Strona · s. 14strona oryginału ↗
O mitach i ich rekonstrukcji…
Слово Просвіти, №17 за 2007 рік
Tym razem Kijów odwiedzili Dżon Krauli, Henry Lajon Oldi i Andżej Sapkowski. Każdy z nich nie bez podstaw liczył na swój fan-klub. Na konferencji prasowej dyrektor generalny Kijowskich Targów Książki Edwin Zadorożny i prezes „Portalu-2007” Serhij Diaczenko zapewnili obecnych dziennikarzy, że w Ukrainie lubi się ten specyficzny gatunek literatury. Coraz więcej u nas pojawia się rodzimego produktu — ukraińskich pisarzy-fantastów. Gdybym ja była jedną z tego specyficznego fan-klubu, to zapewne zastanawiałabym się nad cymesem takiej literatury, nad jej metafizycznym związkiem z nauką, nad kosmosem, nad wzajemnymi wpływami… Niestety, moje serce milczy i odzywa się tylko na „ziemską” prozę. Wiem tylko, że nie warto mylić fantastyki z modnym „fantasy”. To coś w rodzaju nierozróżniania arii operowej Wiktorii Łukianec od duetu „NieAnheły”… Tymczasem targi żyły własnym życiem. Od Lwowskiego Forum Wydawców różni się przede wszystkim skalą. Czyli we Lwowie wszystko… doktor nauk historycznych (Odeski Państwowy Uniwersytet im. I. Miecznikowa); Wiktor Brechunenko, doktor nauk historycznych (Instytut Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego) i inni. Według słów W. Smolija, na kartach tej pracy historia kozactwa ukraińskiego rozwija się w całej wielowymiarowości (politycznej, społecznej, ekonomicznej, duchowej) i czasowej rozciągłości (od początków kozaczyzny do współczesności). Naukowcy starali się z perspektywy dzisiejszości przemyśleć ten fenomen historii ukraińskiej, prowadząc także analogie historyczne z podobnymi zjawiskami społecznymi w innych krajach europejskich. Autorzy próbowali znaleźć nowe podejścia do rozumienia kozactwa, w szczególności ujawnić jego genetyczny związek z taką wspólnotą społeczną ludności słowiańskiej, jak brodnicy. Rozpatrując sprawę… znacznie bardziej pompatycznie i z większym podnieceniem. I choć 18 kwietnia w Kijowie swoją produkcję zaprezentowało blisko 300 ukraińskich wydawnictw, nie oznacza to, że zdołały przyciągnąć więcej kupujących i wywołać duch tusowania. Nie dlatego, że w zachodniej Ukrainie żyje jakiś szczególny czytelnik-intelektualista. Po prostu we Lwowie nie ma „Pietrywki”, a w Kijowie lwowskiej kawy… Program stołecznych targów książki był dość napięty. Prezentacje nowych książek, sesje autografów pisarzy… Tylko zbyt wiele nieznanych nazwisk. I wszyscy z pretensjami do literackiej sławy… Sergiusza Rudenki znałam jako dziennikarza, byłego pracownika radia „Swoboda”. Zainteresowała mnie jego książka po rosyjsku „Cała prezydencka rać. Otoczenie Wiktora Juszczenki: od „A” do „Ja”. W zapowiedzi pisano, że w książce znajduje się 20 portretów polityków z otoczenia obecnego prezydenta. Zdaniem autora każdy z nich wniósł swój wkład w kształtowanie wizerunku Wiktora Juszczenki. Co więcej… Nie tylko wizerunku, ale i osobowości Wiktora Andrijowycza, jego, że tak powiem, światopoglądu… Ponieważ otoczenie obecnego prezydenta jest dość niestałe, wkradła mi się podejrzliwość… Wyobraziłam sobie takie nieustanne kształtowanie osobowości Wiktora Juszczenki — warstwa po warstwie, nakładane przez budowniczych z otoczenia… Jaka więc musi być piramida osobowości prezydenta, skoro reaguje na każdy wpływ! Egipska? Sergiusz Rudenko zareklamował książkę jako swoiste obalenie mitu czy mitów o Juszczence. Ciekawe… Czy autor w swojej książce obalił mit o „słabym prezydencie”? Takiego gatunku… (tekst zniekształcony) ...mnogość czynników, które spowodowały powstanie kozaczyzny jako odrębnego stanu średniowiecznego społeczeństwa z jej szczególnym statusem prawnym, a także proces ewolucji tego społeczno-politycznego fenomenu, autorzy w przeważającej mierze trzymali się dawnych schematów socjologicznych i dogmatów religijnych. Wartość doświadczenia minionego życia tkwi w aktualności jego niezniszczalnych duchowych dóbr. Kozacy byli nie tylko doskonałą siłą militarną, która strzegła ukraińskich ziem przed najeźdźcami, ale też zajmowali się budownictwem państwowym i tworzeniem agrokultury. W szczególności agrokulturę kozactwa i chłopstwa ukraińskiego należało rozpatrzyć autorom dwutomowego dzieła w świetle najnowszych społeczno-przyrodniczych osiągnięć naukowych, tak jak uczyniła w pracach ostatnich lat znana badaczka kozactwa Ołena Apanowycz, rozważając to unikatowe doświadczenie w kontekście idei Serhija Podolińskiego i Wołodymyra Wernadskiego. Agrokultura kozactwa i chłopstwa ukraińskiego ma fundamentalne znaczenie dla kształtowania narodowego genotypu i organizacji życia społecznego w harmonii z ładem przyrody i prawami kosmicznymi. Na to pierwszy zwrócił uwagę Pantelejmon Kulisz: „Oprócz tych wojowniczych pozostałości potężnego kiedyś kozac-
Pisarka Ołeksandra Zabużko tego gatunku, który zakłada dziennikarskie śledztwo i ciekawą analizę, mamy niewiele. Liczyłam na oryginalną rekonstrukcję politycznych mitów, więc kupiłam „Prezydencką rać” Rudenki. Książka okazała się słaba. Moim zdaniem… Przynajmniej zrozumiałam technologię produkcji tego rodzaju „literatury”. Mimo ogromnej liczby marginalnych prezentacji na Kijowskich Targach Książki wydarzyła się prawdziwa rzecz. Konferencja prasowa znanej pisarki Ołeksandry Zabużko z okazji wydania jej monografii „Notre Dame d'Ukraine: Ukrainka w konflikcie mitologii”. Okazuje się, że książkę pani Zabużko zdążono już „ochrzcić” intelektualnym detektywem. „Ale jeśli ktoś liczy na Dana Browna, to bardzo się myli”. Zabużko nie zaprzeczała, że jest to swoisty intelektualny bestseller. Jednocześnie z goryczą zauważyła, że żadna książka nie ma mocy, by uratować świat. Według pisarki ukraiński typ wciąż istnieje w różnych miejscach Ukrainy: to kozacy-chłopi, potomkowie kozaków grodowych. Tworzą oni liczny stan i różnią się od innych Ukraińców czystością typu ludowego, który w wyższych stanach zatarła obca cywilizacja, a w chłopach stłumił nieustanny ucisk” (Powieść o narodzie ukraińskim). Duchowo-genetycznym rdzeniem ukraińskiego kozactwa było tajemne rycerskie bractwo, które zachowywało i pielęgnowało tradycje bojowe oraz duchowo-genetyczny archetyp warstwy wojskowej starożytnych społeczeństw oriyjskich i scytyjsko-skołockiego (sakskiego). To właśnie takich kozaków-rycerzy miał na myśli M. Gogol: „…Braterstwo ludzi było u nas bliższe niż dom i braterstwo krwi…”. Kozacka rycerskość jako wojskowo-administracyjna warstwa nowego ukraińskiego społeczeństwa odziedziczyła po przodkach (Oriach i Sakach,
świat potrzebuje ratunku. Jest on tak zdezorientowany, że nawet nie odczuwa swojego zaniedbanego stanu. „Jeśli naród przez 30 lat nie zdołał wydać pełnego zbioru dzieł genialnej Łesi Ukrainki, to już jest alarmujący sygnał…” Imię klasyczki literatury ukraińskiej pojawiło się nieprzypadkowo. To właśnie Łesia Ukrainka stała się dla Zabużko przewodniczką w wędrówkach przez kultury i stulecia w poszukiwaniu „Ukrainy, którą straciliśmy”… Pisarka stara się odpowiedzieć na wiele niepokojących pytań. „Kim jesteśmy — Ukrainą czy Małorosją? Europą czy Rosją? Czy ukraińska religijność to to samo, co bizantyjskie prawosławie? Skąd na brzegach Dniepru wzięli się templariusze? Jaką tajemnicę strzegły „tajne stowarzyszenia” małorosyjskiej szlachty XIX wieku? Skąd w „Leśnej pieśni” zaszyfrowana legenda o Graalu? Czy Ukraińcy naprawdę są „narodem chłopskim”? Czym różni się demokracja od chamokracji?” „Kod Łesi Ukrainki” nadaje sens tej podróży intelektualnej. Arystokratka i heretyczka, spadkobierczyni dawnego rycerskiego rodu i kontynuatorka tradycji gnostyckiej, ta najwybitniejsza z Ukrainek pozostała w naszym kraju niezrozumiana. Dlaczego? Najwyraźniej, przeczytawszy intelektualny bestseller pani Zabużko, mamy szansę zbliżyć się do odpowiedzi na to pytanie. Podczas gdy w Kijowie trwała wędrówka po świecie książki, na stołecznych placach buzowały polityczne namiętności. W ulewnym deszczu i gradzie były szczególnie żałosne. Namiętności oszołomionej teraźniejszości. Tymczasem wieczności nikt nie odwołał… A niewiedza o przeszłości z pewnością nie chroni przed nawrotami jej „kwiatów zła”.
skąd prawdopodobnie też kozak–kozak — syn saka) zasada wojskowej demokracji, która legła u podstaw Ukraińskiej Republiki Kozackiej XV–XVII wieku. Bezpośredni udział w kształtowaniu tego rycerskiego rdzenia mieli wojownicy-charakterznicy oraz przedstawiciele warstwy duchowej — śpiewacy-kobzarze. Ogólnie rzecz biorąc, bogaty materiał faktograficzny dwutomowego wydawnictwa zorientowany jest przede wszystkim na opisywanie dziejów minionych i mało rezonuje z teraźniejszością. Tymczasem z przeszłości trzeba wydobywać aktualne sensy, zwłaszcza te, które wydobywali P. Kulisz i M. Słabczenko, rozpatrując i oceniając kozactwo jako zjawisko historyczne z pozycji ukraińskiego kształtowania narodu i państwa. Lecz by dokonać takiego zrozumienia, konieczne jest posiadanie koncepcji narodu i państwa narodowego, opartej na niezmiennych prawach przyrodniczo-kosmicznych, a nie na przemijających konwencjach i dogmatach.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
