Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

ARCHEOLOGICZNA AFERA

Слово Просвіти, №17 за 2007 рік

Walerij MAŃKO. Zdjęcie O. Łytwynenki. Burzliwe batalie polityczne ostatniego roku odwróciły uwagę naszego społeczeństwa od sprawy ochrony zabytków archeologicznych. Nie do tego teraz głowa. A całkiem niedawno tylko leniwy nie dyskutował o czarnej i białej archeologii, o prywatnych kolekcjonerach, o „monopolu” Instytutu Archeologii na badania terenowe, łamano kopie w polemice o tym, jak najlepiej chronić naszą historyczną przeszłość. Polemizowali nie tylko archeolodzy, ale i działacze polityczni. Polemika była ostra, czasami strony uciekały się do wzajemnych obraz. Lecz wydawało mi się, że ta nie zawsze poprawna polemika musi się czymś zakończyć, różne strony powinny znaleźć wspólny język i stworzyć efektywny system ochrony zabytków archeologicznych. Ale dyskusja ustała, sprawa nie zakończyła się niczym. Można po prostu skonstatować: w ciągu ostatniego półrocza głównym wydarzeniem dyskusji o zachowaniu dziedzictwa kulturowego Ukrainy stał się całkowity brak jakichkolwiek wydarzeń. A tymczasem problem nigdzie nie zniknął, codziennie na Ukrainie niszczą i rozgrabiają dawne stanowiska, osady, kurhany. Nie zamierzam streszczać treści okołoarcheologicznych dyskusji, w których brali udział przedstawiciele Instytutu Archeologii, Ministerstwa Kultury, poważni deputowani parlamentu, kolekcjonerzy. Wszyscy zainteresowani mogą znaleźć te materiały w Internecie. Chciałbym zwrócić uwagę społeczeństwa na najstraszniejszy problem w dziedzinie ochrony zabytków: na problem biznesu w archeologii. I nie o czarnych archeologach będzie mowa. Tak, oni są wrogami ukraińskiej archeologii, otwartymi złodziejami. Lecz są inni złodzieje, którzy robią swoje interesy, nie ukrywając się przed nikim, zajmują prestiżowe stanowiska państwowe, a jeszcze zarabiają na swoich działaniach przyzwoite pieniądze. Mowa będzie o pracownikach instytucji państwowych, którzy zawodowo zajmują się ochroną zabytków, wykonując swoje obowiązki służbowe. Osobiście zetknąłem się z pracą takich urzędników nieco mniej niż rok temu, kiedy zobaczyłem, że jakaś organizacja budowlana zamierza zniszczyć stanowisko z czasów neolitu Romankiw. Stanowisko Romankiwskie znajduje się na 29 km trasy Kijów—Ługańsk, inaczej mówiąc, między Kijowem a Obuchowem. Na miejscu stanowiska 16 marca ubiegłego roku znalazłem się przypadkowo (jechałem do siebie na daczę). Obejrzałem miejsce stanowiska, zrozumiałem, że przez nie musi przejść gazociąg. Ostrzegłem robotników, którzy przygotowywali plac pod dalsze prace, o niemożliwości kontynuowania niszczenia tego odcinka. Rozmawiałem z majstrem. Zrozumiał problem, obiecał tymczasowo, do czasu rozwiązania kwestii, wstrzymać tutaj prace. A dalej rozpoczęło się prawdziwe show. Majster wyciągnął dokumenty na prawo prowadzenia prac ziemnych i szybko udowodnił mi, że projekt jest uzgodniony z Kijowskim Obwodowym Centrum Ochrony Zabytków Historii, Archeologii i Sztuki. Właśnie ta organizacja uzgadnia wszystkie przydziały ziemi w obwodzie kijowskim, celem uzgodnienia jest niedopuszczenie do tego, aby w strefie prac ziemnych lub budowlanych znalazł się zabytek archeologiczny. Aby zapobiec zniszczeniu zabytku, pracownicy Centrum są zobowiązani przestudiować dokumenty archiwalne, publikacje w wydawnictwach naukowych, dokonać wyjazdu na miejsce przyszłego prowadzenia prac ziemnych. Początkowo nie uwierzyłem majstrowi, że dokument z podpisem dyrektor Centrum T. M. Morhun jest prawdziwy. Logicznie rzecz biorąc, nie mogli wydać takiego dokumentu! Ale przecież i dokument jest prawdziwy, i pozwolenie na zniszczenie stanowiska romankiwskiego zostało wydane. Dlaczego tak się stało? To postanowiłem wyjaśnić w poważnej instytucji, która przechowuje nasze dziedzictwo kulturowe. Wchodząc, po prostu się przeraziłem. Dziesiątki, a może i setki ludzi podpierały ściany w korytarzach, kłóciły się o miejsce w kolejce. Wszyscy stali w kolejce po pozwolenie na prowadzenie prac ziemnych. Jak się okazało, wszyscy oni mieli przy sobie karteczki, które świadczyły o zapłacie czy to za usługi uzgodnienia przydziału, czy to za wykonanie jakichś prac przez pracowników Centrum. Zatem uzgodnienie okazało się dość dochodowym interesem. Do kogo stoją ci ludzie? Inspektorów jest trzech lub czterech. Od razu przyszła mi do głowy myśl: jak ta garstka urzędników może po prostu fizycznie zrozumieć istotę sprawy, z którą zwracają się do nich ci wszyscy ludzie? Odpowiedź jest oczywista: najważniejsza nie jest obecność zabytków w strefie przydziału, a opłata za uzgodnienie. Później wyjaśniłem, co stało się w przypadku uzgodnienia działki, na której znajduje się stanowisko Romankiwskie. Z materiałami archiwalnymi i publikacjami naukowymi nikt nie był zapoznany, wyjazd na działkę przydziału był, ale żadnych prac poszukiwawczych nie przeprowadzono. To znaczy, sprawa uzgodnienia niby była robiona, ale nie wiadomo jak. A tymczasem informacje o stanowisku wcale nie są tajne: aby wyjaśnić jego lokalizację, nawet nie trzeba było jechać na działkę gazociągu. Dokładna lokalizacja stanowiska jest wskazana w artykule naukowym D. J. Tełehina, wydrukowanym w czasopiśmie „Radziecka archeologia”. Gdyby znali tę publikację, od razu mogliby ustalić, że gazociąg przejdzie akurat przez niezbadany odcinek stanowiska, który jest znany wielu specjalistom i materiały z którego znajdują się w Muzeum Historii Kijowa. Czyż nie powinni wiedzieć o tym ludzie, którzy pracują w Centrum? Oczywiście, powinni. Jeszcze jeden zdumiewający fakt: okazuje się, że informacje o tym stanowisku są także w komputerowej bazie danych Centrum. Jeśli nie znacie publikacji, to zajrzyjcie do własnej bazy! Ale nie do tego była głowa. W rozmowie z dyrektor Centrum T. M. Morhun poinformowałem ją o sytuacji, która zaistniała. Wydawało mi się, że nawet się nie zdziwiła. Początkowo umówiliśmy się na współpracę, na wyjazd na obiekt z przedstawicielem Centrum. Ale tutaj zaczęły się wydarzenia całkiem dziwaczne. Na miejscu jeszcze raz upewniliśmy się, że właśnie odcinek stanowiska zostanie zniszczony przez gazociąg, odbyła się rozmowa z przedstawicielem zleceniodawcy. Jest on człowiekiem interesu i dobrze obeznanym w ustawodawstwie. Od razu ostrzegł, że nie poniesie żadnej odpowiedzialności finansowej i opowiedział, że otrzymał pozwolenie na prace ziemne w sposób legalny, nie naruszając procedury. Dlatego też odpowiedzialność finansowa powinna być nałożona na tych, którzy dokonali uzgodnienia przydziału w sposób niewłaściwy. A odpowiedzialność finansowa jest tutaj niemała. Prac ziemnych nie dało się wstrzymać z czysto technicznych przyczyn. Pozostawało jedno wyjście z sytuacji: wykopać zabytek. Wykopaliska to sprawa kosztowna. Oszacowałem przybliżony kosztorys na przeprowadzenie archeologicznych.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn