Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

MYKOŁA SZOPSZA: „WYRASTAŁEM W PLEJADZIE ZŁOTYCH GŁOSÓW”

Слово Просвіти, №17 за 2005 рік

Solista Narodowej Opery Ukrainy — artysta ludowy Mykoła SZOPSZA należy do najbardziej znanych dzisiaj ukraińskich śpiewaków. Jego piękny i potężny bas znają nie tylko kijowianie, ale i koneserzy sztuki operowej Francji, Niemiec, Holandii, Szwajcarii, Danii, Hiszpanii, USA, Kanady, Brazylii, Peru, Polski, Serbii, Chorwacji. Błyskotliwe interpretacje repertuaru operowego i kameralnego przyniosły śpiewakowi najwyższe oceny krytyki muzycznej, postawiły go obok wiodących basów świata, a kunszt sceniczny stawia go jeszcze na równi z najlepszymi aktorami dramatycznymi. ma na całym świecie. Szkoła wokalna — nienaganna, maniera i kultura śpiewu — doskonałe. Dla mnie on jest wzorcem. Jego płyty to uniwersytet dla każdego śpiewaka. W ogóle Ukraina to kuźnia unikalnych basów. Wspomnijmy mojego ziomka z Połtawszczyzny, z Dykańki — Andrija Kikocia. Kiedy zaczynał śpiewać, wszyscy z wrażeniem milkli: jakież tam struny głosowe?.. Wspominam Kikocia w „Chowańszczyźnie” Musorgskiego: groźnie stuknąwszy laską, tak wypuścił z siebie „Zbaw, Boże!”, że powietrze zadrżało, a sala w zachwycie zamarła. Niestety, wcześnie odszedł z życia — w 46. roku. I niezbyt uhonorowany. U nas „system” jest przykry: uznają dopiero wtedy, gdy ktoś odszedł za horyzont. — A czy opiekuje się Pan młodymi? — Nie będę się chwalił, do wszystkich odnoszę się dobrze. Pomagam, czym mogę. Są bardzo perspektywiczni chłopcy. Wśród nich Bohdan Taras, który wiele się nauczył od mojego Iwana Karasia („Zaporożec za Dunajem”), laureat międzynarodowych konkursów Serhij Mahera też uważnie wsłuchuje się w rady. A w placówkach edukacyjnych nie wykładam. Pewnie dlatego, że się na tym potknąłem. U zarania młodości, po powrocie z tournée z kapelą „Dumka”, w środku roku akademickiego poszedłem na przesłuchanie do konserwatorium. Jelyzaweta Czawdar, ówczesna kierowniczka katedry, powiedziała: „Ma Pan wspaniały głos. Proszę iść na pierwszy rok. Proszę nadrabiać”. — „A egzaminy? — zapytałem. — „Jakie jeszcze egzaminy z Pana głosem?” — odpowiedziała Czawdar. Wszystkie klasy były przepełnione, trafiłem do profesor Niny Kuklinej. Ona chyba stosowała metodykę jakiejś azjatyckiej szkoły: przychodziły do niej dobre głosy, a potem nikt nie mógł śpiewać. Przez pół roku tak mnie „nauczyła”, że zaciśniętą krtanią nie mogłem brać wysokich nut. Stałem się praktycznie niezdolny do zawodu. Zostawiłem dokumenty, rzuciłem konserwatorium. Dzięki Mykole Kondratiukowi, który przypadkiem przechwycił mnie na jakimś koncercie w filharmonii i zabrał do siebie na naukę. Zatem do dziś obawiam się procesu nauczania. Niestety, u nas profesorami czasem zostają ludzie, którzy psują talenty, łamią im karierę. Uważam, że za to trzeba pociągać do odpowiedzialności karnej. — A czymże jest śpiew operowy? — W nasz zawód wpisane są co najmniej trzy komponenty: kunszt sceniczny, kunszt wokalny, kunszt muzyczny (umiejętność komunikowania się z orkiestrą). Jeśli ta triada nie rozwija się, wybitnym śpiewakiem się nie zostanie. Śpiew operowy to harmonia duszy, rozumu, głosu. Publiczność potrzebuje rozmówcy, który ma coś do powiedzenia. Śpiewak przekonuje nie tylko pięknem głosu, ale i dramatyzmem uczucia, intonacją, charakterem. Nie pokonywanie trudności wokalnych przyciąga, a obrazy Borysa Godunowa, Dosyteusza, Tarasa Bulby… — Bywa, że i piękno barwy jest, i wszystkie nutki poprawne, a nie zachwyca... — Takich przykładów jest niemało. Do każdej partii śpiewak musi dorosnąć, jeśli potrafi rosnąć. Ja, na przykład, bardzo późno — gdzieś w wieku 45 lat — zacząłem śpiewać Tarasa Bulbę. Łatwiej przychodzi mi Borys Godunow, chociaż ten obraz jest psychologicznie bardzo nasycony. Ale wokalnie partia Tarasa Bulby jest trudniejsza, Łysenko „naszpikował” tesiturę dużymi skokami — i trzeba dokładnie doskakiwać, nie tracąc charakteru. — W teatrach często skarżą się, mówiąc, że nie doczekali się najlepszej roli. — Oczywiście, są ciekawe niezaśpiewane partie, ale ogólnie jestem zadowolony. Repertuar mam niemały: partii operowych prawie 40, a utworów kameralnych ponad 500. Chciałbym jeszcze pośpiewać w „Chowańszczyźnie” Musorgskiego, w „Don Carlosie” Verdiego. Przygotowuję partię Mefistofelesa („Faust” Gounoda) w języku oryginału — po francusku. Prawda, odmawiałem, chciałem śpiewać po ukraińsku — jest wspaniały przekład. Kiedyś Borys Olijnyk, wysłuchawszy opery „Rycerskość wieśniacza”, ironicznie zapytał mnie: „Kolu, w jakim języku śpiewaliście?” Odpowiadam: „W języku oryginału”. On śmieje się: „Nic nie zrozumiałem”. Uważam, że trzeba śpiewać w ojczystym języku, żeby ludzie rozumieli. Poza tym, nazwali „Narodowa Opera”, więc w teatrze powinien być język ukraiński. Bardzo cieszy mnie, że śpiewam dla swojego narodu. Często zapraszano mnie do pracy za granicę, ale tylko na ojczystej ziemi stoję mocno. Nawet głos brzmi lepiej. Poza tym za granicą nie ma dla basu takiego repertuaru, jaki stworzyli Słowianie: Łysenko, Musorgski, Rimski-Korsakow, Latoszynski, Hułak-Artemowski, Majboroda. — Czyżby w Wiedniu czy w Paryżu głos Szopszy brzmiał inaczej? — Mnie i do Ameryki zapraszano, mieszkałem tam pół roku i śpiewałem. Ale nie ma takiej inspiracji, jak w domu. Nie wiem, czy mam taki charakter, czy wychowanie, ale maksymalnie miesiąc pobędę za granicą i już ciągnie do domu, niczego już nie trzeba — ani pieniędzy, ani komfortu, ani cudownych krajobrazów. Ogarnia mnie nostalgia. Niektórzy artyści gonią za piernikami i sławą. Krzyczą potem: „My robimy reklamę Ukrainie!” Reklamę Ukrainie trzeba robić na ukraińskiej ziemi i śpiewać ukraińskiemu narodowi. Ja porzuciłem tę reklamę. — Kiedyś na Hmyrię, potem na Mirosznyczenko, Sołowjanenkę, na innych ulubieńców waliły chmarą wierni zwolennicy. A teraz, mówią, zmienił się czas i publiczność… Czy jest tak, że chodzą na Szopszę? — Potwierdzam: chodzą. Dzwonią do teatru i do domu, interesują się, czy gram w spektaklu. Są stali słuchacze-wielbiciele także u innych śpiewaków. Kiedy osiągasz pewien poziom, wtedy pojawia się własna publiczność, która szanuje sztukę śpiewaka. — Czym przyciąga Pana działalność koncertowa? — Szlifuje śpiew operowy. To twórcze laboratorium. Na koncercie jesteś bardziej precyzyjny, a w operze to szerokie pociągnięcia pędzla na wielkim płótnie: wielu wykonawców, orkiestra, balet, gdzieś się pomylisz — to nie przyciąga tak uwagi publiczności. Utwór koncertowy trwa półtorej do trzech minut i trzeba wirtuozowsko przekazać obraz, wszystkie niuanse. Dużo koncertuję i wszystkim wokalistom operowym to polecam. — Jakie sekrety pomagają Panu być krzepkim przystojniakiem? — Żadnych sekretów, tryb życia zwyczajny. Nie jem ostrego. Do niedawna zimą kąpałem się w przeręblu. Pewnego razu zimą byłem w Peru na występach. Upał plus czterdzieści, słońce w zenicie, nos schodzi, oczywiście kąpałem się — w Oceanie Spokojnym. Potem pojechaliśmy na Kamczatkę, tam ten sam Ocean Spokojny, tylko zimno jak diabli, woda gdzieś 11 stopni. Więc i tam się kąpałem. Im bardziej chronisz głos, tym częściej łapiesz przeziębienie. Mieliśmy takich śpiewaków: gardło owijali, nie pili zimnego, gorącego. I często chorowali. — Życie twórcze darzy Pana spotkaniami z wybitnymi ludźmi. Kto zapadł Panu w duszę? — Los podarował mi przyjaźń z moim ziomkiem — połtawianinem, kompozytorem Ołeksandrem Biłaszem. Pisał dla mnie dużo muzyki, niemało jego utworów wykonywałem jako pierwszy. Kiedyś zaśpiewałem na koncercie jego cudowną elegię do słów Ligostowa „Żurawie”. On potem pyta: „A czy to moja?”. Śmieję się: „A kto mi nuty dawał?”. Utwór genialny. Biłasz miał dobrą duszę, wszystko robił dla ludzi. Porządny, szczery, prawdziwa ukraińska krew, chłopska dusza. Ostatni z mohikanów twórczości pieśniarskiej, takich teraz nie ma. Nie na darmo przyznano mu tytuł Bohatera Ukrainy. Niestety, bardzo wiele jego utworów do tej pory nie zostało wykonanych, u mnie też leżą, na przykład ballady do wierszy Dracza. Nie wyśpiewane, nie nagrane. — A co przeszkadza? — Przede wszystkim potrzeba, żeby ktoś zrobił orkiestrację, potem praca studyjna, za wszystko teraz trzeba płacić dobre pieniądze. Wcześniej zamówiłem w strukturze państwowej i problemów nie ma. Przez dziesięć ostatnich lat wydałem tylko jedną płytę — dzięki mojemu przyjacielowi Wołodymyrowi Łazorence, kierownikowi firmy budowlanej. Na tej płycie jest złoty repertuar — ukraińskie pieśni ludowe i romanse, nagrane przy akompaniamencie Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy pod dyrekcją Wiktora Hucała. — Wiem, że Pana i poetę, deputowanego ludowego Borysa Olijnyka łączą przyjacielskie stosunki. — Dla mnie to nauczyciel na całe życie. On mi wszystkie swoje książki daruje, u niego co wiersz, to filozoficzne arcydzieło. To wielki poeta, obok niego mogę postawić chyba tylko Linę Kostenko. Dość często się kontaktujemy, on kieruje Ukraińskim Funduszem Kultury, gdzie jestem członkiem prezydium zarządu. — Wyobrażam sobie taki projekt: Mykoła Szopsza śpiewa pieśni do wierszy Borysa Olijnyka. — Byłoby bardzo dobrze znaleźć mecenasów, żeby zrobić taki prezent Borysowi Illiczowi i wszystkim koneserom jego talentu. Ten sam Biłasz ma cudowną „Melodię” do wiersza Olijnyka, którą często śpiewam. W ogóle do jego wierszy mnóstwo pieśni napisali różni kompozytorzy, Borys Illicz nawet sam nie wyobraża sobie, kto i ile napisał. — Z biegiem lat zmienia się odczucie sławy? — Sława to taka kapryśna dziewka, że trzeba ją stale trzymać w żelaznych rękawicach. Im więcej sławy, tym trudniej ją potwierdzać. W młodych latach gra ambicja, pragnienie bycia na widoku. Dla mnie ona teraz, czy jest, czy jej nie ma. Sława to wtedy, kiedy ludzie cię szanują, a ty ludzi. To dobra sława. Wołodymyr KOSKIN. Śpiew operowy to harmonia duszy, rozumu, głosu. Publiczność potrzebuje rozmówcy, który ma coś do powiedzenia. Śpiewak przekonuje nie tylko pięknem głosu, ale i dramatyzmem uczucia, intonacją, charakterem.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn