. W 1987 roku w Kijowie tworzy się Ukraiński Klub Kulturologiczny. Aktywnymi uczestnikami tej organizacji byli byli więźniowie polityczni Jewhen Swerstjuk, Witalij Szewczenko, Serhij Naboka, Ołeś Szewczenko, Łeonid Milawski i inni. Ci ludzie dobrze znali warunki radzieckich miejsc pozbawienia wolności i wiedzieli, na co się narażają. Wtedy nikt nie mógł z pewnością powiedzieć, czym zakończy się pieriestrojka. Czy Ukraina stanie się niepodległa, czy tych, którzy uwierzyli w hasła demokratyzacji, znów represjonują. Do UKK zaczęli ciągnąć ludzie, których martwił los Ukrainy. Tutaj omawiano kwestie kultury i historii ukraińskiej, w szczególności Hołodomoru. W 1988 roku Ukraiński Klub Kulturologiczny w pełnym składzie wstąpił do Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, której celem była walka o przestrzeganie praw człowieka w ZSRR. Z Buczy do Ukraińskiego Klubu Kulturologicznego wstąpiły Nadija Łewczenko oraz inżynier-wynalazca Renat Polowyj. Z czasem Nadija Iwaniwna wspominała: „Mój udział w UKK i UGH jest chyba najlepszym okresem w moim życiu: nadzieja na lepsze, inna atmosfera, bez kłamstwa i obłudy, prawdziwi ludzie – jakbym wyszła na inną, nową drogę”. Nadija Łewczenko brała aktywny udział w działaniach UKK i UGH. W 1989 roku członkowie UGH postanowili uczcić 70. rocznicę Zjednoczenia Ukrainy. Ale władza zabroniła obchodów nie tylko na placu, ale i w prywatnym mieszkaniu. Dlatego postanowiono uczcić święto nielegalnie, w buczańskim mieszkaniu Nadiji Łewczenko, pod obecnym adresem Jabłunska 17. W celu konspiracji członkom UGH zakomunikowano, aby 22 stycznia na godzinę 15 przybyli na stację Swiatoszyn. Dalej trasy nie wskazano. Ale kilka osób spóźniło się i przyjechało następnym pociągiem elektrycznym. Szli obok mieszkania Renata Polowego na ulicy Skłozawodskiej, które było obserwowane, i pytając o drogę, przyprowadzili za sobą milicję i kagiebistów. Milicjanci na czele z naczelnikiem irpieńskiej milicji Stankewyczem (wtedy Bucza była administracyjnie podporządkowana Irpieniowi) próbowali wejść razem z tymi, którzy się spóźnili. Ale milicjantów wypchnięto, a Nadija Iwaniwna zamknęła drzwi. W mieszkaniu zebrało się około 20 osób. Wśród nich byli byli więźniowie polityczni Ołeś Szewczenko, Serhij Naboka, Witalij Szewczenko, a także Renat Polowyj. Uczestnicy zebrania wywiesili żółto-niebieską flagę i tryzub. Milicjanci żądali od sąsiadów wpuszczenia ich, aby przejść na balkon do Nadiji Łewczenko. Ale ci, powołując się na chorobę dziecka, nie wpuścili ich. Wtedy kagiebiści wyłączyli energię elektryczną, mając nadzieję 15 marca minęło 100 lat od dnia urodzin Nadiji Iwaniwny Łewczenko, nauczycielki języka ukraińskiego i literatury z osiedla Bucza w obwodzie kijowskim. Była w liczbie tych, którzy jako pierwsi wystąpili w obronie kultury ukraińskiej, ukraińskiej tożsamości, a co za tym idzie – niepodległości Ukrainy. ciemnością przeszkodzić posiedzeniu. Ale syn gospodyni Sławko poprowadził światło przenośną lampą z kuchni, gdzie wykrył odłączony dopływ prądu. Nieproszeni goście przez dwie i pół godziny walili w drzwi, grożąc i żądając wpuszczenia. Z czasem ludzie opowiadali, że kagiebiści obserwowali okno, gdzie odbywało się posiedzenie, z okien sąsiedniego budynku. Kiedy mieszkańcy klatki schodowej wracali z pracy, to na ich żądanie światło włączono. Posiedzenie już było zakończone. Drzwi otwarto. Do pokoju wdarł się naczelnik milicji Stankewycz z zespołem i krzykiem „Eto czto za zboriszcze?!”. Uprzejmie poproszono go o obniżenie tonu i dobieranie słów. Z drwiącymi uwagami pod adresem milicji uczestnicy zebrania wyszli z mieszkania. Nadija Iwaniwna wspominała: „Dzielnicowy wypisał mi wezwanie, w którym było napisane, że powinnam stawić się nazajutrz w milicji miasta Irpień na godzinę 9. Okazało się, że cały nasz dom był otoczony milicyjnymi samochodami, a po Buczy poszły plotki, że niby tam zbierali się jacyś straszni ludzie, bo mieli żółto-niebieską flagę”. Rok później Ukraina otwarcie uczciła Dzień Zjednoczenia jedną z największych w Europie Środkowej i Wschodniej masową akcją – symbolicznym żywym łańcuchem jedności – od Kijowa do Lwowa. Miliony ludzi, biorąc się za ręce, stały się żywym symbolem jedności Ukrainy. Cała rodzina Łewczenków wzięła aktywny udział w tej akcji. Uszyto wiele ukraińskich flag i zapewniono frekwencję na wyznaczonym odcinku żywego łańcucha. Nadiję Iwaniwnę Łewczenko uhonorowano 7 marca bieżącego roku w Bibliotece Buczańskiej. Na tym wydarzeniu wystąpili uczestnicy tamtego historycznego zebrania – Ołeś Szewczenko, Jewhen Obertas i Ołeksandr Tkaczenko. O Nadiji Łewczenko i znaczeniu jej działalności opowiadali buczańska proświcianka Tetiana Osadcza, była przewodnicząca irpieńskiej „Proświty” i była mer Irpienia Myrosława Swystowycz, były przewodniczący irpieńskiej „Proświty” Ipolit Matijuk, dobrowolny uczestnik zbrojnej obrony Ukrainy Wołodymyr Palamarczuk i inni. Prawdopodobnie miłość do Ukrainy zaczęła się u Nadiji Łewczenko od pieśni ludowej. W jej rodzinnej wsi Wijtiwci w rejonie barysziwskim w obwodzie kijowskim najpopularniejszą była pieśń „Oj, hyla, hyla husonky na staw…”. Nadija Iwaniwna znała wiele ukraińskich pieśni i lubiła śpiewać. Śpiewała w chórze „Homin”. Wśród ulubionych z repertuaru „Homonu” – „Schowalos sonce za horoju”, „Stojit kozak na czornij kruczi”, „Ne pora, ne pora” itd. Jeszcze od młodości lubiła pieśń „Oj, tam za lisoczkom snizoczok bilenkyj”. Oprócz pieśni Nadija Łewczenko interesowała się historią, lubiła czytać. Kiedy poszła pracować do szkoły, to zaczęła zastanawiać się, jak poprawić życie. Takie myśli doprowadziły ją do Ukraińskiego Klubu Kulturologicznego, a potem do Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, Ukraińskiej Partii Republikańskiej i „Proświty”. Kiedy Ukraina wrzała i zmierzała do ogłoszenia Niepodległości, Nadija Łewczenko brała aktywny udział w tych procesach. Występowała na wiecach i zebraniach. Nadija Iwaniwna zorganizowała komórkę Ukraińskiej Partii Republikańskiej w Buczy i została wybrana na jej przewodniczącą.
Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy dawny, jednolity Ruch rozpadł się na szereg partii. W Irpieniu „Proświta” stała się tą organizacją, która jednoczyła świadomych Ukraińców niezależnie od ich przynależności partyjnej. Nadija Iwaniwna organizowała wieczory pamięci poświęcone tak znamiennym datom, jak Dzień Niepodległości, Dzień Zjednoczenia, lub poświęcone pamięci wybitnych ukraińskich działaczy, pisarzy – Tarasowi Szewczence, Stepanowi Banderze, Wasylowi Stusowi, Wasylowi Symonence. Sama występowała z referatami. Jednak najbardziej Nadija Łewczenko interesowała się polityką. Często powtarzała znane powiedzenie „Jeśli człowiek nie interesuje się polityką, przyjdzie czas, kiedy polityka zainteresuje się nim” i podawała jako przykład rok 1937 – masowych represji w ZSRR. Nadija Iwaniwna dużo czytała i propagowała w swoim otoczeniu prace Mykoły Michnowskiego, Dmytra Doncowa, Stepana Bandery, utwory Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki, Wołodymyra Wynnyczenki oraz innych bojowników o wyzwolenie narodu ukraińskiego. W latach 1998–2002 Nadija Łewczenko pełniła obowiązki radnej rady w Buczy. Była osobą pryncypialną, nacjonalistką i dawała się we znaki lokalnym możnowładcom, którzy przyjęli ogłoszenie niepodległości Ukrainy jako możliwość własnego wzbogacenia się. Nadija Iwaniwna była uczciwym i porządnym człowiekiem. Mimo ciężkiej choroby pani Nadija do ostatnich dni była aktywną uczestniczką życia politycznego i kulturalnego rodzinnego kraju. Jej życie przerwało się w grudniu 2004 roku. Znamy imiona wodzów, trafiają one do podręczników, monografii z historii. Ale nie trzeba zapominać o tysiącach i tysiącach Ukraińców, dzięki których wysiłkom nasza Ojczyzna odrodziła niepodległość. Każde miasto i każda wieś mają takich bohaterów. Pamięć o nich trzeba zachowywać i szanować. Swego czasu Nadija Iwaniwna, na moją prośbę, napisała wspomnienie o obchodach Dnia Zjednoczenia w jej mieszkaniu. To wspomnienie zamieściłem we wszystkich trzech wydaniach mojej książki „Historia kraju irpieńskiego”. Przypominam rok 1989. Wtedy byłem dyrektorem Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego. Na planowaniu kierowniczka irpieńskiego wydziału kultury Lidija Tokarska oświadczyła: „W Buczy odbył się zjazd ukraińskich nacjonalistów”. Tak zrozumiała wiadomość o obchodach Dnia Zjednoczenia w mieszkaniu Nadiji Łewczenko. Moje sympatie były znane, a kierownicy placówek kultury z ciekawością spojrzeli na mnie: „A wy co będziecie robić?”. „Ustanowimy tablicę pamiątkową” – odpowiedziałem. Wszyscy się zaśmiali. W tamtym czasie takie słowa można było odebrać jako żart. Teraz społeczność Buczy postawiła przed władzami miasta pytanie o ustanowienie tablicy pamiątkowej na budynku, gdzie w mieszkaniu Nadiji Łewczenko po raz pierwszy od lat władzy radzieckiej, w 1989 roku, obchodzono Dzień Zjednoczenia Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kasztanowca, robinii (akacja biała) po równo. Nastawiać na 35% alkoholu w naczyniu z ciemnego szkła w całkowitej ciemności, przez miesiąc. Wcierać w chore miejsca na noc. Starannie owijać niepranym owczym runem. Stosuje się również jako doskonały środek rozrzedzający krew dla osób w „srebrnym” wieku. A przy dolegliwościach żył zażywa się go także wewnętrznie. 1 łyżeczka dwa razy dziennie na ciepłą wodę. Pączki bzu, zebrane podczas przepływu soków, według zapewnień wiejskich znachorów, są najlepszym środkiem do leczenia chorób płuc, w tym ich zapalenia. Szczególnie u dzieci. Stołowa łyżka na szklankę wrzątku. Dzienna porcja. Nie bez powodu kwiat jest obowiązkowym składnikiem mieszanek „piersiowych”. Używa się go (bez wątpienia bzu bladokwiatowego) także przy impotencji, ale spowodowanej nerwowym przemęczeniem. 1 łyżkę stołową suchego kwiatu zalać 300 ml wrzątku. Parzyć dwie godziny pod przykryciem. Pić po 100 ml trzy razy dziennie, ciepły. Po jedzeniu. Potężna siła rośliny pozwala leczyć nawet „czarną chorobę” – epilepsję. Łyżeczkę kwiatów zalewa się szklanką wrzątku. Parzy się godzinę pod przykryciem. Pić po szklance dwa razy dziennie. Rano i wieczorem. Za każdym razem przygotowując nowy napar. Warto zażywać pączki lub majowe liście rośliny przy cukrzycy. Razem z liśćmi morwy czarnej i borówki czernicy. Te ostatnie zbiera się podczas kwitnienia. Przy zaburzeniach miesiączkowania. Doskonale wyciąga wszystkie czyraki, goi stłuczenia, likwiduje podskórne siniaki (wylewy). Z pączków, na wieprzowym smalcu lub maśle, przygotowuje się, przetapiając 1:3, maść, którą przykłada się do rany na noc. Liście, zaparzone jak herbata, zatrzymują biegunki. Leczą wrzody żołądka. Jednak należy pamiętać, że nadmiernie zachwycać się kwiatami bzu nie warto – są silnie działające. Pierwszeństwo dawajcie pączkom i liściom, działają znacznie łagodniej. Właśnie w dniach przepływu soków zbiera się też korę z młodych gałązek drzew. Wierzba to skarbnica aspiryny. Cenne jest to, że nie podrażnia żołądka. Szczególnie skutecznie leczy zapalenia oskrzeli, zapalenie płuc, wygania wszystkie zimowe zatory gnicia. A oto jednoroczne pędy morwy czarnej wybawią was od cukrzycy. 6 gałązek rozdrobnionych jednorocznych pędów na 1 l wrzątku. Parzyć noc pod przykryciem. Wypić w ciągu dnia. Osika to potężne energetyczne drzewo. To śmieszny anegdotyczny wymysł przeszłości, że na tym świętym drzewie powiesił się jeden z uczniów Jeszui z Nazaretu. Osika to drzewo wyłącznie naszych szerokości geograficznych. A oto powiesić na nim prostatyt, czy nawet gruczolaka – to wiarygodny fakt. Leczy nietrzymanie moczu u ludzi w srebrnym wieku. Migrenę, niefritis, zapalenie przydatków, zapalenie trzustki. Mastopatię. Zapalenie pęcherza. 100 g kory lub pączków na 1 l samogonu. Nastawiać 21 dni w ciepłym, ciemnym miejscu. Zażywać po 1 łyżce stołowej trzy razy dziennie na 15 minut przed jedzeniem, popijając ciepłą wodą. Albo na pół litra wody 3 łyżki stołowe rozdrobnionej kory. Gotować 15 minut na słabym ogniu. Parzyć pod przykryciem 2 godziny. Pić po 1 łyżce stołowej 3 razy dziennie przed jedzeniem. Jednoroczne pędy dzikiej gruszy doskonale leczą zapalenie stawów, wyganiają sole, przywracają pracę całego ciała. Przygotowywać jak przy cukrzycy. Zażywać trzy tygodnie. W każdym pierwszym miesiącu kwartału. W każdym pierwszym miesiącu kwartału pije się też młodziutkie (wielkości dziecięcego paznokcia), jeszcze lepkie listki brzozy. Mocą nie ustępują żeń-szeniowi. 1:3 na wódce. Miesiąc w ciemności. Po łyżce stołowej dwa razy dziennie, popijając ciepłą wodą. Ale jeśli żeń-szeń przy onkologii nie jest wskazany, to liście brzozy przeciwnie – są cudotwórcze. Jednak zawsze pamiętajcie Boże przykazanie: „Zdrowie – największa nagroda Niebios za: czyste myśli! Czyste słowo! Czyste czyny!”. Wiosna – bujność pierwiosnków. Na słonecznych polanach króluje pierwiosnek lekarski (Primula veris). Złote kluczyki. Właśnie nimi bogini Lela otwiera bramę raju – Iriju. Ziele potężne zarówno w leczeniu, jak i w magii. Zadziwiające w wiosennych sałatkach. Przecież witaminy C ma więcej niż w cytrynie, aż 5 razy. Dużo karotenu. Doskonale goi chore płuca. Działa wykrztuśnie. Usuwa kaszel. Usuwa załamania nerwowe, hamuje bezsenność i przyspieszone bicie serca. Usuwa bóle dny moczanowej. W taty „Leczniku” bez autora i oprawy podkreślono: „Herbata z kwiatu pierwiosnka przynosi w rodzinę zgodę i miłosną uciechę”. Podobnie działa inny pierwiosnek, którego w ludzie nazywają wielką konwalią. Kwiatem rzeczywiście przypomina konwalię, ale liści ma z dziesięć na długiej łodydze. Lubi wilgotne liściaste gaje. To kokoryczka wonna (Polygonatum odoratum). Ludowa nazwa – pieczęć księcia. Na grubym kłączu rzeczywiście widać jakieś kręgi z tajemnymi znakami. „Kto je odgadnie – wieszczyli tata – o zielu wiedzieć będzie wszystko”. Młoda roślina o wspaniałym smaku – wyglądem przypomina szparagi. Potężnie mnoży siłę płciową. Ale gdy rozwinie liście, staje się trująca i nabiera zupełnie innych właściwości. Stosuje się ją przy dnie moczanowej, rwie kulszowej, bólach stawów. Odwarem z kłączy, zebranych wczesną wiosną lub późną jesienią, przemywa się twarz dla odmłodzenia. Usuwa trądzik, wygładza zmarszczki, usuwa „starcze plamy”. 50 g kłączy na pół litra wrzątku. Za zadziwiające właściwości lecznicze przy leczeniu płuc łacinnicy nazwali trawę Pulmonaria officinalis – trawa płucna. Miodunka lekarska. Rodzina szorstkolistnych. Na jednej łodydze czerwonkawe i błękitne kwiatuszki. Szczególnie potężna przy katarach gardła, zapaleniach oskrzeli z suchym kaszlem. Roślina ściągająca, przeciwzapalna, krwiotwórcza. Obiecująca mężczyznom w sałatce. Szanując swoją medycynę ludową, szanujemy nie tylko dawne wiedze naszych przodków, ale i samą Ojczyznę, wznosząc jej czoło ku Niebiosom.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan PROSIANYK Lato 9600 22 kwietnia – 22 maja. Miesiąc Bzu. Gwiazdozbiór Peruna/Aresa, Tur, Wołosożar. Pasieki. Opiekunka Bogini Lela. Planeta Dziewica. Nazwy ludowe: Majnik, Trawiec, Krasień, Hromowyk, Rusałnyk, Kveten, Maj. Rodzime imiona błogosławione przez Niebiosa: Bohadara, Bohomiła, Włada, Haina, Dorohynia, Zorianycia. Bojan, Biłojar, Derżysław, Druhar, Dobrynia, Kreseń. 22 kwietnia – RODiona, który odmyka podziemny Irij i wypuszcza z nor zwierzęta, gady. 30 kwietnia – Welesa-pszczelarza. Bóg, ukrywszy w kożuszku Niebiańskiego owada, podarował go ludziom, aby i praukraińcy zaznali rozkoszy Iriju – Raju. 28 kwietnia 1512 roku w dolinie rzeki Horyń pod Wiśniowcem litewsko-ukraiński oddział pod dowództwem księcia Konstantego Ostrogskiego doszczętnie rozbił 26-tysięczną ordę perekopskiego chana Mengli-Gireja. 5 maja – Dzień Pra-Ojca Ora. Według pradawnej kosziuny tego ranka książę Or w 40. dobie pływania (potop Deukaliona) zobaczył Góry Karpackie i przybił do nich swoim statkiem. Tydzień wiosennego Welesa – opiekuna sztuk, tajnowiedzy, zielarzy, hodowców bydła. 9 maja 1890 roku w Szyszakach w obwodzie połtawskim urodził się prezydent Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej Kyryło Osmak. 2 maja 1950 roku Dzień urodzin artysty-charakternika Soncesława (Wiktora Kryżaniwskiego), który przyszedł na Świat we wsi Zajacziwka na Wołyniu. 15 maja – Dzień urodzin Budina Buddy. (Budinowie – naRÓD, który żył na ziemiach Siewierszczyzny – późniejsi siewierzanie). 19 maja czci się Boga roślinności Perepluta (Busa-zielarza). Latem 385 roku wczesną wiosną kijowski książę Boż (Bus) rozgromił gockie wojsko króla Winitara. Trzy lata później Winitar, podstępnie zwabiwszy do swojego obozu rusiczów, ukrzyżował Boża i 70 jego starszyzn wraz z synami na krzyżach. „Wisti” ostrzegają w RODnyku III. Testamencie 55. „Ojczyzna tobie darowała Życie. Ojczyzna i Sława jej Święte! Więc niech i zachowanie twoje godne Świętości będzie! Gdy zlekceważysz Pamięć Świętą i prawnuki twoje ujarzmione będą!” Bez – pełne tajemniczości i czarów drzewo. Na terenach Siewierszczyzny czczą go jako Weselasa lub Welijasa. Welij – to totemiczne imię Boga Welesa. Nim obsadzano jego sanktuaria. W starożytności – drzewo wołchwów-pustelników. „Ten, kto znajdzie pięć płatków w jego kwitnącej kiści – cały rok, obowiązkowo, będzie szczęśliwy!” – magia znana każdemu jeszcze z dzieciństwa. To nie dziecięce igraszki. Roślina, podczas kwitnienia, ma potężny energetyczny początek. Wszak opiekuje się nim jeszcze Perun – Ares. Kwiat zbierano tylko o poranku. Wtedy z niego na wolnym, małym ogniu, w szczelnie zalepionych gliną miedzianych kotłach, wytapiano cudotwórczy płyn, który leczył wszelkie rany, usuwał wszelkie parchy, w całości moknące egzemy. Bzowi/Jaskółki – mistycy. Wolą we wszystkim dostrzegać wolę Bogów. Stale przebywają w twórczym związku ze swoim Bożyszczem (Muzą). Oto dlaczego rodzice powinni uważnie przyglądać się Bzom – rozwijając w nich te cechy. Sami będziecie zdziwieni ich twórczym lotem. Bzy są atrakcyjne zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie. Cechuje ich mądrość i dobroć. Mają wyostrzoną intuicję i przenikliwość. Dlatego potrafią odnajdywać w codzienności jasne barwy, co odbija się na ich charakterze. Ale są nieustępliwi, nierzadko zamknięci, lubią atmosferę tajemniczości. Skłonni do tajnowiedzy. Niechętnie dzielą się nimi z otoczeniem, nawet ze swoim kręgiem rodzinnym. Starannie wybierają sobie naśladowców. Jednak i Wojownik Niebiański ma na nich dość potężny wpływ. Bzy są wytrwali, celowi, dokładają wszelkich starań, aby osiągnąć swój cel, czasami poświęcając na to całe swoje życie. Skrajnie ostro odnosząc się do tych, którzy zamierzają się na ich wewnętrzne „Ja”. Na „Ja” rodziny. Na genarmonię Ukraińszczyzny. Dając odpór krzywdzicielom. Czy zbrojnie, czy pracą społeczną, wykazując się jako zdolni i silni przewodnicy. Wśród nich jest wielu utalentowanych ludzi pracy twórczej. Architektów, budowniczych. Jak i wojskowych-strategów. Aż do siwizny chronią krąg rodzinny. Ta rita dla Jaskółek/Bzów okaże się niezbyt udana w aspekcie finansowym. Strzeżcie się: zarówno dawania pożyczek, jak i zaciągania długów – na załatwienie spraw pójdzie nie jeden miesiąc, czy nawet rok. Ale nie wpadajcie w rozpacz. Jaskółki znajdują wyjście nawet z trudnej sytuacji, przez szczeliny, kiedy wszystkie drzwi wydawałyby się zamknięte. Jednak rozpoczynanie nowej sprawy, zwłaszcza tej, która ma narodowe tysiącletnie korzenie, jest bardzo pożądane. Sadźcie sady. Pielęgnujcie dąbrowy. Odnawiajcie Bogolas. Zakładajcie pasieki. One wzmocnią energetyczno-ochronne pole państwa. Wszak Wisti Początkowe podkreślają w RODnyku II, Testamencie 36. „Czcij Testamenty Dziadów! Chroń Ziemię Ojców! Czuwaj nad naszym Aryjskim Głosem Bogów! To Droga twojego naRODu do Nieśmiertelności!” Ta rita jest bogata w święta. Piątego dnia maja czczono Boga tajnowiedzy, sztuk, rzeźbiarzy (pisarzy), węzłowców, opowiadaczy, pszczelarzy, hodowców bydła-pasterzy, przemądrego Welesa (Wołosa), którego idol stał na Podolu w Kijowie. Dziewiętnastego dnia – Perepluta (Busa) – Boga roślinności. Jego symbolami ozdobione są wszystkie staroruskie kroniki. W tym miesiącu wydarzy się, zdawałoby się, nieznaczne wydarzenie, które wpłynie na dalszą drogę w życiu ludzkości. Lecznicy książęcych drużyn bardzo szanowali bez za jego odkażający początek. Jeszcze przed odkryciem jodu kwiat bzu doskonale zastępował go jako potężny środek odkażający. Kiście bzu wytapiano w miedzianych kotłach. I tym ciemnobrązowym płynem leczono ciężkie rany wojownikom. Usuwano parchy, otarcia. Jeszcze w XX wieku z powodzeniem korzystali z niego w swojej praktyce wiejscy weterynarze. W spadku po tacie mam wspaniały przepis leczenia wszystkich stawów. Kwiaty bzu,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
otworzymy go po naszym Zwycięstwie. Staramy się rozpowszechniać informacje o sztuce cyrkowej w różnych źródłach, które są związane z naszym współczesnym życiem, naszą przyszłością. Wierzymy, że to właśnie w dzieciach, młodym pokoleniu, będzie jutrzejszy dzień ukraińskiej sztuki cyrkowej. Zdajemy sobie sprawę, że nie powinna ona być oderwana od realnego życia. Sztuka cyrkowa to sztuka, która niesie optymizm, uśmiech, radość. A równolegle – wychowanie duchowe, patriotyczne. Żyjemy dla widza, dla popularyzacji cyrku jako segmentu ukraińskiej kultury, naszej ukraińskiej tożsamości, naszej państwowości. Sława Ukrainie! – Dzisiaj po raz pierwszy w formacie otwarcia wystawy artystycznej obchodzimy Międzynarodowy Dzień Cyrku – podkreślił pierwszy wiceprezes Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, akademik Wałerij Bitajew. – Dzięki energii Władysława Kornijenki Narodowy Cyrk Ukrainy zyskał nowy impuls do twórczej realizacji i jest to bardzo miłe. Dla wielu wspomnienia z dzieciństwa wiążą się z cyrkiem jako pierwszym jasnym wydarzeniem kontaktu z kulturą i sztuką. Ta sztuka niesie w sobie światło, wiarę w siłę człowieka, w jego piękno. Dlatego szczerze, po dziecięcemu kochamy tę sztukę. Rozumiemy tę wysoką misję, którą ona dzisiaj niesie naszemu społeczeństwu. I myślę, że nowa ekspozycja świadczy o tym, że jesteśmy dopiero na początku drogi. – Sztuka cyrkowa to bardzo ważny składnik kultury narodowej – jest przekonany dyrektor generalny Krzyworoskiego Cyrku Państwowego, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ihor Chlibosołow. – Jest nam potrzebna szczególnie dzisiaj. A te zmiany, które zaszły w Narodowym Cyrku, w szczególności podczas stanu wojennego, mają wielki wpływ na rozwój całej sztuki cyrkowej Ukrainy. Zasłużona artystka Ukrainy Natalija Łopuchowa wyraziła przekonanie, że w Narodowym Cyrku Ukrainy będą najlepsze programy show w Europie. Podarowała również cyrkowi obraz motywowany programem cyrkowym „Motanka”. Przedstawicielka Misji Dyplomatycznej Natalja Jarosz odznaczyła Władysława Kornijenkę orderem „Honor i Sława”. Tego samego dnia odbyła się wycieczka „Za kulisami cyrku”, którą poprowadził Władysław Kornijenko. A jasną kulminacją świętowania stała się premiera nowego programu „Pociąg do cudów” – inscenizacji, która łączy nowoczesne techniki cyrkowe, teatralną wyrazistość i atmosferę prawdziwego cudu. popularyzacji dziedzictwa garncarskiego i tworzy artystyczny dialog między kulturą ukraińską a światową. Zaprezentowane wyroby świadczą o wysokim poziomie kunsztu rzemieślniczego, wartości estetycznej oraz ciągłości tradycji regionalnych i narodowych. W szerszym sensie ekspozycja w Centrum Popularyzacji Dziedzictwa Garncarskiego Ukrainy jest przykładem tego, jak osobista inicjatywa może przekształcić się w ważny projekt kulturalny. Podkreśla ona rolę indywidualnego wkładu w zachowanie dziedzictwa kernologicznego i utwierdza ideę jedności przestrzeni kulturowej pomimo odległości geograficznych i granic międzypaństwowych. Wystawa akcentuje również uwagę na niezłomności tożsamości kulturowej, która zachowuje się i rozwija dzięki świadomym wysiłkom poszczególnych osób. „Z francuskiej walizki” – to nie tylko demonstracja glinianych artefaktów, ale także wymowna narracja o pamięci, dziedziczności i odpowiedzialności kulturowej, co nadaje wystawie szczególną aktualność i znaczenie społeczne. Ten projekt to przykład tego, jak indywidualna inicjatywa, poparta wiedzą, smakiem i oddaniem sprawie, jest w stanie przerodzić się w znaczący gest kulturowy. Dzięki Natalii Kudri ceramika z różnych krajów świata znalazła swój dom na Ukrainie, a wraz z nią nowy sens i nowe brzmienie. Przecież kultura żyje tam, gdzie są ludzie gotowi ją chronić, rozumieć i przekazywać dalej. Obecnie ekspozycja jest dostępna dla szerokiego grona odbiorców, otwierając możliwość dotknięcia unikalnego zbioru i nacieszenia się wysokimi wzorcami sztuki garncarskiej różnych kultur.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO W tym dniu odbyło się uroczyste otwarcie unikalnego projektu artystycznego „Sztuki plastyczne. Cyrk” – wystawy, która po raz pierwszy kompleksowo ukazuje interakcję sztuki cyrkowej i praktyk plastycznych. Cyrk jawi się jako źródło inspiracji dla artystów różnych pokoleń, otwierając nowe oblicza twórczości. – Otwarcie wystawy to złożone wydarzenie – podkreślił dyrektor generalny Narodowego Cyrku Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Władysław Kornijenko. – Wszystko, co Władysław Kornijenko dzieje się dzisiaj, poświęcone jest Międzynarodowemu Dniowi Cyrku. Wystawa prac sztuk plastycznych znalazła się w naszym foyer. Także dzisiaj premiera nowego programu – „Pociąg do cudów”, który jest wspólnym projektem Narodowego Cyrku i Stage Show. Dzisiaj nasze życie jest przepełnione problemami, kataklizmami. Walczymy o siebie, swoją tożsamość, swoją niepodległość, swoją państwowość. Chciało się w tym najtrudniejszym okresie zrobić dla nas – kijowian, gości miasta, pracowników branży cyrkowej – coś niebanalnego. I, Switłana PRUHO, kierowniczka służby informacyjnej Narodowego Muzeum Garncarstwa, obwód połtawski. Zdjęcie Jurka POSZYWAJŁA W przestrzeni wystawowej Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opiszni otwarto unikalną ekspozycję wyrobów glinianych „Z francuskiej walizki” – projekt, który wykracza daleko poza granice zwykłej wystawy. W jego centrum znajdują się nie tylko wyroby ceramiczne z różnych zakątków świata, ale także postać człowieka, dzięki któremu ta kolekcja stała się możliwa – Ukrainki Natalii Kudri. Do przestrzeni muzealnej Opiszni kolekcja trafiła w formie serii darów, które symbolicznie pokonały tysiące kilometrów, łącząc tradycje kulturowe różnych krajów. Natalia Kudria, która obecnie mieszka we Francji, zdołała przekształcić osobiste zainteresowanie ceramiką w sprawę, która ma istotne znaczenie kulturowe. Jej kolekcja to wynik wieloletniej, uważnej i natchnionej pracy, która łączy subtelny gust estetyczny, głębokie zrozumienie tradycji i szczere zamiłowanie do rzemiosła. Formując swój zbiór, nie po prostu gromadziła przedmioty, budowała całościową przestrzeń kulturową, w której właściwie pomysł przeprowadzenia tej wystawy nadszedł od artystów. Nigdy w historii nie było tak zakrojonego na szeroką skalę projektu – przeprowadzenia wystawy prac artystycznych profesjonalistów, studentów, uczniów szkół artystycznych, amatorów. Jedną z inicjatorek przeprowadzenia wystawy została zasłużona artystka Ukrainy Natalia Łopuchowa. Za co dziękuję jej w imieniu całej społeczności cyrkowej i od siebie osobiście. Także zaproponowano pomysł wprowadzenia póki co nieistniejącego tematu, który nazywa się „Znaczki pocztowe na temat sztuki cyrkowej Ukrainy”. W międzynarodowej praktyce na znaczkach przedstawiony jest temat europejskiego cyrku, a ukraińskiego cyrku na znaczkach pocztowych póki co nie ma. Mamy nadzieję, że ta wystawa stanie się impulsem do tego, aby ten temat się pojawił. Zwróciliśmy się do Kijowskiego Państwowego Liceum Artystycznego imienia Tarasa Szewczenki, Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk imienia Mychajła Czemberżiego, Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy. Dziękuję wszystkim, którzy odpowiedzieli. Swoje prace oraz prace z funduszy przekazał wiceprezes Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, akademik Jurij Wakulenko. Szereg prac przekazał także artysta i mecenas Albert Feldman. Oprócz tego chciałbym wymienić inspiratora i uczestnika tego projektu, głównego artystę Narodowego Cyrku Ukrainy Illę Pawełeća. Bierze on także udział w tworzeniu nowej publicznej i artystycznej przestrzeni cyrkowej – Małego Maneżu. Już wkrótce odbędzie się otwarcie tego cyrkowego placu. Artystyczno-twórczą inscenizację tego święta zrealizowała główna reżyserka Narodowego Cyrku Ukrainy, zasłużona artystka Ukrainy Weronika Humarowa. Prace studenckie za pomocą technologii komputerowych zgrupowaliśmy i umieściliśmy w formacie muzealnym. Są tu też ekskluzywne prace. Jedna z nich – „Artysta na linie” (autor nieznany). Zrobiona ona jest na tynku, a teraz jest w ramce. Wystawa będzie się rozwijać. Kto ją odwiedzi za dwa tygodnie, ten zobaczy nowe eksponaty. Ta wystawa artystyczna połączona jest z ogólną ekspozycją, poświęconą 65-leciu budynku Narodowego Cyrku Ukrainy. Mamy na terenie muzeum sztuki cyrkowej, które liczy ponad dwa tysiące eksponatów. Ale Zdjęcia z wystawy „Pociąg do cudów” Narodowy Cyrk Ukrainy zaprosił widzów, twórców i koneserów sztuki cyrkowej do przyłączenia się do świętowania Międzynarodowego Dnia Cyrku.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
każdy przedmiot ma własną historię. Ekspozycja łączy dzieła ceramiki z Francji, Belgii, Włoch, Hiszpanii, Rumunii, Maroka i Wietnamu, które funkcjonowały na terytorium Francji. Demonstrują one różnorodność form, technik i podejść dekoracyjnych ich twórców, odzwierciedlając lokalne tradycje rzemieślnicze oraz historyczne osobliwości rozwoju produkcji garncarskiej. Znaczna część przedmiotów wiąże się z renomowanymi europejskimi manufakturami, zwłaszcza francuskimi, które odegrały ważną rolę w kształtowaniu sztuki ceramicznej XIX–XX wieku. Powstanie kolekcji jest nierozerwalnie związane z osobistą historią zbieraczki, jej działalnością zawodową w dziedzinie przekładu literackiego oraz życiem w kulturowym środowisku Francji. Jednocześnie znaczącym impulsem do kolekcjonowania była pamięć rodzinna i historia zachowania garncarskiej manufaktury w warunkach historycznych wstrząsów. W ten sposób kolekcja powstała nie tylko jako zbiór zabytkowych przedmiotów, lecz także jako nośnik pamięci kulturowej, łączącej doświadczenie prywatne z szerszymi procesami ewolucyjnymi. Szczególnego szacunku zasługuje decyzja Natalii Kudry, by przekazać kolekcję właśnie ukraińskiemu muzeum! W czasie, gdy kwestia ochrony dziedzictwa kulturowego nabiera szczególnego znaczenia, taki krok jest nie tylko hojnym darem, lecz także świadomym aktem odpowiedzialności kulturowej. To przykład głębokiego związku z Ojczyzną, który nie słabnie na dystansie tysięcy kilometrów. Kolekcja nie tylko wzbogaciła fundusze muzealne, lecz także poszerzyła wyobrażenie o związkach międzykulturowych, pokazując, jak lokalne tradycje wzajemnie oddziałują w wymiarze globalnym. Dzięki tej inicjatywie Opiszne po raz kolejny potwierdza swój status jednego z kluczowych ośrodków badania i popularyzacji garncarstwa. Wystawa „Z francuskiej walizy” ma ważne znaczenie naukowe i kulturalne. Otwiera ona bowiem nowe możliwości badania sztuki ceramicznej różnych krajów, sprzyja popularyzacji
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
drony. Bo rozumiem, że pokoju z Rosją nigdy nie będzie, dopóki jej nie zwyciężymy, dopóki Rosja się nie rozpadnie, dopóki nie przestanie istnieć w tej paradygmacie, w której obecnie istnieje. Przecież w istocie to ten sam sowiet, tylko pod inną maską. – Kiedy dla pani rozpoczęła się wojna rosyjsko-ukraińska? – Zaraz po Majdanie. Jak tylko Rosja weszła na Krym, stało się to oczywiste. Rozmawiałam z różnymi ludźmi, w tym z wojskowymi, którzy uczyli się w Rosji, ale jako Ukraińcy wspierali Ukrainę i byli ze mną obok podczas rewolucji. Mówili, że wszystko to zmierza do wojny, że to rozkręcanie wojny, która była przygotowywana znacznie wcześniej, ale stało się już wtedy, kiedy się stało. Rozmawiałam także z Gruzinami, którzy mówili mi: „To odzwierciedlenie wydarzeń w Gruzji. U nas wszystko zaczynało się tak samo, zobaczycie – będzie wojna”. Mówiłam im: „Nie chcę w to wierzyć”, ale to było oczywiste. Rozumiałam, że sąsiedzi od dawna ostrzyli na nas noże. A my w odpowiedzi – nie. My po uzyskaniu niepodległości poczuliśmy wolność i myśleliśmy, że wystarczy nam budować u siebie swoją wolną Ukrainę. Wyobrazić sobie, że Ukraina na kogoś napadnie albo snuje takie plany – nierealne. I dlatego, kiedy ty takich planów nie snujesz, to myślisz, że inni do ciebie też tak samo się odnoszą. Ale niestety, to nie tak. Podczas Rewolucji Godności miałam w ogóle poczucie, że świat rozpada się na pół. Kiedy chodziłam po Chreszczatyku między Majdanem a Placem Europejskim, za każdym razem widziałam świat, który się rozłamuje. I najstraszniejsze było nie wpaść w tę jamę-rozłam, a znaleźć się w momencie rozłamu lub po nim po stronie zła i ciemności. Bo niby wszystkim wszystko było zrozumiałe, ale w rzeczywistości, jak pokazuje praktyka, nie do końca tak. Ogromna liczba moich znajomych prosto z Majdanu poszła na wojnę. W tym mój wujek, Ołeh Mychajłow, w wieku 45 lat. I zginął pod Ługańskiem już w lipcu 2014 roku. Pierwsza moja podróż na front była niedługo po jego śmierci, latem 14-go roku. Było strasznie, ponieważ nikt nie miał takiego doświadczenia, nikt jeszcze tam nie jeździł. Ale w naszym zespole była osoba, która już w tej lokalizacji była. Oprócz tego mężczyzny nikt nie wiedział, dokąd jedziemy. Jedziemy i tyle. Jestem w czysto chłopięcym towarzystwie, ale ja tych ludzi
Tłumaczenie maszynowe
Anżelika Rudnyćka to piosenkarka, wolontariuszka i działaczka społeczna, która od pierwszych dni wojny aktywnie wspiera ukraińskich wojskowych i promuje ukraińską kulturę na Ukrainie oraz za granicą. W rozmowie z ArmijaInform opowiedziała o swoich pracach artystycznych, które przetrwały okupację w Chersoniu, niezapomnianych spotkaniach z wojskowymi oraz o tym, jak kultura zmienia świat wokół nas.
– Zacznijmy, być może, od Rewolucji Godności. Była Pani prowadzącą na Majdanie, w szczególności w noc sylwestrową. Bardzo dobrze pamiętam ten dzień. Jaki był Pani udział w tamtych wydarzeniach? – Moje pierwsze doświadczenie rewolucyjne to Rewolucja na Granicie. Byłam jedną z 52 studentów, którzy wyszli na protest w pierwszych godzinach, i przeszłam ją do ostatniego dnia. Dla mnie ta rewolucja jest ważna zarówno ze względu na doświadczenie, jak i na katharsis, które jako nastolatka-studentka wtedy przeszłam. Zrozumiałam, że nie stajesz się dorosłym wtedy, gdy kończysz ileś tam lat, a wtedy, gdy bierzesz odpowiedzialność za innych. A zwłaszcza, gdy bierzesz odpowiedzialność za cały kraj, bo o niego walczysz. A co dalej? A dalej trzeba robić coś ważnego dla niego. Nie dopuszczono nas do polityki. Nie planowałam, jednak inni ludzie planowali. Przestraszono się nas i wprowadzono cenzus wieku taki, że nie mogliśmy trafić do Rady Najwyższej. I zamiast dać możliwość młodzieży kierować młodym krajem, kierowali nim ci sami komuniści, którzy się przefarbowali i przebrali. Pomarańczowa Rewolucja zbiegła się z moim stanem pochorobowym. Przechodziłam rehabilitację po tym, jak byłam sparaliżowana… A wydarzenia ze studentami na początku Rewolucji Godności na tyle współbrzmiały dla mnie z Rewolucją na Granicie, że nie mogłam tam nie być. Początkowo nie szłam na scenę – po prostu rozmawiałam z ludźmi, byłam obok. A po pobiciu studentów – brałam udział aktywniej: występowałam na scenie, wzywałam ludzi, informowałam, pisałam posty, bo mam swoją publiczność, dla której ważne było otrzymywanie informacji nie z mediów, a od świadków. Oczywiście, pozytywną kulminacją była dla mnie noc sylwestrowa, jak i dla nas wszystkich. Ponad 12 godzin staliśmy z Jewhenem Nyszczukiem na scenie. I nie wpisaliśmy tego do księgi rekordów, bo wtedy nie pomyśleliśmy, nie do tego było. Ale mimo wszystko było to jakieś niesamowite doświadczenie i niesamowite emocje. Bo stoisz – a naprzeciwko ciebie setki tysięcy ludzi, uskrzydlonych marzeniem o tym, że Ukraina będzie inna. I stała się inna. Nawet jeśli nie chcemy tego uświadamiać, nawet jeśli coś nam nie odpowiada i to krytykujemy, ona i tak jest inna. Jeśli wspomnimy swoje dzieciństwo, te same lata 90., i porównamy z obecnymi czasami – to przecież niebo a ziemia! Tak, chciało się jeszcze lepiej, chciało się idealniej, ale idealnych krajów nie ma. Wydaje mi się, że najważniejsze, co dały wszystkie nasze rewolucje, to wolność. Dlatego, że uświadamiamy sobie, że jesteśmy wolnymi ludźmi, którzy mogą robić to, co chcą, mówić to, co chcą, działać tak, jak uważamy za stosowne. I jednocześnie jest to wielka odpowiedzialność. Wszystkich ludzi, którzy przeszli Majdan, można rozpoznać. Kiedyś rozpoznawaliśmy się nawzajem po zapachu, ponieważ wszyscy pachnieliśmy dymem. I po żółto-niebieskich wstążkach, które nosiliśmy na swoich torbach czy kurtkach, w butonierkach. A teraz – przede wszystkim po postawie. To niesamowite doświadczenie, przez które przeszliśmy! Z drugiej strony myślisz: a chciałoby się być po prostu artystą, twórcą, „gołębiem pokoju”. Bo ja, oczywiście, jestem za tym, żeby na całym świecie był pokój. Uważam się za pacyfistkę, ale jestem tą pacyfistką, która zbiera datki na wszystkich wiedziała. I okazało się, że trafiliśmy do Ajdaru, gdzie właśnie służył i zginął mój wujek. Wyobraźcie sobie, zaprowadzili mnie do kubryku, gdzie jeszcze jego znakiem wywoławczym łóżko było podpisane. I nikt na nim nie kładł się, bo nie mogli sobie na to pozwolić. Opowiedzieli mi, że ceną swojego życia ich uratował. I ja z nimi tam płakałam, a potem prowadziłam korowody: ja i wujkowie w podkoszulkach, szortach, gumowych klapkach na bose stopy, bo upał, i z automatami. Oto takimi byli wtedy ochotnicy. Tam jeszcze spotkałam Jewhena Dykyja, Andrija Hrymaluka, innych znajomych. I to było zdumiewające. Bo jedziesz Bóg wie dokąd, setki kilometrów, i tam spotykasz znajome twarze, bliskich ludzi, majdanowców. I masz z nimi wszystkimi o czym porozmawiać. Swoją drogą, wtedy kłóciłam się z chłopakami, moimi znajomymi z Majdanu. Mówię: „Nie ożeniłeś się, a idziesz na wojnę. Trzeba najpierw się ożenić, urodzić dzieci i wtedy już iść walczyć”. Dlatego, że wojny niszczą całe rody. I nie mamy prawa pozwalać Rosji niszczyć naszych rodów. Potem, kiedy przyjechałam do Kijowa, chciało się wszystkich poruszyć, powiedzieć: „Ludzie, trwa wojna, trzeba pomagać, stawiać opór!”. Wtedy same sformułowania dotyczące działań wojennych były błędne. Wojna na wschodzie. Na jakim takim wschodzie? Wschód dla mnie – to Chiny, Japonia, daleki wschód w Rosji. To coś bardzo, bardzo daleko, na pewno nie Ługańszczyzna, Doniecczyzna. I wtedy mówiłam mediom: „No jak możemy tak mówić?”. Wojna w Ukrainie! Na wschodzie Ukrainy – tak, ale nie „na wschodzie”. Wujek dopiero co zginął, płakałam, ciągle o nim opowiadałam. Gdzieś rok płakałam na koncertach. I teraz płaczę, kiedy wspominam tę podróż. – Dziękuję Pani za to, że Pani przybyła na prezentację książki „Kod Da Vinci” od pierwszego weteranowskiego wydawnictwa MarkoD book. – Da Vinci... Boże, wydawało mi się, że on jest nieśmiertelny. Tyle heroicznych historii było w jego życiu! Przyszedł jako chłopiec na wojnę i stał się wielkim wojownikiem. Byłam nie raz w bazie „Wilków Da Vinci” pod Awdijiwką. Zawsze było poczucie domu w tej bazie. Imponował mi idealny porządek w życiu codziennym. U niego we wszystkim był porządek. I zawsze dla wszystkich był czas. Jeśli nie u niego osobiście, to była wyznaczona osoba, która odpowiadała za konkretną sprawę. Na przykład, przyjechaliśmy z Kijowa i musimy pojeździć z występami wzdłuż linii frontu. Zawsze wiedzieliśmy, że możemy zatrzymać się w bazie u Da Vinci – przebrać się, wziąć prysznic, wypić kawę. Zawsze byli gościnni. Właśnie to było zdumiewające. Ostatni raz widzieliśmy się na 30-lecie niepodległości Ukrainy. W tym czasie w Kijowie artyści bili się o to, kto będzie występował na oficjalnym koncercie, a my z Żadanem i Połeżaką zdecydowaliśmy, że najlepiej spędzić Dzień Niepodległości z najlepszymi ludźmi. W zasadzie, tak jak robiliśmy to i wcześniej. Upał szalony, donieckie stepy, ale ci najlepsi ludzie. Na Dzień Niepodległości zawsze Da Vinci wręczał nagrody najlepszym ochotnikom i żołnierzom Sił Obrony Ukrainy. I oni wszyscy zjeżdżali się w jedno miejsce. Wyobrażacie sobie? Dobrze, że nikt o tym nie wiedział, że to wszystko przekazywano tylko z ust do ust. Dlatego, że w rzeczywistości to straszne, co mogło się stać, kiedy wszyscy najlepsi wojownicy są w jednym miejscu. Dla mnie zawsze było niesamowitym zaszczytem dla nich występować, widywać się z nimi, rozmawiać, dziękować im osobiście, przytulać ich od wszystkich ukraińskich dziewcząt. Zrobili wtedy ze skrzyń amfiteatr i scenę, na której występowaliśmy z ogromnym portretem Bandery i znakiem „Wilków Da Vinci”. I pamiętam, że w taki upał byłam na ogromnych obcasach, zdejmuję buty prosto na scenie, bo już po prostu nie było sił ze zmęczenia, i boso chodzę po tej ziemi. Da Vinci bardzo się martwił, że nie ma mnie czym nakarmić, bo zawsze w tym dniu przyjeżdżali z Bukowiny wolontariusze i przywozili mnóstwo wszystkiego mięsnego, a ja jestem wegetarianką. A on: „Znowu nie masz co jeść…”, a ja mówię: „Nie martw się, upał, chce się tylko pić, jeść się nie chce”. Takie jakieś ciepłe momenty wspominają się. Dziękowałam mu bez końca za jego siłę, za umiejętność spokojnego trzymania pod swoim dowództwem ogromnej liczby bardzo różnych ludzi, ochotników, którzy nie bardzo lubią, żeby ktoś nimi dowodził. – A czy miała Pani jeszcze jakieś oddziały, z którymi ułożyły się równie ciepłe relacje? – Przyjaźniłam się od 14-go roku z „Ajdarem”, gdzie walczył i zginął mój wujek. To jego towarzysze broni, którymi kierował Ihor Łapin, który potem był deputowanym. To bardzo fajni ludzie. Wadym Sucharewski, z którym też mam bardzo ciepłe relacje. Mówił, kiedy się poznaliśmy: „Przecież oglądałem „Terytorię A”!”. Zawsze było mi bardzo ciepło od tego, że nasi obrońcy razem ze mną dorastali, że „Terytoria A” kształtowała ich ukraińskość, ich tożsamość narodową. Dlatego nasze spotkania były nieformalne, od razu rzucaliśmy się w objęcia. Bo to bliscy ludzie, teraz bardzo ważni dla mnie, dla których byłam swego czasu ważną osobą. Wspominam batalion Kulczyckiego, który stał pod Popasną. Kiedy robiliśmy w Popasnej duże wydarzenia, to oni przebierali się w cywilne ubrania i byli wśród widzów po to, żeby nic się nie stało. Nie trzeba było ich o to prosić. Wiedzieli, że jesteśmy wolontariuszami, że nie mamy żadnych specjalnych możliwości, nikt nie daje nam na to pieniędzy. My i do nich przyjeżdżaliśmy, i do cywilów. Bywało tak, że kiedy przyjeżdżaliśmy w jakieś lasy, to wojskowi mówili: „Chodźmy zajedziemy do wsi, bo oni tutaj też nigdy w życiu nie mieli takich artystów, przynajmniej na was popatrzą”. Śpiewaliśmy, czytaliśmy wiersze, po prostu rozmawialiśmy. I w ten sposób zaprzyjaźniali się cywile z wojskowymi, poprzez nasze wydarzenia kulturalne. Ludziom na początku wojny (mówię o 14-tym roku) było bardzo ważne, żeby ktoś powiedział jakieś dobre słowo, wsparł. Dlatego jeździliśmy i wspieraliśmy. Plułam na karierę i pojechałam występować na wschód Ukrainy – do każdego miasta, wsi, wszędzie, gdzie nas przyjmowali, jeździliśmy. Męczyliśmy się, żadnych specjalnych warunków nie było, ale byliśmy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
szczęśliwi, bo robiliśmy ważną sprawę. Najpierw jeździłam tam co miesiąc, potem dwa razy w miesiącu. W ciągu kilku lat dałam na wschodzie Ukrainy ponad 500 koncertów. I po tym przestałam liczyć, bo myślę: „Ach, po co to?”. A niektórzy ludzie liczyli i za to dostali tytuły… Jestem świadkiem tego, że Donieckie, Ługańszczyzna – jeśli nie mówić o robotniczych „posiołkach”, gdzie jest mieszanka wszystkiego na świecie – to bardzo ukraińska ziemia. Szczególnie Słobożanszczyzna. To po prostu niesamowite – wszyscy mówią po ukraińsku. No tak, trochę z surżykiem. Ale czy Kijowszczyzna, Połtawszczyzna, zachodnia Ukraina nie mówią surżykiem? Tylko gdzieś z polonizmami, a gdzieś z rusyzmami. – Pewnie macie wiele podobnych historii… – Zmuszacie mnie do wspominania tak fajnych chwil! Jak przez most pontonowy jechaliśmy do wojskowych, gdzie ledwo mieści się samochód. I wchodziliśmy na maskę, fotografowaliśmy się na tym moście. A potem wojskowi nas besztali: „Wy co, zwariowaliście? Tu zaraz obok są rosyjskie pozycje!”. Był taki posterunek na Mariupolszczyźnie, który nazywano Villaribo. Przyjechaliśmy tam, a chłopaki mówią: „Tu będziecie występować”. A my: „Gdzie?”. – Step, droga i dwa drzewa, pod którymi stoi posterunek. A oni mówią: „No właśnie, dokładnie tutaj!”. Ustawili w poprzek samochód, jakieś kłody, deski na nich. To były ławki – widownia na poboczu. A na drodze śpiewaliśmy – postawiliśmy naprzeciwko nagłośnienie i śpiewaliśmy. I wtedy ktoś podjeżdża: „Pozwólcie przejechać dowódcy!”. Odsuwają ten samochód, który blokuje drogę, my odciągamy mikrofony, samochód przejeżdża, my z powrotem to ustawiamy. Zdarzało się to i nie raz, że przyjeżdżaliśmy do wojskowych, a oni mówili: „U nas zginęli bracia broni i na pewno nie jest nam do koncertów”. I siedzieliśmy z nimi, smuciliśmy się. „No może chociaż herbatę razem wypijemy?” – „No dobrze”. Pili herbatę, a potem radziliśmy się i podejmowaliśmy decyzję, by jednak zrobić koncert, tylko dobrać inne piosenki, niewesołe. I płakaliśmy razem na tych pierwszych smutnych piosenkach. Widzieliśmy, jak ludzie ożywali, jak wojskowi wychodzili z tego depresyjnego, okropnego stanu, gdy na koniec razem śpiewaliśmy „Czerwoną rutę”, „Ой у лузі червона калина”, hymn Ukrainy, obejmowaliśmy się i już mogliśmy się uśmiechać. To też jest rehabilitacja. Mówili: „Boże, jak dobrze, że nie wyjechaliście, a jednak wystąpiliście u nas! Dziękujemy, dziękujemy wam!”. A my im dziękowaliśmy. Od 14. roku kupowaliśmy i majtki, i skarpetki, i obuwie nietypowego rozmiaru. I wozili jedzenie, i po prostu jakieś smakołyki dla wojskowych. Bo oni są jak dzieci. Jeden mówi: „U nas wszystko jest, ale czy możesz przywieźć cukierki „Korowka”?”. I to zawsze było dla mnie tak wzruszające, gdy najodważniejsi, najsurowsi, jak nam się wydaje, ludzie proszą po prostu o cukierki „Korowka” albo landrynki. Albo mówią: „Jest nam niezręcznie, ale potrzebujemy skarpetek”. I szłam na bazar i kupowałam tam worek skarpetek. I jechałam na koncert „z posagiem”. Tak przeżyłam ponad 8 lat. Było wiele takich momentów, które warto nie tylko wspomnieć, ale zapisać, bo wszystko się zapomina. – A teraz jeździcie do jednostek wojskowych? – Obecnie kieruję Państwową Agencją Promocji Kultury Ukrainy i staram się wykorzystywać swoje doświadczenie, by być przydatną krajowi w tym trudnym momencie. Włączamy się i organizujemy przedsięwzięcia kulturalno-artystyczne, informacyjnie wspieramy ciekawe inicjatywy kulturalne. Teraz również wspieramy wojskowych, gdy nas zapraszają. Na front obecnie cywilów zbyt często się nie wpuszcza. Dlatego odwiedzamy centra rehabilitacyjne, szpitale – gdy wzywają, oczywiście, podejmujemy się i jedziemy. Czasem jadę sama, bo teraz trudno utrzymać zespół, sytuacja jest trudna. Nie było ani jednego koncertu, ani jednego wydarzenia, które zrobiłam ja albo „Terytorія A” od 2022 roku, w którym nie byłoby składnika charytatywnego. Zawsze zbieramy celowo na coś. Nie na abstrakcyjną „pomoc dla sił obronnych”, lecz na konkretny cel. Na przykład zbieraliśmy pieniądze na wyjazd załogi Госпітальєрів albo na bardzo drogi celownik. Pewnego razu musiałam uzbierać milion na dron. Mówię: „No dlaczego wszyscy kupują drony po 10 tysięcy hrywien, a mnie zamówiono za milion? To nie do zniesienia!”. To było bardzo trudne, ale zrobiliśmy to. Włączałam wszystkich, kogo tylko można i nie można.
U mnie jest taka specyfika psychiki i myślenia: kiedy nadchodzą takie krytyczne momenty, nie załamuję się, lecz przeciwnie – mobilizuję się wewnętrznie. Dlatego, kiedy rozpoczęła się pełnoskalowa wojna, od razu zaczęłam pisać posty, że nie wolno wyć, lecz trzeba szukać inicjatyw wolontariackich, iść plesть siatki, szukać zastosowania swoim siłom, nie siedzieć w domu, nie drżeć, nie bać się, lecz stawiać opór tam, gdzie się jest, być pożytecznym tam, gdzie się jest. I wtedy bardzo wielu ludzi się zmobilizowało. – Pani wystawa znalazła się w Chersoniu w okupacji i pozostała cała… – Tak, to też naprawdę zdumiewająca historia. Bo moja wystawa najpierw objechała Ługańszczyznę – spaloną, strefę przyfrontową. A potem z Chersońszczyzny mówiono: „A to my nie jesteśmy strefą przyfrontową? Po prostu u nas nie ma frontu, lecz okupowany Krym”. Wysłałam wystawę na Chersońszczyznę, wędrowała, odbył się tam cały tur. A potem dotarła do Chersonia, a z Chersonia miała wyruszyć z powrotem do domu. Ale kiedy rozpoczęła się wielka wojna, nie zdążono ich przesłać, i prace utknęły w Chersoniu, w muzealnej piwnicy. To było dla mnie tak przerażające! Oczywiście ludzie są na pierwszym miejscu, ale to 20 lat twojego życia. Z początku nie wiedziałam o losie moich prac. Wiedziałam, że Moskale wywieźli wszystko, co mogli. Ale potem ktoś powiedział, że może prac jednak nie wywieźli. Kiedy wyzwolono Chersoń, ta piwnica była zaminowana. Czekałam dość długo, aż nastąpi rozminowanie. Bo w pierwszej kolejności rozminowywano nie muzealną piwnicę, lecz miejsca, w których ludzie przebywają najczęściej, które są ważne dla funkcjonowania miasta. W końcu, kiedy już odblokowano, powiedziano: „Tak, prace są”. Chciałam od razu zabrać je do Kijowa, bo pocztа już działała. A chersończycy mówią: „Zróbmy jednak w Chersoniu wystawę, bo ona razem z nami przeżyła tę okupację”. I zrobiliśmy wystawę w Chersoniu. Włączyłam się online i było to dla mnie bardzo wzruszające przeżycie. Potem obrazy wróciły i z powodzeniem dalej prezentujemy je w Kijowie, w różnych lokalizacjach, w Ostrogu, w Równem. Nie przypomnę sobie wszystkiego, bo nie zawsze zapisuję. Ale ciągle robię wystawy, ponieważ uważam, że moje prace mają być motywatorami dla ludzi, by się nie poddawali, wierzyli w lepsze. One powstały, kiedy byłam sparaliżowana, i mają swoją niezwykłą historię. Ile się z nimi działo! Objechały pół świata. Były w Kanadzie, w Stanach, jeździły po Europie, a w Korei Południowej na Światowym Festiwalu Kultury i Sztuki. A także w okupowanym Chersoniu – to po prostu niewiarygodne. – W Domu Kultury w Makarowie znajduje się galeria artysty Anatolija Marczuka. Są tam nie tylko jego prace, ale też kolekcja obrazów, którą kiedyś podarował gromadzie. Gdy toczyły się walki o Makarów i płonął dom kultury, wszyscy najbardziej martwili się o tę kolekcję. I udało się ją ocalić. – O Boże, cóż za szczęście! A w Iwankowie prace Prijmaczenko, albo we Lwowie ostatni ostrzał? Okno rozbite, a witraż z obrazem Matki Bożej, który wisiał w oknie, nienaruszony! To niezwykłe rzeczy. Widocznie sztuka ma jakąś siłę ochronną. Po prostu każdy artysta wkłada w nią mnóstwo swojej energii. Bóg chroni to po to, by pokazać ludziom, że mogą zdarzać się cuda. Nie tylko z pracami, lecz także z nami, bo przecież my też wciąż żyjemy. Ludzie, którzy wyjechali, pytają: „Jak tam żyjecie?”. No jakoś żyjemy… nie wiadomo jak, ale są też u każdego szczęśliwe chwile i wzruszające. Płaczemy i śmiejemy się. Wcześniej nie mogłam tego zrozumieć: trwa wojna, a ludzie się bawią, chodzą na tańce, śpiewają. Kiedy czytałam o II wojnie światowej, że chodzono do kina, myślałam: „Jak to możliwe?”. A teraz my też to przeżywamy. I rozumiem, że gdyby tego wszystkiego nie było w naszym życiu, to już dawno byśmy oszaleli po prostu… – Proszę opowiedzieć o swoich znakowych projektach, realizowanych przez te wszystkie lata. Chociaż właściwie wszystkie są znakowe… – Oczywiście najbardziej znakowym projektem pozostaje „Terytorium A”. To żywa legenda i chwała Bogu, że żywa. Skupiliśmy się wokół niej na kilku kierunkach. Na przykład od 13. roku, roku Majdanu, zaczęliśmy obchodzić dzień świętego Mikołaja. Kiedy jeszcze wszystkim przychodził Dziadek Mróz, zorganizowaliśmy to święto wspólnie z ówczesnym UPC Patriarchatu Kijowskiego, z patriarchą Filaretem. Od tamtej pory co roku zbieramy dzieci różnych grup socjalnie niechronionych – dzieci z autyzmem, z mózgowym porażeniem dziecięcym, z sierocińców. I u nas od rana zaczyna się Dzień Świętego Mikołaja i trwa bóg wie do kiedy, bo grupy dzieci przychodzą jedna po drugiej. Niektóre dzieci rosły praktycznie na naszych oczach. Najpierw przychodziły jako maluchy, a potem były już w wieku nastoletnim. Ale i tak zawsze przychodziły, żeby się z nami uściskać.
„Територія Різдва” to piękny, kulturoznawczy, audiowizualny projekt, w którym artyści wcielają się w bohaterów jasełek, śpiewają kolędy i szczedriwki. Tym pięknem, harmonią, miłością i muzyką przestawiamy uwagę Ukraińców z zegarów kurantów, obowiązkowego szampana, choinek i pijanych ludzi, którzy leżą w sałatkach oliwier, na dwanaście potraw, diducha, pająków, jasełka, kolędy i szczedriwki. I ta tradycja pracy z dziećmi, wspólnie z cerkwią, pozostała. Teraz robimy duże imprezy nie tylko na Mikołaja i Boże Narodzenie, ale także na Zielone Świątki. To taki festiwal dla dzieci, gdzie jest wiele różnych lokalizacji, ciekawostek, ruchu – od piłki nożnej po występy gwiazd. Wplatamy tam etnotradycje, wycieczki po cerkwi, wiele innych ciekawych rzeczy. Bardzo często zwracają się do nas teraz TCK i SP z prośbą o przeprowadzenie imprez dla dzieci poległych. A takich imprez jest teraz wiele, nie tyle dla rodziców, ile dla dzieci. To zarówno dzieci, jak i bracia czy siostry poległych bohaterów. To oczywiście koncerty, rozmowy, fotografowanie, tańce, różne aktywności. Przed Wielkanocą malujemy pisanki. Tłumaczę im, czym różnią się krashanka, malowanka i pysanka, bo to ważne. Robimy to, wspólnie śpiewamy, plecemy wianki, jeździmy samochodzikami, robimy defiladę, tańczymy kręte tańce. Czyli bardzo, bardzo wiele różnych aktywności, które mogą odwrócić uwagę dziecka i sprawić, że będzie szczęśliwe chociaż przez krótki czas. Nazywamy to „Terytorium dzieciństwa”. Są też wydarzenia komemoracyjne, które od lat prowadzę wyłącznie z entuzjazmu – „Świeca pamięci” w Dniu Pamięci Ofiar Hołodomoru. Bardzo trudno zbierać ludzi na takie wydarzenia. Bo trudno siedzieć i słuchać świadectw o Hołodomorze, nawet jeśli czytają je aktorzy.
Organizowaliśmy „Świecę pamięci” zarówno w małej sali Pałacu Ukraina, jak i w różnych bardzo ważnych miejscach. I zawsze wyglądało to inaczej niż w poprzednich latach. Na przykład bardzo efektowne było wydarzenie z orkiestrą mariupolską. Jeden z aktorów opowiedział o Hołodomorze w Mariupolu w 2022 roku. Jest człowiekiem, który ucierpiał od tego rosyjskiego terroru, i na koniec powiedział: „Zjedliśmy nasz pies, wyobrażacie sobie, w jakim stanie się znajdowaliśmy?”. Ja i on przytuliliśmy się, obojgu ściskało się gardło, łzy stanęły w oczach, bo to wszystko jest nie do zniesienia. Ale jeśli o tym nie opowiadać światu, to jak do niego dotrzeć? Ja sama robię to od wielu lat i zawsze znajdują się ludzie gotowi wesprzeć. To mnie zdumiewa – znaczy, że to potrzebne. Są także moje „Anioły pamięci” ku pamięci Bohaterów Niebiańskiej Setki. To była mała inicjatywa w 2014 roku, kiedy przyszliśmy z przyjaciółmi i powiesiliśmy papierowe anioły. Ale teraz to ogólnoświatowa akcja, podczas której na całym świecie, na wszystkich kontynentach ludzie wieszają anioły. Jako osobie, która to wymyśliła, zawsze jest mi to wzruszające. Pamiętam, jak przyjechałam do jednej wsi między Donieckiem a Awdiejewką, gdzie prowadziłam z dziećmi warsztaty. Oni coś mi pokazywali, opowiadali. Kiedy stałam przed nimi, tego nie widziałam, a gdy usiadłam przy ławce, zobaczyłam kącik, w którym wisiały papierowe anioły. Pytam: „A co to jest?”. A oni mi o tym opowiadają. Mówię: „To ja to wymyśliłam”. A oni: „Naprawdę?”. Czyli to taki ważny punkt zaczepienia, kiedy stajecie się sobie bliscy, bo robicie wspólną sprawę i łączy was ta biała wycinanka w kształcie anioła. Kultura to naprawdę wielka siła i taka bardzo niekosztowna akcja, gdy każdy może wziąć biały papier i wyciąć anioła – to naprawdę jednoczy miliony ludzi. Nikt jej nie reklamuje, nikt nie zmusza do robienia tego centralnie. Tak, piszę o tym na swoich stronach w mediach społecznościowych, ale na tym koniec. A mimo to stała się ona znakiem rozpoznawczym. Ludzie przysyłają zdjęcia z Brazylii, Australii, Republiki Południowej Afryki, Emiratów Arabskich. Świetnie, że to jest. Od wielu lat zbieramy książki – to „Terytorium książki”. Proszę, by na wszystkie święta darowano mi książki. A książki, które kupuję, po przeczytaniu oddaję bibliotekom. Dużo przewieźliśmy na Ługańszczyznę i Doniecczyznę. Ponieważ rozmawiam z bibliotekarzami, pisali mi, że kiedy przyszli okupanci, wyrzucali wszystkie te książki ukraińskojęzyczne i palili je publicznie. A kiedy dzieci podbiegały, chcąc coś wyciągnąć z tych książek jeszcze przed ich spaleniem, groziło im się bronią, żeby się odsunęły. To odpowiedź na pytanie, czy czytanie jest potrzebne, czy kultura jest na czasie. Bo co robi Rosja? Przychodzi, zmienia ukraińskie nazwy ulic, nazwy miast, pali książki, zrzuca portrety ukraińskich pisarzy. Dlatego bardzo ważne jest czytanie, uzupełnianie zasobów bibliotecznych i wciąganie ludzi, dzieci w ukraiński kontekst poprzez kulturę. Bo kultura to ta miękka siła, która wchodzi w nasze życie przez emocje, przez serce, i dopiero wtedy dociera do rozumu. Jak choćby piosenki o wojnie. Mówiono mi: „Po co to piszesz? To będzie nieaktualna piosenka. Trzeba, żeby żyła latami”. Mówię wszystkim, że będę szczęśliwa, kiedy te piosenki o wojnie przestaną być aktualne. Ale, niestety, ku wielkiemu żalowi, po 10 latach niektóre z tych piosenek wciąż są aktualne. Wszystkie te działania zabierają mi siły jako artystce, bo mało maluję, mało śpiewam, mało zajmuję się własną twórczością, ponieważ staram się wszystkim pomagać, być użyteczną, podstawiać ramię, myśleć o jakichś wielkich sprawach, jednoczyć ludzi, wciągać ich we wspólne projekty. To wszystko są inicjatywy wolontariackie, które nikt nie finansuje. A to, jak wiecie, bardzo energochłonna historia. Bardzo chciałabym jakiejś systemowości, dlatego mając już pewne programy, myślę o tym, jacy mogą być darczyńcy, żeby zamienić to w bardziej systemową pracę. Bo bardzo trudno wciąż bezpłatnie robić duże akcje. Ale to właśnie ta miękka siła kultury, kiedy w zupełności zmieniasz fokus uwagi społeczeństwa. Wszystko-wszystko się zmienia. A kiedy zmiany zauważają wszyscy dookoła, robi się bardzo radośnie, bo my – jesteśmy super.
Rozmawiał Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wyraził wdzięczność za możliwość świętowania go razem z ukraińskimi dziećmi, wzmacniając więzi kulturowe między naszymi krajami. Szczególnym prezentem dla obecnych stał się program koncertowy. Jako pierwsi swoje występy artystyczne zaprezentowali uczniowie Liceum nr 5 im. Wasyla Stusa w Browarach. Nie mniej wyrazisty był debiut uczniów Irpieńskiego Liceum Humanistycznego „Lingwista” im. Zarify Alijewej, którzy dopiero rozpoczęli naukę języka tureckiego, ale już wykazali się znajomością kultury i tradycji Turcji poprzez piosenki, poezję oraz taniec. Do programu koncertowego z wierszami i piosenkami tematycznymi dołączyli również uczniowie Kijowskiego Gimnazjum Języków Wschodnich nr 1. Kulminacyjnym akordem świątecznego wydarzenia stało się pełne przepychu Boom Show, które dosłownie wybuchło na scenie, wypełniając salę potężną energią, emocjami i drivem, obdarowując widzów prawdziwym wirem radości, zdziwienia i zachwytu. Po zakończeniu części uroczystej dzieci miały możliwość kontynuowania świętowania w ciepłej, swobodnej atmosferze. Dzieci częstowano tradycyjną turecką potrawą lahmacun, ciasteczkami i sokami. To święto jeszcze raz przypomniało wszystkim obecnym: dzieci to nie tylko nasza przyszłość, ale także nasza inspiracja dzisiaj. To właśnie one wypełniają świat szczerością i niezachwianą wiarą w dobro. Ambasador Republiki Turcji w Ukrainie dołączył do projektu „Wyszywanka dla Bohatera” i jest dla nas zaszczytem, że korpus dyplomatyczny wspiera nasze inicjatywy narodowo-patriotyczne. Takie spotkania wzmacniają więzi kulturowe między krajami i dają dzieciom poczucie ważności, wsparcia oraz wiary we własne siły. Według informacji Narodowej Biblioteki Ukrainy dla Dzieci
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
imienia Yunusa Emre w Ukrainie Ali Oguzhan Yuksel oraz koordynator Programów Tureckiej Agencji Współpracy i Koordynacji TIKA w Ukrainie Yahya Kemal Tunca. Oficjalna część rozpoczęła się od akcentów na historyczną wagę tej daty oraz jej znaczenie dla współczesności. Obecni uczcili minutą ciszy pamięć tych, którzy oddali życie za wolność i niepodległość, a także poległych podczas tragicznych wydarzeń w placówkach oświatowych Turcji. Z powitalnym słowem do gości zwróciła się dyrektor generalna Narodowej Biblioteki Ukrainy dla Dzieci Ałła Hordijenko, która podkreśliła szczególną rolę dzieci jako nosicieli przyszłości oraz zaakcentowała znaczenie biblioteki jako ważnego ośrodka kulturalno-oświatowego, który sprzyja kształtowaniu wartości duchowych, dialogu międzykulturowego oraz atmosfery pokoju i wzajemnego zrozumienia. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Turcji w Ukrainie Mustafa Levent Bilgen w swoim przemówieniu podkreślił znaczenie święta jako symbolu zaufania do młodego pokolenia oraz 23 kwietnia w Narodowej Bibliotece Ukrainy dla Dzieci panowała szczególna atmosfera. Przeprowadziliśmy uroczystości z okazji Dnia Suwerenności Narodowej Turcji i Dnia Dziecka. Od samego rana pomieszczenie biblioteki, ozdobione symboliką narodową obu państw, wypełniło się dźwiękami tureckiej muzyki i radosnym gwarem dzieci. Wydarzenie odbyło się przy wsparciu i z udziałem Ambasady Republiki Turcji w Ukrainie oraz Centrum Kultury Tureckiej Instytutu imienia Yunusa Emre w Ukrainie. Ten dzień ma unikalne znaczenie dla Turcji. Wszak właśnie 23 kwietnia 1920 roku, w trudnym okresie walki o niepodległość, założono tam parlament – Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji. Z czasem pierwszy prezydent kraju Mustafa Kemal Atatürk nadał temu dniu szczególną treść – poświęcił go dzieciom, symbolicznie powierzając im przyszłość państwa. Na uroczystości do biblioteki przybyli honorowi goście, wśród których – Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Turcji w Ukrainie Mustafa Levent Bilgen, koordynator Centrum Kultury Tureckiej Instytutu TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Główny redaktor Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe