Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

NOTATKI UMIARKOWANEGO OPTYMISTY

Слово Просвіти, №17 за 2005 рік

SPOJRZENIE Niedawno w jednym z artykułów o USA napisałem, że uważam się za przyjaciela tego kraju, czym sprowokowałem ataki ironii u różnych ludzi. „Witaj, przyjacielu Ameryki — mówi każdego ranka jeden z moich krytyków. — Co cię w niej zainteresowało? Prymitywny i głupi kraj. W samym Paryżu jest dziesięć razy więcej tego, co warte uwagi, nie mówiąc już o całej Europie”. To, że tak powiem, spojrzenie turysty. Szanowna pani wzdycha: „Tak, oczywiście… potężne państwo. Ależ — czy pan nie rozumie? — cała Ameryka to szalone żydowskie pieniądze”. Próbuję mówić, że szalone pieniądze są jedynie beznarodowym ekwiwalentem szalonej ilości technologii i towarów, które ktoś produkuje i konsumuje. Jeśli samych Amerykanów nie martwi „żydowski kapitał”, to czemu mielibyśmy przejmować się ich problemami? Kolega z instytutu jest kategoryczny: „Oni tam z tłuszczu wariują. I w ogóle — bin Laden to ja!”. Z niego taki bin Laden, jak ze mnie Fania Kaplan, ale nastroje części ukraińskiej ludności on (podobnie jak inni moi oponenci) odzwierciedla dokładnie. W istocie chodzi o tak fundamentalne materie, jak kultura, kapitał i polityka, a one zawsze są warte dyskusji. Na początek powiem, że podczas wystąpienia Prezydenta Ukrainy w Kongresie USA ja (po raz pierwszy od ostatnich 10 lat!) nie czułem wstydu ani za naszego najwyższego urzędnika, ani za państwo, ani za siebie… Rzecz nie w tym, że — siedząc czy też stojąc — klaskali kongresmeni, rzecz w tym, że klaskałem ja. To wydarzenie szybko zeszło z łamów gazet, ale chce się wierzyć, że nie w zapomnienie, a w historię. To, co się wydarzyło, odbieram osobiście również dlatego, że na prawach zwiedzającego wędrowałem tu i tam po pomieszczeniach amerykańskiego Kongresu, nie omijając też sali obrad. Wyobrażacie sobie, panie i panowie, taką wycieczkę w naszej Radzie Najwyższej? MIEJSCE NA GLOBUSIE Warunki ekonomiczne i społeczno-polityczne Ukrainy znajdują się w astronomicznej odległości od zachodnich standardów. Za nami uważnie śledzą eksperci (ekonomiści, prawnicy i socjologowie), a ich wnioski interesują nie tylko polityków, ale przede wszystkim tych, którzy mogliby nas kredytować lub zaryzykować inwestycje. Śledzą, rzecz jasna, nie tylko nas. Na wykresie widzimy pozycje 175 krajów (każda kropka to kraj) w koordynatach „rządy prawa — kontrola korupcji” (źródło informacji: http://www.worldbank.org/wbi/governance/datasets.htm). Chodzi o punkty eksperckie od –2,5 („bardzo źle”) do +2,5 („bardzo dobrze”). Zerowy wynik jest granicą między krajami „dobrymi” i „złymi”. Ukraina zajmuje nie najlepsze miejsce nawet wśród tych ostatnich. Dystans od nas do USA jest katastrofalny (nie mówiąc już o 12 krajach, które wyprzedzają samą Amerykę). A do Iraku i Somalii (dwie kropki w żałosnym kącie na przecięciu koordynatów) mamy dwa razy bliżej niż do krajów NATO. A jeśli chodzi nie o obie koordynaty, a o wskaźnik „kontrola korupcji” (poziom), to ja i wy, panowie, jesteśmy tym Somalijczykom rodziną. W każdym razie nie bójcie się, bo korupcyjne braterstwo jednoczy tylko naszych i ich urzędników. Antykorupcyjne hasła nowej władzy będą miały (i już mają) mnóstwo zwolenników, powiedzmy, wśród czytelników „Słowa Proświty” — i kupę cichych sabotażystów czy krzykliwych nowobogackich, którzy „takich” gazet nie czytają. Na wiecach poprze ich „biomasa” (przepraszam za dziki termin, ale nie ja go wymyśliłem), która gotowa jest dzisiaj ścielić się pod nogi Achmetkisa czy Szufrykowicza z tym orgiastycznym zachwytem, z jakim wczoraj ścieliła się pod komunistycznych dygnitarzy. Znany amerykański politolog, zdeklarowany dysydent, nazwał swoją książkę bardzo wymownie: „Ameryka — republika czy imperium?”. Natomiast wielu polityków i politologów właśnie w istnieniu jedynej światowej potęgi upatruje gwarancji stabilności. Jeśli chodzi o teorię, to żaden złożony system nie będzie stabilny, nie mając — co najmniej — dwóch regulatorów. Takich, powiedzmy, jak dwa nerwy, z których jeden przyspiesza, a drugi spowalnia pracę serca. Waszyngton będzie nadużywać swojej globalnej „jedyności”, jak nadużywałaby jej i Moskwa. Ale w pierwszym przypadku chodzi o państwo, które przynajmniej dla swoich obywateli zbudowało efektywną gospodarkę i skuteczną demokrację, a w drugim — o prawosławno-biurokratyczną imperialną czkawkę. Ukraińska „dwuwektorowość” to nic innego, jak próba z lewej strony objechania drzewa lewą nartą, a z prawej strony — prawą. Musimy brać pod uwagę obiektywne przyczyny takiej akrobatyki, ale nie wygramy niczego, nawet zamykając oczy przed tym „drzewem”. I tutaj musimy wrócić do rozmowy o NATO. Czy można uważać, że stosunki Rosji z sojuszem są ściślejsze niż to, co osiągnęliśmy my? Bez wątpienia tak. Czy przejmują się USA i ich sojusznicy łamaniem praw człowieka, brakiem wolności słowa i korupcją w Rosji? Bez wątpienia nie. Czy kupiła Rosja tę odpustową kartę swoim udziałem w „Antyterrorystycznym internacjonale”, który zlikwidował talibów i zadał poważny cios „Al-Kaidzie”? Bez wątpienia tak. Czy sprzedały zachodnie demokracje małą Czeczenię za swoje globalne intencje? Bez wątpienia tak. Ameryka i NATO weszły w okres kryzysu organizacyjnego, politycznego i moralnego. Szczególne pozycje RFN i Francji wobec akcji wojskowej w Iraku są jedynie jednym z odzwierciedleń tego — będą też inne. Ale… Za jakieś 5 lat (a może za 3) Ukraina (kiedy — cwałem, kiedy — na czworakach) wydostanie się poza granice szarej strefy i stanie się pełnoprawnym uczestnikiem systemu bezpieczeństwa zbiorowego. formowały się do ruchu prawostronnego niemal tak wyraźnie, jak auta na Chreszczatyku. Intelektu jako zdolności do poznania, uogólnień i abstrakcji Bóg i Darwin tym sympatycznym pracoholikom nie dali, ale ich zbiorowy rozum jako społecznie celowa forma indywidualnego zachowania nie budzi wątpliwości. Zrozumiałe, w tych (i tylko w tych) granicach, które są potrzebne do przetrwania i budowy mrowiska. Niewiele — ale i nie za dużo. Uważa się, że wszystkie poprawnie sformułowane naukowe, inżynieryjne lub technologiczne idee prędzej czy później zostaną zrealizowane. To prawda (wspomnijmy Leonarda da Vinci czy Juliusza Verne’a). Ale — realizują się one ani wcześnie, ani późno, a dokładnie wtedy, gdy przetną się przesłanki ich realizacji oraz społeczne „zamówienie” na jej skutki. Stabilność kryzysowego społeczeństwa — to zguba. Powolne (ewolucyjne) wypełzanie ze stanu kryzysowego — to droga do Trzeciego Świata. Efektywne wyjście z kryzysu — to zryw. Przyszłość narodu tworzą Wola, Intelekt, Odwaga, Etyka. Intelektem Bóg Ukrainy nie obdarzył skąpo, ale jak nabrać odwagi i odrodzić wolę? Właśnie potencjał woli (a nie państwo, które jest jedynie jego organizacyjnym wcieleniem), właśnie wspólna idea i wspólne wartości mogą zapewnić obiektywne i subiektywne przesłanki formowania, istnienia i rozwoju narodu, jego zbiorowego rozumu. Według definicji B. Andersona, naród — to wyobrażona wspólnota polityczna, w której mniejszość nie zna większości, jednak zbiorowy obraz wspólnoty żyje w wyobraźni każdego. Musimy wziąć pod uwagę pewne lingwistycznie nieokreślonym systemem wartości, z w połowie zagubioną pamięcią historyczną i kulturową, z rozmytymi pojęciami o prawości, poprawności i prawdziwości — czy może taki człowiek mieć znaczący potencjał intelektualny, skuteczny zbiorowy rozum? „Tak!” — odpowiedział Majdan. Wspólny wektor naszych wysiłków musi produkować nowe pojęcia i wartości, nową świadomość obywatelską, nowych aktorów na arenie politycznej, społeczno-ekonomicznej i socjokulturowej. Rodzime „eurazjatyctwo” stawia szalony opór każdemu z trzech kierunków współczesnego rozwoju światowej wspólnoty, które — mimo wszystkich ich wad — na długo będą wyznaczać oblicze cywilizacji. Jest to, po pierwsze, przejście od konfrontacji do dialogu, partnerstwa i konsensusu. Jest to, po drugie, globalizacja, międzypaństwowa i międzynarodowa kooperacja wysiłków i zasobów. Jest to, po trzecie, tworzenie jednolitego pola informacyjnego, którego najlepsze (i najgorsze) potencje uosabia Internet. W przyszłości ludzkość będzie miała nie mniej problemów, niż miała ich w przeszłości, ale muszą to być INNE problemy, niezwiązane z wojnami, głodem czy chorobami. Nasza nadzieja — to zbiorowy ro-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn