Strona · s. 5strona oryginału ↗
BÓL CZARNOBYLA
Слово Просвіти, №17 за 2007 рік
„Skutki awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej mogłyby być znacznie mniejsze, gdyby nie chęć ówczesnego kierownictwa ZSRR, by za wszelką cenę »schować szydło w worku«” – uważa Mykoła Karpan, były zastępca głównego inżyniera ds. nauki i bezpieczeństwa jądrowego Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej, autor książki „Czarnobyl. Zemsta pokojowego atomu”. O mało znanych wydarzeniach, które miały miejsce w przededniu katastrofy jądrowej i zaraz po niej, w wywiadzie z Mykołą Wasylowiczem.
— Mykoło Wasylowiczu, gdzie Pan był podczas awarii i jak ją Pan przyjął? — Tydzień przed awarią przebywałem w delegacji w Moskwie. Gdy wróciłem rano 25 kwietnia, zapytałem swojego przełożonego Ołeksandra Lwowicza Hobowa (wydział bezpieczeństwa jądrowego), czy jestem dziś potrzebny w pracy. Odpowiedział, że na 4. bloku eksperymenty w ciągu dnia 25 kwietnia zostaną zakończone, pozostało tylko zatrzymać blok, a podczas jego zatrzymania będzie obecny nasz fizyk Czernyszow. Spędziłem więc cały dzień ze swoimi małymi synem i córką, a o 4. nad ranem 26 kwietnia obudził mnie telefon. Dzwoniła siostra mojej żony, która wtedy mieszkała w rejonowym centrum Czarnobyl — to piętnaście kilometrów od elektrowni. Kobieta była bardzo przestraszona: po przerwaniu nocnej zmiany wrócili do domu chłopcy-budowlańcy, którzy pracowali przy budowie 5. i 6. bloku energetycznego. Byli świadkami wybuchu. Natychmiast zadzwoniłem na 4. blok, ale wszystkie telefony milczały. Kierownik zmiany 3. bloku Jurij Bagdasarow powiedział, że doszło do wybuchu i że 4. bloku już nie ma. Wtedy wsiadłem na rower (innego transportu nie miałem) i pojechałem przez las do ChAES. Ale nie dotarłem tam od razu: odległe podejścia do niej były już otoczone przez milicję. Pojechałem do Prypeci do swojego bezpośredniego przełożonego — kierownika wydziału bezpieczeństwa jądrowego. Kierownika wydziału bezpieczeństwa jądrowego o awarii w elektrowni jakoś nie powiadomiono, podobnie jak kierownika laboratorium jądrowo-fizycznego Krjata. Wszedłem do Hobowa i z jego domowego telefonu dodzwoniliśmy się do dyrektora elektrowni. Wiktor Briuchanow zaproponował, byśmy przyjechali razem z kierownikiem przedsiębiorstwa montażowo-uruchomieniowego Aleksandrowem, po którego już wysłano samochód. Wyszliśmy na drogę, gdzie przy wyjeździe z miasta czekał na nas A. Kriat. We czterech przyjechaliśmy do ChAES o ósmej rano i od razu weszliśmy do schronu pod elektrownią, gdzie mieścił się sztab obrony cywilnej i przebywało kierownictwo — dyrektor, główny inżynier, sekretarz komitetu partii, zastępca głównego inżyniera elektrowni do spraw naukowych oraz kierownicy niektórych podziałów. — Jaka tam panowała atmosfera? — Niewesoła. Nasza elektrownia należała do najlepszych. Przed świętami Pierwszego Maja spodziewaliśmy się, że zostanie odznaczona Orderem Lenina. — Gdzie znajdował się bunkier? — Pod głównym budynkiem elektrowni, po lewej stronie od wejścia. W bunkrze jest duża sala z miejscami pracy i kilka pokoików. Ludzi było tam niewielu i wszyscy byli zajęci swoimi sprawami. Nasz wydział musiał zebrać najważniejsze informacje: w jakim stanie znajduje się awaryjny reaktor, trzeba było pobrać próbki powietrza, gruntu i wody. Kierowanie pierwszymi wyprawami pod ściany awaryjnego bloku energetycznego przypadło mnie. Zapytano mnie: „Jaki personel i jaki sprzęt będą Panu potrzebne?” Poprosiłem o zamówienie helikoptera, wydzielenie transportera opancerzonego z kierowcą, wezwanie fotografa stacji. Zdjęcia bloku energetycznego, które wykonał etatowy fotograf ChAES Anatolij Rasskazow nie tylko z ziemi, ale i z powietrza, były najpierwsze. Pozwoliły ocenić stopień zniszczenia reaktora. Ponadto tego dnia nikt więcej nie latał nad blok. Rasskazow poszedł wywoływać kliszę, a my z kierownikiem zmiany ochrony radiacyjnej Jurijem Abramowem co dwie godziny wyjeżdżaliśmy do reaktora. Byliśmy tam pięć razy. Przez otwarty właz transportera Jurij dokonywał pomiarów tła promieniowania, a ja zapisywałem te dane. Widzieliśmy nad reaktorem kłęby pary, dookoła leżały odłamki konstrukcji budowlanych. Analiza próbek wykazała, że paliwo jądrowe dostało się do środowiska. — Jaką dawkę promieniowania Pan otrzymał? — Dużą, ale dokładnej liczby nie znam. Jako zawodowiec zdawałem sobie sprawę, że przed bezpośrednim promieniowaniem nie da się uchronić, przenika ono nawet przez betonowe ściany. Trzeba było chronić się przed zakażonym pyłem. W tym celu chroniono drogi oddechowe respiratorami, a aby uchronić skórę i włosy, jak najczęściej zmieniano odzież roboczą. Na punktach kontroli sanitarnej, na szczęście, był duży jej zapas. Zrzucało się zanieczyszczoną odzież — i pod prysznic. Jeśli nie udawało się zmyć skóry, pojawiały się owrzodzenia. U niektórych likwidatorów powierzchnia takich uszkodzeń skóry wynosiła dziesiątki centymetrów kwadratowych… W maju, otrzymawszy tygodniowy urlop, pojechałem do ojczyzny, na Ural. Godzinami przesiadywałem w łaźni i piłem kwas chlebowy. W ten sposób wydaliłem z organizmu znaczną ilość radionuklidów. — Czy w pierwszej dobie po awarii uczestniczył Pan w podejmowaniu ważnych decyzji dotyczących likwidacji jej skutków? — Niestety, kierownictwo elektrowni nie posłuchało wszystkich naszych zaleceń. Według naszych obliczeń, po upływie 6 godzin od zaślepienia, przy odsłoniętej strefie aktywnej paliwa wystarczało chłodzenie powietrzem. Ale wodę podawano jeszcze przez dobę, wylano około dziesięciu tysięcy metrów sześciennych. W reaktorze stawała się ona radioaktywna, a potem rozlewała się po pomieszczeniach, jeszcze bardziej je zanieczyszczając. Ta woda przyniosła wiele nieszczęścia temu, kto w niej brodził. Personel, który w pierwszych godzinach po awarii nie miał informacji dozymetrycznej i któremu nie dano możliwości na czas się umyć i zmienić mokrą odzież, był skazany na oparzenia promieniowaniem i ostrą chorobę popromienną. Głównym błędem stało się to, że nie udało się zapobiec kolosalnemu pożarowi. Wybuchł w zniszczonym bloku energetycznym pod wieczór 26 kwietnia — około 17 godzin po awarii. Ogień szalał całą noc. W Prypeci z okien wyższych pięter było widać tę upiorną scenę: języki płomieni wznosiły się na dziesiątki metrów — na wysokość komina, który stał obok reaktora! Płomień był biały, co oznaczało, że temperatura osiągnęła kilka tysięcy stopni. Topiły się, zamieniały w lawę albo wyrzucane były w powietrze tysiące ton substancji skażonych promieniowaniem. Tło promieniowania wokół elektrowni wskutek tego wzrosło dziesiątki razy. Ja z kolegami przewidywaliśmy, że mniej więcej o 19. reaktor „rozpali się”, dlatego na kilka godzin przed pożarem daliśmy wyraźne zalecenia, jak go „dozaślepić”. Trzeba było wprowadzić do zniszczonego reaktora dodatkowe ilości absorbenta — substancji, która przeszkadza reakcji łańcuchowej rozszczepienia jąder. Zaproponowaliśmy użyć do tego kwasu borowego. Wystarczyło przynajmniej tonę go zmieszać z wodą i wprowadzić do reaktora za pomocą na przykład hydromonitora. Ale tego nie zrobiono. Skutki okazały się straszliwe. Gigantycznego pożaru początkowo nawet nie próbowano gasić. I słusznie, bo był on tak potężny, że nie dało się z nim poradzić żadnymi siłami. — Wielokrotnie słyszano, że gaszono nie tak. Czy Pana zdaniem strażacy działali prawidłowo? — W pierwszą noc odłamki ponad dziesięciu kaset z paliwem jądrowym z reaktora wyleciały na dach (policzono je później, podczas zbierania ich z dachu), i strażacy Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej, poświęcając się, zdołali je ugasić. A następnej nocy, gdy płonął reaktor, wysyłanie ludzi do walki z ogniem nie miało sensu: nie mogliby nic zdziałać. I czym gasić? Wodą? To tylko pogorszyłoby sytuację… Nawiasem mówiąc, wielu strażaków napromieniowało się, przebywając, że tak powiem, w trybie oczekiwania. Do ChAES w nocy na alarm zjechali strażacy ze wszystkich najbliższych miejscowości i aż do rana trzymano ich przy elektrowni. Na wszelki wypadek… — Co się stało w elektrowni po wybuchu? Czy zasadne są zarzuty pod adresem personelu obsługującego? Przecież udało się Panu odtworzyć obraz awarii? — Tak, przedstawiłem swoją wersję wydarzeń, którą uważam za wiarygodną, w książce „Czarnobyl. Zemsta pokojowego atomu”. Okazało się, że nie wszyscy, którzy wtedy byli na zmianie, słyszeli, jak
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
