Myrosław Łewycki w gazecie “Słowo Proświty” (nr 15 z 2019 roku) opublikował artykuł “Ukraińcy — czy jesteśmy narodem czy populacją?”. W jednym z komentarzy do niego napisano mi: “Mam nadzieję, że narodem, choć zobaczymy 21 kwietnia”. Tego samego sądnego dla nas dnia, po ogłoszeniu wyników sondażu exit poll, napisano mi: “Okazuje się, że na razie jesteśmy populacją. I to nie byle jaką populacją, a populacją z głębokim syndromem homosovieticusa”. W innym liście, przesłanym mi na Facebooku, przeczytałem: “Chęć zmiany Poroszenki — to oznaka demokracji... A oto chęć zmiany Poroszenki na Zełenskiego — to już oznaka szaleństwa!”. Przytaczam te dwa wpisy nie po to, by komuś dokuczyć, a jako rys do obrazu skomplikowanego stanu ukraińskiego w drugiej połowie trzeciej dekady niepodległości państwowej Ukrainy. Bo jakim innym słowem, jeśli nie “skomplikowany stan”, można nazwać to, że trzy czwarte mieszkańców państwa deleguje swoje prawo do rządzenia nim wirtualnej postaci bez doświadczenia politycznego? To skutek porzuconego swego czasu przez premiera Ukrainy Leonida
Orędzie wielkanocne Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret zwrócił się do wszystkich wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego z orędziem wielkanocnym, w którym między innymi powiedział:
— Pascha, czyli Zmartwychwstanie Chrystusowe, to święto życia, które święci triumf nad śmiercią. Kościół Prawosławny słusznie nazywa się Kościołem zmartwychwstałego Chrystusa. I tak jest w istocie, bo w zwycięstwie nad śmiercią, czyli w zmartwychwstaniu umarłych, widzimy największy przejaw naszej wiary. Kościół Prawosławny uroczyście śpiewa: “Śmierci świętujemy uśmiercenie, piekła zniszczenie, innego, wiecznego życia początek…”. Te natchnione słowa nabożeństwa wielkanocnego odkrywają przyczynę naszej radości… Niech światło Zmartwychwstania Chrystusowego zachowuje w naszych sercach radość życia, wzajemną miłość. Niech Miłosierny Pan daruje nam zwycięstwo nad zewnętrznymi i wewnętrznymi wrogami, widzialnymi i niewidzialnymi, niech doprowadzi całe ukraińskie prawosławie do zjednoczenia w jeden lokalny autokefaliczny Ukraiński Kościół Prawosławny, abyśmy wszyscy żyli w pokoju, zgodzie i jedności. My, synowie i córki Niebieskiego Ojca, wzmocnieni zwycięstwem życia nad śmiercią, natchnieni Bożą miłością, obejmijmy się nawzajem i powiedzmy:
ZAISTE CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ!
“Chrystus zmartwychwstał!” — wokoło rozbrzmiewa, i duszę radość ogarnia. Niech zawsze nam wszystkim się wiedzie, i niech Ukrainę Bóg błogosławi!
ZA KOGO WALCZYMY?
Tłumaczenie maszynowe
Hasło Kuczmy: „Będzie gospodarka – będzie wszystko”. To konsekwencja tego, że od 1991 roku na szczeblu państwowym niewielu (z wyjątkiem krótkiego okresu Wiktora Juszczenki) pracowało nad tym, by z genetycznego materiału „sowieckiego człowieka” wyhodować wyborny owoc narodu ukraińskiego. Dlatego kolejne pokolenie „sowieckiego człowieka”, w istocie wychowane w czasach niepodległości, ku wielkiemu zdziwieniu świata stało się w swojej większości cyniczne, materialistyczne i obojętne narodowo. Przez długie lata zamiast budowy narodowej – zarówno w wymiarze etnicznym, jak i gospodarczym – trwało uwodzenie elektoratu tanim populizmem, który odnawiano przed każdymi kolejnymi wyborami. I niewiele robiono dla rzeczywistych zmian, bo potem trzeba by szukać nowych pociągających sloganów. Jaskrawym przykładem tego jest „Nowy kurs Ukrainy” Ju. Tymoszenko, oparty na jej „Ukraińskim przełomie” z 2006 roku. Nie jest ona jednak jedyną „oryginalną” w tym względzie u nas…. Za ciężkie i niewdzięczne zadanie złamania kręgosłupa temu systemowi w warunkach putinowskiej agresji, kryzysu odziedziczonego po Janukowyczu oraz cynizmu znacznej części ukraińskiego politykumu wziął się Petro Poroszenko. Miał wybór: albo pójść drogą populizmu i mieć realne szanse na ponowny wybór na prezydenta, albo iść na przełom starego systemu, na realizację geopolitycznego kursu „Precz od Moskwy!”. Wybrał drugie. Za to zyskał duże uznanie w kręgach elity politycznej świata i podniósł autorytet Ukrainy. A Ukraina totalnie (z wyjątkiem Lwowszczyzny) odrzuciła wszystko dobre, co robił dla położenia fundamentów nowej, wolnej od wpływu Putina Ukrainy. Wzbudziło to wielkie zdziwienie za granicą. I nie tylko w środowiskach ukraińskich. Na przykład Ukraińcom w USA bardzo trudno zrozumieć, dlaczego człowiek (chodzi o Petra Poroszenkę), który tak wiele zrobił dla Ukrainy, nie tylko przegrywa z człowiekiem spoza systemu politycznego (Polacy w swoich komentarzach nazywają Wołodymyra Zełenskiego „komikiem z telewizji”), ale przegrywa strasznie. Skąd taka przepaść? – pytają Ukraińcy-autochtoni w Polsce. I bardzo się dziwią, że Ukraińcy-zarobkowicze w tym kraju bardzo wysoko postawili Zełenskiego. Zarobkowicze, przekazują polskie media, swój wybór tłumaczą tym, że „na Ukrainie od 5 ostatnich lat trwa stagnacja”. Takie przedstawianie ukraińskiej rzeczywistości wywołuje nieukrywaną irytację Ukraińców-autochtonów, którzy mają dostęp do ukraińskiej telewizji i Internetu.
Zakończenie na str. 2
O POGARDZANYM „UKRAIŃSKIM OLIGARCHU”
PIERWSZY GENERAŁ LOTNICTWA — UKRAIŃCZYK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Społeczeństwo wybrało wyrok, a nie przyszłość», s. 1
Dokończenie. Początek na str. 1. Na osobne uznanie zasługują gratulacje dla Wołodymyra Zełenskiego od przywódców wiodących państw świata i UE. Ich cechą charakterystyczną jest oczekiwanie, że nowy przywódca będzie kontynuował kurs na integrację europejską, będzie kontynuował rozpoczęte przez Petra Poroszenkę reformy, że będą wcielane w życie postulaty Majdanu Godności. A jeśli te oczekiwania Zachodu nie będą realizowane? Dyplomaci o czymś takim z reguły nie mówią. Piszą o tym publicyści. Polski publicysta Przemysław Lis-Markiewicz w jednym z komentarzy na temat wyborów na Ukrainie napisał: „Zwycięstwo Zełenskiego na Ukrainie powinno wywołać nawet nie pytanie: »Po co nam nadal taki sojusznik?«, a trzeba będzie spojrzeć prawdzie w oczy i powiedzieć: »Ukrainy z jej nieprzewidywalnością trzeba wystrzegać się jak ognia«”. I gdyby to pytanie przeszło z płaszczyzny publicystycznej na polityczną, to wtedy, uważaj, koniec ruchu bezwizowego i wielu innym rzeczom koniec. A w rezultacie — nowy Majdan, w pierwszych szeregach którego staną ci, którzy 21 kwietnia 2019 roku aktywnie głosowali za Zełenskim, jego obalenie (nie wykluczone, że bardzo krwawe). Jednak na Ukrainę będą już patrzeć jak na państwo nieprzewidywalne. Zatem nowy szef Ukrainy nie ma innej drogi, jak kontynuować politykę prezydenta Poroszenki. Ale czy będzie ją realizował, obecnie wie tylko Bóg. U Putina już wyrazili nadzieję, że nie będzie… Nasuwa się pytanie: na co liczył Petro Poroszenko, idąc do wyborcy z listą osiągnięć, kiedy przeciwko niemu praktycznie od pierwszych dni prezydentury prowadzona była totalna wojna informacyjna? Na zrozumienie i wdzięczność głęboko zmanipulowanego za pomocą telewizora obywatela? Takie rzeczy zdarzają się bardzo rzadko! Nie bez podstaw funkcjonuje w narodzie mądrość: „Jeśli robisz człowiekowi dobro — rób to z odruchu serca i nie oczekuj, że będą ci za nie wdzięczni”. Tym bardziej, że wdzięczności niełatwo przebić się spod warstw kłamstw i mitów. Petro Poroszenko po ogłoszeniu wyników exit poll powiedział: „Przez te lata opowiedziano wam o mnie wiele strasznych nieprawd. Gdybym mógł w nie uwierzyć, sam bym na siebie nie zagłosował. Ale minie czas, historia wszystko postawi na swoim miejscu”. To oczywiście kwestia przyszłości. Jestem pewien, że pojawią się ciekawe książki o wielkim kłamstwie małego Putina. To będzie jutro, a obecnie jest rzeczywistość, ukształtowana przez putinowskie kłamstwo i zrodzone z niego mity. 19 kwietnia w Kijowie odbył się spektakl polityczny pod tytułem „Główna debata kraju”. A następnego dnia byłem mimowolnym świadkiem rozmowy dwóch rosyjskojęzycznych kijowianek na temat polityki i debaty. Nie będę przytaczał szczegółów tej „wysokointelektualnej” rozmowy, a jedynie wyrażę jej istotę. Jedna z tych rozmówczyń bardzo emocjonalnie oburzała się, jak Petro Poroszenko mówił o przekazaniu części uprawnień terytorialnym wspólnotom, jak mówił o przyszłości. „Jaka rezygnacja z uprawnień, jaka przy tym może być przyszłość? — podniecona mówiła kobieta. — On co, myśli, że jesteśmy ślepe, czy ma nas za głupków?”. Druga kobieta nie mniej emocjonalnie opowiadała, jak jej „bardzo spodobało się, że chłopiec pięknie go użądlił”. Miała na myśli to, że Zełenski nazwał siebie wyrokiem dla Poroszenki. W tej chwili nie miałem już wątpliwości: te kobiety będą wybierać „wyrok”, a nie przyszłość. Jednak w żaden sposób nie przypuszczałem, że takich jak one zbierze się na Ukrainie ponad 13,5 miliona osób. I ta ogromna masa ludzka nie zastanowiła się, że ich głosowanie za „wyrokiem” może doprowadzić do sytuacji, która może stać się wyrokiem i dla nich, i dla Ukrainy.
O ile już 22 kwietnia sztab Zełenskiego ogłosił, że realizacja obietnic, które bardzo aktywnie rozdawano jeszcze 19 kwietnia, nie wchodzi w zakres kompetencji prezydenckich, to bardzo szybko przyjdzie zrozumienie, że podczas tamtych wyborów Ukraińców wzięto za idiotów. Bardzo szybko zrozumieją, że obrazek z telewizji i rzeczywistość to różne rzeczy. Jednak zakulisowi reżyserzy (na powierzchni procesu stoi tu Ihor Kołomojski) „reformatowania” Ukrainy zrobią wszystko, aby Ukraińcy milczeli. Profesor Heorhij Poczepcow, ekspert ds. polityki informacyjnej i technologii komunikacyjnych, mówi: „Uważamy, że przekazywana jest nam informacja, podczas gdy w rzeczywistości otrzymujemy wpływ”. Według niego, „uważamy, że daje nam się informację, na podstawie której sami podejmujemy decyzje. Na przykład bombardują nas opowieściami o sobie kandydaci na prezydenta, nucąc piosenkę 'Wybierz mnie, wybierz mnie'. Jednak częściej otrzymujemy informację z gotowym 'wnioskiem', któremu trudno nam zaprzeczyć”. Otrzymaliśmy cios nie tylko dlatego, że przegrał wybory prezydenckie Petro Poroszenko, który na obecnym etapie jest realnym politycznym wyrazicielem Ukrainy ukraińskiej. Przegraliśmy również dlatego, że w 28. roku niepodległości Ukrainy okazało się, iż jest tylko 25% obywateli, dla których ważna jest Ukraina. Reszta będzie przejrzała na oczy poprzez kataklizmy społeczne, które są nieuniknione, gdy obecni zwycięzcy spróbują zrealizować to, co zamierzyli. Zwiastunami tego, że Ukrainę zamierzono „reformatować”, są decyzje sądu dotyczące „Prywatbanku” oraz w sprawie niechęci rosyjskiego kościoła do nazywania siebie na Ukrainie rosyjskim. Petro Poroszenko, zwracając się wieczorem 21 kwietnia 2019 r. do Ukrainy ogółem i członków swojego zespołu w szczególności, powiedział: „Nasza drużyna będzie bronić Prawosławnej Cerkwi Ukrainy przed rewanżem Moskiewskiego Patriarchatu. I wciąż oczekujemy przeprosin za 'termos'. Nasza drużyna będzie bronić stabilności systemu bankowo-finansowego. Bo już jest oczywiste, że z Kołomojskim za wsparcie w wyborach postanowiono rozliczyć się zwrotem 'Prywatbanku'. Anulowanie jego nacjonalizacji stworzy ryzyko dla środków dziesiątek milionów wkładców. Ponadto sprowokuje kryzys w stosunkach z MFW, a w konsekwencji — spadek hrywny i nowy kryzys gospodarczy. Nasza drużyna będzie pracować nad zachowaniem międzynarodowej koalicji na rzecz wsparcia Ukrainy i reżimu sankcji wobec Rosji. Wszystko będzie dobrze. Ukraina będzie wielkim, udanym, europejskim krajem. To wspólne zadanie władzy i opozycji. A ja modlę się tylko o jedno: 'Boże, chroń Ukrainę'”. Zdarza się, że w wydawałoby się beznadziejnych przypadkach przychodzi nieoczekiwana pomoc, której nie da się wyjaśnić znanym nam rozumieniem wydarzeń i procesów, prawami logiki. Uczestnicy najbardziej dramatycznych wydarzeń na Majdanie w lutym 2014 roku pamiętają moment, kiedy wiatr zmieniał się tak, że stale odgradzał jądro Majdanu od natarcia szturmowców Janukowycza. W tamte historyczne dni nawet najbardziej zagorzali sceptycy mówili, że to coś niewiarygodnego. I podobnych „niewiarygodnych” przypadków można wymienić niemało. Piąty Prezydent Ukrainy oświadczył, że nie odchodzi z polityki. Motywuje tę decyzję koniecznością ochrony strategii europejskiej i euroatlantyckiej, tych zasad, tych celów, tych oczywistych naszych wspólnych osiągnięć, które teraz zostały zagrożone. Koniecznością ochrony kursu Ukrainy na członkostwo w Unii Europejskiej i NATO. Bo tylko w najsilniejszym na świecie systemie bezpieczeństwa zbiorowego możemy otrzymać niezawodną ochronę przed Rosją, zagwarantować niepodległość kraju i bezpieczeństwo obywateli. Koniecznością ochrony ruchu bezwizowego. Okazuje się, że Sąd Konstytucyjny szybko przeorientował się na nową władzę i planuje uznać za niekonstytucyjne elektroniczne deklaracje majątkowe. A taka decyzja, według Petra Poroszenki, zagrozi ruchowi bezwizowemu. Mogą go odebrać. Piąty Prezydent Ukrainy oświadczył, że sformowana przez niego drużyna będzie bronić ukraińskiej armii przed atakami z wewnątrz kraju, przed wszelkimi próbami pomniejszenia historycznego znaczenia jej wyczynu; będzie bronić języka ukraińskiego. Obecny Prezydent Ukrainy pragnie jeszcze podpisać ustawę o języku, jeśli Rada Najwyższa ją przyjmie przed inauguracją Wołodymyra Zełenskiego. Według P. Poroszenki, nowy Prezydent będzie miał silną opozycję, na czym Ukraina tylko zyska. Choć w Internecie po 21 kwietnia zaczęły pojawiać się adresowane do zwolenników polityki realizowanej przez Petra Poroszenkę prymitywne wpisy: „Przegraliście, piosenka skończona… Uspokójcie się!”. Właśnie na wezwanie w Internecie w poniedziałek przed wieczorem 22 kwietnia kilka tysięcy osób przyszło pod administrację prezydenta na akcję „Dziękuję, Petro”. A rano tego dnia jeden z jego zwolenników, Wołodymyr Martyniuk, zostawił na Facebooku wpis: „Na Ukrainie (…) pojawił się narodowy lider i pojawili się ludzie, którzy myślą i działają tak samo jak on. I którzy pójdą z nim i za nim... Nie trzeba się bać. (…) Wszyscy się zjednoczyliśmy, znamy nasz cel i wiemy, jak należy go osiągać. I mamy wspaniałego lidera — sprawdzonego, niezawodnego i w 100% dla nas zrozumiałego”. Takich jak Wołodymyr jest wielu. Z tego, co widzę w sieci, zaczyna formować się ruch społeczny „25 procent”. Ta inicjatywa oraz akcja „Dziękuję, Petro” pokazują nie tylko niepowtarzalność Ukrainy. Pokazują one także, że próby „reformatowania” Ukrainy napotkają opór. Myrosław ŁEWYCKYJ szczeni. Można wybaczyć ich chciwość, lenistwo, nieuctwo, ale nie hipokryzję. Bo za nią przyjdzie płacić niewolnictwem i wojną, pogardą innych narodów, które są godne swoich symboli narodowych i swoich bohaterów. Zostawcie nasze świętości tym, którzy coś dają Ukrainie, a nie czekają, aż Ukraina coś da im. Na waszych awatarach powinny być zaśmiecone koryta rzek, zatruta i spalona ukraińska ziemia, zniszczone lasy, zrujnowane zabytki starożytności, porzucone dla dolarów dzieci, odurzone, pijane nastolatki, które wyrosły z tych dzieci, wszystko to, czego nie pokazuje telewizor, któremu wierzycie bardziej niż Przykazaniom Bożym. Kto wybiera hańbę, jest skazany na degradację i wymieranie.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna PAHUTIAK laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Usuńcie ze swoich stron ukraińskie flagi, kalinę, wieńce, wyszywanki, cytaty z Liny Kostenko, Stepana Bandery, Tarasa Szewczenki. Nie dlatego, że być może wkrótce trzeba będzie je chować do skrzyni, ale dlatego, że jesteście ich niegodni. Usuńcie portrety Niebiańskiej Sotni, które są na standach obok cerkwi i w szkołach w naszych wsiach, odwróćcie się od symbolicznych mogił Strzelców Siczowych i prawdziwych mogił ukraińskich powstańców, nie dlatego być może, że wszystko to zostanie wkrótce starte z powierzchni ziemi. Bo jesteście ich niegodni. Nie patrzcie w twarze młodych wdów, dzieci, matek poległych w wojnie rosyjsko-ukraińskiej — wy NIE jesteście po ich stronie, a po stronie ich zabójców. Jesteście ich niegodni, bo napluliście w twarz Wielkiej Matce, wybierając prorosyjskiego błazna. Hipokryzja to niewybaczalny grzech. Jeszcze 5 lat temu byliście w patriotycznym uniesieniu, jeździliście na Majdan, pomagaliście Majdanowi, opłakiwaliście poległych na Majdanie. Po co? Żeby błazen drwił z ich pamięci, żebyście znowu wprowadzili do domu wroga, którego wygoniliście, który nawet nie ukrywa swojej pogardy do zdrajców? Nikt nie lubi zdrajców, ich pozbywają się w pierwszej kolejności. Od hipokryzji do zdrady jest jeden krok. W apokryficznej Ewangelii Tomasza są słowa Jezusa: „Błogosławieni ci, którzy wiedzą, co czynią, i przeklęci ci, którzy czynią, nie wiedząc”. Wy należycie do przeklętych. Wybór mankurtów, otwartych ukrainofobów, urzędników-przebiegów — jest stabilnie antyukraiński, świadomy. Można go nawet szanować. To z nimi będziemy walczyć do ostatniego naboju. Ale galicyjskie i zakarpackie zombie w wyszywankach, które pójdą do świętej spowiedzi w Wielkim Tygodniu, nie będą tym razem pro-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bliskiej osoby już nie ma. Lana opowiedziała, jak tydzień temu po raz pierwszy była na pogrzebie żołnierki — koleżanki Jany Czerwonej (ps. „Wiedźma”). Zostało jej dwoje dzieci. Podczas pożegnania zaśpiewano hymn Ukrainy. O, jak przejmująco brzmiały słowa „Duszę i ciało składamy…” Strasznie jest trafić na wojnę jako słaby fachowiec, zginąć w pierwszych dniach z powodu braku doświadczenia. Trudno patrzeć na chłopaków, na oczach których giną towarzysze broni. Być może najgorsze na wojnie jest to, jak człowiek się zmienia. Przychodzimy na ten świat niewinni, nie potrafimy zabijać. Uczą nas cenić życie i wolność drugiego człowieka. A tutaj następuje załamanie: rozumiesz, że przed tobą stoi wróg. Albo on ciebie, albo ty jego. I człowiek twardnieje, przyzwyczaja się i pozostaje taki już w czasie pokoju. Nie bez powodu mówi się, że wojna nie kończy się, dopóki żyje ostatni jej żołnierz. A my, Ukraińcy, ciągle z kimś walczyliśmy… Oczywiście trudno znosić zdradę tych, z którymi stało się ramię w ramię nie jeden rok. Widzieć tchórzostwo. Jednak żołnierze radzą: jeśli przyjaciele nie popierają waszych przekonań, chrońcie siebie. Pozbądźcie się takiej komunikacji. Na wojnie, jak nigdzie indziej, widać człowieka. Rozumiesz, że wokół są twoi współmyślący i na każdego można polegać. Napięcie nerwowe, oczywiście, przekracza granice. Dlatego cieszysz się z każdej drobnostki. Ratują i wzmacniają motywację listy oraz dziecięce rysunki. Dla żołnierzy to rehabilitacja. Takie paczki przywożą wolontariusze. Wojacy przypinają je w blindażach lub na ścianach furgonetek i oglądają w wolnym czasie. Wykonane przez dzieci prace to kolejne przypomnienie, dlaczego żołnierze tu są, za co stoją bez wody i jedzenia w okopach i kałużach. Takie spotkania są naprawdę potrzebne. Żołnierzom — by podtrzymać ducha bojowego i dotrzeć do młodzieży. Studentom i wykładowcom — by wiedzieć na pewno, co dzieje się w kraju. Pracować na swoim miejscu i cieszyć się każdym dniem. I wspólnie wszystkim odnieść zwycięstwo.
żołnierzy walczy, a ktoś na zarobkach w Europie — stwierdza, że ludzi we wsi ubyło, bo z terytoriów okupowanych przez rosyjskich terrorystów Donieckiego i Ługańskiego obwodu przyjechali przesiedleńcy. — Są wśród nich różni ludzie: są tacy, którzy pracują i żyją uczciwie, a są też i tacy, którzy swoim usposobieniem przypominają moskali: „Ja z miasta, a wy tu wieś…” — wspomina chłopiec słowa niektórych swoich wyniosłych nowo przybyłych wieśniaków. Przeważająca większość przesiedleńców wciąż ma nadzieję wrócić do swoich domów. Jednak kiedy ktoś z
Tłumaczenie maszynowe
15 kwietnia w Instytucie Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki odbyło się spotkanie studentów i wykładowców z żołnierzami batalionów ochotniczych. Wydarzenie odbyło się z inicjatywy katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej Instytutu Filologii. Organizatorki — magistrantka Anna Horłycia oraz jej siostra Anastasija. Na rozmowę przyszli ochotnik Gwardii Narodowej Wołodymyr Bojczuk, medyk kompanii Jurij Mateja, starszy strzelec Liana Plenokosowa, Druh Rudy.
Julija KUZMENKO, dział łączności ze społeczeństwem Instytutu Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki
Anastasija, wolontariuszka od 2014 roku, wspomina, jak malowali łuski na sprzedaż, aby zebrać środki na kamizelki kuloodporne. Od aneksji Krymu i początku ATO każdy z nas walczy na swój sposób. Złożyć broń i pójść „pokojową drogą” — to nie wariant. Musimy bronić swoich ziem.
Co skłoniło wojowników do konkretnych działań? Jak zaczęła się ich historia walki? Niesprawiedliwość. Na przykład Wołodymyr w momencie Rewolucji Godności przebywał w Moskwie i już wtedy uświadomił sobie: on jest Ukraińcem, a tam jest agresor. Opowiada, że co drugi w batalionie ma wyższe wykształcenie, a nawet dwa. Ludzie z bagażem wiedzy, z jasnym stanowiskiem. Oczywiście, dzieci jako przyszłość — właśnie tego bronią żołnierze. Nasze dzieci nie powinny stać się bazą surowcową dla zaborców! Bojownik Jurij — lekarz z wykształcenia, ale wcześniej był w biznesie. Jeszcze ze szkoły przyszedł do idei patriotycznych i nacjonalistycznych. W roku uzyskania przez Ukrainę de iure niepodległości Jurij właśnie się uczył. Zaczął interesować się historią, zwłaszcza historią zmagań wyzwoleńczych. To i UPA, i krutiańcy… Tutaj pojawiła się motywacja do sprawiedliwości. Nacjonaliści wiedzieli już wtedy, że Rosja to wróg. Ale w 2014 roku konfrontacja stała się oczywista. Mateja brał udział w Pomarańczowej Rewolucji, pracował w służbie medycznej Majdanu, obecnie zaś służy w kompanii medycznej Gwardii Narodowej. Nieprosta jest historia Liany. Musiała przekonywać, że kobieta ma takie samo prawo, takie same zdolności do obrony niepodległości na froncie. Liana uczyła się w Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym imienia M. Drahomanowa, a potem zatrudniła się do pracy — zaczęła się Rewolucja. Kilka miesięcy rozrywała się między domem na Lisowej, pracą na Szulawce i Majdanem. 18 lutego 2014 roku na własne oczy widziała, jak płonął Dom Związków Zawodowych. I choć nie rzucała żadnego koktajlu Mołotowa, była prawdziwym bojownikiem już wtedy. Potem szukała siebie w wolontariacie. Aż dopóki została kancelistką w batalionie. Liana jeszcze w czasie pokoju odwiedziła Francję. Zobaczywszy tamtejsze życie, dziewczyna zapragnęła, aby i ukraiński świat stał się inny. Druh Rudy przyznaje, że on osobiście nie miał zbyt wiele czasu na rozmyślania — iść czy nie? Przeciwnik próbował i próbuje złamać nas bez działań zbrojnych, oto co jest niebezpieczne. Wojna dla Rudego to przede wszystkim praca. I praca trwa. Obecnie na wschodzie nie jest już tak ostro. W styczniu-lutym 2015 roku do przyfrontowego szpitala w Bachmucie codziennie dowożono po 50-80 rannych, teraz straty zmalały. Prowadzona jest pozycyjna, okopowa wojna. Ale ostrzały trwają, niemal codziennie są ranni, zabici. Podczas gdy rozmawialiśmy z uczestnikami ATO, rano po ranie postrzałowej w głowę i 3 dniach śpiączki zmarł Mykoła Wołkow (pseudonim „Smurfik”). Chłopak miał zaledwie 20 lat. O tym powiadomiła Liana i rozmowę przerwano minutą ciszy. Jeszcze jeden bojownik opowiedział, jak zajęto sztab wojskowo-morskich sił w Sewastopolu, kiedy na Krym w 2014 roku przyszły „nieuprzejme zielone ludziki”. Na Majdanie ludzi odstrzeliwano z okien i o tym mówiono w wiadomościach. Na Krymie tak samo niszczono patriotów, jednak o tym wszyscy milczeli. Mogli po prostu wskazać na kogoś: „On jest ze Lwowa!” — i człowiek był skazany. Jaka jest motywacja tego wojownika? Zwrócił się do studentów, aby uczyli się jak najlepiej. Aby było komu powierzyć Ukrainę w przyszłości, bo wojskowi widzą w wykształconej młodzieży wspólne przyszłe pokolenie, za to właśnie walczą.
Bolesne pytanie — co jest najcięższe na wojnie dla bojownika? Odpowiedzi zaproszonych są różne, ale składają się w całą panoramę strat. Zauważyli, że z naszej strony giną najlepsi — wysokomoralni i wysokopatriotyczni. Jako ochotnicy idzie naprawdę „kwiat narodu”. Ludzie są zmotywowani i rozumieją, dlaczego tam są. Trudno jest powiadamiać rodziny, że ich
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna SZEMCZUK, m. Połtawa
Marzenie Pierwszego Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Mstysława (Stepana Skrypnyka) o zjednoczeniu Cerkwi Ukraińskiej się spełniło. Dom-muzeum błogosławionego Mstysława, który obecnie znajduje się we władaniu i w dzierżawie parafii św. Michała w mieście Połtawie Charkowsko-Połtawskiej eparchii Prawosławnego Kościoła Ukrainy, wymaga pilnej rekonstrukcji. Naszym obowiązkiem jest ocalić rodzinne gniazdo wielkiego połtawianina, Pierwszego Przedstojącego Ukraińskiego Niezależnego Kościoła Prawosławnego, siostrzeńca pierwszego Przewodniczącego samodzielnego rządu Ukrainy Symona Petlury. W kwietniowe dni miesiąca urodzin Patriarchy Mstysława, przy wsparciu przewodniczącego Szewczenkowskiej rejonowej rady w mieście Połtawie Dmytra Zadworkina, zorganizowaliśmy wspólną pracę społeczną na rzecz Mstysława. Na apel protoprezbitera Ołeksandra Horaja odpowiedziały: Połtawski oddział Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Ukraińskie Stowarzyszenie Inwalidów ATO”, obwodowy oddział Międzynarodowej organizacji „Kobiece Forum”, Centrum Wolontariuszy „Akord” Wydziału Przyrodniczego Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. G. Korolenki, organizacja „Ochotnik” oraz „Europejska Ukraina”. Przedstawiciele tych zrzeszeń — dziewczęta i kobiety — porządkowali podwórze, chłopcy i mężczyźni wykonywali prace spawalnicze i transportowe: ustawili wokół budynku metalowe ogrodzenie w miejscu zburzonego, naprawili wejście do domu, uprzątnęli teren przy nim i wywieźli zbędne rzeczy. A pod oknami wkrótce zapłoną kolorami kurczynki i lilie: studentka — obiecująca biolog Wiktoria Czerniecka i architektka Hanna Karnauch przeprowadziły swoisty mistrzowski kurs ogrodnictwa kwiatowego. Duchowni i obrońcy Ukrainy przed rosyjską okupacją, działacze społeczni i studenci, mieszkańcy ulicy Patriarchy Mstysława oraz dziennikarze wspólnie przybliżali chwilę odrodzenia świątyni Prawosławnego Kościoła Ukrainy — siedziby jej Pierwszego Przedstojącego. Organizatorzy wspólnej pracy poczęstowali pomocników. Przy stole gospodarzom i gościom posłużył agregat prądotwórczy… Zgodna praca grupowa daje nadzieję na bliską odbudowę rodzinnego domu Skrypników-Petlurów, w którym upłynęły lata dziecięce i młodzieńcze Pierwszoierarchy Ukraińskiej Cerkwi Mstysława i znanego światu naszego rodaka Stepana Skrypnyka.
them wyjeżdża do Doniecka, by odwiedzić własne mieszkanie w elitarnej dzielnicy, i nierzadko widzi, że mieszkają w nim albo „miejscowi” rosyjscy najemnicy, albo poza ogołoconymi ścianami nic nie zostało. Dlatego wracać nie tylko nie ma ochoty, ale wręcz nie ma dokąd.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan BURDIUH — Czyż nie jestem taki, jak wszyscy normalni ludzie: ręce i nogi mam, broń trzymać potrafię, poszedłem do komisji wojskowej i poprosiłem o przydział do jednostki bojowej — wspomina żołnierz, jak podejmował ważną dla siebie decyzję. Tak trafił do jednego z pododdziałów zmechanizowanych 30. Oddzielnej Brygady Zmechanizowanej im. Konstantego Ostrogskiego. Teraz jest na pierwszej linii frontu, broni Ukrainy na łuku swietłodarskim. Rudobrody mężczyzna oprowadza po swoich włościach — kamiennych i gotowych do walki umocnieniach: — Tutaj trzeba przebiec, tutaj należy przejść w kucki, a tam samochodem jeździć nie można — „pturzysta” pracuje, dlatego zaciągnęliśmy siatkę maskującą, żeby mniej widział. Kucharz-cukiernik, kelner-barman, inkasent, technik-elektryk w firmie ochroniarskiej, a specjalność wojskowa — strażak-ratownik. — We wszystkim chciałem się sprawdzić — mówi z uśmiechem Jurij, wyliczając swoje zawody. Teraz biegle włada także każdą bronią strzelecką swojego oddziału, i nie tylko. „Nie chcę obudzić się rano, a jakieś ciało będzie mi deptać po podwórku z automatem i opowiadać, jak żyć trzeba” — usłyszeli ci, którzy pytali bojownika o imieniu Jurko: „Po co ty się tam pchałeś”. Nie mógł spokojnie patrzeć i pozostawać obojętnym także na tych, którzy wracali do rodzinnego domu okaleczeni przez wojnę lub w trumnie, a takich z jego rodzinnej wsi na Połtawszczyźnie jest niemało. Mimo poważnego wieku, 58-letni ojciec naszego wojownika również rwał się na tę rosyjsko-ukraińską wojnę, ale rodzina namówiła dziadka, by „dał drogę młodym”. — Ja odsłużę za nas obu — mówił Jurij. — Najważniejsze, żeby waszym wnukom i moim dzieciom nie przyszło walczyć. Słowa zdecydowanie nastawionego syna ukłuły gdzieś głęboko, oczy się zaszkliły, w piersi ścisnęło: „Mój syn będzie walczył… Będzie tam, skąd często nie wracają… Możliwe, że będzie zabijał…” — rooiło się w siwej głowie. Mimo to dobrze rozumiał syna, wszak on jest mężczyzną i inaczej postąpić nie może. Choć z wioski Jurija jakaś część
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło CZORNOPYSKYJ, Lwów Najwięcej go w głowach ukraińskiej inteligencji… Na poważnym zebraniu naukowców wybitny entomolog, — człowiek w podeszłym wieku, szczerze przejmujący się losem rodzinnego kraju, losem żywej przyrody na ziemi, — wygłasza referat o gwałtownym znikaniu owadów w przyrodzie. Audytorium uważnie słucha jasnego wykładu prelegenta. A w nim, między innymi, pośród naukowej terminologii przemykają takie, wbite w nasze głowy, wcale nie terminologiczne sformułowania: „radziecka nauka”, „radzieccy uczeni”, „władza radziecka” i tym podobne. Kiedy w dyskusji nad referatem przyszło zwrócić uwagę na tę „terminologiczną” nieścisłość ironicznym: „To jakże to, szanowni państwo, my wciąż jesteśmy „radzieckimi ludźmi?”, nie tylko prelegent-przyrodnik, ale i niektórzy z poważanych humanistów byli skonsternowani: „A jak inaczej?” — pytali. Kiedy poważnym naukowcom przypominasz, że istnieje politologia, która operuje nie fałszywymi zamiennikami, eufemizmami, a określonymi terminami, kiedy przypominasz, że Ukraina w latach 1919—1920 była dosłownie okupowana przez wojsko moskiewsko-bolszewickich spiskowców, którzy maskowali się pod wyzwolicieli pracujących od ucisku kapitału i burżuazji, a wobec Ukrainy mieli jeszcze bardzo praktyczny cel — zagrabić chleb dla głodnej Moskowii, to oni niby coś słyszeli z tej historii, ale w ich świadomości gdzieś to niby zaginęło. A niektórzy nawet coś czytali, że w tej szajce z Leninem, Trockim, Stalinem i innymi toczyła się walka o to, jak utrzymać Ukrainę i inne narody, które przebudziły się do swojej państwowej niepodległości, w okowach odnowionego imperium pod maską „związku republik”. Iwan MALUTA, członek NSPU, m. Kijów Tak czy tak — nie tak? Przypominam sobie, jak po raz pierwszy wpadł mi w ręce reprint (1992) popularnonaukowego zbioru „Rosyjszczenie Ukrainy”, który został wydany w USA (1984) dzięki ukraińskiej diasporze. Kierunek jego jest zrozumiały z tytułu, a więc nie będę silił się na streszczanie treści. Przeglądając strony tego wydania, zwróciłem uwagę, że we wszystkich tekstach artykułów różnych autorów — jest tylko termin „rosyjszczenie”, a nie „rusyfikacja”. Zrozumiałem taką zasadniczą pozycję już z pierwszej części — badania głównego redaktora zbioru Leonida Połtawy: „Dla określenia polityki rosyjszczenia w języku ukraińskim istnieją terminy: rosyjszczenie — od Rosji i obmoskowienie — od Moskowii, Moskiewszczyzny, która była pierwszą właściwą nazwą azjatycko-ugrofińsko-słowiańskiej mieszaniny na północnym wschodzie Europy”. Nawet nie państwa, a mieszaniny, — zauważyłem w duchu. Ale w Słowniku języka ukraińskiego, ku wielkiemu zdziwieniu, odkryłem coś przeciwnego: brak właśnie takiego terminu. Tak, jakby nigdy nie było rosyjszczenia. Może jest zrosyjszczenie, zmoskowienie? Nie, nie, żadnej wzmianki. Za to jest spolszczenie, opolaczenie, spolszczać, rumunizować, oniemieczać… W końcu jest rusycyzm, ale przecież to to samo, co rusyzm — zapożyczenie z języka rosyjskiego. Zarejestrowany z negatywnym znaczeniem jest tylko termin „rusyfikacja”. Z odniesieniem do… carskiej Rosji, gdzie było „gwałtowne wprowadzanie języka rosyjskiego, kultury itd. wśród mniejszości narodowych”. Ale przecież rdzeń tego słowotworu zdradza, że tak powiem, „winę” Rusów, naszych przodków, mieszkańców Rusi Kijowskiej — wschodnich Słowian IX—X w., których nazywano „ruskimi, a ich [nią. — I. M.] kraj — Rusią” (Hist. ZSRR, I, 1957, 29). Jeśli tak, to rusyfikacja powinna mieć… pozytywne tłumaczenie, ponieważ jest tożsama z pojęciem ukrainizacji. Oczywiście, przy założeniu, że Ukraina — to Ruś. Przypomnę, że „fikacja” (od łac. robię) w złożeniach oznacza urzeczywistnienie, jak np.: gazyfikacja, elektryfikacja. Ale tutaj na przeszkodzie stanęła zamiana pojęć przez naszą północną sąsiadkę. — faktycznie kolonii. Wiemy — ilu odurzonych polityków, uczonych, artystów, innych kategorii działaczy stało się ofiarą tego oszustwa!!! I co z tego, i dziś nie możemy otrząsnąć się z tego moskiewskiego odurzenia. I uczniowi, i studentowi, i w mowie, i w piśmie okupacyjna Moskiewszczyzna dla nas pozostaje „władzą radziecką”, a my dla niej „radzieckimi ludźmi”… Tak i nie otwierają się usta nauczycieli w szkole, wykładowców na uczelni, by zaborczą Moskiewszczyznę nazwać okupantem na naszej ziemi… Chyba jeszcze niejedno pokolenie socjolingwistów i politologów będzie szukać, jak wyplątać się z tej moskiewskiej pajęczyny, z tego „wielkiego oszustwa”, które tworzyło zbrojną rzeczywistość imperialnego terroru. Łarysa Masenko niedawno opublikowała badania nad poszukiwaniami lingwistów w zakresie odkrycia treści „świata słownych fikcji”, którymi moskiewscy ludobójcy ukrywali swoje krwawe panowanie: „Język radzieckiego [??? — M. Cz.] totalitaryzmu. — K.: Wydawnictwo „Klio”, 2017. — 240 s.”. Bardzo treściwie i obszernie autorka naświetliła ten bujny obłęd, którym Moskiewskie imperium wabiło do odnowionego więzienia narodów pod „związek”, szkoda tylko, że w tytule swojego badania tego „radzieckiego” nie wzięła w cudzysłów, choć logicznie się o to prosiło… Ludowa mądrość mówi, że kłamstwem świat obejdziesz, ale z powrotem nie wrócisz. Kremlowska szajka imperialnej bolszewickiej Moskowii ponad pół wieku, przykrywając państwowy terror wielkim kłamstwem i wielkim oszustwem, jednak próbowała objąć świat. Lingwiści dobierają temu słownemu odurzeniu określenia: „nowomowa” (ros. nowojaz), „język totalitaryzmu”, „sowiecki język”.
„antymowa”, „mowa Sowdepii”, „drewniana mowa”, „łżenowomowa”, „kwazimowa”… To słowo „rada” – „sowiet” (robotników, chłopów, żołnierzy), tak jak „proletariusz”, „klasa”, „lud pracujący”, „demokracja”, „socjalizm”, „komunizm”, „związek” i inne, imperialna bolszewicka Moskiewszczyzna tak potężnie wprowadziła do swojego politycznego trującego „kolektora” odurzania ludzi, że taki słowno-terminologiczny męt nie opuszcza naszych głów. Dlatego Ukraińcy w wolnym świecie nie tłumaczyli tego „radziecki”, a pisali „sowiecki reżim”, „sowiecka propaganda”, „sowieckie imperium”. W czasie dawno planowanego rozczłonkowania Ukrainy i zniszczenia jej samodzielnej państwowości, przerażonym, zagubionym mężom stanu nie starczyło głosu, by śmiało krzyknąć na cały świat, że napadła na nas wiarołomnie złodziejska moskiewska horda, że Ukraina stała się obiektem agresji historycznego wroga. Z jego terytorium, z morza i lądu, ruszyła uzbrojona po zęby rosyjska soldateska, a ukraińska władza wstydliwie zorganizowała przeciwko niej nie pospolite ruszenie, jak pisano niegdyś w królewskiej Polsce, a niezrozumiałe ATO. Ukraina miała do czynienia nie z jednym okupantem, i do zagarnięcia jej przez moskiewsko-komunofaszystowską bandę działali oni liniowo: to nasza ziemia, was, Ukraińców, tutaj nie było i nie ma, wasz język to nasz dialekt. Carska Moskiewszczyzna kradła jeszcze wszystko: historyczną przeszłość, imię, duchową suwerenność, osiągnięcia kulturowe. Kiedy po rozpadzie Austro-Węgier, w 1919 r., Bukowinę zajęli Rumuni, powiedzieli Ukraińcom: wy jesteście Rumunami, tylko zapomnieliście swój język, i dzieci od pierwszych dni nauki zmuszano uczyć się tylko w języku rumuńskim, bo taką miała być „Romania Mare” – „Wielka Rumunia”. Podobną politykę asymilacyjną prowadziły na ukraińskich ziemiach węgierscy i polscy okupanci. W tym czasie polscy „demokraci” z drapieżnym zapałem rzucili się, by odnowić swoje panowanie na naszych ziemiach. Ich gazety w połowie stycznia 1919 r. na pierwszych stronach, w szczególności organ Polskiego Komitetu Narodowego „Lud polski”, wydrukowały nawołujące „Za ziemię!” o następującej treści: „Włościanie! Zawzięty wróg narodu polskiego, dziki hajdamaka, ruski chłop zbuntował się przeciwko polskiemu panowaniu we Wschodniej Galicji. Przeciwko dzikiej nawałnicy buntowników wysłaliśmy nasze rycerskie wojsko. Aby prędzej wroga uspokoić, wzywamy Was, bracia Włościanie, wstępujcie w szeregi naszego wojska, bijcie się mężnie i zdobywajcie ziemię, która jest, była i będzie polską. Wy przecież wiecie, że w Zachodniej Galicji wielkich obszarów ziemi już nie ma. A Wam ziemi potrzeba, więc idźcie na wschód, brońcie polskiej ziemi, nie dajcie, żeby Rusin zabrał Wam Waszą ziemię. Wielkie obszary ziemskie we Wschodniej Galicji to ziemia polska i ona tylko między Polaków może być podzielona. Zatem do boju, żeby ziemi wrogowi nie dać! Do boju! Polski Komitet Narodowy”. Nasza bieda w tym, że obecnie ci, którzy pchają się do polityki dla stanowisk, a nie wzmocnienia państwa, nie znają historii, nie dbają o to, by społeczeństwo zdobywało tę wiedzę, której bali się „tabacznicy” od oświaty. Moskiewska imperialna bieluń nie opuściła naszych głów. Dlatego nie dziwi, że byle jaki promoskiewski pajac swoją cyniczną błazenadą może zawracać głowy bezmyślnej publiczności… potwierdzać oficjalne tytuły, stanowisko czy dokument: członek rzeczywisty Akademii, rzeczywiście jest dyrektorem, bilet ważny do… I to przy tym, że istnieją także przymiotnikowe synonimy od leksemu „naprawdę”: prawdziwy (napój, warzywo, kozak, przyjaciel i in.), istny, rzetelny. Za to w handlu reklamowym w celu przyciągnięcia kupujących dobrze czują różnicę w zastosowaniu odpowiednika w rodzaju: „Piwo dla prawdziwych mężczyzn”. Tutaj wyraźnie nie pasuje inne słowo. A spróbujmy uciec się do inwersji: znaleźć odpowiednik w języku rosyjskim dla ukraińskiego „sprawdi”. Natrafimy na jednoznaczną leksem „diejstwitielno”. Ten przysłówek, jak dla mnie, stał się jakby uprzywilejowany. Kiedyś z wyprzedzeniem prosiłem żekowską paszportystkę, by zamieniła w zaświadczeniu słowo „dijsno” na „sprawdi”. I co – kategorycznie odmówiła: „Nie położeno”. Gdzie i przez kogo zabronione – nie zdobyła się na odpowiedź. Rzeczywiście, jest potrzeba zastanowić się, dlaczego podmieniają „sprawdi”. Ignorują czy zapominają – nieistotne. Tak czy inaczej zubożają swój zasób słownictwa. A teraz o tym, co wreszcie skłoniło mnie do tego ostrzeżenia, choć przypomina ono „wołanie na puszczy”. W jednym z numerów „Literaturnej Ukrajiny” (2016) natrafiłem na ogólnie ciekawą rozprawę naukowca i pisarza z Doniecczyzny o wczesnym Wołodymyrze Sosiurze. Ale końcówka aż rozgniewała mnie: „…we wspomnieniach poety czasopismo ma nazwę „Wilna dumka”, chociaż jego dijsna nazwa – „Wilni dumky”. I tutaj już, jak to mówią, mnie trafiło. Żeby tak wykształcony człowiek, i to jeszcze w gazecie pisarskiej, zadowolił się takim niestosownym słówkiem… Jednocześnie zastanowiłem się nad pochodzeniem przysłówka „sprawdi”, który wyraźnie świadczy o szczerości: od prawdy, z prawdy, prawdę mówiąc itd. Tak jak to kiedyś na Biblii przysięgano w sądzie: „Prawdę, jedną tylko prawdę”. Zatem to niby wtrącenie – naprawdę potwierdzenie prawdy. Możliwe, że właśnie tutaj jest druga wersja zagadki, dlaczego znika „sprawdi”. Czy nie wtedy, kiedy brakuje szczerości, prawdziwości? W powiedzianym czy napisanym.
Tłumaczenie maszynowe
Swego czasu rozpocząłem cykl tzw. „Nieuznanych słów” o pochodzeniu i znaczeniu leksemów, które istnieją jako gwarowe. Później zwróciłem uwagę także na słowa, których unikano w czasach ZSRR lub które z jakichś przyczyn wychodzą z użycia we współczesnej komunikacji.
Najwyraźniej zniekształcenie tego terminu zostało narzucone dekretem carycy Katarzyny II wobec podbitych narodów: „Należy ich w łatwy sposób doprowadzić do tego, aby stali się zrusyfikowani…” Zajrzyjmy teraz do „Słownika rosyjsko-ukraińskiego”: obrusieć – zrusyfikować się (odpowiednik ukraiński), obrusitel (dawn.) – rusyfikator. Według Ukraińskiego Radzieckiego Encyklopedycznego Słownika (URES) „termin Ruś” stał się także podstawą pojęć „ruski”, „Rosjanin”, „Rusin”. A po co i kiedy wcisnął się tu „Rosjanin”? Jeszcze zanim dekretem Piotra I Moskwianie przejęli nazwę naszego dawnego państwa, przekształcając ją w Rosję. Bez wątpienia po to, by przywłaszczyć sobie także historię Kijowskiej Rusi. Zatem, po okupowaniu Ukrainy, władcy Moskwy pozwolili używać jedynie terminu „rusyfikacja”, jakby mówiąc: Rosja nie ma tu nic do rzeczy, my nie jesteśmy wami, ale wasze jest nasze. Prawda, że ironicznie obdarowano nas, jak biednych krewnych, nazwą „Małorusini”. Tylko dlatego, że „języka ukraińskiego nie ma i być nie może”. Wszystko to – według prawa przebiegłych, podstępnych zdobywców.
Tymczasem w „Praktycznym słowniku synonimów języka ukraińskiego”, wydanym w USA przez znanego językoznawcę, wieloletniego więźnia politycznego ZSRR Swiatosława Karawańskiego, do terminu „rusyfikować”, uznanego w epoce radzieckiej, dodano szereg synonimów: moskwianić, rosyjszczyć, pomoskwiszać, zrosyjszczać, zrosyjszczyć. Tam też S. Karawański trafnie tłumaczy leksem „ruski”: w historycznej formie, z której powstał, – ukraiński; we współczesnym użyciu – rosyjski; jako gwarowy – rusiński, ruśnacki. Oczywiście, językoznawca musiał tłumaczyć terminy według ustalonego rozumienia, mimo historycznej niesprawiedliwości. Tak samo musiał postąpić historyk literatury z grona szістdziesiątników Iwan Dziuba, nazywając swój otwarty list do KC Komunistycznej Partii Ukrainy „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”. Choć powinien był podkreślić rosyjszczenie.
Co zrobisz, gdy na ten termin ideologia komunistyczna faktycznie nałożyła weto. Cóż więc proponuje autor tych wierszy? — przewiduję pytanie czytelników. Zważywszy na wątpliwą tożsamość pojęć w przypadku tych dwóch synonimów (tak czy inaczej — niezupełnie tak), należy posługiwać się, jak wspomniano na początku, terminem pochodzącym od nazwy Moskwicinów-Rosjan: rosyjszczenie, moskwiszczenie.
Czy naprawdę znika? Nawet gdy przestawić ostatnie słowa, raczej nikt od razu nie zrozumie, o co chodzi. Bo może znikać coś, co ma nazwę. I to nie jest kalambur. Chodzi o spokrewnione, na pierwszy rzut oka, przysłówki — rzeczywiście i naprawdę. O ignorowanie naturalnego ukraińskiego odpowiednika rosyjskiego przysłówka действительно. Otóż mamy dwa synonimy na potwierdzenie czegoś. Pod względem znaczenia jakby takie same, ale nieco różne pochodzeniem. Jak, dajmy na to, bracia od różnych ojców czy matek. Pod względem częstotliwości użycia leksem „дійсно”, że tak powiem, miał więcej szczęścia. Nie tylko na poziomie potocznym, lecz także w publikacjach. „Дійсно” — prawie wszędzie i zawsze. I kiedy usłyszę w radiu lub w telewizji — choćby z ust dziennikarza czy spikera słowo-doprecyzowanie „справді”, wtedy w myślach się cieszę, oddając należne uznanie wzbogaconemu słownictwu mówcy. Dlaczego zatem nie bierze się pod uwagę tego naprawdę ukraińskiego słowa? Przyczyna jest banalna. Jego zamiennik jest w istocie popularną kalką z rosyjskiego „действительно”. I to, nawiasem mówiąc, było plusem dla radzieckich ideologów w celowej polityce tak zwanego zbliżania narodów. Oczywiście na podstawie rosyjszczenia. Wobec tego przymiotnikowi od tego słownego „duplikatu” nadano zwierzchnie prawo — według rosyjsko-ukraińskiego słownika — pod-
Tłumaczenie maszynowe
Olha ŻMUDOWSKA W Kamieńcu Podolskim wmurowano kamień węgielny pod pomnik upamiętniający doniosłe wydarzenie z 1919 roku — Przysięgę na wierność Ukrainie. Zostanie on ukończony przed obchodami 100-lecia Ukraińskiej Republiki Ludowej w październiku bieżącego roku. Przewodniczący miejskiej organizacji „Proświty” im. T. Szewczenki Wiaczesław Polatynczuk, mer miasta Mychajło Simaszkewycz, deputowany ludowy Ukrainy Wołodymyr Melnyczenko oraz przewodniczący rady obwodowej Mychajło Zahorodny uwiecznili znaczącą, choć pełną tragizmu kartę w historii Kamieńca i Ukrainy — kiedy był on stolicą URL — podpisując memorandum o współpracy przy tworzeniu pomnika i wzywając wszystkie społeczne organizacje patriotyczne kraju do przyłączenia się do realizacji tego projektu. „Teraz każdy dowie się o roli naszego miasta, które zawsze było wyjątkowe, i takimi chcemy pozostać: miastem, które pamięta swoją historię” — doradził włodarz Kamieńca. Wiaczesław Polatynczuk zaznaczył: „W tym miejscu 14 października 1919 roku odbyła się uroczysta przysięga Dyrektoriatu, ministrów, urzędników, sędziów oraz wojska na wierność Ukraińskiej Republice Ludowej. Wydarzenie to miało ogromną wagę jako ważny proces państwowotwórczy, kiedy Ukraina oświadczyła całemu światu, że ostatecznie zaistniała jako państwo. Kamieniec Podolski zajmuje ważne miejsce w historii walk wyzwoleńczych o niepodległość w latach 1917—1920. Właśnie Kamieniec czterokrotnie stawał się centrum ukraińskiego życia politycznego, kulturalnego i wojskowego — tymczasową stolicą URL. Kamieniecka doba URL stała się bodaj najważniejszym kamieniem milowym w historii ukraińskiej państwowości, gdzie miała miejsce próba zjednoczenia narodu ukraińskiego, który w tamtym momencie był podzielony geograficznie i ideologicznie. Uroczysta przysięga jak najlepiej odzwierciedla nie tyle konkretne wydarzenie, co samą epokę stołecznego Kamieńca, na który zwrócona była uwaga całej Europy i świata”. MEMORANDUM o współdziałaniu i współpracy w obchodach w Kamieńcu Podolskim 100. rocznicy Rewolucji Ukraińskiej 1919 roku między Kamieniecko-Podolskim oddziałem towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki a stowarzyszeniami społecznymi, organizacjami, instytucjami i organami samorządu terytorialnego Memorandum o współpracy (dalej — Memorandum) zawiera się między organizacją społeczną „Kamieniecko-Podolski oddział towarzystwa »Proświta« imienia Tarasa Szewczenki” a stowarzyszeniami społecznymi, organizacjami, instytucjami i organami samorządu terytorialnego (dalej — Strony) w celu: — wspierania obchodów 100-lecia wydarzeń Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 oraz budowy pomnika w Kamieńcu Podolskim; — wspierania podnoszenia świadomości narodowej kamieńczan oraz ich wiedzy na temat ukraińskiego dziedzictwa historycznego Kamieńca Podolskiego jako ostatniej stolicy URL w 1919 roku; — zapewnienia dostępu lokalnej społeczności do dziedzictwa kulturowego i historycznego w budowaniu i umacnianiu Państwowości Ukraińskiej; — propagowania heroicznych kart zwycięstw Wojska Ukraińskiego jako obrońcy Państwowości Ukraińskiej; — zapoznania szerokiego kręgu społeczeństwa z materiałami archiwalnymi i badawczymi z czasów walk narodowowyzwoleńczych 1917—1919; — wspierania rozwoju branży turystycznej i tworzenia szlaków turystycznych po miejscach pobytu Głównego Atamana URL Symona Petlury oraz organów państwowych czasów Dyrektoriatu URL, i, jako głównego wydarzenia, ustanowienia znaku pamięci w miejscu złożenia Uroczystej Obietnicy na wierność Ukraińskiej Republice Ludowej 14 października 1919 roku. Kierując się zasadą celowości łączenia wysiłków dla osiągnięcia odpowiednich rezultatów, Strony konstatują swoje zamiary dotyczące dalszej współpracy i uzgadniają co następuje. Artykuł 1 Celem Memorandum jest współdziałanie i koordynacja działań wszystkich Stron na rzecz propagowania jednego z decydujących wydarzeń doby kamienieckiej — uroczystej obietnicy na wierność Ukraińskiej Republice Ludowej, którą złożyli Dyrektoriat, rząd i wojsko 14 października 1919 r. w m. Kamieniec Podolski. Przysięga ukraińskich przywódców i wojska wobec swojego narodu miała na celu podniesienie ducha armii i szerokich mas ludowych, zademonstrowanie społeczności międzynarodowej, że wkraczamy na drogę życia państwowego, wprowadzamy u siebie taki porządek, jak w największych krajach świata, i pokazujemy, że Ukraina posiada wszystkie atrybuty państwowości — wyższe organy władzy oraz wojsko, które działają na legitymnej podstawie. Artykuł 2 Niniejsze Memorandum jest dokumentem, na podstawie którego Strony mają realizować koordynację swoich działań dla osiągnięcia celu ustalonego niniejszym Memorandum (a mianowicie): Z uwagi na historyczno-polityczne znaczenie tej ważnej symbolicznej daty, w celu uczczenia tradycji walki o niepodległość Ukrainy oraz uznania historycznego znaczenia wydarzeń związanych z walką wyzwoleńczą początku XX wieku i umocnieniem ukraińskiej państwowości w formie Ukraińskiej Republiki Ludowej, w wykonaniu punktu Dekretu Prezydenta Ukrainy nr 17/2016 „O środkach związanych z obchodami 100-lecia wydarzeń Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921” dotyczącego wspierania realizacji inicjatyw społecznych, skierowanych na zachowanie i odnowienie pamięci narodowej, popularyzację ukraińskiej historii i kultury, konsolidację na tej podstawie społeczeństwa, uważamy za celowe wysunięcie inicjatywy dotyczącej stworzenia pomnika w Kamieńcu Podolskim „Uroczystej Obietnicy 14 października 1919 roku”. Artykuł 3 Dla osiągnięcia postawionego celu koordynacja działań Stron będzie realizowana poprzez: — organizację wydarzeń o charakterze kulturalnym: seminariów, wykładów, spotkań twórczych, festiwali i innych wydarzeń, które nie są sprzeczne z ustawodawstwem Ukrainy; — promowanie dorobku twórczego badaczy ukraińskiej historii na szczeblu miasta i państwa; — udział w innych podobnych wydarzeniach w Kamieńcu Podolskim itp.; — pomoc w zakresie udziału Stron w zbiórce środków i tworzeniu Funduszu na budowę pomnika „Uroczystej Obietnicy 14 października 1919 roku”. Artykuł 4 Strony będą dokładać wszelkich możliwych starań dla dalszego rozwoju wzajemnie korzystnej współpracy i zapewnienia zaangażowania do niej szerokiego kręgu uczestników. Artykuł 5 1. Strony będą prowadzić konsultacje w celu omówienia uzgodnionych działań, skierowanych na poprawę jakości współpracy. 2. W toku konsultacji mogą być również rozpatrywane bieżące i perspektywiczne kwestie współdziałania Stron. 3. W razie potrzeby Strony będą prowadzić specjalne konsultacje, miejsce, terminy przeprowadzenia, a także porządek obrad będą uzgadniane dodatkowo. Artykuł 6 Każda ze Stron niniejszego Memorandum wyznacza osobę odpowiedzialną za realizację współpracy między Stronami. Artykuł 7 1. Niniejsze Memorandum wchodzi w życie z dniem jego podpisania przez Strony i obowiązuje do osiągnięcia celu. 2. Po zakończeniu obowiązywania Memorandum Strony powinny przeanalizować wyniki współpracy.
Artykuł 8 1. Do niniejszego Memorandum w razie potrzeby mogą być wprowadzane zmiany i uzupełnienia za wzajemną pisemną zgodą Stron. 2. Wszelkie spory między Stronami dotyczące wykonania i interpretacji niniejszego Memorandum są rozstrzygane drogą bezpośrednich negocjacji między Stronami. 3. Tekst Memorandum z podpisami upoważnionych do jego podpisania Stron sporządzono w pięciu egzemplarzach, które są przechowywane u osób odpowiedzialnych ze strony Stron oraz w organizacji społecznej „Kamieniecko-Podolskie zjednoczenie towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki”. Każdej ze Stron Memorandum na jej żądanie zostanie przekazana kopia dokumentu. Przewodniczący Rady Obwodowej w Chmielnickim Mychajło Zahorodnyj Przewodniczący Rady Miejskiej w Kamieńcu Podolskim Mychajło Simaszkewycz Deputowany Ludowy Ukrainy Wołodymyr Melnyczenko Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan Przewodniczący Kamieniecko-Podolskiego zjednoczenia towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Wiaczesław Polatynczuk m. Kamieniec Podolski 20 kwietnia 2018 roku W. Melnyczenko, M. Simaszkewycz, M. Zahorodnyj, W. Polatynczuk podpisali Memorandum Pierwszy kamień na miejscu budowanego pomnika. Występują młode śpiewaczki Szkoły Chóralnej Iwana Neteczi
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ks. Jurij MYCYK, dr hab. nauk historycznych, prof., Kijów
Kiedy zachodzi potrzeba nakreślenia politycznej fizjonomii jakiegoś działacza, najlepiej zwrócić się do jego własnych wyznań. W przypadku Nestora Machny, którego działalność w ostatnim czasie przyciąga wzmożoną uwagę publicystów, filmowców, małomiasteczkowych „patriotów”, jak choćby w Zaporożu, mamy doskonałą okazję, by po raz kolejny przekonać się o „miłości” wodza anarchistów do Ukrainy. Wystarczy wziąć do ręki wspomnienia „bat´ka”: w 1991 r. jego wspomnienia, które ukazały się w Paryżu w 1929 r., zostały wznowione metodą reprintu przez kijowskie wydawnictwo „Ukraina”. W 1992 r. wydano je ponownie, tym razem w Moskwie (Nestor Machno. Wospominanija) z pewnymi komentarzami. Opracowujący to wydanie (S. Wołk, A. Cyganowa) nie powstrzymali się od „istinno russkogo” lekceważącego stosunku do niepodległej Ukrainy oraz przyklejania Machnie stalinowskich etykiet. Same w sobie „Wospominanija” są ważnym źródłem historycznym, podobnie jak wspomnienia Denikina, von Mansteina, Chruszczowa i wielu innych. Dowodzą one w szczególności po raz kolejny kłamliwości komunistycznych fałszywek, na podstawie których stworzono karykaturalny obraz Machny w powieści P. Blachina („Krasnyje diawołata”), trylogii A. Tołstoja „Chodżdienije po mukam” (które zostały sfilmowane), filmie „Aleksandr Parchomienko”. Ale nam chodzi o co innego. Sam Machno ciepło pisze o bolszewikach, chociaż pisał wspomnienia już z pewnej odległości.
Bohdan DJACZYSZYN, członek NSPU, laureat nagrody im. Iwana Ohijenki, Lwów
Im wyżej w górach, tym głębsze są doliny, tym bardziej wymagające wydają się podróżnikowi drogi serca. Karajewa Doris
Czytam, odczytuję życie — jakim ono jest. Przewróciłem ostatnią stronę książki — prowadziła za sobą, pomimo typowych wątków, życiowe historie bohaterów. Język pisania zasługuje na pochwałę. Autor próbuje zrozumieć życie — takie ono nieprzewidywalne, okrutne i ze zbyt ciężkim „krzyżem” prób... Wyznaję życiową wartość: człowiek musi być uczciwy wobec siebie, wtedy będzie uczciwy wobec Boga i innych. Ale jest też taka myśl, zapisana trzy tysiące lat temu: „Nie bądź sprawiedliwy zbyt wiele i nie uważaj się za zbyt mądrego: dlaczego miałbyś niszczyć samego siebie?” (Księga Koheleta 7:16). A Jezus Chrystus nauczał: „Niech wasza mowa będzie: Tak, tak; nie, nie. A co nadto jest, od Złego pochodzi” (Ewangelia według św. Mateusza 5:37). Będę więc starał się prowadzić rozmowę z czytelnikiem, aby zachęcić do przemyśleń, poznania istoty natury rzeczy, uświadomienia sobie swojego „Ja”. Jakieś wydarzenie, nieszczęśliwy wypadek mogą duchowo i fizycznie zranić człowieka, czym skłonić do przewartościowania sensu życia, myślenia, zachowania... Człowiek tak daleko odszedł od Bożych praw, że myślicielom niemożliwe jest wyprowadzenie wszechogarniającej formuły szczęścia. Sądzę, że ma prawo do istnienia i taka myśl dotycząca pełni szczęścia — to wtedy, gdy nie dzieje się to, co nie powinno się zdarzyć: „...zobaczyła przed sobą ciemny jeep... A dalej? Dalej była czarna ściana i... dzisiejsze łóżko, na którym ze zdziwieniem się znalazła” (s. 264). Nie powinno się zdarzyć... Samochodowy wypadek drogowy — kalectwo, śmierć. Wydarzenie skłania do przewartościowania całego swojego życia... „Los? — zdziwiła się Anna” (s. 262). Istnieje pogląd, że los daje człowiekowi Bóg. Bóg daruje człowiekowi życie, a wszystko inne „...od czasu i przypadku zależą one!” (Księga Koheleta 9:11b) i naszej ciężkiej codziennej pracy. Gdyby los człowiekowi dawał Bóg, to On byłby niesprawiedliwy. Warte naszej uwagi są też następujące rozważania: „Na początku było Słowo i Słowo było u Boga...” I to Słowo, które było na początku, uświęciło ziarenko słowa ojczystego języka, który za każdym razem wzrasta w nowym świe-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...torycznego dystansu i mógł przekonać się o skutkach bolszewickich rządów. Tak samo pisze on o swoich negocjacjach z Leninem i Swierdłowem. Ten ostatni, na przykład, uważał, że „южное (właśnie tak, żadnego ukraińskiego! — J. M.) крестьянство заражено крайним украинским шовинизмом” (s. 160—161). Wspomnienia Machna świadczą o bliskości jego poglądów do bolszewickich. Najpewniej, gdyby zginął gdzieś w 1919 r., to w sowieckiej historiografii i kinie byłby wyniesiony wyżej niż Czapajew, Szczors czy anarchista Żeleznjakow („marynarz Żeleznjak”). „Wospominanija” pozbawiają Machna romantycznej aureoli bojownika o Ukrainę. Świadczą one, że niepodległe Państwo Ukraińskie (czy to czasów Centralnej Rady, czy Hetmanatu, czy UNR) było wrogiem nr 1 dla Machna. Właśnie ono, a nie „biali” czy „czerwoni”! „Batko” nie szczędzi ciemnych barw i obelg wobec przywódców Państwa Ukraińskiego, wobec niepodległościowych partii, nie cofając się przed jawnym kłamstwem. Machno przyznaje, że źle włada językiem ukraińskim („не владея своим родным украинским языком” (s. 183)), co nie przeszkadza mu potępiać prób ukraińskich władz wprowadzenia go do życia instytucji państwowych. Tak wielokrotnie nazywa Centralną Radę (cały rozdział 4 nazwał „Контрреволюция украинской центральной рады”), lży ukraińskich eserowców i w ogóle wszystkich innych ukraińskich samostijników, nazywa ich „украинской шовинистической организацией”. Zaznaczmy, że obraźliwe i zupełnie nie na miejscu określenie „szowinizm” stale stosuje wobec ukraińskich patriotów, bojowników o niepodległą Ukrainę. Tak samo robił bolszewik Swierdłow i partia bolszewicka ogólnie aż do II wojny światowej. Potem rosyjscy komuniści i wielkomocarstwowi szowiniści zaczęli używać (trafnie, a częściej nietrafnie) terminu „faszyzm” i posługują się nim także dzisiaj, nazywając faszystami ukraińskich patriotów. Machno żałuje, że nie zabił przywódcy ukraińskich eserowców w Hulajpolu — chorążego Semenjuty. Natomiast kiedy trzech „jarych ukraińców”: agronom Dmitrenko i dwaj młodzieńcy (P. Kowalenko i M. Konopla) przecięli druty telegraficzne i telefoniczne i tym pozbawili „menja swiazi so sztabom krasnoarmiejskogo komandowanija”, to „batko” z satysfakcją odnotowuje, że Dmitrenkę za to rozstrzelano po 4—5 miesiącach. A jak nazwać zbrojną walkę machnowców przeciwko Armii UNR? Wtedy występowali oni jako sojusznicy „czerwonych” i pomagali komunistom obalić Państwo Ukraińskie… Pożyteczna jest lektura wspomnień Machna, by lepiej uświadomić sobie tragedię bezpaństwowości narodu ukraińskiego. Polityczny ślepiec, zaślepiony lumpenproletariackimi hasłami rewolucyjnymi, Machno poprowadził ciemną chłopską masę z bagna w inne bagno, jeszcze bardziej zgniłe i krwawe. Wbił nóż w plecy młodemu Państwu Ukraińskiemu, i to stało się jedną z przyczyn jego zguby. Machnowcy stali się zwykłymi pionkami w walce między „białymi” a „czerwonymi”, którzy mimo wszystkich różnic między sobą nie wątpili w konieczność zachowania „jedinaj i niedielimaj”. Zakonny był także finał ruchu machnowskiego. Część z nich poszła za Wranglem i została zmiażdżona przez bolszewicką Armię Czerwoną, część zniszczono, gdy działała samodzielnie. Nawet wtedy, gdy machnowcy byli sojusznikami „czerwonych”, ci jedynie czekali na sprzyjającą okazję do rozprawy. Taka chwila nadeszła, gdy machnowcy pomogli zdobyć Krym w 1920 r. (to właśnie oni przeprowadzili „czerwonych” na Krym przez Sywasz!), a zamiast podziękowania ich rozstrzelano. Co zaś otrzymał naród ukraiński? „Jasne” życie z jego hołodomorami, represjami, niszczeniem języka ukraińskiego i Cerkwi itd. Czy o takiej przyszłości marzyli ukraińscy chłopi, wstępując do oddziałów machnowskich i oddając się na łaskę „batki”? Nie sposób nie zauważyć, że Machno był adeptem jednej z odmian politycznego małorosjanizmu, który zamiast zdjąć jarzmo z narodu, nasuwa je jeszcze mocniej. Brak zrozumienia elementarnej potrzeby posiadania własnego państwa, bezpaństwowa świadomość małorosjan były źródłem wielu nieszczęść i tragedii narodu ukraińskiego i do dziś ułatwiają kolonizatorom działalność mającą na celu reanimację imperiów i „związków”.
Tłumaczenie maszynowe
Nadiya Kowalyk. Ściana. W książce Nadii Kowalyk „Zwaba”. — Lwów: Apriori, 2018. tę ukraińskość prawdą, bo słowo ojczystego języka włada nami, narodem, jednocząc go w niezwyciężoną, mocno zaciśniętą pięść, od której zależy jego los: „Nie byliśmy nieszczerzy z tobą, / Po prostu szliśmy; nie mamy / Ziarna nieprawdy za sobą” — pisał o losie Szewczenko. Zważcie — Ukraińcy przywykli do tego, że los dziecku daje matka, szukają go, wyszywają, można go zgubić, a można znaleźć jak szczęście. W tym też istota „Macierzyzny”, o której nie raz przypominał Pantełejmon Kulisz. Wszyscy my prędzej czy później budzimy się do życia i ważne, aby przed nami nie było milczącej ściany, obojętnego serca, ignorancji, zakorzenionego zła: „Widując się wcześniej ze swoją pomocnicą niemal codziennie, Anna nigdy nie przywiązywała wagi do jej wyglądu” (s. 260) i nie zastanawiała się nad prostymi, życiowo ważnymi radami Soni: „Ludzie się zmieniają, Anno” (s. 260). Anna rozmyśla o swoim małżeńskim życiu, jeśli można je tak nazwać. Pragnęła rodzinnego ciepła, macierzyństwa, zrozumienia, szacunku, komunikacji, intymnej bliskości: „Wiesz, Iwanie, ty latami żyjesz nie ze mną, a obok mnie... Mąż i żona powinni być jednym ciałem” (s. 270). Relacje z Iwanem poza logiką elementarnego rozsądku... Pamiętajmy, że rodzina niszczy się od wewnątrz, a nie z zewnątrz. Cierpiała, miała nadzieję, „dlatego nie ma już dwojga, lecz jedno ciało. Co więc Bóg złączył, niech człowiek nie rozdziela!” (Ewangelia według św. Mateusza 19:6). Nie każdemu dane jest poznać tę jedyną i wieczną miłość, darowaną przez Boga. Moja ukochana była podobna do Małego Księcia: szczery, ciepły uśmiech i złote, mięciutkie, cieniutkie włosy, które rozwiewały się kolorem dojrzałej pszenicy; stąpała lekkim, utrudzonym krokiem, jak łodyżka w sukieneczce z porannej rosy... Dotykała mojego serca czuła chwila życia — zawsze chodziliśmy razem, byliśmy szczęśliwymi dziećmi. Kochałem śmiać się przyczynowo i bezprzyczynowo. Kto jest w stanie pojąć to? Jej mądra i czuła główka akurat mieściła się w zrogowaciałych dłoniach mojego serca; jej prosty, idealnej czystości ubiór, jedyna buteleczka perfum na całe życie, szlachetność w zachowaniu, bo kochała przyrodę, cieszyła się pracą na ziemi, ogólnie była uosobieniem ludzkiej natury, której największą ozdobą jest uśmiech ciepły i świeży. Kiedy szliśmy, słońce radowało się nam, a wiatr zatrzymywał swój lot i cicho-cicho, niemal szeptem, śpiewał nam wieczną pieśń miłości. Kiedy zaś oddalała się, w ruchach jej istoty widziałem niepojęte i wieczne. Pamięć... Henry Ford, kiedy zapytano go, kim chciałby być, gdyby przyszło przeżyć życie od nowa, odpowiedział: „Kimkolwiek, byle moja żona była obok”. „Gdyby z kim usiąść chleba zjeść, / Wypowiedzieć słowo, to by ono...” (Taras Szewczenko). Żeby ukochana żona była obok... Prosto i genialnie! Bo czy jest coś silniejszego od kosmicznej energii miłości, darowanej nam przez Boga?.. A jeszcze — to nasze ukraińskie... Nie męczę się cytowaniem tekstu Petra Kraluka o tym, że Ukraina znalazła formułę wieczności życia tysiąclecia temu, więc autor, przemyślawszy to, prosi iść razem z nim w „Odnowiony raj”: „Wracamy do łodzi. I widzimy cud-dziwny. Przy wodzie siedzi mała dziewczynka. To we wsi, gdzie sami starcy! Ona bawi się. Ale jakoś po dorosłemu. — Jak masz na imię? — pytam. — Sławą. — A kim będziesz, jak dorośniesz? — Mamą”. Boże, jakże wiele znaczy dla Ukraińca jedno-jedyne czarowne słówko, powiedziane przez dziecko! „Wieczność była przed przyjściem twoim na świat, człowieku, / Będzie ona i po tobie...” (Leonidas z Tarentu). Anna rozstała się z Iwanem. „Samotniejąc”, żyła nadzieją na macierzyństwo. Relacje z Makarem (żona, dwie córeczki, „które on do szaleństwa kochał”), błogość intymnego życia — i tutaj stało się to, co musiało się stać: nadzieja na macierzyństwo, zakończenie relacji, samotność... Potępiać?.. „Nie sądźcie, abyście nie byli sądzeni” (Ewangelia według św. Mateusza 7:1). Sercu nie rozkażesz, ale niech nasze czyny kierują się myślą serca. Chrońmy swoje serce („serce” — w języku biblijnym często „rozum”) od złych i niemocnych cielesnych myśli, „Bo gdzie skarb twój, tam będzie i serce twoje!” (Ewangelia według św. Mateusza 6:21). Życie... Szczęście macierzyństwa... Lesykowi trzy lata. Dalej: „Wciąż próbuję przypomnieć sobie... zrozumieć, jak to się stało. Ale przed moim wzrokiem tylko ściana, ja nie mogę jej pokonać” (s. 308). Od siebie nie uciekniesz, zwłaszcza od własnego bólu: „Ja nocami nie śpię i myślę: może Pan ukarał mnie za nienasycenie?” (s. 319). Bóg nikogo nie karze. Człowiek sam siebie karze — czas i okoliczności. Anna biczuje się za nadmierny egoizm, że nie próbowała pomagać potrzebującym... I tutaj słyszymy głos Soni, mądrość z ludu: „Anno, nigdy nie jest za późno, by czynić dobro” (s. 320). Ściana milczy: „Przede mną czarna ściana i nie mogę przez nią przebić się...” (s. 337), ale przecież i Anna nic jej nie powiedziała. Życie trwa, i ta „ściana”, która jest z przodu, musi zostać pokonana. Syn Lesyk — jego szczęście, kiedy ktoś myśli o nim, modli się za niego i jest połączony z jego sercem niewidzialną duchową nicią życia. Niewidzialna duchowa siła połączona z życiem syna, w niej wieczność człowieka, w niej energia, która pomoże pokonać „ścianę”, i ona przemówi. Wędrówka myślą serca trwa — droga przecież ciernista... _________________________ *Mychajło Saczenko. „Korzenie”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
za młodych lat ten stepowy zawadiaka zaznał katorgi… Spośród innych zestawień warto odnotować dorobek poety o oryginalnym stylu, wesołego i dowcipnego Wasyla Kuzana z Zakarpacia. Oto chociażby takie — dla przykładu: ta chata — na noc ten pociąg — na odległość akordami dni nerwowo-paniczne przyszłość stoi na kurzych nóżkach… Jeszcze kilka słów o najmłodszych. Wyróżnia się ich specjalnymi dyplomami „Młoda nadzieja”, innymi nagrodami na każdym etapie konkursu — i wśród nich jest niemało wartościowych. Chcę więc ucieszyć się razem z wami: niedawno zdarzył się bodaj pierwszy w całej historii Lwowskiej organizacji pisarskiej przypadek: do jej członków przyjęto osiemnastoletniego młodzieńca. Utalentowanego! W Statucie nagrody imienia Kateryny Mandryk-Kujbidy zapisano, że jest ona obwodowa, bo przecież fundusz nagród pochodzi od Lwowskiej rady obwodowej. Jest ona jednak faktycznie międzyobwodowa, ogólnoukraińska, i o tym nie przestaje przypominać biuro prasowe konkursu. Mimo wszystko radziłbym bardziej skupiać się na autorach jednak galicyjskich (odezwał się we mnie patriota Lwowskiej organizacji pisarskiej) — wesprzeć ich, pochwalić tworzone przez nich dzieła, zachęcić do dalszych twórczych poszukiwań… I niech im się wiedzie w przyszłości! Człowiekowi, zwierzęciu, drzewu, trawie… Petro Soroka trzymał się z całych sił. Będąc już bardzo chorym, wydał jeszcze jedną książkę o lesie — „Gdzie gwiżdże Owłur”. I ta ostatnia jego książka za życia, jak i wszystkie poprzednie, znów zawierała wiele głębokich rozważań o przyrodzie i o tragizmie ludzkiego życia: „Na drzewach jeszcze wiele zielonych barw, ale noce są zimne, z przymrozkiem, i zmarznięte liście nieubłaganie spadają na ziemię. Rano pokrywają wszystkie ścieżki. Wyobrażam sobie, jak ciężko im spadać w ciemne, mgliste noce, ile rozpaczy i bólu jest w tym bezkresnym spadaniu w ciemność, jakby w otchłań. Wczesna śmierć zawsze jest bolesna i niesprawiedliwa, narusza jakieś ważne prawa przyrody, jej harmonię i Boży zamysł. Liść musi dojrzeć do lotu, pożyć-nacieszyć się w ciepłym blasku jesieni. Tak jak człowiek”. 5 czerwca 2018 roku Petra Soroki zabrakło. Przeczucie bliskiej śmierci, które coraz częściej brzmiało w jego wierszach, okazało się realnym faktem, a nie tylko środkiem artystycznym. Dlatego dzisiaj, tak jak w przypadku już cytowanych wersów o kruku, poezje Petra Soroki brzmią i są odbierane zupełnie inaczej. W szczególności także te oto wersy: Z tego lasu nie pójdę nigdzie, Mam tu, jak lis, swoją norę. Drzewa są mi bliższe niż ludzie. Tu żyję. I tu kiedyś umrę. Nikt mi tu bólu nie zadał jeszcze, I nikomu nie życzę zła. Rudzik gardło pieśnią płucze, Płyną wonne zapachy ziela. I Bóg za to, że kocham wolność, Że moimi przyjaciółmi są dzięcioły i puszczyki, Po moim smutnym przejściu Od tego raju przekaże klucze. Bo ja — Petro. Apostoł tego lasu, Jego sługa i stróż, i orfeusz. Istotę drzew, ich dusze niepokalane Zrozumiałem, jak mało kto z ludzi. Petro rzeczywiście wiele rozumiał, „jak mało kto z ludzi”. A zwłaszcza to, że człowiek powinien mieć poczucie wdzięczności. Kiedy 10 grudnia 2015 roku „Literaturna Ukrajina” wydrukowała mój obszerny artykuł na 60-lecie Petra Soroki (urodził się 6 stycznia 1956 roku), Petro jeszcze tego samego dnia odpisał mi: „Drogi Waleriju, serce moje pełne jest wdzięczności i miłości. To, co zrobiłeś dla mnie, jest bezcenne, bo bardzo wspiera mnie na duchu… Nigdy tego nie zapomnę”. Nie zapominajmy i my o Petrze Soroce. Pamiętajmy wszystko, co zrobił dla każdego z nas i dla literatury ukraińskiej w ogóle.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła PETRENKO, członek jury konkursu
Ona mogłaby się nie doczekać sprawiedliwego uznania swojego ciężkiego dorobku poetyckiego — iluż jej rówieśników poległo na terenach podziemnej walki, iluż otworzyła swoje okrutne objęcia wieczna zmarzlina… Ale ona wytrzymała, jej wiersze wytrzymały — i dziś cieszą się narodowym uznaniem. Pewnie i w obozowych kazamatach trafiali się jej ludzie twardego hartu, którzy wzmacniali jej wiarę w zgubę kremlowskiego imperium, w triumf odrodzonego Państwa Ukraińskiego. I pisała: Prorocy krwawej złości, Co wypluwają z gardła śmierć, Wy tu zostaniecie, dopóki My gniewem napełnimy się wzdłuż! To z wiersza Kateryny Mandryk-Kujbidy, którym otwiera się trzeci tom antologicznego wydania poezji patriotycznej „Kalynopys”. Trzeci — jako podsumowanie trzeciego z kolei konkursu Lwowskiej Obwodowej Nagrody Literackiej imienia wspomnianej już przeze mnie charyzmatycznej osobowości. Z przyjemnością zauważę: autorom-zwycięzcom konkursu udaje się unikać politycznej gadaniny, ostre problemy życia społecznego rodzinnego kraju są tu przeważnie przemyśliwane w odpowiednich obrazach poetyckich. Tak jak w wierszach Olhy Kis — zaczynamy od niej, wszak i książka otwiera się właśnie
Wałerij HERASYMCZUK
Las Petrykiwski we wsi Petrykiw pod Tarnopolem po raz pierwszy zazielenił się bez Petra Soroki — jego wierny przyjaciel i kronikarz odszedł w zaświaty rok temu, wysławiwszy tam niemal każdego ptaka i gałązkę oraz pozostawiwszy po sobie głębokie filozoficzne dzienniki o przyrodzie, wysokim powołaniu literatury i sensie ludzkiego życia. Lasowi i przyrodzie w ogóle w tych zapisach dziennikowych poświęcono szczególne miejsce. A kiedy do dzienników Petra Soroki „Zastyły ogień” (2007), „Przed niewidzialnym ołtarzem” (2008) oraz „Znak serca” (2009) dodać jego przejmująco-poetycki zbiór „Leśne psalmy” (2012), potężną liryczną trylogię „Symfonia Lasu Petrykiwskiego” (2015) i nie mniej głęboką kontynuację tej trylogii pod tytułem „Gdzie gwiżdże Owłur” (2017), to można bez przesady powiedzieć, że w naszej ukraińskiej literaturze tak głęboko i obszernie o lesie nie pisał jeszcze nikt. Do tego najważniejszego w swoim życiu tematu pisarz i literaturoznawca Petro Soroka doszedł nie od razu. Dlaczego więc nagle — las?! I czy tak już „nagle”? Na to pytanie odpowiedział sam pisarz wierszami ze zbioru „Leśne psalmy”: Język lasu nauczyć się chciałem, Brałem lekcje u wiewiórki i sikorki, Lecz dopiero z biegiem lat Odkryły się przede mną pierwsze tajemnice.
Zamieszkałem w ostępach, gdzie Jaga, Gdzie wszystko na świecie zna mądra cisza, Gdzie tak naturalnie i łagodnie kładzie się Zielony szum na partyturę wiersza.
Pozbyła się dusza marnych więzów, Zniknęło wszystko, co nędzne i dwulicowe. I szepcze dąb mi, że tylko tutaj Napiszę coś wiecznego i wielkiego. Pierwszą poważną próbę napisania „wiecznego i wielkiego” Petro Soroka podjął w dzienniku „Znak serca”, gdzie po raz pierwszy usystematyzował i opublikował swoje rozmyślania o przyrodzie. Jeden z rozdziałów w książce nazywał się „Mój las” i była to najdokładniejsza na tamten czas nazwa, bo autor rzeczywiście wypowiadał tam swoje najskrytsze myśli i zamysły, dzielił się własnym światopoglądem. Lecz jednocześnie to głęboko osobiste pisarstwo wychodziło na ten szeroki i potężny poziom uogólnienia, który tylko może pretendować na „wieczne i wielkie” w literaturze: „Czasami łapię się na tym, że szeptem rozmawiam z drzewami czy modlę się do nich, tak, jakby dusza poganina, dla którego drzewo było totemem, odzywała się we mnie, — i drzewo wzajemnie obejmuje mnie swoim delikatnym zielonym szumem. Nigdzie nie czuję takiego
Kalynopys / Przygotowanie tekstów, opracowanie, redakcja ogólna — Oles Djak. — Drohobycz: Koło, 2019. — 204 s. il.
jej wyborem. Tak się złożyło, że miałem szczęście być czytelnikiem niemal wszystkich zbiorów poetyckich poetki, począwszy od pierwszego, który ujrzał świat dwadzieścia dwa lata temu — otrzymałem jako prezent od razu dwa tomiki — od Olhy Kis i od artysty Jewhena Bezniski. I stałem się, Boże, bielszy od śniegu, Mi koszulę Utkała biała zamieć Syberii. Marzyłem o bieli… Czyż trzeba kogoś przekonywać, że obraz śnieżnej koszuli — to twórcze odkrycie. Budujące, że na takiej zasadzie zbudowany jest i cały ważny wybór Olhy Kis. Więc nie dziwi, że coraz częściej można ją widzieć w towarzystwie ukraińskich pisarzy, którzy wyznaczają oblicze ukraińskiej literatury na tym niełatwym etapie jej rozwoju. Przy okazji wspomnę i innych autorów-lwowian, laureatów konkursu na przestrzeni tych lat — ich utwory wyróżniają się oryginalnością i dobrymi osiągnięciami poetyckimi. Najwyraźniej przemawia tu swoim głosem lwowskie środowisko, towarzystwo utalentowanych i ambitnych, no i sam Lwów — od pradawnych czasów miasto Książki.
Ze smutkiem odnotowujemy odejście w zaświaty drugiego z kolei w tej książce — Mykoły Wasyłenki z Chersonia. Zdążył jeszcze wziąć udział w konkursie, zostać laureatem drugiej nagrody, przygotować duży wybór i przenikliwe słowo o Katerynie Mandryk-Kujbidzie. Odszedł od nas w 95. roku długiego, cierpiętniczego życia — bo przecież także
Tłumaczenie maszynowe
W pierwszą rocznicę śmierci ukraińskiego poety, prozaika i literaturoznawcy Petra Soroki blasku dobroci, jak w lesie. Tu wszystko łagodzi serce, wszystko skłania do otwartości, czystości i miłości. Drzewa – jak dobre duchy, które nikomu nie czynią zła”. Później w zbiorze „Leśne psalmy” Petro Sorока powie o drzewach to samo, tylko już wysokimi słowami poetyckimi:
Na tym świecie, który tak nieustannie
Sam siebie, bóg wie dokąd, niesie,
Poczułem dotkliwie i głęboko,
Że kocham drzewa ponad wszystko.
I dlatego, że z nimi łatwo być,
I dlatego, że duszę ciągną ku górze,
I dlatego, że zamknięty w drzewie,
Kiedyś odpłynę w zaświaty.
Ku ogromnemu żalowi, to „kiedyś” okazało się nie tak odległe — po wydaniu „Leśnych psalmów” los przydzielił Piotrowi Sorocze zaledwie sześć lat. Bardzo niewiele, lecz temu autorowi wystarczyło, by znacznie dopisać i opublikować dzieło swojego życia…
Tematyka leśna w twórczości Piotra Soroki rozwijała się i nabierała swojego potężnego brzmienia. Już tam, w dzienniku „Znak serca”, pisarz pisał: „Najpierw padał tak drobny i prawie niesłyszalny deszcz, że pod nim nie drgał ani jeden listek, ale stopniowo deszczyk przybierał na sile, nabierał mocy, i liście zaczęły się uginać jak klawisze wielkich organów — i zabrzmiała natchniona i potężna muzyka. Symfonia lasu”.
Tak samo stało się z książką o lesie. „Mój las” — „Leśne psalmy” — „Symfonia Pietrykowskiego lasu”…
Jak ów deszczyk, z książki na książkę stopniowo przybierało na sile i pismo Piotra Soroki, nabierało mocy, aż zabrzmiała natchniona i potężna muzyka jego najbardziej skrytego i najważniejszego dzieła.
Liryczna trylogia „Symfonia Pietrykowskiego lasu” ukazała się w 2015 roku w lwowskim wydawnictwie „Apriori”. Pierwszą część książki otwierał rozdział „Leśniczówka” (to nieco przerobiony przez autora „Mój las” z dziennika „Znak serca”). Drugą część tworzyły dwa nowe rozdziały: „Apokryfy leszczyny” i „Zimowe tęcze”. Trzecia część to znacznie rozszerzone leśne psalmy zatytułowane „Kora”. Tak utwór Piotra Soroki o lesie rzeczywiście nabrał szerokiego symfonicznego brzmienia (zarówno pod względem potężnej treści, jak i wielowymiarowej formy przekazu). Lecz niezmienne pozostało wycierpiane przez autora każde słowo, jego szeroki światopogląd i nieskończenie wrażliwa dusza:
Czarny kruk na bezmiernym polu,
Gdzie kurraj, bugiła i piołun,
Tu syty i zawsze na wolności,
Lecz, Boże mój, Panie, — sam.
Czy jednak warto żałować? Czy trzeba? Czy ten żal doceni śmiałek? Może temu, kto ma niebo, nie potrzebny ani wróg, ani przyjaciel?
Oczywiście w książce „Symfonia Petrikiwskiego lasu” wiersze o tym, „kto ma niebo”, dotyczyły wrony, który choć wysoko krąży, to jednak przebywa na ziemi. Ale dziś, po śmierci autora, te wiersze nabierają znacznie tragiczniejszego brzmienia i szerszego uogólnienia. Tu już – i wysokie niebo jego twórczości, i nieosiągalna dal jego duszy…
Petro był już poważnie zaniepokojony chorobą. Bardzo cierpiał, a w jego utworach coraz częściej brzmiał temat śmierci. Jednak jak prawdziwy mężczyzna mocno trzymał się życia. I wtedy na pomoc przychodziły mu, oprócz żony Halyny, która zawsze była obok i wspierała go, jak tylko mogła, znowu Petriwski las, który codziennie pokazywał przykłady nieugiętości i odwagi:
Obdarły las jak łyko zawieje,
Ostatnie liście rozmiotły jak dym.
I tylko krzew nieugiętego leszczyny
Jeszcze drży woskowymi liśćmi.
Jest tam, gdzie urywa się droga,
Gdzie zaspy jak bałwany fal.
Stoi sam jak załoga bojowa,
Co przysięgła nie paść do wiosny.
Choć strzępy łat, a stoją żołnierze,
Choć na tyłach wroga, a żywi.
Tak właśnie trzeba trzymać się życia
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMOWYK, profesor. Fotografie dostarczone przez autora. Kontynuacja. Pocz. w nr 16 z 2019 r. Praca z dziennikarzami i parlamentarzystami. Z zagraniczną prasą wychodziło wszystko subtelnie, przemyślanie i zgodnie z praktyką zachodniego dziennikarstwa, która kształtowała się na początku lat 30. XX wieku. Przebijanie się na strony wpływowych angielskich gazet z problemami wprawdzie wielkiego, ale bezpaństwowego narodu za każdym razem było niełatwe. Temat, który w opinii ukraińskiego działacza był niezwykle interesujący dla angielskiego ogółu, mógł po prostu nie zainteresować redaktora takiego organu. Dlatego Biuro stosowało rozpowszechnioną już w tamtym czasie praktykę płatnego artykułu. (Teraz, nawiasem mówiąc, ta praktyka stała się dość powszechna w środkach masowego przekazu niepodległej Ukrainy. Oto tylko istotnej dewaluacji uległa miara przyzwoitości i odpowiedzialności dziennikarza oraz redakcji za miarę obiektywizmu takiego opłaconego artykułu). Robiono to w następujący sposób. Nawiązywano kontakt z cenionym korespondentem konkretnej angielskiej gazety i przekazywano mu przygotowany do druku materiał. Zgodnie z polityką redakcyjną tego czy innego wydawnictwa, taki korespondent redagował materiał lub od nowa tworzył artykuł na podstawie dostarczonych przez zleceniodawcę informacji i faktów oraz składał go do gazety pod swoim podpisem. W latach 30. stawki za podobne usługi zachodniego korespondenta były następujące: za zamieszczenie artykułu w londyńskim dzienniku — 5 funtów, w prowincjonalnym dzienniku — 2 funty. W płatny sposób przygotowywano artykuły w imieniu znanych Anglików (polityków, działaczy społecznych), którzy mieli sympatię do celów i zamierzeń działalności Ukraińców oraz ściśle współpracowali z biurem. Zazwyczaj takie artykuły podpisywano pseudonimami i zamieszczano głównie w prasie prowincjonalnej. Byłoby niesprawiedliwie twierdzić, że za wszystkie artykuły zamieszczone w anglojęzycznej prasie Biuro płaciło własne środki. Szereg materiałów zamieszczano w takich wydawnictwach bezpłatnie. Wszystko zależało od tego, jaki temat lub o jakim fakcie informowano. Chodziło zatem o pretekst informacyjny, nowość „ukraińskiego” faktu i maksymalnie możliwą miarę zainteresowania nim obcokrajowca. Były dwa sposoby bezpłatnego zamieszczania materiałów Ukraińskiego Biura Prasowego w anglojęzycznej prasie: — materiały o charakterze oficjalnym (oświadczenia, okólniki, apele); — artykuły na różne tematy, przygotowane przez pracowników biura i wysłane osobiście na ręce redaktora naczelnego czasopisma. W kancelarii Biura prowadzono zapisy zamieszczonych w angielskiej prasie artykułów, które wysyłano w ten sposób. Zgodnie z tymi zapisami, liczba takich gazet od września 1932 do września 1933 roku (włącznie z anglojęzyczną periodyką USA i Kanady) sięgnęła 150 tytułów, a artykułów — kilkudziesięciu. Oprócz przygotowanych własnymi siłami tak zwanych artykułów na zamówienie lub materiałów do nich, Biuro systematycznie stosowało jeszcze jedną formę pracy z obcymi dziennikarzami: opłacanie ich wyjazdów służbowych do różnych krajów, gdzie w sposób zwarty zamieszkiwali Ukraińcy, w celu zbierania materiałów, pisania artykułów o odpowiedniej tematyce oraz zamieszczania ich w zagranicznych czasopismach. Tak więc w latach 1931—1933 sfinansowano wyjazdy służbowe obcych dziennikarzy: trzy — do Galicji, po jednym — na Bukowinę, Podkarpacie, do Jugosławii. Kto zatem jechał w takie podróże jako specjalni korespondenci? W 1931 roku — posłowie Rhys J. Davies i pastor James Barr. W 1932 roku — londyńscy dziennikarze Grade i Casden. W 1933 roku — dziennikarz i autor książek H. Hessell Tiltman oraz inni. Środki na te wyjazdy wydzielał założyciel Biura Makohin. Praca pracowników Biura w kręgach parlamentarnych realizowana była w dwóch kierunkach: w Izbie Gmin i w Izbie Lordów. W obu tych gałęziach władzy biuro Ukraińców miało swoich zwolenników i sympatyków. Przez nich składano odpowiednie zapytania, apele i oświadczenia dotyczące problematyki ukraińskiej. Niektóre z nich były skuteczne. Tak więc w ciągu czerwca 1931 roku w brytyjskim parlamencie rozpatrywano cztery złożone przez Ukraińskie Biuro Prasowe interpelacje dotyczące działań bolszewików w radzieckiej Ukrainie oraz w sprawach mniejszości ukraińskiej w Polsce. O problemach ukraińskiej emigracji — z funduszu epistolarnego. Szereg problemów Ukraińców, którzy znaleźli się na emigracji, z całą ostrością wyłania się ze sporego pod względem objętości funduszu epistolarnego Biura. Listy układano według zasady alfabetycznej i przechowywano w ognioodpornych stalowych skrzynkach. Szczególnie ważne listy, które wymagały specjalnej uwagi, rejestrowano w specjalnym dzienniku. Innych nie rejestrowano, ale przechowywano, również według zasady alfabetycznej, w takich samych skrzynkach. Do każdego listu przyczepiano kopię odpowiedzi. Dawało to możliwość nie tylko zbadania charakteru poczty, jej geografii, ale także prześledzenia tego, jak odnosili się pracownicy Biura do wniosków, jakie decyzje podejmowali i w jaki sposób dowiadywali się o tym wnioskodawcy. Zilustrujmy to na konkretnych przykładach. Geografia nadawców listów jest doprawdy szeroka. Oto pisane różnymi charakterami pisma listy z Europy (od pani N. Selezinki ze Lwowa, od pana Kolesnikiwa z Berlina), z Kanady (adwokata P. Łazarowycza, posła M. Łuczkowycza), Dalekiego Wschodu (pana D. Melnyka). O czym mowa w tych i innych listach? Zgrupujmy problematykę poczty według następujących tematów. 1. Biznes, działalność kulturalno-oświatowa. W większości są to wnioski, które dotyczyły kwestii ukraińskich od firm, organizacji, instytucji i placówek o charakterze biznesowym: prośby o pomoc w nawiązaniu kontaktów z ukraińskimi spółdzielniami, instytucjami oświatowymi, naukowymi i społecznymi, stworzonymi na emigracji; kwestie wymiany książek i prasy między bibliotekami. Spotykają się też takie prośby: od drobnych przedsiębiorców — o możliwość zbytu w Anglii towarów przemysłowych; od artystów — o możliwość organizacji koncertów czy wystaw artystycznych w Londynie. Oto list z teczki za 1932 rok. Doktor Dżułyński ze Lwowa zwrócił się z prośbą o pomoc w opatentowaniu jego wynalazku w Anglii. Na oryginale listu przyczepiono dwie kopie z Biura: do autora listu oraz pismo do Urzędu Patentowego w Londynie z 10 czerwca w sprawie wniosku. Na prośbę ukraińskich warsztatów meblowych Biuro wyszukało i wysłało katalogi brytyjskich fabryk mebli. Redakcja czasopisma „Tryzub” z Paryża prosiła o przesłanie im niektórych książek w języku angielskim (z kopii odpowiedzi widzimy, że prośba została w pełni zaspokojona: odpowiednia lista książek została wysłana 9 czerwca). 2. Nauka młodzieży, stypendia. Ta grupa listów pochodzi głównie od młodzieży z Galicji i Bukowiny. Dotyczyła zapytań lub próśb o możliwość uzyskania stypendiów na naukę na uniwersytetach i w college'ach Anglii, pomocy w znalezieniu tłumacza z języka ukraińskiego. Chodziło też o wsparcie w poszukiwaniu legalnej pracy w celu zarobienia pieniędzy na naukę lub na korepetytora do nauki angielskiego. Jeden młody ukraiński emigrant z Francji prosił o pomoc w wyjeździe do Kanady.
3. Znajomość z Anglią. Autorami listów z tej grupy są przeważnie Ukraińcy pierwszej fali emigracji na kontynent amerykański. Tacy stali już mocno na nogach pod względem materialnym i z wyprzedzeniem planowali spędzić swoje urlopy na wyspach brytyjskich. O co prosili? O urządzenie pobytu, znalezienie mieszkania, pomoc w ułożeniu programu kulturalnego na czas pobytu w Londynie. W archiwum spotyka się listy od Anglików. Niejeden z nich postrzegał fakt istnienia Ukraińskiego Biura Prasowego jako obecność w stolicy Wielkiej Brytanii prawdziwej ukraińskiej ambasady. Dlatego też charakter próśb był odpowiedni. Jakow Makohin w czasie zakładania Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie. Zwróćmy uwagę na nieoczekiwane pytanie z listu pewnego angielskiego dżentelmena: jak zdobyć wizę na wyjazd na Ukrainę? Prowadzono aktywną korespondencję, w większości o charakterze informacyjnym, z aktywistami instytucji społecznych świata słowiańskiego — Białorusinami, Chorwatami, a także z przedstawicielami narodów, które po 1917 roku dostały się pod rosyjską okupację — Turkmenami, Gruzinami, Mołdawianami, Estończykami, Litwinami. Szczególne miejsce w epistolarnej części archiwum zajmuje korespondencja ze znanymi ukraińskimi działaczami, którzy zmuszeni byli opuścić Ukrainę z przyczyn politycznych po przewrocie październikowym 1917 roku w Piotrogrodzie i przebywali albo w podpolskiej Galicji, albo w krajach Europy Zachodniej czy Ameryki. W tej publikacji warto jedynie wymienić te postacie, listy od których dotąd nigdzie nie były publikowane: Jewhen Konowalec, Wołodymyr Kubijowycz, Jewhen Onacki, Sofija Rusowa, Isak Mazepa, Roman Smal-Stocki, Ołena Kysilewska, Wasyl Koroliw-Staryj, Jurij Pełenski, Ihor Kedrowski, Ołeksandr Kołessa, Młada Łypowecka. Jest kilka listów także od Mychajła Hruszewskiego. Autor tych słów ma zamiar opublikować te listy osobno. Ich ujawnienie pozwoli rzucić światło nie tylko na poszczególne mało znane lub wręcz nieznane epizody z życia tej czy innej osobistości, ale także doda wyraziste akcenty do jeszcze nie napisanej pełnej i prawdziwej historii ukraińskiej emigracji. Kochał Ukrainę do “głębi kieszeni”. Wszystkie koszty związane z organizacją i działalnością Biura pokrywał Jakow Makohin ze swoich prywatnych funduszy. Zakładając taką instytucję informacyjną Ukraińców w 1931 roku i informując o programowych założeniach jej działalności, inicjator zobowiązał się przed ukraińską społecznością finansować ten ważny dla ukraińskości na emigracji projekt przez dwa lata — od marca 1931 do września 1933 roku. W tym czasie społeczność, jeśli uzna za konieczne zapewnienie dalszej działalności Biura, powinna była zebrać odpowiednie fundusze. Na długo przed zakończeniem tego terminu, 12 stycznia 1933 roku, zarządca Biura Wołodymyr Kysilewski zwrócił się z oficjalnym listem do prezydium Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowego we Lwowie z zapytaniem o dalsze losy Biura oraz jego oddziałów w Pradze i Genewie. Odpowiedź była chłodna i beznadziejna: “Prosimy przekazać panu Makohinowi, że wszyscy mamy największe zaufanie do pracy, którą prowadzą Biura, i niech on nie przerywa ich działalności, bo przekazanie ich ukraińskiemu ogółowi równałoby się likwidacji Biur i całej pracy informacyjnej w Anglii. Bardzo dobrze wiecie, że ukraiński ogół nie ma możliwości ich finansować”. Decyzja Jakowa Makohina wobec tak nieoczekiwanej reakcji jednego z głównych kierownictw zorganizowanej ukraińskości była następująca: włożywszy w drogą sercu sprawę niemało własnego zdrowia i środków oraz widząc realne wyniki zrobionego, kontynuować działalność Biura w Londynie na własny koszt jeszcze przez pewien czas. W ciągu następnych półtora roku na rachunek bankowy Biura wpłynęło od pana Makohina 7000 dolarów amerykańskich. Z tych środków wypłacano wydatki na wszystkie potrzeby produkcyjne i gospodarcze. Nie wchodziły tu wydatki na wynagrodzenie, wyjazdy i podróże zarządcy, na pomoc materialną dla instytucji społecznych na emigracji oraz inne projekty charytatywne, a także wydatki reprezentacyjne związane z działalnością Biura. Wszystkie niezbędne sumy w tych pozycjach wydatków pan Makohin opłacał osobno. W dziale finansowym archiwum Biura przechowywane są szczegółowe tabele wydatków w rozbiciu na każdy miesiąc, a także w zestawieniach zbiorczych według lat. Dla przykładu — rok 1932. Obraz dodatkowych wydatków, niezwiązanych z działalnością produkcyjną biura, które sfinansował z własnych środków J. Makohin, jest następujący (wskazane sumy przeliczono i odnotowano w przesznurowanych księgach kasowych): Płaca zarządcy Biura — 1800 dol. am. Płaca doradcy — 4000 dol. am. Cele dobroczynne — 2500 dol. am. Podróże dziennikarzy — 2500 dol. am. Podróże zarządcy i przedstawicieli — 3000 dol. am. Wydawnictwo “Czas” — 1000 dol. am. Towarzystwa sportowe — 1200 dol. am. Reprezentacja — 500 dol. am. Nieprzewidziane wydatki w Londynie — 776 funtów, 4,8 szylinga.
Tłumaczenie maszynowe
Razem 16500 dolarów amerykańskich i 776 funtów, 4,8 szylinga lub w sumie w dolarach amerykańskich (według kursu z 15 września 1933 r.). Finansowanie działalności założonych w listopadzie 1931 i w styczniu 1932 roku filii Ukraińskiego Biura Londyńskiego w Genewie i Pradze pan Makohon prowadził oddzielnie. Do pana Makohona raz po raz zwracali się przedstawiciele ukraińskich organizacji z prośbą o pomoc finansową na wyjazdy ich przedstawicieli jako delegatów na różnorodne światowe kongresy czy konferencje. W dokumentach archiwum odnotowano wydzielone odpowiednie sumy na takie wyjazdy w 1933 roku: — kongres spółdzielczy w Londynie; — międzynarodowy kongres studentów-katolików w Luksemburgu; — międzynarodowy kongres studencki w Wenecji; — światowa konferencja pszeniczna w Londynie. Finansując takie wyjazdy, Biuro zlecało delegatom rozpowszechnianie tam wydanej literatury, przeprowadzanie wywiadów oraz pisanie artykułów do biuletynów. Ukrainocentryzm OUN, godny naśladowania. Wiele uwagi działalności Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie oraz osobie jego założyciela Jakowa Makohona poświęcał kierownik Prowodu OUN na emigracji Jewhen Konowalec, który w tamtym czasie przebywał w Genewie. Widać to w szczególności z jego obfitej korespondencji z jednym ze swoich bliskich współmyślicieli, profesorem Jewhenem Onackim. Zrozumiałe, że Makohon pracował na ukraińskim polu emigracyjnym, na którym ścierały się odrębne interesy różnych ugrupowań politycznych Ukraińców na wygnaniu, w tym także nacjonalistów. I nierzadko traktowali się nawzajem jak konkurenci lub przeciwnicy polityczni. Jednak publicznie Jewhen Konowalec nie uważał za stosowne zniżać się do takiej krytyki, jaką obserwujemy w prasie „swoich”. O rozwadze, dalekowzroczności, państwowotwórczym podejściu w stosunkach ze współmyślicielami i oponentami przywódcy ukraińskich nacjonalistów mogą świadczyć oto takie jego przemyślenia dotyczące działalności pana Makohona oraz założonego przez niego biura. Oto tylko wybrane fragmenty: „…Osobiste ataki przeciwko Makohonowi byłyby z pewnością potępione zarówno przez nasze krajowe społeczeństwo, jak i emigrację zamorską jako przejaw naszego niszczycielstwa. Mówiąc wprost, Makohon robi dobrą robotę, a my go za to bijemy. …Dzięki swojemu wystąpieniu podczas pacyfikacji na ziemiach zachodnioukraińskich zyskał sobie sympatię”. „Przez dłuższy czas jednak w jego działalności nie można było znaleźć nic złego. Praca biura londyńskiego nie dawała nam żadnych podstaw do wystąpień… Nasza wina, że mając możliwość sami zorganizować takie biuro, tego nie zrobiliśmy”. „…Nie można zaprzeczyć, że z momentem otwarcia biura londyńskiego zainteresowanie wśród Anglików sprawami na ziemiach zachodnioukraińskich bezsprzecznie wzrosło”. Rozwijając od początku lat 30. za granicą przedstawicielstwa OUN, przede wszystkim w tych krajach, gdzie tworzyła się polityka europejska, Konowalec za wszelką cenę chciał założyć taki ośrodek w Londynie. Jego celem było zapoznanie szerokich brytyjskich kręgów politycznych z programem OUN w kwestii ukraińskiej. Zrobić to było bardzo trudno, ponieważ w tym kraju reputacja ukraińskich nacjonalistów, którą stworzyli nie tyle obcy, co swoi, była dość wątpliwa. Organizację tę uważano tam za skrajnie proniemiecką. W 1933 roku swoim przedstawicielem w Wielkiej Brytanii Prowód OUN mianuje Jewhena Lachowycza jako jednego z aktywistów nowo utworzonego w USA stowarzyszenia społecznego „Organizacja Państwowego Odrodzenia Ukrainy” (ODWU). Przewodniczący Prowodu OUN radzi koledze, aby najpierw nawiązał tam stosunki służbowe z Jakowem Makohonem i przez niego szukał potrzebnych kontaktów w Londynie. Dalej słowa samego Lachowycza: „Związki z J. Makohonem zostały ostatecznie nawiązane. Był to początek mojej współpracy z nim i jego biurem w Londynie, którym kierował dr Wołodymyr Kisyłewski… Częste rozmowy z Jakowem Makohonem i jego żoną, szczególnie aktywną w sprawach ukraińskich biur, rozwiały we mnie nieufność do nich. Przekonałem się o ich dobrej woli i chęci pomocy Ukraińcom w ich dążeniach do samodzielnego państwa”. Należy oddać sprawiedliwość obu działaczom, że zdołali zachować równowagę i wzajemną tolerancję w tej współpracy. Przyjmując za podstawę wzajemny szacunek bez zatajania różnic w poglądach oraz diametralnie przeciwnych podejść w taktyce działań, obie strony nigdy nie dawały powodów przeciwnikom politycznym do zaocznego zwalczania się nawzajem czy potajemnego wyrządzania sobie przykrości. Za decydujący element współpracy uznano główny cel — wyzwolenie Ukrainy i odbudowę samodzielnego państwa. Takie stosunki, które w tamtym czasie były niezwykle rzadkie między grupami politycznymi ukraińskiej emigracji, zdaniem Jewhena Lachowycza, nie tylko nie szkodziły pracy, a wręcz przeciwnie, wśród demokratycznie wychowanych Anglików znajdowały uznanie. I na koniec jeszcze dwie opinie ówczesnych autorytetów zachodniej przedwojennej emigracji. One również w swoim czasie nie zostały upublicznione, a przeleżały tyle lat nieznane ogółowi Ukraińców, ponieważ należały do tak zwanej korespondencji poufnej. Arcybiskup UKGK na obczyźnie ojciec Iwan Buczko: „Pan Makohon — to rzeczywiście bardzo dobry ukraiński patriota, który pracuje dla naszej sprawy nie z jakichś osobistych korzyści... Dowodem tego jest to, że Makohon przysłał na moje ręce 5000 dolarów na rzecz tych, którzy ucierpieli od »pacyfikacji«”. Znany dziennikarz amerykańskiej „Swobody” W. Kedrowski: „Znam bardzo dobrze Makohona, jego pracę i status służbowy. Mogę zapewnić Pana, że dzięki Bogu, iż zajmuje on to stanowisko, na którym jest, a nie jakiś Moskal, Żyd, Polak czy ktoś inny, wrogi naszej państwowotwórczej idei. Jego praca wyrabia opinię w amerykańskich kręgach oficjalnych, finansowych i handlowych w sprawie ukraińskiej. To, co podaje o naszej sprawie, jest w 100 procentach korzystne dla naszej państwowotwórczej idei. Nawet boję się, że kiedy zaczną go bardzo bić Ukraińcy, to rzeczywiście będzie musiał odejść od tej pracy, a na jego miejsce może przyjść wróg ukraińskości… Głupio robią ci, którzy spodziewają się sami zostać »prezydentami« państwa ukraińskiego i boją się w osobie Makohona konkurencji”.
Faktograficzny materiał zaczerpnięty z niedostępnych dotąd londyńskich tek archiwalnych stawia ostateczną kropkę w wymyślonych przez oponentów i rozpowszechnianych przez prasę oraz pocztę osobistą insynuacjach, oszczerstwach, domysłach i przypuszczeniach dotyczących działalności Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie. Przykro jedynie, że często uciekali się do tego nie tylko otwarci wrogowie ukraińskości, ale i swoi, Ukraińcy. W zaciętej walce o zdobycie choćby małych buław, zaspokojenie własnych ambicji, wzniecali nierzadko opinię publiczną, osłabiali tak potrzebną jedność ukraińskiego ruchu. I to zamiast spróbować zrobić dla wspólnej sprawy, do tego na własny koszt, choćby cząstkę tego, co realnie osiągnął Jakiw Makohin i zebrany przez niego niewielki zespół ludzi o podobnych poglądach w Londyńskim Biurze Prasowym oraz jego oficjalnych przedstawicielstwach w Genewie i Pradze. Poza ramami tego przeglądu pozostawiam szereg ataków przeciwko Ukraińskiemu Biuru Prasowemu w Londynie i jego założycielowi ze strony redakcji czasopisma „Rozbudowa Nacji”, które wychodziło w Pradze. Trudno odszukać sens w takich tekstach. Gdzie dziennikarskie fakty? Gdzie argumenty? Gdzie powód do krytyki? Ogólnikowość, brak dowodów, dowolny zbiór słownej sieczki — tylko tak można ocenić nieudaną próbę oczernienia oponentów czy konkurentów. Ale pominąć oto ten artykuł z argentyńskiej gazety „Ukraińskie Słowo”, która wychodziła w latach 30. w Buenos Aires, w żaden sposób nie można. Biorę z archiwalnej teki jej egzemplarz z 25 kwietnia 1935 roku. Wyobrażam sobie, jaki ból sprawił on wszystkim pracownikom Biura, a najbardziej — jego założycielowi i bezinteresownemu mecenasowi Jakiwowi Makohinowi. Tytuł artykułu „Biuro Prasowe w Londynie i komunistyczna robota” wskazuje na przedmiot demaskacji. Aby czytelnik miał możliwość poczuć tonację, dowodowość (lub brak dowodów) krytyki w ówczesnych gazetach emigracyjnych, warto przytoczyć z tego artykułu obszerny cytat: „W Londynie od kilku lat istnieje Ukraińskie Biuro na czele z p. Makohinem, które prowadzi polityczną pracę na korzyść ukraińskiej sprawy, informując angielskie koła o stanie ukraińskiego ruchu, a Ukraińców — o wszystkich ważnych wydarzeniach w Anglii. To biuro wydawało dobrze zredagowane i schludne komunikaty prasowe, które wiele ukraińskich gazet, w tym i nasza, chętnie zamieszczało. Wszystko miało i ma wygląd poważnej pracy prasowej. Prawie co miesiąc z Londynu szły jeśli nie petycje do Ligi Narodów, to zapytania do członków angielskiego parlamentu, Izby Lordów, wybitnych działaczy politycznych itp. Ożywiły się także doniesienia o położeniu Ukraińców pod sowietami, ale już nie w tak zdecydowanej formie. Prawda, krążyły plotki, że przewodniczący biura p. Makohin wśród Ukraińców mało znany, że wyjechał z Galicji do Ameryki Północnej jako Kohen, w Ameryce ewoluował jako Mak-Kohen, a już w drodze do Anglii z niego wytworzył się pełny Makohin, ale ze względu na poważną pracę biura tym plotkom nikt nie nadawał znaczenia. Sprawa nabrała całkiem innego oświetlenia, kiedy hetmański przedstawiciel w Londynie p. W. Korostowec wyjaśnił dokumentalnie, w jaki sposób i dla kogo pracowało to biuro. Prawie wszystkie petycje, zapytania dla członków rządu robione były przez angielskich posłów z komunistycznych lub niezależnych frakcji robotniczych parlamentu oraz socjalistów. Miały one na celu zdyskredytować ukraińską sprawę w Anglii jako komunistyczną i robione były nie tyle z sympatii do Ukraińców, co po to, aby zaszkodzić Polsce, z którą sowdepia była wtedy w niezgodzie”. I już zupełnie po jarmarcznemu, nieprzystającemu do dziennikarstwa wolnego świata, odbiera się ostatni, tak zwany wnioskowy akapit tegoż artykułu. Założyciel Londyńskiego biura porównywany jest tutaj do „prawosławnego biskupa, który przyjechał z sowdepii do Argentyny zorganizować żywą cerkiew”. „Potem wyjaśniło się — pisze się w tej gazecie w tak samo bezdowodowej formie, jak i wcześniej — że on (czyli biskup — M. T.) jest żydkiem, z zawodu aptekarzem i wysiedlony stamtąd przez policję przebywa w Montevideo i, według plotek, obok służenia Chrystusowi zajmuje się wyrobem mydła. Trzeba mniemać, że p. Makohin, widocznie, przeszedł ten sam kurs politgramoty, co „biskup” z Montevideo”. Artykuł ten, nawiasem mówiąc, bez podpisu, także wymaga wyjaśnienia kilku pytań. O jakich „dokumentalnych wyjaśnieniach” hetmańskiego przedstawiciela mowa? Co znaczy „prawie wszystkie petycje” były od prokomunistycznych deputowanych? A ile i jakich było od niekomunistycznych? W jaki sposób Biuro „zdyskredytowało ukraińską sprawę”, skoro do treści jego drukowanych materiałów nigdy i od nikogo nie napływały sprostowania? Odpowiedzi w tekście nie znajdujemy. Nie znajdowała ich i ukraińska społeczność, która milcząco „przełknęła” tak haniebną, nieudolnie skrojoną nagonkę na uczciwego człowieka. Obecnie, kiedy minęło już ponad 80 lat od ukazania się tego artykułu, pojawiła się wreszcie możliwość argumentowanego udowodnienia, że cytowany artykuł z argentyńskiego „Ukraińskiego Słowa” okazał się całkowicie fałszywy, a ci, którzy stali za nim, wyrządzili wielką i niezasłużoną przykrość nie tylko Jakiwowi Makohinowi, ale i ukraińskiej sprawie. Faktografia, o której będzie mowa poniżej, zaczerpnięta została z nieznanych dotąd ukraińskiemu ogółowi dokumentów Archiwum Narodowego Wielkiej Brytanii w Londynie. Pierwszy fakt — o samym „demaskatorze” W. Korostowcu. Kim jest ta osoba, która w taki sposób skompromitowała dobroczynną dla Ukraińców i Ukrainy sprawę życia Jakiwa Makohina? 8 i 9 października 1935 roku w wydziale karnym Sądu Najwyższego Wielkiej Brytanii (High Court, King’s Bench) rozpatrywana była sprawa sądowa nr 915 przeciwko byłemu hetmanowi Ukrainy Pawłowi Skoropadskiemu oraz jego oficjalnemu przedstawicielowi w Londynie Wołodymyrowi Korostowcowi. Zarzucano im „zbieranie pieniędzy w niewłaściwy sposób”. Okazało się, że pochodzenie tych pieniędzy — niemieckie. O tym procesie były doniesienia w brytyjskiej prasie z powołaniem się na krótki komentarz sędziego Macnaghtena: „To była najbardziej nieprzyjemna sprawa, o której im mniej będzie się wspominać, tym lepiej”. Na tej sprawie jest rezolucja szefa Departamentu Północnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Wielkiej Brytanii (Foreign Office) Laurence’a Colliera: „To może potwierdzić nasze podejrzenia, że ruch Skoropadskiego nie jest niczym innym obecnie, jak tylko niemieckim szantażem”. Zatem usunięcia z informacyjnego ukraińskiego pola Wielkiej Brytanii konkurenta Jakiwa Makohina, który finansował Biuro w Londynie z własnego kosztu, spróbował dokonać także Ukrainiec, który rzekomo bronił interesów Ukraińców, ale za niemieckie pieniądze. Nasuwa się podręcznikowe pytanie: a sędziowie kto? Drugi fakt — o tak zwanej „komunistycznej robocie” angielskich parlamentarzystów, którzy wspierali J. Makohina, — także okazał się z teki „brudnego kompromatu”. 29 maja 1935 roku w budynku brytyjskiego parlamentu założono Anglo-Ukraiński Komitet. W imieniu tego komitetu przewodniczący zebrania, członek parlamentu John Hills (Izba Gmin) odczytał Oświadczenie. Zwracano w nim uwagę brytyjskiej opinii publicznej na kwestię ukraińską oraz podkreślano aktywne zainteresowanie Komitetu różnymi aspektami ukraińskiej sprawy. Oświadczenie podpisali lord Dickinson, lord Noel-Buxton; członkowie Izby Gmin: John Hills, Geoffrey Mander oraz pułkownik J. C. Wedgwood. Do tego dokumentu przyłączyli się swoimi podpisami wybitni brytyjscy historycy doktor G. P. Gooch oraz profesor Robert Seton-Watson. Honorowymi sekretarzami Komitetu zostali wybitny prawnik Asher Lincoln oraz podpułkownik Cecil L’Estrange Malone.
Ciąg dalszy nastąpi. Iwanka Maszczak — archiwistka i bibliotekarka z Londynu, która naprowadziła autora na odnalezienie Archiwum Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie
Tłumaczenie maszynowe
Osip JAKYMCZUK
Cała Europa i Ameryka zostały wstrząśnięte wiadomością, że w Paryżu płonie znany na cały świat sobór Matki Bożej, bardziej znany jako Notre-Dame. W tłumaczeniu z francuskiego to określenie dosłownie oznacza naszą Panią. Szokiem ta wiadomość była także dla milionów Ukraińców. Ja należę do tej większości, która mogła oglądać sławną katedrę jedynie w Internecie, w encyklopediach lub w filmach. Byłem przekonany, że obiekt wpisany przez UNESCO na listę najwybitniejszego dziedzictwa kulturowego świata będzie się pilnie strzec. Wygląda na to, że we Francji panuje głębokie przekonanie: to był podpalenie. I to nie zwykłe podpalenie świątyni-symbolu, która uchodzi za trzeci symbol światowego chrześcijaństwa po Watykanie i świątyni Grobu Pańskiego, lecz podpalenie Francji, która dziś jest bardzo napięta.
Obecnie na Zachodzie powszechnie twierdzi się, że w świecie trwa dążenie do przeformatowania ustalonego porządku. I właśnie w kontekście tego przeformatowania należy rozpatrywać cyniczną technologię obalenia w Ukrainie prezydenta-męża stanu! W kręgach duchownych zadaje się pytanie: czy naprawdę przypadkiem jest, że główna chrześcijańska świątynia Francji spłonęła właśnie w Wielkim Tygodniu (według stylu łacińskiego)? Choć dziś tę świątynię można nazywać chrześcijańską jedynie warunkowo. Ludzie, którzy w niej bywali, opowiadają, że do potrzeb liturgicznych wykorzystywano niewielką część świątyni, odgrodzoną przed głównym ołtarzem. A cała świątynia od dawna stała się jedną z turystycznych atrakcji Paryża.
Wierni uważają, że wszystko, co się dzieje, w tym także pożar katedry Notre-Dame, dzieje się z woli Bożej. Jednak nie ma jednoznacznego zrozumienia, czy jest to znak nowych kataklizmów jako kary za odstępstwo współczesnej cywilizacji od Boga, czy był to moment wstrząsu, który powinien zmienić moralny fundament współczesnego bytu. Wierni twierdzą, że przed wszystkimi epokowymi wydarzeniami Bogurodzica dawała ludziom znaki. Płonący dach katedry traktują jako zapowiedź kary ogniem, o której m.in. mówiono w objawieniach Matki Bożej w japońskim żeńskim klasztorze Akita (lata 70.–80. XX w.).
Wierzący katolicy za znak Boży uznają także fakt, że dosłownie w przededniu pożaru katedry Notre-Dame emerytowany papież Benedykt XVI skierował do świata list (przede wszystkim adresowany do duchowieństwa) „O przyczynach kryzysu Kościoła”. Znajdują się w nim słowa jednakowo aktualne dla wszystkich narodów i wszystkich religii: „Najważniejszym zadaniem, które musi być następstwem moralnych wstrząsów naszych czasów, jest to, że powinniśmy na nowo zacząć żyć z Bogiem i dla Niego. Przede wszystkim sami musimy nauczyć się na nowo uznawać Boga za podstawę naszego życia, zamiast odsuwać Go na bok jako pewien nieskuteczny wyraz”.
Obecnie jest jeszcze za wcześnie, by mówić, czy pożar Notre-Dame stanie się moralnym wstrząsem oczekiwanym nie tylko przez Kościół dla cywilizacji zachodniej, która praktycznie całemu światu narzuca filozofię konsumpcji. Prawdę mówiąc, do chwili pożaru byłem głęboko przekonany, że współczesne problemy Francji (jednym z nich jest ruch „żółtych kamizelek”) opierają się na filozofii konsumpcji. Jednak to, że dziś bardzo często płoną chrześcijańskie świątynie w wyniku celowych podpaleń, nie jest w pełni związane z konsumpcją. Także liczba przypadków profanacji i niszczenia świątyń we Francji z każdym rokiem rośnie. Według raportu francuskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w 2018 roku było 872 przypadki niszczenia lub profanacji kościołów. W 2017 roku takich przypadków było 978. W ciągu pierwszych dwóch miesięcy 2019 roku liczba takich przestępstw wzrosła o 25 procent w porównaniu z tym samym okresem poprzedniego roku. Są to umyślne podpalenia lub akty dzikiego wandalizmu: napastnicy przewracają krzyże i figury świętych. Często rozbijają tabernakula (w tradycji prawosławnej to przechowalnia Eucharystii), aby znieważyć Eucharystię.
W lutym zaatakowano katedrę Saint-Alain w Lavaur na południu Francji. Krzyż i figury świętych zniszczono, a szaty liturgiczne spalono. W Nimes, przy granicy z Hiszpanią, w kościele Najświętszej Maryi Panny zdemolowano ołtarz, a krucyfiks zbezczeszczono ludzkimi ekskrementami. W marcu wnętrza kościoła św. Mikołaja w Guillé zbezczeszczono i zniszczono. Figurę Matki Bożej przewrócono i rozbito. Krzyż również przewrócono. Pod wpływem tego, co nieustannie słyszałem w telewizji o coraz ostrzejszym natarciu cywilizacji islamskiej na europejską, które obserwujemy w krajach Europy Zachodniej (to nieco inny proces niż u nas wojna hybrydowa „russkiego mira” przeciwko ukraińskiej cywilizacji), wyrobiłem sobie wrażenie, że to sprawka muzułmańskich emigrantów, którzy takimi działaniami mszczą się za pogardliwy stosunek Europy do nich. W rzeczywistości nie jest to do końca tak. Jak przekazuje Obserwatorium Nietolerancji i Dyskryminacji Chrześcijan w Europie (osobiście nie wiedziałem, że w formalnie chrześcijańskiej Europie chrześcijan trzeba dziś bronić przed prześladowaniami!), akty wandalizmu i niszczenia świątyń zazwyczaj dokonywane są przez anarchistów, skrajnych lewicowców i członkinie ruchu „Femen”. Mam nadzieję, że wiele osób wciąż pamięta, jak 17 sierpnia 2012 roku uczestniczki tego ruchu ścięły krzyż, który stał (został odtworzony trzy dni później) w Kijowie przed budynkiem dawnego NKWD (wcześniej Instytut Szlachetnych Panien) na ulicy Instytutskiej. Wtedy pisano, że ten powstały na terytorium Ukrainy ruch, daleki od szlachetnych panien, był hojnie finansowany przez oligarchów z Rosji i z Ukrainy. W tym kontekście wspominano także nazwisko obecnego kuma Putina. Ponieważ ruch ten rozprzestrzenił przerzuty po całej Europie, istnieją podstawy do pytania: czy aby za zbezczeszczeniem i niszczeniem chrześcijańskich świątyń we Francji (to jeden z elementów coraz ostrzejszej wojny cywilizacji) nie wystają uszy Putina? Ci, którzy skłaniają się ku wersji, że pożaru w Notre-Dame nie można uznać jedynie za fatalny zbieg okoliczności, podkreślają, że 17 marca 2019 roku po niedzielnym nabożeństwie podpalono kościół Saint-Sulpice, który jest drugą pod względem wielkości, po katedrze Notre-Dame, świątynią stolicy Francji. Pożar udało się szybko ugasić, choć, jak podkreślają korespondencje z Paryża, kościół doznał poważnych uszkodzeń. I okazuje się, że była to już druga próba w ciągu ostatnich tygodni. Tymczasem świątynia, budowana przez ponad 180 lat (1163—1345), omal nie zamieniła się w zupełną ruinę w ciągu 8 godzin. Oświadczenie strażaków, że wystarczyło jeszcze 15 minut palenia się, a kamienna konstrukcja katedry mogła się zawalić, w kręgach kościelnych odbierane jest jako znak Boży dla Francji. Przez cały czas istnienia katedry Notre-Dame dwukrotnie zawisało nad nią zagrożenie zniszczeniem. Pierwsze — w czasach rewolucji francuskiej (1789—1799), jako jednego z symboli obalonej przez rewolucję monarchii absolutnej. Katedrę chciano całkowicie zburzyć, lecz biorąc pod uwagę fakt, że mogłyby ucierpieć także sąsiednie budynki, zrezygnowano z tego zamiaru.
Z przekazów kościelnych wiadomo, że spośród 17 działających w Paryżu w czasie rewolucji 1789 r. świątyń ocalały tylko dwie — katedra Notre-Dame i mała kaplica. Katedrę nie tylko fizycznie uszkodzono, ale i zbezcczeszczono. Gdy postanowiono jej nie burzyć, przekształcono ją w „świątynię rozumu”. Nie miało to jednak nic wspólnego ani z biblioteką, ani z instytutami naukowymi. Takie rzeczy, przesiąknięte duchem ruiny, tłumowi absolutnie nie były potrzebne. Studiując materiały do tego tematu, natrafiłem na szokującą relację o pochodzie tłumu do „świątyni rozumu”. Wesoły tłum prowadziła najsłynniejsza w owych czasach paryska prostytutka. Na kozła, którego prowadził ten „pochód” (zwierzę miało symbolizować władzę kościelną), narzucono metropolitalne ornaty, a do jego ogona przywiązano krucyfiks. W świątyni prostytutka, która szła na czele tłumu, obnażyła się i położyła się na ołtarzu, drwiąc z wszystkiego, co dla wielu pokoleń było świętością…
Ponieważ katedra nie mogła wyleczyć ran zadanych przez rewolucję, w XIX wieku pojawiła się kwestia jej rozbiórki. Jak rozumiem, przyczyną był bardzo wysoki koszt remontu i utrzymania katedry. Uważa się, że katedrę od rozbiórki uratował historyczny powieść „Katedra Najświętszej Marii Panny” Victora Hugo. Wtedy, po pojawieniu się tego pierwszego w literaturze francuskiej powieści historycznej, u wielu dojrzało zrozumienie, że nie jest to po prostu dom modlitwy, lecz także jeden z symboli Francji, która — według Francuzów — do fatalnego 15 kwietnia „rywalizowała” z Wieżą Eiffla o pierwszeństwo turystyczne. Teraz, według prognoz, przynajmniej na 15 lat będzie zmuszona w tej „rywalizacji” zrobić przerwę. Prognozuje się, że tyle potrwa odbudowa katedry, choć Prezydent Francji ma nadzieję, że wystarczy na to zaledwie 5 lat. Jednak specjaliści zakładają, że jedynie warunkowo odbudowę katedry będzie można nazwać odbudową…
Do drewnianych konstrukcji katedry Notre-Dame użyto aż 1300 dębów. Nic dziwnego, że jedną z ludowych nazw tej świątyni był „dębowy gaj katedralny”. Ale problem nie sprowadza się tylko do ilości potrzebnego dębu. Uważa się, że nie uda się już odtworzyć energetyki, jaka była w katedrze przed pożarem. Dzisiejsi budowniczowie już nie znają sekretów budownictwa średniowiecza. Choć rozpowszechniona jest mistyczna wersja, że pożar jest znakiem trudnych dla Europy czasów, optymiści starają się dostrzec także dobre znaki. Rano następnego dnia po pożarze ludzie zobaczyli, jak nad czarnym zgliszczem lśni złoty krzyż. Wielu ludzi tłumaczy ten fakt jako widoczny znak, że wszelkie wysiłki sił zła zostaną pokonane. Mało kto wie, że po Soborze Watykańskim II przed historycznym ołtarzem, zbudowanym w XIV wieku, ustawiono nowy, który odpowiadał duchowi uchwał Soboru Watykańskiego II. W wyniku pożaru po nowym nie pozostał żaden ślad, a stary pozostał nienaruszony. Jak to rozumieć? — pytają ze zdziwieniem dziennikarze i religioznawcy.
Przyznaję, że przed zgłębieniem kwestii pożaru w Notre-Dame nie do końca rozumiałem głębi problemu „żółtych kamizelek”. Okazuje się, że istota problemu polega na tym, że z powodu emigrantów we Francji obecnie znika klasa średnia. Staje się ona klasą biednych. Dziennikarz Oliver Beaux powiedział, że nie tylko katedra Notre-Dame, ale w ogóle chrześcijańskie świątynie i zabytki kultury o znaczeniu narodowym są strasznie zaniedbane. I choć Francja wielu z nas wydaje się cudownie bogatym krajem, to jednak ma ogromny deficyt budżetowy i wiele ważnych gałęzi nie jest odpowiednio finansowanych. Faktycznym właścicielem tej katedry, jak i wszystkich innych obiektów sakralnych wzniesionych przed 1905 rokiem, jest państwo. To ono finansuje ich utrzymanie i renowację. Według danych sprzed dwóch lat na utrzymanie i renowację katedry Notre-Dame przeznaczano 2 mln euro rocznie. Specjaliści twierdzą, że to rażąco mało. W prasie zagranicznej przytacza się słowa proboszcza katedry z grudnia 2018 roku o katastrofalnym braku środków na utrzymanie tej katedry.
Obecnie we Francji dość często świątynie albo płoną, albo się je niszczy, tak jak było w czasach wojującego komunizmu w ZSRR. W Związku robiono to z pobudek ideologicznych. Dziś we Francji, jak rozumiem, niszczy się je z pobudek ekonomicznych — nikt do nich nie chodzi, nie ma za co ich utrzymywać. Gdyby u podstaw ich niszczenia leżała jakaś ideologia, powiedzmy lewacka czy satanistyczna, to masowo niszczono by także meczety. Ale tego nie obserwuje się. Jeśli takie przypadki się zdarzają, to są pojedyncze. W tym samym czasie, gdy z francuskiego planu kulturowo-duchowego aktywnie znikają chrześcijańskie kościoły, równie aktywnie pojawiają się w nim meczety. Część „spisanych” chrześcijańskich świątyń przerabia się na hotele czy restauracje. A może nie tylko na hotele?..
Na jednym z polskich katolickich portali znalazłem szokujący artykuł o tym, jak w Holandii (wspominam o tym, bo tam, podobnie jak we Francji, poziom religijności społeczeństwa jest bardzo niski) sprzedano świątynię, która nie była w stanie się utrzymać. Nabywca, aby maksymalnie upokorzyć wiernych, dawny dom modlitwy przerobił na dom rozpusty. Najstraszniejsze w tej historii jest to, że głęboko zmaterializowanego obywatela to ani trochę nie szokuje. I ta obojętność jeszcze pogłębia szok z tego, co zobaczono, twierdził autor materiału.
I Francuzi, i goście Francji stwierdzają, że francuskie chrześcijaństwo, istniejące półtora tysiąclecia, w ciągu trzech pokoleń praktycznie zmierza ku zamarciu. Choć Francuzi we Francji stanowią przeważającą większość (87%) ludności (według danych z 2018 roku mieszkało tam prawie 70 milionów osób), to jednak zachodzą tam trudne procesy religijne. Biorąc pod uwagę tendencje, które zachodzą w życiu religijnym Francji, prognozuje się, że w 2020 roku liczba osób należących do chrześcijan będzie wynosić 58,1% ludności. Liczba tych, którzy jawnie deklarują bezbożność, wzrośnie do 31,9%, a liczba osób wyznających islam wzrośnie do 8,3% ludności (istnieją źródła, które szacują liczebność populacji muzułmańskiej Francji na 11%). Według stanu na 2010 rok realnie wierzących uważało się zaledwie 27%. Znawcy Francji podkreślają, że realnie wierzących chrześcijan jest 5—6% ludności. A obecnie autorzy podają jeszcze mniejszą liczbę — około 2 milionów osób z 70-milionowej populacji. Często słyszymy, że praktykujących wiernych jest więcej wśród wyznawców islamu niż wśród chrześcijan.
W dalekich latach 80. XX wieku, gdy sytuacja była lepsza niż obecnie, papież Jan Paweł II podczas jednej z duszpasterskich podróży do Francji z rozpaczą pytał: „Francjo, najstarsza córko Kościoła chrześcijańskiego, cóż uczyniłaś z darem chrztu?” Częściowo odpowiedź na to pytanie daje francuska filozof Chantal Delsol (Chantal Delsol). Stwierdza ona, że obecnie Francja jest przesiąknięta ateizmem. Korzenie tego stanu tkwią w przeszłości Kościoła. Dziś w wyobrażeniach przeciętnego Francuza katolicy odpowiadają za inkwizycję, za setki lat ucisku, tortur, za kontrolę nad systemem edukacji. Dlatego stara się on odciąć od tego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
polegliwo!). Raczej jest to dowód na to, że przewodnicy duchowieństwa byli świadomi większej odpowiedzialności nie tylko za swoje czyny, ale także za przykład, jaki pokażą podległym kapłanom. W zwrocie „Inicjatywnej Grupy” „Do Najczcigodniejszego greckokatolickiego duchowieństwa w zachodnich obwodach Ukrainy” (28.05.1945) pisano: „Prosimy Najczcigodniejszych Ojców Dziekanów o zwołanie duchowieństwa na narady w tej niezwykle ważnej sprawie oraz o odczytanie im tego naszego pisma… Nasi współmyślni kapłani powinni jak najszybciej wstąpić w szeregi członków „Inicjatywnej Grupy” we własnym interesie, bo będzie im potrzebne nasze poświadczenie” (bez którego kapłan nie będzie miał prawa odprawiać nabożeństw w swoim kościele). Jednak ojcowie dziekani nie tylko nie chcieli przyłączać się do „Inicjatywnej Grupy”, ale w ogóle ją ignorowali. I odpowiednio instruowali podległych kapłanów. Wtedy NKGB w pełni przejęło tę sprawę w swoje ręce. Tak 18 czerwca 1945 roku pełnomocnik Rady do spraw Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej przy RNK URSR P. Chodczenko postawił „Inicjatywnej Grupie” żądanie: „W miarę prowadzenia ewidencji dziekanów, parafii i klasztorów Cerkwi greckokatolickiej Inicjatywna Grupa ma przesyłać pełnomocnikowi do spraw Ruskiej Cerkwi Prawosławnej przy Radzie Narodowych Komisarzy URSR listy wszystkich dziekanów, proboszczów i przełożonych klasztorów, którzy odmawiają podporządkowania się jurysdykcji Inicjatywnej Grupy w sprawie zjednoczenia Cerkwi greckokatolickiej z Cerkwią prawosławną” („Dzieje Soboru Greckokatolickiej Cerkwi 8–10 marca 1946 r. we Lwowie”, s. 20). W końcu organy represyjne nie czekały zbyt długo na te listy. Przymusowe „nawracanie na prawosławie” we wszystkich zachodnich obwodach Ukrainy odbywało się według jednakowego schematu i z niemal identycznym okrucieństwem. Najpierw partyjni i enkawudziści przekonywali dziekanów o prawdziwości wiary prawosławnej, wychwalali Rosyjską Cerkiew. Kiedy zaś ojcowie wysuwali swoje kontrargumenty, zapędzając niedołężnych agitatorów w kozi róg, mówili im krótko, ale stanowczo, by „много нє разгаварівать”. Potem dziekanów „zapraszano”
do NKGB, często towarzysząc tym zaproszeniom eskortą, bo dziekani znajdowali powody, by na nie nie stawiać się. Tu zaczynały się już groźby, zastraszanie, a czasem i pobicia oraz tortury. A jedyny rozkaz brzmiał: podpisać prawosławie (czyli przyłączyć się do Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej) i zmuszać do tego podległych kapłanów. Dopiero po półwieczu poznaliśmy wiele szczegółów tego nacisku i możemy ogarnąć pełnię męczeństwa galicyjskich ojców-dziekanów. Wystarczy przytoczyć przykład ojca Piotra Mekelity, dziekana Borysławskiego, który po wezwaniu do Drohobyckiego NKGB w czerwcu 1945 r. nie zdołał własnymi siłami wrócić do domu. Przywieziono go samochodem i prawie nieprzytomnego rzucono na ulicy przy plebanii. Czasem enkawudziści tracili cierpliwość do łamania oporu ojców i wtedy dochodziło do tragicznych „wypadków”, jak stało się z dziekanem komarniańskim ojcem Stefanem Kaczmarem. Po kilkukrotnych wezwaniach do NKGB, gdzie stanowczo odmówił przejścia na prawosławie, został postrzelony, jakby omyłkowo, przez sowieckich „strzebków”, gdy jechał do młyna we wsi Uniatycze. Ciężko ranny ojciec Kaczmar przez pół roku leżał sparaliżowany i 14 stycznia 1946 roku zmarł. Po takiej obróbce psychologiczno-fizycznej ojcom-dziekanom nakazywano zebrać podległych kapłanów na konferencje dekanalne, na które przybywali przedstawiciele „Grupy Inicjatywnej” i pełnomocnicy do spraw religii w towarzystwie enkawudzistów. Przy tym dziekanom przestrzegano, że zostaną ukarani, jeśli kapłani odmówią podpisania prawosławia. Jedna po drugiej odbywały się niesłychane w historii Cerkwi konferencje dekanalne… Niemało dziekanów nie oparło się tej brutalnej sile. Więc wbrew woli zgodzili się „połączyć się” z Rosyjską Cerkwią Prawosławną, spodziewając się, że będzie to tylko krótkotrwały kompromis. Lecz kompromis okazał się i długotrwały, i boleśnie ciężki, i nie uratował wszystkich przed dalszymi represjami. Bo nie jeden, kto nie zdołał ukryć swoich przekonań i obłudnie się zachowywał, został aresztowany również po tak zwanym „zjednoczeniu”. Jako przykład można wspomnieć los dziekana Yarychiwskiego ojca Mykoły
Mając dziewięcioro dzieci, nie odważył się na kategoryczną odmowę od narzuconego prawosławia i był uczestnikiem niesławnego soboru z 1946 roku. Jednak w styczniu 1950 roku został aresztowany i wtrącony do obozu o ścisłym rygorze w Mordowii. Tam zetknął się z metropolitą Józefem Slipym i odwołał przed nim swoje „prawosławie”. Po powrocie z zesłania był podziemnym greckokatolickim kapłanem. Dziekanów, którzy twardo trzymali się swojego, aresztowano zaraz po nieudanych dla władzy sowieckiej konferencjach. A za nimi masowo aresztowano innych niepokornych kapłanów. Tysiące ukraińskich duchownych represjonowano, wielu z nich zginęło w zamknięciu… Apogeum tragicznych wydarzeń dla Ukraińskiego Kościoła w XX wieku stał się Lwowski pseudosobór, który odbył się 8–10 marca 1946 roku i na którym ogłoszono likwidację Ukraińskiego Greckokatolickiego Kościoła — Kościoła, który przez stulecia był ostoją ukraińskiego narodu na Ukrainie Zachodniej i w licznych osadach na całym świecie. Była to brutalna likwidacja UKGK środkami represyjnego aparatu państwowego. Ten pseudosobór ogłosił połączenie UKGK z Rosyjskim Kościołem Prawosławnym, który w owym czasie był już całkowicie posłuszny władzy sowieckiej. Nie wolno zapominać o tym paradoksie: Kościół podporządkował się, uległ ateistycznej władzy sowieckiej, która wyznawała zasady „wojowniczego ateizmu”!.. Ukraiński Kościół Greckokatolicki został zlikwidowany, ogłoszony poza prawem, jednak, jak się okazało, żył, tworzył i rozwijał się w podziemiu. Okrutny system totalitarny złamał życie licznym ukraińskim duszpasterzom i gorliwym wiernym świeckim, lecz nie złamał ich ducha, nie zachwiał ich wszechzwyciężającej wiary. Wychodząc z podziemia w czasie Ukraińskiego Odrodzenia, UKGK ukazała całemu światu niezwykłą wielkość ducha, przykład stałości i ofiarności. Jej rozgałęziona struktura godnie przyłączyła się do procesu budowy Państwa Ukraińskiego i podnoszenia duchowości ukraińskiego narodu.
Tłumaczenie maszynowe
Nie jest zbyt przyjemnie wspominać smutne wydarzenia naszej historii, jednak wiele z nich mimo to wymaga naszej niegasnącej pamięci, zwłaszcza te, które miały znaczący wpływ na rozwój historii, na los narodu.
Lidia KUPCZYK, Lwów
Wiosenne dni 1945 roku… Dobiegała końca II wojna światowa, ludzkość z napięciem czekała na pokój, a w Zachodniej Ukrainie rozpoczęła się wojna tzw. „wyzwolicieli” przeciwko Ukraińskiemu Kościołowi Greckokatolickiemu. Ta wojna nie cechowała się szerokimi działaniami frontowymi, ale była nie mniej okrutna i pociągnęła za sobą ogromną liczbę niewinnych ofiar. Natarcie czerwonej Moskwy na Ukraiński Kościół w Galicji rozpoczęło się już w 1939 roku, kiedy wraz z początkiem II wojny światowej „победоносная Красная Армия” po raz pierwszy zajęła terytorium Zachodniej Ukrainy. Działalność duszpasterska ukraińskich duchownych została zakłócona, zamknięto wszystkie eparchialne seminaria duchowne, Akademię Teologiczną we Lwowie, ukraińskie szkoły katolickie i inne instytucje religijne, drukarnie, zakazano zakonów męskich i żeńskich, wstrzymano wydawanie literatury religijnej. Wiele gotowej produkcji drukarskiej o treści religijnej zniszczono, kapłanom zakazano odwiedzania chorych w szpitalach…
Metropolita Andrzej Szeptycki 26.12.1939 r. pisał: „Wszystkie zarządzenia, które napływają od władzy sowieckiej, są skierowane na to, by nas zniszczyć. Wszystkie klasztory rozwiązano. Skasowano wszystkie szkoły i sierocińce kościelne. Liczba aresztowań z dnia na dzień rośnie. Oto tak grają komedię »wyzwolicieli i zbawicieli«”. Główny plan likwidacji UKGK został opracowany w Moskwie przez Stalina już w 1943 roku i opracowany przez pułkownika bezpieczeństwa państwowego H. Karpowa (o czym dziś świadczą odtajnione dokumenty archiwalne). Wojna z Niemcami jeszcze trwała, a sowieccy przywódcy państwowi rozważali zniszczenie UKGK na Ukrainie…
Dlaczego Kościół, który przez wieki był tradycyjny dla całej Galicji i stanowił ostoję tożsamości Ukraińców, wzbudził nienawiść sowieckiego rządu? Najwyraźniej właśnie ta decydująca, przewodnia rola Ukraińskiego Greckokatolickiego Kościoła, którą odgrywał przez wieki w życiu narodu Galicji, stała się przyczyną nienawiści do niego ze strony władzy sowieckiej. Najwyraźniej sowieccy ideolodzy wiedzieli, jak UKGK przeciwstawiał się spolszczeniu Ukraińców w granicach państwa polskiego, jak sprzyjał kształtowaniu się świadomości narodowej Ukraińców, jak wpływał na moralny rozwój narodu ukraińskiego, jakim autorytetem się cieszył. A władzy, która nazywała siebie wyzwolicielami, a w rzeczywistości pragnęła zniszczyć ukraiński duch, zastąpić go bezduchowością „homo sovieticus”, taka instytucja była niepotrzebna. Jawnym ogłoszeniem długo planowanej wojny przeciwko Kościołowi można uznać pojawienie się 8 kwietnia
1945 r. w gazecie „Wilna Ukraina” ukazał się artykuł Wołodymyra Rosowicza (pseudonim Jarosława Halana) „Z krzyżem czy z nożem?”. Był to ogromny, na dwie strony gazety, złośliwy paszkwil, skierowany przeciwko Ukraińskiemu Kościołowi Greckokatolickiemu i jego działaczom. Zaraz po tym oburzająco kłamliwym artykule spadły ciężkie ciosy na Kościół i jego wiernych.
Pierwszym ciosem wymierzonym w Ukraiński Kościół był napad 11 kwietnia 1945 roku na górę Świętojurską we Lwowie oraz aresztowanie biskupów na czele z metropolitą Józefem Sliepyjem i innych osób z kościelnej hierarchii. O tym wykonawcy z NKGB niezwłocznie zameldowali Zlenkowi w KC WKP(b)U: „We Lwowie i obwodzie aresztowano 33 osoby — z nich 1 metropolitę, 2 biskupów (to Nikita Budka i Mykoła Czarnecki — przyp. aut.), 20 kapłanów; ludzi z OUN, którzy mieli ścisły kontakt z duchowieństwem — 4 osoby”. (Z dokumentów Państwowego Archiwum Obwodu Lwowskiego, f. 3, op. 1, spr. 212). Nazywano to „operacją wyłapywania antyradzieckiego duchowieństwa i kościelnego aktywu Greckokatolickiego Kościoła we Lwowie i obwodzie”.
Równocześnie „wyłapano” biskupów Hryhorija Chomyszyna i Joana Latyszewskiego w Stanisławowie.
Drugi cios zadano 14 kwietnia 1945 r., kiedy o świcie opanowano Akademię Teologiczną i Seminarium Duchowne we Lwowie. Niektórych ojców-wykładowców i teologów aresztowano, a resztę „osób w wieku poborowym” (jak powiedziano w raporcie) pod konwojem skierowano do komisariatu wojskowego i powołano do służby wojskowej. Ponad pięciuset młodych mężczyzn, którzy marzyli o tym, by zostać duszpasterzami! Tak zlikwidowano Lwowską Akademię Teologiczną — najwyższą ukraińską cytadelę duchowości.
Dalej rozpoczął się atak radzieckiej władzy na ojców-dziekanów. Ten nie odbywał się już błyskawicznie, lecz za to wytrwale i brutalnie. Partyjni możnowładcy zdążyli już ocenić autorytet dziekanów wśród greckokatolickiego duchowieństwa i chcieli wykorzystać ten bezsporny autorytet jako wpływ na podległe duchowieństwo w zbrodniczym planie zamiany UKGK na Rosyjski Kościół Prawosławny, posłuszny władzy. Autorzy i wykonawcy tego planu zdawali sobie sprawę, że nie będzie to łatwe, dlatego przygotowali bezprecedensowe metody. I oto rok 1945 naznaczony był straszliwym naciskiem na galicyjskich ojców-dziekanów. Organy represji skrupulatnie „opracowywały” osobę każdego dziekana. Oficjalnie miało to być zadaniem utworzonej 28 maja 1945 roku „Grupy Inicjatywnej ds. zjednoczenia greckokatolickiego Kościoła z Kościołem prawosławnym”. W skład trójki kapłanów, którzy utworzyli tę grupę, nie wszedł żaden biskup, żaden ojciec-dziekan. Mało prawdopodobne, by im tego nie proponowano (i to na…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Park lotniczy zreorganizowano w Oficerską Szkołę Aeronautyczną, w której od tego czasu funkcjonowały także oddziały lotnicze. Generał Kowańko pozostawał na swoim stanowisku, będąc już komendantem Szkoły Oficerskiej. Pod jego „skrzydłami” wyrosła plejada znanych w tamtym czasie lotników. Wystarczy wymienić choćby Piotra Niestierowa, który zapisał się w historii światowego lotnictwa jako człowiek, który jako pierwszy wykonał figurę wyższego pilotażu — „pętlę śmierci”. Zbliżała się I wojna światowa. 14 kwietnia 1913 roku Ołeksandr Matwijowycz Kowańko został awansowany do stopnia generała porucznika. Nawet podczas wojny pozostawał niezmiennym komendantem Oficerskiej Szkoły Aeronautycznej, która, pomimo otwarcia szeregu placówek lotniczych, pozostawała główną kuźnią kadr rosyjskiego lotnictwa cesarskiego. Na froncie latali obaj jego synowie — porucznik Ołeksandr Kowańko służył w jednej eskadrze z Piotrem Niestierowem i na własne oczy widział dokonanie pierwszego taranowania powietrznego. Wkrótce porucznik Kowańko trafił do austriackiej niewoli. Los założyciela rosyjskich jednostek aeronautycznych, generała-Ukraińca Ołeksandra Kowańki, ułożył się tragicznie. Po przewrocie październikowym w Piotrogrodzie bolszewicy proponowali mu pozostanie w służbie w Armii Czerwonej. Jednak generał odrzucił tę propozycję, dowiedziawszy się o uwolnieniu syna z niewoli dzięki nowej władzy ukraińskiej. Wraz z ustanowieniem w Ukrainie Hetmanatu Ołeksandr Matwijowycz otrzymał ukraiński paszport i wyjechał do ojczyzny, gdzie dzięki wymianie jeńców wojennych między Austro-Węgrami a państwem ukraińskim udało się sprowadzić tysiące jeńców, wśród których był także syn Ołeksandr. W rosyjskich mediach mówi się o uwolnieniu z niewoli młodszego Kowańki dzięki funduszowi pomocy jeńcom, któremu przewodziła żona Mikołaja II, ale wiadomo, co bolszewicy zrobili z rodziną carską w tamtym czasie. Po krótkiej regeneracji sił Ołeksandr Ołeksandrowycz wstąpił do marynarki wojennej Państwa Ukraińskiego. Nie poparł propozycji dowódcy Chersońskiego oddziału lotniczego Rudniewa, by przelecieć ukraińskimi samolotami na Kubań do „białych”. W placówkach hetmańskich generał Kowańko nie służył, ponieważ miał osłabione zdrowie. Po obaleniu władzy Pawła Skoropadskiego Ołeksandr Kowańko wraz z żoną i córkami przeniósł się do Odessy. Rodzina wynajmowała dwa pokoje przy ulicy Sofijewskiej, obok nich mieszkała rodzina inżyniera kolejowego Vincentiniego, którego córka, Oksana, zostanie żoną Serhija Korolowa. Tutaj generał Kowańko zmarł w Wielkanoc, 20 kwietnia 1919 roku, kiedy miasto zajęły oddziały czerwonego atamana Hryhorjewa. Zgodnie z oficjalną wersją, przyczyną śmierci Ołeksandra Matwijowycza był paraliż serca. Jednak starsza córka generała, której udało się później wyemigrować, twierdziła, że Kowańko zmarł z niedożywienia. Niełatwy los spotkał także rodzinę generała porucznika Ołeksandra Kowańki. Jego młodszy syn, biały oficer, po wojnie domowej powrócił do ojczyzny, mieszkał w Leningradzie, gdzie w 1931 roku został represjonowany w tak zwanej sprawie oficerów gwardyjskich. Starszy syn również wyemigrował do Jugosławii, gdzie zginął w katastrofie lotniczej. Starsza córka Ołeksandra Matwijowycza wraz ze swoim mężem, pułkownikiem lotnictwa Niżewskim, wyemigrowała do Paryża. Pamięć o założycielu lotnictwa zawsze godnie czczono w Odessie. W 1967 roku przestarzały pomnik na drugim cmentarzu chrześcijańskim w formie dwóch śmigieł na grobie Ołeksandra Matwijowycza zastąpiono nowym postumentem. W odnowionych Odeskich Zakładach Lotniczych, w muzealnej ekspozycji zakładowej, czołowe miejsce zajmuje wystawa poświęcona jednemu z założycieli rodzimego lotnictwa Ołeksandrowi Matwijowyczowi Kowańce, który zmarł w Odessie z paszportem obywatela Państwa Ukraińskiego. Pamiętają o swoim rodaku także w Połtawie, w Muzeum Lotnictwa i Kosmonautyki.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl WEŁMOŻKO, krajoznawca Jego przodkowie byli kozakami. Historia ich rodu sięga XVII wieku, w następnym stuleciu Kowankowie zajmowali wysokie stanowiska na Połtawszczyźnie. Za służbę otrzymali ziemię pod Połtawą i posiadłość w samym mieście. Świadczą o tym do dziś nazwy niektórych miejscowości w pobliżu Połtawy: Kowanczyk, Kowańkiwka. I chociaż Ołeksandr Kowanko urodził się w Petersburgu, jego rodzina, według świadectwa córki Warwary Ołeksandriwny Moroko, przechowuje pamięć o Połtawie jako o ziemi przodków. Urodził się Ołeksandr Matwijowycz 16 marca według nowego stylu 1856 roku w Sankt Petersburgu. Jego ojciec — niezamożny szlachcic służbowy, inżynier górniczy Matwij Iwanowycz Kowanko, zmarł w wieku 45 lat, matka — Sofija Ołeksandriwna — z nią ojciec ożenił się, przebywając na studiach w Niemczech. Ojciec musiał często jeździć ze stolicy do kopalń Wschodniej Syberii, doglądać szybów, eskortować karawany z metalami szlachetnymi. Był urzędnikiem do zadań specjalnych przy generał-gubernatorze Wschodniej Syberii. Tak wytężona praca podważyła zdrowie Matwija Iwanowycza. Sofija Ołeksandriwna została sama z dziewięciorgiem dzieci. Dzięki pomocy krewnych, przede wszystkim ojcowskich rodzonych braci, wszystkie dzieci otrzymały dobre wychowanie i wykształcenie, w tym także Ołeksandr. Znał kilka języków obcych, pisał wiersze, grał na fortepianie, malował olejami, rzeźbił w drewnie. W Ermitażu znajduje się kolekcja kilkuset dzwonków, zebranych przez Ołeksandra Matwijowycza. Uczył się Ołeksandr w 1. Sankt-Petersburskim Gimnazjum Klasycznym, w 1875 roku dobrowolnie wstąpił do wojska jako jednoroczny ochotnik, po czym wstąpił do Mikołajewskiej Inżynieryjnej Szkoły Wojskowej. Lata nauki i początku służby wojskowej Ołeksandra Matwijowycza przypadły na wojnę rosyjsko-turecką 1877—1878 lat. Jako młody oficer brał udział w działaniach wojennych, budował przeprawy i umocnienia dla wojsk rosyjskich. Po wojnie Ołeksandr Matwijowycz kontynuował pogłębianie swojej wiedzy fachowej, ukończył kursy galwaniczne, wkrótce został mianowany dowódcą drużyny galwanicznej batalionu, niewielkiej liczebnie, ponieważ zajmowała się nowym w tamtym czasie opracowaniem min podwodnych. Wszystkie nowe wynalazki wybuchowe, przeznaczone do prowadzenia wojny minowej na wodzie, wypróbowywano na Morzu Czarnym. Właśnie dlatego wszystkie ciepłe miesiące Ołeksandr Kowanko ze swoją drużyną przebywał w Odessie, do dyspozycji kierownika min podwodnych portów czarnomorskich. Ale ciekawa praca morska nie dawała młodemu oficerowi Kowance pełnej satysfakcji. U Ołeksandra Matwijowycza zrodziła się myśl o wykorzystaniu balonów do prowadzenia rozpoznania, obserwacji, łączności. Swoje idee wyłożył w formie raportu carowi Aleksandrowi III, projekt ten wzbudził zainteresowanie w kołach wojskowych i został poparty przez władzę carską. W 1884 roku utworzono komisję ds. wykorzystania aeronautyki, poczty gołębiej i wież strażniczych w warunkach wojennych, w której gwardii podporucznik Kowanko objął stanowisko referenta. Komisji przewodniczył generał Boreskow. Wkrótce porucznikowi Kowance pozwolono stworzyć eksperymentalną kadrową drużynę wojskowych aeronautów i wykonać dla warunków wojennych pierwsze balony. Właśnie od tego roku stał się dowódcą pierwszej w armii Imperium Rosyjskiego jednostki lotniczej. Wypróbowywano aerostaty, przechodzili szkolenie pierwsi rosyjscy lotnicy, rozważano osiągnięcia aeronautów za granicą. W 1890 roku drużynę zreorganizowano w Szkolny Park Aeronautyczny, który pozostał w Pałacu Pawła I w Gatczynie. Dawna rezydencja surowego cara stopniowo przekształcała się w kuźnię kadr lotniczych. Gwałtowny rozwój aeronautyki w Rosji w dużej mierze był uwarunkowany zdolnościami Ołeksandra Kowanki. W dziedzinach technicznych był człowiekiem bardzo erudycyjnym, a znajomość języków obcych pozwoliła szybko nawiązywać kontakty z aeroklubami całego świata. Ołeksandr Matwijowycz szybko przyswajał nowinki i przekazywał je swoim uczniom, mimo niebezpieczeństwa własnoręcznie wypróbowywał wszystkie nowe statki powietrzne, czasami dokonując lądowań w najbardziej nieoczekiwanych miejscach: na dachach domów, drzewach, wodzie. Z czasem utworzono jeszcze 7 oddziałów aeronautycznych w innych miastach imperium, na czele których stanęli wychowankowie Kowanki. Dzięki wsparciu O. M. Kowanki w 1887 roku przygotowano lot balonu do obserwacji naukowych (zaćmienia słońca i przeprowadzenia szeregu eksperymentów naukowych), które wykonał słynny uczony Dmytro Iwanowycz Mendelejew. Z powodu przeciążenia balonu Ołeksandr Matwijowycz przeprowadził dokładny instruktaż z uczonym i lot przebiegł pomyślnie. Lot trwał dwie godziny, a balon osiągnął wysokość 3550 m, pokonując odległość 90 km. Był to pierwszy lot w celach naukowych balonem. W tym samym roku Kowanko ożenił się z Jelizawietą Popową — córką znanego szkutnika, admirała Andrija Ołeksandrowycza Popowa. Ołeksandr Matwijowycz i Jelizawieta Andrijiwna mieli siedmioro dzieci. Mijały lata. Wytrwała praca zabierała wiele sił i energii Ołeksandra Matwijowycza. Nie zważał na stopnie i nagrody. W 1891 roku Kowanko został sztabskapitanem, w 1895 — kapitanem, w 1898 — pułkownikiem gwardii. Lecz mimo gwałtownego wzlotu Kowanki-wojskowego, sprawa aeronautyki nie znajdowała należytego wsparcia w społeczeństwie. Uważano, że balony są zdolne jedynie zabawiać zamożną publiczność — i nic więcej. Tylko w działaniach bojowych można było udowodnić prawo do istnienia aerostatów. Taka okazja nadarzyła się dopiero podczas wojny rosyjsko-japońskiej 1904—1905
lat. 19 lipca 1904 roku car Mikołaj II wyraził zgodę na sformowanie i wysłanie na wojnę Wschodniosyberyjskiego batalionu aeronautycznego. Na jego czele stanął pułkownik Kowańko, a w skład batalionu jako pilot-obserwator wchodził jego najstarszy syn Aleksander. Podczas wojny dywizjon aeronautyczny Kowańki prowadził rozpoznanie i obserwację ruchów przeciwnika, zapewniał łączność między wojskami i tym podobne. Z wojny Aleksander Kowańko powrócił z odznaczeniami bojowymi, a z czasem otrzymał stopień generała majora, stając się pierwszym generałem lotnictwa. Aleksander Matwijowycz powrócił do Gatczyny, gdzie ponownie objął dowództwo nad swoim Szkolnym parkiem aeronautycznym. Zbliżały się czasy podboju nieba przez samoloty. I choć Kowańko miał już 50 lat, a młodzi oficerowie-piloci uważali go za konserwatystę w dziedzinie aeronautyki, generał przewidywał rozwój lotnictwa. Kiedy pojawiły się pierwsze sterowce, wydawał wytyczne dotyczące ich właściwego wykorzystania. A wraz z pojawieniem się samolotów Aleksander Kowańko przestrzegał przed ślepym szacunkiem dla zagranicznych konstruktorów lotniczych. Generał uważał, że przyszłość lotnictwa należy do dużych, wielosilnikowych samolotów. Właśnie dlatego, gdy w Kijowie pojawił się młody konstruktor Igor Sikorski, Aleksander Matwijowycz był jednym z pierwszych, którzy docenili jego talent. Aleksander Matwijowycz wielu ludzi po raz pierwszy posadził nie tylko w balonie, ale i za sterami samolotu. Pierwszą kobietą-pilotem została jego starsza córka. Na niebie latali także synowie generała. Z Igorem Sikorskim pracował jeden z ulubionych uczniów Kowańki, jego zięć Wołodymyr Nyżewski. Czasami za własne pieniądze Aleksander Matwijowycz kupował nowe statki powietrzne, finansowo wspierał młodych konstruktorów. To właśnie dzięki jego wsparciu fascynacja samolotami stopniowo stała się masowa. Często, pomimo wieku, Aleksander Kowańko sam testował nowe wzory aerostatów i samolotów. Czasami świadomie ryzykował życie, zwłaszcza gdy w grę wchodziły zasady. Tak oto w 1909 roku na rozkaz zarządu inżynieryjnego park lotniczy sprzedał Sankt-Petersburskiemu klubowi aeronautycznemu aerostat. Członkowie klubu wzbili się na nim w niebo, jednak nie poradzili sobie ze sterowaniem i ulegli katastrofie. W rezultacie generała Kowańkę oskarżono o celową sprzedaż niesprawnego aerostatu petersburskim miłośnikom aeronautyki. Aleksander Matwijowycz wziął ten aerostat, napełnił go tym samym gazem i w najbardziej niesprzyjających jesiennych warunkach wzbił się w niebo. Odbył udany przelot i choć wylądował w zimnych wodach Ładogi, zademonstrował pełną sprawność aerostatu. Latem Aleksander Matwijowycz wziął udział w pracach pierwszego zjazdu aeronautycznego, który odbywał się w Odessie przy wsparciu prezesa odeskiego aeroklubu Anatra. 4 sierpnia 1910 roku Szkolny park aeronautyczny. 20 kwietnia minęło 100 lat, odkąd w Odessie po ciężkiej chorobie zmarł wybitny wynalazca i pilot-aeronauta, założyciel aeronautyki na terenach byłego imperium, pierwszy generał lotnictwa, potomek sławnego kozackiego rodu Aleksander Matwijowycz Kowańko.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr SKRYNCZENKO Gdybym choć trochę przeniósł na papier koloryt Huculszczyzny i zapach Karpat… Mychajło Kociubynski Jednak niełatwy los spotkał obu artystów. Swoją huculską baśń Mychajło Kociubynski ukończył zaledwie na dwa lata przed śmiercią: przedwcześnie odszedł z życia w wyniku ciężkiej choroby. A Serhij Paradżanow musiał do ostatniej kropli wypić gorzki kielich cierpień i pokonać swoją drogę krzyżową. Lecz oczarował ich niezwykły karpacki kraj, jego legendy i baśnie, gdzie przecięły się kiedyś ich twórcze drogi. Legendy i baśnie karpackiego kraju „Największy dramat mojego życia — to niemożność poświęcenia się całkowicie literaturze…” — pisał Mychajło Kociubynski. Większość swoich utworów musiał wydawać za granicą Imperium Rosyjskiego — w Austro-Węgrzech, gdzie znali go i szanowali Iwan Franko, Wasyl Stefanyk oraz inni wybitni działacze ukraińskiej emigracji literackiej. Wszak dla wielu w Czernihowie Mychajło Kociubynski był tylko urzędnikiem gubernialnego ziemstwa, który miał żonę, czworo dzieci i własny domek przy ulicy Siwierańskiej… M. Kociubynski urodził się w Winnicy 17 września 1864 roku. Rozmarzony chłopiec, ulubieniec całej rodziny, dorastał jako prawdziwie szczęśliwe dziecko. Marzył o uniwersytecie, ale nie wyszło: oślepła matka i odszedł z rodziny ojciec. Trudna sytuacja materialna zmusiła 19-letniego młodzieńca do zostania głową rodziny i jej żywicielem, zarabiania na utrzymanie prywatnymi lekcjami. Oprócz korepetycji, rozpoczyna Mychajło swoje pierwsze kroki na niwie literackiej. Jednak pojawiało się niemało problemów z wydawaniem utworów, gdyż na terenach Imperium Rosyjskiego literatura ukraińska uważana była za „literaturę drugiej kategorii”. Podróż do Lwowa w maju 1890 roku zapoczątkowała współpracę pisarza z zachodnioukraińskimi wydawnictwami. Jednak największe znaczenie dla niego miała znajomość z Iwanem Franką, która przerodziła się z czasem w wielką przyjaźń i sprzyjała krystalizacji twórczego talentu obu pisarzy. Obaj artyści nie tylko aktywnie korespondowali, ale i nie raz spotykali się we Lwowie oraz na wypoczynku w Karpatach, w huculskiej wsi Kryworównia, która zyskała w tamtym czasie sławę „Ukraińskich Aten”, gdzie zbierali się przedstawiciele literacko-artystycznej elity Ukrainy. Dopiero latem 1911 roku udało się Kociubynskiemu zawitać w Karpaty, o czym świadczą jego słowa: „Chcę się nasycić”, czyli nacieszyć pięknem przyrody i tajemniczym światem Huculszczyzny. Poczucie baśniowości karpackiego życia, pragnienie napisania o „niezwykłym baśniowym ludzie” — Hucułach, nie opuszcza pisarza. Studiuje on ich życie, zwyczaje i obyczaje, przesiąka duchem górskiej przyrody, spędza cały czas na wędrówkach w górach, wracając z połonin z naręczami kwiatów, poznaje miejscowych mieszkańców. Oto tak rodziły się jego kultowe „Cienie zapomnianych przodków”. Mychajło Kociubynski Jak prawdziwie odtworzył on język, kulturę i obyczaje Huculszczyzny — jakby urodził się i wychował wśród Karpackich gór. Lecz pisarz dąży do odkrycia wewnętrznego świata swoich bohaterów, ich psychologii. To upodabnia jego twórcze poszukiwania do najlepszych tradycji europejskiego piśmiennictwa tamtego czasu — impresjonizmu. W głębokim realizmie i sile typizacji Kociubynskiego przekonuje się każdy, kto odwiedził Huculszczyznę nawet pół wieku po autorze „Cieni zapomnianych przodków”. I pierwszym, który pojął to i odtworzył poetyckie słowo Kociubynskiego na ekranie kinowym, był wielki ukraiński reżyser Serhij Paradżanow. Czarodziej ukraińskiej kinematografii W jego życiu wszystko działo się „jak w kinie”. Niczym gwiazda z innej galaktyki, wdarł się on w świat kinematografii swoim filmem „Cienie zapomnianych przodków”, a potem — światowa sława i represje ze strony władzy, lata uwięzienia oraz wstawiennictwo światowej elity, fani i zwolennicy wokół niego, ekstrawaganckie wybryki. Godne podziwu, jak zdolny był przeżyć ten epatujący i nieokiełznany człowiek całe swoje życie wbrew zdrowemu rozsądkowi i ogólnie przyjętym normom zachowania. Nieprzeciętna osobowość Serhija Paradżanowa, począwszy od pochodzenia. Jego rodzice, ormiańscy uchodźcy z Turcji, znaleźli się w Gruzji, gdzie też urodził się on 9 stycznia 1924 roku. Długa była jego droga do sztuki filmowej: rozpoczynała się w Tbilisi, a potem w Moskwie, we WGIK-u, dokąd przeszedł z Konserwatorium Moskiewskiego. Według wspomnień Heorhija Jakutowycza, wszystko zaczęło się od kijowskiej wystawy Fedora Manajła, oryginalnego artysty z Użhorodu. Reżyser zachwycił się utworem Kociubynskiego i odkrył dla siebie nieznany świat Karpat. Godne podziwu, jak Serhij Paradżanow, Ormianin z pochodzenia, był zdolny do głębokiego zanurzenia w organiczność ukraińskiego charakteru narodowego. Nieposłuszny w myśleniu, tworzył wbrew kanonom socrealizmu i zewnętrznym okolicznościom. Dojrzał już do jakościowo innej sztuki, do estetycznego odkrycia swojego kina. Fala aktywności społecznej zbiegła się z możliwościami artystycznymi, poziomem talentu i ambicjami wielu artystów, którzy zgromadzili się wokół idei ekranizacji „Cieni…”: to Jurij Illenko, Łarysa Kadochnykowa, Iwan Mykołajczuk, Lidija Bestajewa, Iwan Czendej, Heorhij Jakutowycz, Myrosław Skoryk, Spartak Bahaszwili i inni. Film rodził się ciężko, nawet dramatycznie, gdyż dla odtworzenia baśniowego utworu Kociubynskiego językiem kina trzeba było odnaleźć nowe metafory ekranowe, które pomogłyby stworzyć nowe zjawisko artystyczne. Zbyt niezwykły był materiał, zbyt wysoko postawiono poprzeczkę estetycznego zrozumienia pierwowzoru, zbyt nieprzeciętny zebrał się zespół twórczy. Co więcej, pracę utrudniały spory między reżyserem a operatorem Jurijem Illenkiem. Konflikt, który powstał między nimi, bazował, zapewne, nie tylko na gruncie twórczych rozbieżności, ale i na wybuchowych temperamentach tych dwóch wybitnych osobowości. Do scen masowych zaproszono do wystąpienia wyłącznie Hucułów, którzy wnieśli do obrazu odpowiedni typ, autentyczność zachowania i stroju. Szczególne miejsce zajmuje nowatorska praca z kolorem dzięki sztuce operatorskiej Jurija Illenki. Jednak chyba najważniejsza była niezwykła organiczność w filmie Iwana Mykołajczuka — wykonawcy głównej roli. W pierwszych sekundach zdjęć Iwan wywrócił wyobrażenie o wizerunku głównego bohatera. „…Młody, strasznie przejęty, promieniał niezwykłym światłem…” — wspominał Serhij Paradżanow. Oto tak reżyser-Ormianin stworzył kinematograficzny pomnik huculskiej kultury. Z wejściem na ekrany filmu Serhija Paradżanowa „przykryła” światowa sława, a „Cienie…” zaczęły zbierać żniwo uznania, między innymi otrzymały nagrodę na międzynarodowym festiwalu filmowym w Mar del Plata (Argentyna). Do Kijowa napływały wiadomości o nowych nagrodach, w szczególności w Rzymie (festiwal festiwali) — Puchar festiwalu, nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej 1966 roku za najlepszy film zagraniczny, w Salonikach — najwyższa nagroda — Złoty medal za najlepszą reżyserię, honorowe dyplomy w Melbourne i Sydney. Żaden film na świecie do dzisiaj nie został uhonorowany taką liczbą nagród, medali i dyplomów.
Michajło Kociubynski odszedł 12 kwietnia 1913 roku. Los obszedł się z nim bezlitośnie — zaledwie 48 lat było mu dane przeżyć. Gazeta „Rada” donosiła, że w żałobnej procesji wzięło udział ponad trzy tysiące ludzi. Wybitnemu artyście poświęcił Ołeksandr Ołeś swoje natchnione poetyckie wersy „Nad grobem M. M. Kociubynskiego”… …Premiera „Cieni…”, która odbyła się we wrześniu 1965 roku z okazji 100-lecia urodzin Michajła Kociubynskiego w kinie „Ukraina”, przerodziła się w akcję polityczną, kierowaną przez pisarza Iwana Dziubę i wspieraną przez dziennikarza Wiaczesława Czornowiła oraz młodego poetę Wasyla Stusa. To oni wezwali obecnych na sali do protestu przeciwko represjom politycznym w ZSRR. Jednakże za „reżysera skandalu” władze uważały właśnie Paradżanowa, którego obwiniono o wszystko. Władza zemściła się na reżyserze później — na początku lat 70. więzieniami i latami twórczego przestoju. Serhij Paradżanow zmarł 21 lipca 1990 roku w Erywaniu. Pochowano go w miejscowym panteonie między grobami kompozytora Arama Chaczaturiana i pisarza Williama Saroyana. A potem los jakby oprzytomniał i przyniósł artyście liczne nagrody, w tym tytuł ludowego artysty Ukrainy w roku śmierci, a rok później — Nagrodę im. Szewczenki. Na fasadzie 8-piętrowego kijowskiego budynku, przy prospekcie Zwycięstwa 1, pojawiła się tablica pamiątkowa z napisem: „Tu mieszkał wielki ukraiński reżyser Serhij Paradżanow, 1962—1974”. A stamtąd łatwo dotrzeć do Studia Filmowego im. O. P. Dowżenki, aby złożyć kwiaty u stóp brązowego Mistrza — pomnika na marmurowym postumencie. W kompozycji rzeźbiarskiej znajduje się łuk z głową Serhija Paradżanowa, a pod nim — twarze słynnych bohaterów „Cieni…” — Iwana i Mariczki — twarze Iwana Mykołajczuka i Łarysy Kadocznikowej. „…Nie dla mnie pomnik, a dla świata Paradżanowa! — uśmiecha się Łarysa Walentyniwna. — Niech zazdroszczą! Wszak zagrałam w najlepszym filmie o huculskich Romeo i Julii”. Ziemskie drogi obu artystów zakończyły się daleko od Karpat, ale zauroczyły ich legendy i baśnie karpackiego kraju. Prochy Kociubynskiego spoczęły w ziemi czernihowskiej, a niespokojna dusza Paradżanowa jeszcze dziś nie zaznaje spokoju. Szybuje ona, biedaczka, ponad górami karpackimi, bo mało jej Kaukazu, dlatego pragnie innych — kosmicznych przestrzeni, innych światów, nowej piękności… W historii literatury ukraińskiej Michajło Kociubynski pozostał niedoścignionym mistrzem słowa, subtelnym stylistą i najlepszym impresjonistą, a jego łabędzim śpiewem i arcydziełem ukraińskiego piśmiennictwa stała się powieść „Cienie zapomnianych przodków”. Zakochany w karpackim kraju pisarz odtworzył baśniowy koloryt Huculszczyzny, z jej zdumiewającym duchem górskiej przyrody i tajemniczym ludem, jego zagadkowym światem duszy i odwiecznym doświadczeniem dalekich przodków. „Ten dziki, śpiewny kraj wielu próbowało opisywać, — zauważał krytyk Maksim Bohdanowicz, — ale nikt nie zrobił tego z taką doskonałością, jak Kociubynski”. Drugie narodzenie „Cieni zapomnianych przodków” nastąpiło pół wieku później, kiedy poetyckie słowo Kociubynskiego ożyło na ekranie kinowym dzięki Serhijowi Paradżanowowi, który stworzył jedno z najwybitniejszych arcydzieł światowej kinematografii, co przyniosło jego twórcy liczne nagrody i wyróżnienia na prestiżowych międzynarodowych forach i festiwalach. Serhijowi Paradżanowowi przyszło pokonać swoją drogę krzyżową.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stworzyła bardzo stylowe kostiumy. Spektakl otrzymał „Kijowską Pektoralną”, przez dwa i pół roku był w repertuarze teatru. Teraz pojawia się możliwość jego wznowienia. Od 21 do 26 maja w naszym teatrze odbywać się będzie „Tydzień w Operze Kijowskiej, czyli Muzyka dla dorosłych”. Będzie tam również „Traviata”. Praca nad tym spektaklem to ważny etap w moim życiu. Były też inscenizacje dla dzieci: „Mądrala” Carla Orffa, „Przygody Hucka Finna” Żanny i Lewka Kołodubiwów, „Operowy alfabet, czyli w poszukiwaniu zgubionych nut”. Jeden z projektów nosił tytuł „Cały świat to Szekspir”. Wystawiłem kilka koncertów świątecznych, jeden z programów koncertowych poświęciłem UPA. A jedną z ostatnich prac stała się „Cyganeria” G. Pucciniego, która również otrzymała nagrodę „Kijowska Pektoralna” jako najlepszy spektakl muzyczny 2017 roku. Bardzo kocham muzykę. Nie zaczynam pracy, jeśli jest to nieciekawa muzyka. Jednak dla mnie ważna jest nie tylko muzyka, ale i to, jak artyści zdołają ją wykonać. Przyznam, że swego czasu ułożyły się niełatwe relacje z byłym kierownictwem teatru na czele z panem Szczurem. Mieli dziwny pomysł, by wygonić z teatru wszystkich profesjonalistów. Najpierw wzięli się za reżyserów, nie przedłużyli kontraktów mnie i Dmytrowi Todorukowi. Potem rozpoczęli wojnę z główną artystką plastykiem Ludmyłą Nahorną i główną chórmistrzynią Anżełą Masłennykową. Dzięki Bogu, wszystko się zmieniło! Dzisiaj jest możliwość pracy. Chociaż nie jest to główne miejsce pracy, ale zapraszają, i to cieszy. — Ma Pan również doświadczenie w pracy z Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrem Operetki. — Taka współpraca odbyła się dzięki dyrektorowi generalnemu-dyrektorowi artystycznemu tego teatru Bohdanowi Strutyńskiemu. Długo nosił się z pomysłem wystawienia jednoaktowej opery G. Donizettiego „Dzwonek”, szukał reżysera, który zdoła wcielić ją w życie. Zaprosił mnie na rozmowę, dał miesiąc do namysłu. Przemyślałem i przyszedłem z już gotowym pomysłem. Spodobał się. Spektakl jest popularny, grany przy pełnych salach. Mam też nowe pomysły dotyczące współpracy z Narodową Operetką. Mam nadzieję, że w perspektywie zdołam je zrealizować. Mam niemało planów twórczych. W szczególności w Odeskiej Operze Narodowej pracuję nad wielkim koncertem ze znanym śpiewakiem Jurijem Hodo. W Narodowej Filharmonii Ukrainy chcę wystawić koncert z utworów Mozarta. Obecnie tego wybitnego kompozytora jeszcze mało znają na Ukrainie. Również wiele chciałbym zrobić w Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży.Alfi o odrobinie szczęścia. Roman przeistacza się z dobrego pijaka w chytrego handlarza, który swoim światopoglądem w końcu zdobywa sobie miejsce pod słońcem. Jego partnerzy Lidija Diaczenko i Wiktor Nademianow po prostu, jak nierozłączna para, tworzyli całkowicie samowystarczalną grupę. Serhij Sklarenko w roli gbura Higginsa i Mykoła Mołodyka, który wcielił się w Pickeringa, byli tym plusem i minusem, które dają ładunek spektaklowi. Sztywny i brutalny Serhij nie tylko bił się o to, żeby „Deszcze w Atenach przeważnie padały w dolinach”, ale i próbował, prawda, bez sukcesu, oponować tradycyjnej angielskiej szlachetności postaci Mołodyki. I wreszcie Wiktorija Łozynśka-Matwijenko. Zobaczyliśmy ją w głównej roli i mogliśmy poczuć nieprzeciętny talent. „Dziewczynka” tak kolorowo sprzedawała „kwiatuszki”, że chciało się wybiec na scenę i kupić bukiecik. A partia „Deszcze w Atenach…”? Wyższa klasa. Emocje i energia od niej po prostu rozchodziły się koncentrycznymi kręgami. Udała jej się Eliza. Mamy nadzieję, że drugi skład spektaklu też zachwyci widza. Spektakl wziął w niewolę i nie puszczał. Orkiestra w dosłownym i przenośnym sensie słowa odegrała swoją ważną rolę. Dyrektor generalny Bohdan Puszczak, który dyrygował podczas spektaklu orkiestrą, powierzył inscenizację „Pigmaliona” Tarasowi Mazurowi i nie przeliczył się.Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Nadiji ISZCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
— Jak powstał zamysł spektaklu? — Kiedyś wrócił z Niemiec mój dobry przyjaciel Andrij Masłakow. Grał w tej operze w jednym z niemieckich teatrów. Powiedział: „Witaliju, bardzo fajna opera, zobacz”. I podarował mi klawir. Ten klawir przeleżał u mnie siedem lat. Kiedy pojawiło się pytanie, żeby zrobić coś nowego, ciekawego, przypomniałem sobie o tej operze. Istnieje kilka redakcji opery „Viva la mamma”. I zrobiliśmy swój wariant. Coś skorygowaliśmy, coś dodaliśmy. Wspaniały przekład na język ukraiński wykonał Dmytro Todorjuk. Wyszła redakcja, zrobiona specjalnie dla tego teatru. Mnie jako reżysera opera zainteresowała swoją aktualnością. Temat stosunków między kierownictwem teatru a śpiewakami, między śpiewakami, stosunków reżyserów i dyrygentów, poetów-librecistów i kompozytorów. Czyli wszystko, co dzieje się w teatrze. Kiedy zaczęliśmy zapoznawać się z utworem dokładniej, zrozumieliśmy, że jest tam bardzo ciekawa postać — to sama mama Agata. Uosabia ona w sobie cały teatralny nieład, jak i kompleks wszystkich problemów i radości. On jest w mamie i ona zaczyna zarządzać całą sytuacją w teatrze. Ona jest i dyrektorem, i śpiewakiem, i reżyserem. Mieliśmy przekład i klawir, a także półtora miesiąca do wyznaczonej premiery. I musieliśmy wszystko robić równolegle — śpiewy, mizansceny, próby, wpisywać tekst do klawiru. Było ciekawie, czy zdążymy wszystko zrobić w tak krótkim odstępie czasu. Na miesiąc przed premierą zapytaliśmy o to siebie nawzajem z dyrygentem-realizatorem Serhijem Hołubnyczym. I zdążyliśmy. Rolę mamy Agaty wykonuje Andrij Honiukow. Zapraszają go do śpiewania w wielu teatrach świata. Rolę Mamy wykonuje też solista teatru Serhij Makiienko. To bardzo perspektywiczny baryton. Gdyby nie było Serhija, to być może nie podjęlibyśmy się tego projektu. Na szczególną uwagę zasługuje partia primadonny, którą w spektaklu wykonuje prima naszego teatru Daria Łytowczenko. Ma wspaniały głos i piękny tembr oraz jest znakomitą aktorką. Bardzo przekonująco zagrali nasi artyści Ołeksandr Charłamow (Poeta), Jewhen Małofiejew (Maestro), Ołeksandr Wozniuk (Niemiecki śpiewak), Roman Leszczow (Prokolo), Daria Mykołenko (Luigia). Zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Nahorna stworzyła piękne rozwiązanie scenograficzne i stylizowane, bardzo ładne kostiumy. Na scenie można zobaczyć teatr szczebla rejonowego z niezwykle wielkimi ambicjami. Rzucają się w oczy... Kostantyn KLYMCZUK. Wystawianie klasyków światowej dramaturgii jest trudne i bardzo odpowiedzialne. Można „naskubać” cytatów i rozwiązań reżyserów-poprzedników i zbierać owoce swojej działalności. Ale realizator z sumieniem nigdy nie stanie się epigonem i będzie wytyczał własną drogę w sztuce. Taras Mazur pewnie kroczy właśnie tą drugą ścieżką. Reżyser Taras Mazur przed premierą denerwował się, ale trzymał się dzielnie: „Bardzo podoba mi się rozwiązanie scenograficzne spektaklu, które zostało zrobione tutaj. Po raz pierwszy angażujemy orkiestrę teatru na scenie od początku do zakończenia spektaklu. Wszystkie piosenki wykonują na żywo. Prób było mało, a aktorzy z muzykami denerwują się o wynik”. Wreszcie kulisy się rozsunęły — i przed publicznością ukazał się Londyn początku XX wieku. Lakoniczne i stylowe dekoracje pozwoliły każdemu po mejerholdowsku domalować w wyobraźni miejsce wydarzeń. Aż tu nagle londyński obwieś. Tak, tak, ograno obraz Małego Charliego, ale przecież nie zapominajmy o tym, że sir Charles Chaplin urodził się i wychował właśnie w Londynie. Wład Krasikow subtelnie podkreślił swoim rozrabianiem komiczne i dramatyczne momenty sztuki. Epoka wiktoriańska. Nad imperium nigdy nie zachodzi słońce. Jest w nim miejsce dla dzielnych, przedsiębiorczych i szlachetnych ludzi (pułkownik Pickering), „śmietanki towarzystwa” (pani Eynsford-Hill, Freddy), naukowców (Henry Higgins)… A oto dla tych, którzy osiągnęli „szczyty londyńskiego dna”, miejsca na święcie życia nie ma. Ale nie widać niedoróbek. Ale to zostało zrobione celowo, przecież według fabuły trwa proces pracy nad nowym spektaklem. — W wielu ukraińskich teatrach dzisiaj opery zachodnich kompozytorów wystawiają w języku oryginału. A Pan dał pierwszeństwo ukraińskiemu przekładowi. — To moje zasadnicze stanowisko. Wydaje mi się, że właśnie komedia powinna być wystawiana w języku kraju, w którym będzie grana. Przecież komedia wymaga momentalnej reakcji publiczności na jakiś żart. Gdyby opera szła w języku oryginału i widzowie czytaliby tekst na ekranie, byłaby spowolniona reakcja i to hamowałoby cały proces. — Jaką główną myśl próbował Pan przeprowadzić jako reżyser-realizator? — Reżyserski zamysł może zmieniać się od początku realizacji do jej zakończenia. Był zamysł pokazania prostych stosunków poprzez bardzo skomplikowany materiał muzyczny. Przede wszystkim był to eksperyment na aktorach właśnie jako śpiewakach, staraliśmy się maksymalnie wykorzystać ich możliwości. Nadzadanie — żeby było śmiesznie, aby widzowie co sekundę się śmiali. Jestem bardzo zadowolony z naszej pracy. Oczywiście, są pewne momenty. Coś tracimy, ale coś też zyskujemy. To, co nie wychodziło na próbie, udało się na premierze. I to jest wspaniałe. Cieszę się, że spektakl pojawił się właśnie w tym teatrze. Dzięki dyrektorowi-kierownikowi artystycznemu teatru Petrowi Kaczanowowi mamy możliwość pracować bardzo lekko i spokojnie. Takiej możliwości nie było przez ostatnie pięć-siedem lat. — Pański los twórczy związany jest z Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrem Opery i Baletu od 2011 roku. Co udało się zrobić w tym czasie? — Pierwszą była „Traviata” G. Verdiego, którą przygotowywaliśmy na tournée do Szwajcarii. To była klasyczna realizacja. Dalej była uwspółcześniona „Traviata”, którą wystawialiśmy już dla naszej sceny. Projekt miał nazwę: „Traviata” — sto lat do przodu od napisania”. To był taki ruch, żeby przyciągnąć widza, zwłaszcza młodzież. Projektantka Anżela Łysy... Repertuar Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży niedawno wzbogacił się o komiczną operę Gaetano Donizettiego „VIVA LA MAMMA (Niech żyje mama!), albo TEATRALNE PORZĄDKI I NIEPORZĄDKI”. O pracy nad nowym spektaklem rozmawiamy z reżyserem-realizatorem Witalijem Palczykowem.
Tłumaczenie maszynowe
Po obejrzeniu premierowego pokazu spektaklu „Moja czarująca Lady” na scenie Kijowskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. P. K. Saksaganskiego podszukałem słowo, którym można by scharakteryzować to, co się wydarzyło. I znalazłem: „Hacko!” Dokładnie tak, z wykrzyknikiem.
przepaść przecież ani za grosz (a ten grosz, o jakże stosowny) zdecydowanej Elizie, jej radosnemu ojcu Alfiemu Doolittle, jego konkubinie i reszcie mieszkańców East Endu? Dlatego każdy zaczyna walczyć o swoje szczęście, a ta walka wciąga wszystkie postacie w jaskrawe widowisko. Dawno nie widzieliśmy tak barwnego i fantazyjnego Romana Wdowykę, który zapamiętale tańczy i śpiewa piosenkę
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy prezentuje ekspozycję dzieł jednego z koryfeuszy współczesnej ukraińskiej scenografii, członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy, Ihora Nesmijanowa. Malarz i scenograf. Oprócz scenografii i malarstwa Ihora Nesmijanowa, zwiedzający wystawę mają okazję dowiedzieć się więcej o samej kuchni artystycznej oprawy spektakli. Na przykład w spektaklu „Hamlet” W. Szekspira (reżyseria E. Mytnycki) na scenie znajdowały się tylko kufry — metalowe skrzynie teatralne na kostiumy i rekwizyty. Przekształcały się one w tron, łóżko, grób biednego Yoricka, zatoczkę, w której tonie ukwiecona liliami Ofelia… Z każdą śmiercią kolejnej postaci liczba kufrów rosła. W finale wszystkie kufry zamieniły się w cynkowe trumny, a przestrzeń sceniczna w cmentarz. Podstawą rozwiązania scenograficznego spektaklu „Wróg ludu (Doktor Stockmann)” H. Ibsena (reżyseria J. Vaitkus) stały się zwykłe plastikowe butelki z wodą mineralną. Z nich zbudowano ogromną, na całą wysokość lustra sceny, kaskadę — błyszczący i mieniący się wieloma fasetami żyrandol-wodospad, symbol dobrobytu małego kurortu, gwarancję pomyślności jego mieszkańców. Przestrzeń pijalni wód otoczona jest ujęciami z tryskającą wodą. Żyrandol nieustannie wylewa tysiące kropel uzdrawiającej wody dla pacjentów i gości pijalni. Basen pod tym wodospadem napełnia się wodą niczym płynnym złotem, które obiecuje mieszkańcom miasteczka nadzieję na sukces i dostatek. Ale główny lekarz pijalni odkrywa, że woda jest zatruta… W finale basen ze „złotem” zamienia się w śmietnik ze zniszczonym żyrandolem — stertą brudnych butelek, które niedawno z powodzeniem grały rolę kryształu. Wraz z nimi upadły marzenia o dobrobycie i nadzieje na lepszą przyszłość… Obok znajduje się opowieść o scenografii spektaklu R. Fendiowa „Gry kobiece” („Gry kobiece na temat Mozarta i Salieriego”) — reżyseria O. Lisoweć. Spotykając się przy leczniczym źródle modnego kurortu, dwie czarujące damy zawzięcie próbują udowodnić swoją wyższość w życiu geniusza. Ten pojedynek rozgrywa się w otoczeniu żywej wody: na małej scenie wodospad z mnóstwa kropel, które w świetle reflektorów niczym lśniące diamenty kapie ze zwykłych przezroczystych torebek do basenu przez cały czas trwania spektaklu. Dźwięk kropel przenika muzykę Mozarta. Na lustrzanym blacie — piramida z 300 kryształowych kieliszków z wodą — odbija światło na całą scenę i strefę widzów. Kiedy bohaterki biorą sobie po kieliszku, w ich dłoniach przezroczysta woda nabiera czerwonego koloru. Do spektaklu „Manon Lescaut” według powieści opata Prévosta (reżyseria J. Pohrebnyczko) na małej scenie teatru zbudowano małą scenę starodawnego teatru, na której od kilku lat rozgrywana jest historia miłości Manon Lescaut. Wokół toczy się życie, wybuchają wojny i epidemie, mijają epoki, ale zawsze przychodzą widzowie, których serca i dusze porusza ten tragiczny wątek. Przed nimi zmieniają się sentymentalne obrazy miejsc akcji. Namalowane na płótnie i nawinięte na obracający się bęben, są one stare, zacerowane, przetarte od częstego używania w niezliczonych spektaklach. A na granicy sceny, przed współczesnymi widzami — piaszczysty pagórek i krzyżyk ze szpady kawalera des Grieux — grób Manon. Ekspozycja opowiada również o scenografii do spektakli „Romeo i Julia” W. Szekspira, „Nastazja Filipowna” według F. Dostojewskiego, „Aktorka ma zawsze osiemnaście lat…” według sztuki D. Marrella „Wspomnienia”, „Opera za trzy grosze” B. Brechta, „Portret Madonny” T. Williamsa, „Morze… Noc… Świece…” („To wielkie morze”) J. Bar-Josefa. Zaprezentowano tu także prace malarskie artysty: „Droga”, „Gry nad morzem”, „Wojna” i inne. Stronę przygotował Eduard Owczarenko.
Tłumaczenie maszynowe
Od 1975 roku I. Nesmijanow jako scenograf wziął udział w przygotowaniu ponad 80 spektakli w różnych teatrach, współpracował z wieloma znanymi reżyserami. W szczególności z Eduardem Mytnyckim, Wołodymyrem Behmą, Jurijem Pohrebnyczkiem, Wołodymyrem Salukiem, Ołeksijem Lisowcem, Jonasem Vaitkusem, Eliasem Perrigiem, Ołeną Nehresku, Dawydem Babajewem, Markiem Nestantinerem, Mykołą Karasiowem, Serhijem Perekrestem, Dmytrem Morozowem. Jego dzieła przechowywane są w zbiorach Ministerstwa Kultury Ukrainy, Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Kinowej Ukrainy, w kolekcjach prywatnych na Ukrainie i za granicą. Na początku lat 90. Ihor Nesmijanow porzucił udaną pracę w teatrze i przez kolejne prawie trzydzieści lat tworzy własny estetyczno-konceptualny wszechświat, własny teatr, który żyje na jego obrazach. Kiedy minął ten czas poszukiwań i przemyśleń, Ihor powrócił do sztuki teatralnej z jeszcze bardziej niestandardową i wyrazistą wizją życia, sztuki, ludzkości, która wciela się w jego konceptualne rozwiązania scenograficzne, które można postrzegać jako głębokie etiudy filozoficzne, bazujące jedynie na krótkich uwagach autorów tekstów. Tak koncepcję światowego żarna, które wynosi i niszczy wyniesionych, którą można zobaczyć u podstaw scenografii nowego spektaklu Narodowego Akademickiego Teatru im. Łesi Ukrainki „Intryga i miłość”, artysta obmyślił jeszcze w 1975 roku do sztuki Iwana Franki „Ukradzione szczęście”. Obecnie artysta kontynuuje łączenie praktyki malarskiej z pracą scenograficzną, tworzy nowe wymiary teatralne, które zachwycają głębią filozoficznego spojrzenia na sztuki i niebanalnością rozwiązań twórczych. Obie strony talentu Ihora Nesmijanowa harmonijnie się uzupełniają, wzajemnie wzbogacają. — Zamysł sztuki „Ukradzione piękno” powstał w wyniku wieloletniego gromadzenia wrażeń, z moich zainteresowań — opowiada B. Hnatiuk. — A interesuję się literaturą gatunkową, kinem gatunkowym, niekiedy komiksami i kinem beletrystycznym. Na przykład „Czysto angielskie morderstwo” — to dramaturgia jakby umowna. Niby rozrywka i takiego czegoś w życiu nie bywa. Ale ten utwór do dziś czytają i znajdują w nim coś ważnego. Jakiegoś punktu wyjścia z prawdziwego życia tutaj nie ma. Ale jeśli spojrzeć w Internecie na archiwa wiadomości, to można tam natrafić na doniesienia, że gdzieś znaleziono zaginioną kolekcję obrazów czy ikony. Ten temat istnieje już dawno w przestrzeni informacyjnej. Do kogo należą dzieła sztuki? Część światowego zasobu jest ukryta przed ludźmi. Kto nimi włada i dlaczego? To właśnie uformowało jądro idei najpierw mojej sztuki, a potem i spektaklu. Drugi akt kończyłem, kiedy odbyła się premiera mojego poprzedniego spektaklu „Kawiarnia Republika”. W zeszłym roku na początku lipca rozdałem aktorom wydrukowany tekst. Tak jak poprzedni spektakl, „Ukradzione piękno” postanowiłem wystawić w „Suzirji”. Ciekawy był proces prób. Czasami twórcze odkrycia pojawiały się zupełnie niespodziewanie. Zapewne do pracy inspirowała niepowtarzalna atmosfera teatru. Jestem również wdzięczny za wsparcie kierownikowi artystycznemu tego teatru, narodowemu artyście Ukrainy Ołeksijowi Kużelnemu. Czuję, że w życiu jest coś, dla czego warto nie tylko żyć z poczuciem Boskiego pierwiastka, ale i warto walczyć. Jaką metodą? Jakąkolwiek. Mój główny bohater mimo wszystkich zagrożeń kontynuuje poszukiwania. A szukać — to także walczyć, poszukiwanie piękna — to także walka. Gdzie to piękno znaleźć? Wydawałoby się, że jest go bardzo dużo. Sprzedaje się na każdym kroku. Ale nie każdy jego wzorzec cię zadowoli i szukasz dalej. Piękno — to sens życia. Wyjaśnić ten spektakl może scena, gdzie bohater wspomina, jak był jeszcze całkiem młody, odpoczywał ze swoją dziewczyną na Krymie. Pili tanie wino i patrzyli na gwiazdy. A teraz tego już nie ma. Jest forma piękna, której już nie zwrócisz. To nie jest dobre ani złe. Tak zaplanował Stwórca. Przeżywamy poczucie piękna, właśnie ono napełnia nasze życie sensem. Młody dramaturg Bohdan Hnatiuk nie tylko pisze sztuki, ale i wystawia je w teatrze. W minionym sezonie teatralnym w Kijowskiej akademickiej pracowni sztuki teatralnej „Suzirja” wystawił spektakl „Kawiarnia Republika”, a niedawno tamże odbyła się premiera jego nowej pracy, która nosi tytuł „Ukradzione piękno”. Zatem głos dla pana Bohdana.
Rolę Weroniki w spektaklu odgrywa młoda kijowska aktorka Iryna Sopił, z którą poznaliśmy się trzy lata temu w Kijowskim Teatrze Dramatycznym „Bravo” i od tamtej pory aktywnie współpracujemy. Inna aktorka zaangażowana w spektakl to Lidia Semysiuk. Ma doświadczenie w pracy w różnych teatrach, zajmuje się działalnością pedagogiczną. To aktorka z ducha. Główną rolę męską wykonuje mój ojciec, artysta ludowy Ukrainy Anatolij Hnatiuk. To silny aktor, który na swoich barkach udźwignął cały spektakl. Trzyma centralną oś. To bardzo ważne. Grają także jego koledzy z Teatru im. Iwana Franki, zasłużeni artyści Ukrainy Ołeksij Pałamarenko i Wołodymyr Nikołajenko — fantastyczni, wszechstronni aktorzy, czego warte są same ich głosy. A Nazar Baruszok zagrał rolę gorącego, temperamentnego chłopaka — przyjaciela głównej bohaterki. Scenografię robiłem sam. Już po raz drugi wykorzystuję neonowy szyld. Podoba mi się estetyka neonu. Obiektem artystycznym spektaklu jest kąt, w którym siedzi główny bohater. Postawiłem sobie za zadanie stworzyć najmniejszy element pomieszczenia. Interesowało mnie pytanie przestrzeni na scenie oraz przestrzeni poszczególnych pokoi i pomieszczeń. Postanowiłem spróbować, do jakich rozmiarów można zmniejszyć pokój, aby pozostawał pokojem, i przy tym nie używać okien, kaloryferów i innych elementów. Zrobiłem kąt pokoju o szerokości 1 m 30 cm. Ten kąt jest tak mały, że przytłacza bohatera, demonstruje jego samotność, a także to, że jeszcze nie odnalazł się w życiu. Ale jednocześnie w tym kącie jest coś komfortowego, jakiś przytulny nastrój. Życie każdego z nas do pewnego stopnia przypomina taki kąt. Obecnie pracuję nad nową sztuką, której wydarzenia będą rozgrywać się w dobie Ukraińskiej Republiki Ludowej i Dyrektoriatu. Będą tam postacie historyczne. Będę starał się pokazać Ukrainę poza granicami Ukrainy. Ta idea narodziła się w murach teatru „Suzirja”. Rozwijamy ją razem z dyrektorem artystycznym teatru Ołeksijem Kużelnym. Planujemy najpierw zrealizować ten materiał na poziomie wydawniczym, chcemy, aby ludzie najpierw przeczytali tę sztukę. Swoimi wrażeniami z pracy przy nowym spektaklu podzielili się wykonawcy. Anatolij Hnatiuk: „Ja i moja żona Ołena byliśmy pierwszymi czytelnikami nowej sztuki naszego syna Bohdana. Bardzo spodobała się już sama idea. Przyzwyczailiśmy się do tego, że kradną dobra materialne. Ale kiedy kradną naszą duszę, kradną piękno — to zbrodnia przed Niebiosami. Nie mamy prawa tego wybaczać i przymykać na to oczu. Ta idea bardzo mi imponuje w związku z wydarzeniami, które przeżywa nasz kraj i cały świat”. Iryna Sopił: „Uważam, że mam bardzo ciekawą i jednocześnie trudną rolę. Kiedy przeczytałam pierwszy akt, chciałam pochodzić po kijowskich muzeach. Popatrzeć na obrazy, zwłaszcza te, o których wspomina się w sztuce. Lubię być adwokatem swojej roli. Bronię swojej bohaterki i uważam, że postąpiła słusznie. Staram się odnosić do swojej postaci z szacunkiem. To już część mnie, chociaż sama być może postąpiłabym inaczej”. Oprócz Kijowa zdążyliśmy już pokazać spektakl w mieście Zołotonosza w obwodzie czernihowskim. Widzowie początkowo odebrali go jako komedię. A kiedy zaczęłam opowiadać swoją historię, sala jakby zamarła. Miałam wrażenie, że oddychają razem ze mną. To dla mnie bardzo ważne”. Lidia Semysiuk: „Moja bohaterka nazywa się Anna. To kobieta w sukni ślubnej. Rola jest ciekawa i polarna. Z jednej strony to nieco głupiutka i zagubiona osoba, a z drugiej widzimy głęboki ból z powodu jej problemów z mężem. Przecież Anna jest mężatką, a suknia ślubna to symbol tego, że chce wszystko zacząć od nowa. Jaskrawy przykład człowieka, który zagubił się w relacjach i życiu. Jestem wdzięczna reżyserowi, że dał mi taką możliwość”.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandra KASIANOWA Zdjęcia Julii KUZMENKO zachowanie folkloru tego czy innego narodu, jak trafnie zauważył jeden z uczestników konferencji, to zachowanie siebie: — Ten naród, który dba o swoją odrębność, swoją identyfikację poprzez tradycję folkloru, jego różnorodność, dba o siebie, o swoje państwo. Poprzez folklor poznajemy swoją istotę, swój charakter. Jak dowiedzieć się o źródłach rodu? Poprzez słowo, muzykę, pieśń, strój, kuchnię narodową… Przez długi czas Ukraińcy żyli według „cudzego scenariusza”, tracili siebie. Dość tego. Majdan i Rewolucja Godności wstrząsnęły narodem. Dały impuls do tego, by poznawać siebie, powrócić do rozumienia autentyczności tradycji folklorystycznych, które zawierają tożsamość narodową, samoidentyfikację, NASZĄ DUSZĘ. Latami żyliśmy z „podmienioną duszą” (rosyjskim kontentem), z tymi zdeformowanymi tradycjami, które istniały dla przykrywki, aby nie podburzyć narodu. Ubieraliśmy się w podmienioną rosyjską kolorystykę, uczyliśmy się cudzej choreografii, śpiewaliśmy „muzyczne śmieci”, mówiliśmy cudzym językiem. Wróg już dawno ocenił nas, nasz potężny zasób narodu. Od teraz i my wreszcie to zrozumieliśmy. W tym kontekście mówił na naukowym zebraniu profesor wydziału LNU im. I. Franki Światosław Pyłypczuk. Opowiadając o stanowisku Iwana Franki, w szczególności o jego rozumieniu folkloru jako czynnika państwowotwórczego, naukowiec zaakcentował, że folklor to narodowa retransmisja, która reaguje na wszystkie społeczne przesunięcia, która nie wyczerpuje się, a żyje i wzbogaca się nawet pomimo prób jej zmiany. W tym tonie wystąpili również na posiedzeniu plenarnym czytań naukowych Mykoła Kniażycki, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Komitetu ds. kultury i duchowości, oraz Petro Bech, prorektor KNU imienia Tarasa Szewczenki. Podkreślili oni, że od teraz nie mamy prawa zejść z drogi samoodnowy, gdyż folklor jest strategicznym zasobem narodu, który znajduje się w rękach młodzieży. Na tym skupiła się również kierownik katedry folklorystyki Instytutu Filologii, profesor Ołena Iwanowska. Przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy oraz z inicjatywy KNU imienia Tarasa Szewczenki, w szczególności Instytutu Filologii oraz katedry folklorystyki i Centrum Folkloru i Etnografii, 18 kwietnia odbyła się międzynarodowa konferencja „Folklor — strategiczny zasób narodu” (12. czytania folklorystyczne, poświęcone profesor Lidii Dunajewskiej). Moderatorem posiedzenia plenarnego konferencji była doradca ministra kultury Ukrainy Anżelika Rudnyćka. Ołena Petriwna wezwała kolegów do wychowywania młodych folklorystów w celu zachowania naszej ukraińskości, naszego serca i prawdziwości. Folklorystów kształcą tylko dwa zakłady szkolnictwa wyższego na Ukrainie — KNU imienia Tarasa Szewczenki oraz LNU imienia Iwana Franki. Nawiązując do powiedzianego, wystąpił doktor nauk humanistycznych, profesor, dziekan wydziału nauk społecznych i humanistycznych Uniwersytetu Kłajpedzkiego (Litwa) Rimantas Balsys. Profesor opowiedział o różnych drogach rozwoju etnologii i folklorystyki na Litwie, podkreślając, że państwo nie zajmuje się integracją kultury litewskiej. A specjalistów z zakresu etnokulturologii nie kształci się w kraju. Jednocześnie taki samoruch sprzyja zanikaniu etnologii nie tylko na Litwie, ale i w Europie w ogóle. Odpowiednio zagraża to deformacją kodów narodowych. Jak nie dopuścić do tego? Maria Pyłypczak, członek SKU, odpowiedziała: trzeba wychowywać dzieci na własnym dziedzictwie. Etnomuzykolog powiedziała, że musi zmienić się wychowanie przedszkolne i szkolne. Dobry śpiew ludowy to droga poznania przodków i samego siebie. Nie tylko śpiew, ale i język jest składnikiem tożsamości narodowej. O tym referowała docent katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej Instytutu Filologii Ludmyła Krawczenko. Językoznawca rozpoczęła wystąpienie od słów Tarasa Szewczenki — „Ja na straży koło nich Postawię słowo…”; Łesi Ukrainki — „Słowo, moja ty jedyna broniu…”; Oksany Pachlowskiej o tym, że kultura to ludzka istota. Bez tożsamości narodowej nigdzie nie jesteśmy potrzebni. Kultura bez języka nie może istnieć… Przytoczone słowa są świadectwem tego, że we wszystkich czasach ostro pojawiało się pytanie bezpieczeństwa narodowego. To pytanie jest szczególnie aktualne dzisiaj. Musimy nie tylko chronić granice kraju, ale i strzec języka, kultury, które są potężną bronią. Mówmy po ukraińsku w sieciach społecznościowych, w życiu codziennym, gdyż jest to jeden z rodzajów walki z agresorem i jednocześnie jest to rozumienie siebie. Oksana Slipuszko, profesor katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej Instytutu Filologii, zademonstrowała, jak rosyjscy historiografowie zniekształcają fakty, w szczególności dotyczące pochodzenia księżnej Olgi. Rosjanie twierdzą, że pochodzi ona z ziem rosyjskich, a w rzeczywistości jest pochodzenia bułgarskiego. Obraz księżnej poznajemy nie tylko z kronik, ale i ze źródeł folklorystycznych, które są niezaangażowane. Po posiedzeniu plenarnym odbyły się posiedzenia sekcyjne, a także spotkanie z zespołami folklorystycznymi „Lłonok” (wieś Łubianka, rejon wasylkowski, obwód kijowski), „Czerwona kałyna” (wieś Łuka, rejon kijowsko-swiatoszyński, obwód kijowski) oraz z autentyczną wykonawczynią Lubow Fedkiw (wieś Wowcze, rejon turczański, obwód lwowski). W ramach warsztatów folklorystycznych uczestnicy czytań naukowych słuchali i uczyli się tradycyjnych pieśni, które wykonywano w okresie wiosennym w wymienionych miejscowościach. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny: Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard Owczarenko Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Mega-Poligraf», 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialny sekretarz
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Za rzetelność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji link do „Słowa Proświty” jest obowiązkowy.
Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe