Strona · s. 4strona oryginału ↗
«UKRAIŃSKA WŁADZA BĘDZIE ODCZUWAĆ POTRZEBĘ AKTYWNYCH DZIAŁAŃ PROŚWIECIAN» Delegaci VII zjazdu wybrali na przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki deputowanego ludowego, pisarza, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Pawła Mowczana. Pierwszy wywiad — dla «Słowa Proświty».
Слово Просвіти, №17 за 2005 рік
— Pawle Mychajłowiczu, jakie zmiany czekają naszą organizację? P. M.: Po raz pierwszy w swojej najnowszej historii «Proświta» może powiedzieć, że ideologia Prezydenta niepodległej Ukrainy jest bliska zasadniczej ideologii naszej organizacji. «Proświta» zawsze dążyła do tego, aby władza szanowała wolę polityczną ukraińskiego społeczeństwa, które wybrało państwową samodzielność, priorytety interesów narodowych, za którymi stoi wysoki poziom duchowości i wysoki poziom życia w ich nierozerwalności, stabilny rozwój Ukrainy — unitarnej, niepodzielnej — ani pod względem regionalnym, ani wyznaniowym, ani językowym, ani pod żadnym innym względem. Jedyna Ukraina, jeden naród, jeden język — tylko w takich warunkach będziemy czuć się równymi we wspólnocie narodów europejskich i stworzonych przez nie rozwiniętych państw, skonsolidujemy się w pokonywaniu tego ciężkiego spadku społecznego, gospodarczego i politycznego, który postawił bezpieczeństwo narodowe na groźnej granicy. Proszę sobie przypomnieć, nasz Majdan mówił po ukraińsku, w dniach Pomarańczowej Rewolucji nie było ani jednego napisu «rosyjskiemu językowi — status państwowego!». Były to hasła z billboardów i rozbrzmiewały one ze strony partii władzy, teraz — szybko przefarbowanej na opozycję. Wydaje mi się, że obecny czas wymaga od każdego równowagi i rozwagi, określenia własnego miejsca i roli w nowym czasie. Samoidentyfikacja, o której potrzebie narodowa elita mówiła niemal dziesięć lat temu, czuwając i ostrzegając przed rozmywaniem się w tym smutnym krajobrazie politycznym i moralno-społecznym, gdzie Ukraińcom zagrażała etniczna wegetacja i duchowy upadek, gdzie nasze tradycje, potrzeby kulturowe spychano na peryferie interesów społecznych. Rozumieliśmy, że idea narodowa musi być życiową potrzebą każdego obywatela — od Prezydenta do pierwszoklasisty. Właściwie w imię tego pracowaliśmy od dnia odrodzenia «Proświty» i chociaż nasza praca budowana była na oponowaniu, na przeciwstawianiu się, zmusiliśmy władzę do liczenia się z naszym stanowiskiem, do przyjęcia szeregu decyzji, które uwzględniały wolę proświecian. Obecnie jesteśmy wsparciem dla władzy, która w osobie Wiktora Juszczenki wybrała europejskie i, wierzę w to, narodowe wartości, polegające na podnoszeniu na należny poziom kultury politycznej, duchowej, językowej, rodzinnej, osobistej, gdzie nie ma miejsca na sowiecką kulturę masową, pseudosztuczny szmelc, gdzie «Proświta» i proświecianie są godnymi sojusznikami rządowych, obwodowych, rejonowych, pierwotnych struktur władzy w zgodnej i bardzo odpowiedzialnej pracy, skierowanej na pokonywanie chorób społecznych, politycznych i moralnych naszego społeczeństwa. — Czy uważa Pan, że «Proświta» ma prawo wpływać na ideologię państwową? — Prawo, przede wszystkim moralne, by wychowywać innych, będziemy mieli tylko wtedy, gdy sami zapragniemy odnowy, zmienimy styl pracy, wypracujemy programy godne państwowych zatwierdzeń, wsparcia rządowego i prezydenckiego. Musimy wyjść na taki poziom, kiedy nasze plany pracy staną się strategicznym kierunkiem państwowym jednoczenia inteligencji wokół narodowych wartości duchowych i kulturowych, kiedy będziemy mogli powiedzieć, że «Proświta» wypracowuje kryteria ich zachowania i rozwoju. Oczywiście, na pierwszym miejscu dla nas, proświecian, była i będzie kwestia językowa. Oto dlaczego zjazd zwrócił się do nowej władzy z żądaniem położenia kresu rażącemu lekceważeniu art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz Uchwały Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku, ponieważ sytuacja językowa w państwie świadczy o tym, że samo zadeklarowanie państwowego statusu języka ukraińskiego dla pełnowartościowego i nieodwracalnego czynnika jednoczenia, a nie niezgody, nie wystarczy. Delegaci VII zjazdu OT «Proświta» zwrócili się do Prezydenta Ukrainy z prośbą o utworzenie konsultacyjno-doradczej rady ds. polityki językowej, odpowiedzialnej przed Prezydentem Ukrainy, włączając w jej skład czołowych specjalistów — przedstawicieli instytutów branżowych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, do Przewodniczącego Rady Najwyższej Wołodymyra Łytwyna — o wspieranie przyjęcia przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawy Ukrainy o rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie, która przewidywałaby realny mechanizm ochrony i utrwalenia języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego. Prosimy Premier Julię Tymoszenko oraz Gabinet Ministrów Ukrainy o opracowanie i wniesienie pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy projektu Koncepcji państwowej polityki językowej Ukrainy oraz projektu ogólnopaństwowego Programu rozwoju, funkcjonowania i badania języka ukraińskiego na lata 2006—2012, opracowanie i wniesienie pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy projektów ustaw Ukrainy o wprowadzeniu zmian do odpowiednich ustaw Ukrainy w celu rozwiązania aktualnych problemów współczesnego stanu funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie oraz podniesienia jego autorytetu i prestiżu. — Czy «Proświta» zgromadziła należne doświadczenie dla wspierania języka ojczystego? — To doświadczenie, które posiada «Proświta» dla popularyzacji i utrwalenia języka ojczystego, jest unikalne. Przede wszystkim są to wydane przez nas dziesiątki książek, których autorami są wysocy profesjonaliści, proświecianie Aleksander argumentami zawsze były i są naukowość, przekonującość, dokładność, one też mają stać się podstawą dla szerokiego przyciągania w szeregi «Proświty» ukraińskich edukatorów. — «Proświta» i wieś. Co może Pan powiedzieć na poparcie tego tematu? — Niestety, prawie nie pracujemy z rolniczymi uczelniami wyższymi, chociaż aktywnie zabraliśmy się za odrodzenie wiejskiej «Proświty», zwłaszcza w obwodach iwanofrankiwskim, połtawskim, rówieńskim. Praca oświatowa na wsi w naszym następnym okresie musi stać się jednym z naszych priorytetów, od edukacji ekonomicznej po poszukiwanie dróg pokonywania regresu demograficznego: nasze dalekie wsie stają się na wpół zrujnowanymi pustkowiami z podupadłymi bibliotekami i klubami, ze stuletnimi problemami pijaństwa i niezdrowego trybu życia. Doświadczenie miejskiej «Proświty» w Tarnopolu, a w szczególności jej przewodniczącej, lekarki Darii Czubatej, świadczy, że możemy zapobiegać niektórym stronom moralnego spustoszenia wyczerpanej problemami ekonomicznymi ludności wiejskiej. Jednakże, dbając o trzeźwy tryb życia rodziców, nie zapominajmy, że wiejskie dzieci potrzebują książek dla dzieci, komputerów, elektronicznych nośników najnowocześniejszej informacji. W najbliższym czasie jesteśmy gotowi przekazać do wiejskich bibliotek szkolnych zestawy książek, dyskietek, kaset radiowych z nagraniami programu «Logos», filmami dokumentalnymi, autentyczną muzyką, elektronicznym wariantem «Kobziarza» — cała produkcja wydana przez «Proświtę».
Od 1996 roku „Proświta” zajmuje się programem „Małe miasta Ukrainy” — wydano herbarze, niektóre miejskie i rejonowe organizacje proświtańskie wydały drukiem historie naszych wsi i miasteczek. Szczególnie chcę wyróżnić proświtańców z Trembowli, którzy stworzyli całą bibliotekę. Warto ożywić tę pracę we wszystkich obwodach, na podstawie naszej pracy poszukiwawczej stworzyć trasy proświtańskie, wziąć pod swoją opiekę wszystkie nasze narodowe świętości — od zabytków historycznych po perły przyrody, propagować piękno i niepowtarzalność naszej ojczyzny. — Swoją drogą, proświtańcy mogą pochwalić się kilkudziesięcioma książkami poświęconymi historii „Proświty”… — Nadszedł czas, aby wykorzystać doświadczenie wydawnictw poświęconych historii „Proświty”, pomyśleć o wydaniu encyklopedii „Proświty”, która w pełni odzwierciedliłaby drogę naszej najstarszej organizacji społecznej, której równymi są jedynie „Matica chorwacka”, „Matica słoweńska” czy „Matica serbska”. Badaliśmy ich doświadczenia i są one warte tego, aby w czymś je powtórzyć. Chorwacka jest faktycznie największym wydawcą literatury klasycznej i współczesnej, strażnikiem pamięci historycznej. Na Słowacji ta organizacja narodowo-oświatowa jest skutecznym popularyzatorem słowackiej kultury i posiada wspaniały kompleks muzealno-wydawniczy, a serbska „Matica” przekształciła się w centrum naukowo-badawcze i wydawnicze. Zrozumiałe, że finansuje je głównie państwo, utrzymuje własna działalność komercyjna. Naszej „Prośvicie” również sprzyja państwo — bez pomocy budżetowej realizacja takich programów jak wydawanie książek, tworzenie filmów telewizyjnych, wydawanie szeregu gazet byłaby niemożliwa, ponieważ pozyskanie środków sponsorskich w potrzebnej ilości jest nierealne, tak samo jak składki członkowskie, które póki co nie stały się i w najbliższym czasie nie staną się naszą bazą finansową. Chociaż nadszedł już czas, aby zintensyfikować w terenie zbieranie składek członkowskich i, zgodnie z decyzją Rady Towarzystwa, wykorzystywać je na potrzeby organizacji lokalnych. Ta akcja jest możliwa tylko przy aktywnej wymianie legitymacji członkowskich, wzmocnieniu pracy organizacyjnej, przeprowadzeniu seminariów obwodowych w każdym zjednoczeniu krajowym w tej kwestii. Wszystko to musimy rozwiązać równolegle z rozwiązywaniem problemów właściwego rozmieszczenia i możliwości funkcjonowania krajowych „Proświt”. To znaczy tworzenia, odtwarzania i wspierania zespołów chóralnych, zespołów pieśni — ludowej i współczesnej, prowadzenia kursów języka ukraińskiego (tutaj mamy wspaniałe doświadczenie), odtwarzania programów „Tołoka” i „Czyste studnie”, tworzenia kółek dramatycznych i studiów dziecięcych, lektoriów, wieczorów folklorystycznych i po prostu organizowania ludowych zabaw. To poszerzy nasze kręgi, przyczyni się do napływu nowych członków, których potrzebujemy. Kiedy spojrzeć na proświtańską mapę Ukrainy, to w każdym kraju, w każdej organizacji zobaczymy pewne osiągnięcia, nowinki i odkrycia w naszej codziennej pracy. W Kijowie jest to cykl radiowy „Dzwony Proświty”, program telewizyjny „Logos”, wydawanie gazet „Słowo Proświty” i „Chrześcijańska Ukraina”, w Tarnopolu
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
