Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

OPTYMIZM DUCHOWOŚCI

Слово Просвіти, №17 за 2008 рік

Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Świat współczesnego bytu to nie tylko pielęgnowane i pożądane prawda, wiara, wiedza, dobro, moralność, człowieczeństwo itd. Jednocześnie jest to świat ekonomii, zysków pieniężnych, technologii politycznych, świat, w którym wiara w Boga przekształciła się w wiedzę o Bogu, a świat realny zastąpił świat iluzji, świat wirtualny. To świat nowo objawionych mesjaszy, pełnych utylitarnej moralności i pozbawionych poczucia sakralnej jedności z własnym narodem. To świat uniwersalnego globalizmu, który pustoszy światopogląd i niweluje świadomość. Co zatem pozostaje tym, których bezczelna w swoim snobizmie nieograniczonych możliwości ekonomiczno-materialnych i przywilejów nomenklaturowych „elita” nazywa „prostymi”, „przeciętnymi” Ukraińcami? Tylko nadzieja, ale nie w urzędników, nie w abstrakcję „władzy demokratycznej”, nie w horyzont póki co dalekiego europejskiego współżycia, lecz w siebie w kontekście duchowo-narodowym. Główne tendencje światowego rozwoju pokazują, że dopóki istnieją narody, dopóki w społeczeństwie działa nie tylko utylitarno-racjonalny „człowiek ekonomiczny”, ale także „człowiek narodowy”, z właściwymi mu tradycjami, myśleniem, kulturą, mentalnością. Narodowe to duchowa aura, w której zachowują się pamięć historyczna, świadomość, duma, poczucie swojej przynależności do wyższych, ludzkich sensów bytu. Nie egzystencja, nie przetrwanie, nie konsumpcja, a byt – w jego współmierności z tajemnicą wiecznego kosmosu. Taka pozycja jest niezwykle ważna dla globalnej teraźniejszości, która problematyzuje nasze życie unifikacją przestrzeni ekonomicznej w postaci zbliżania „reguł gry” w gospodarowaniu, jednolitości w preferencjach konsumpcyjnych poprzez dominację światowych marek itd. Na przełamanie tej unifikacji skierowany jest wielkoskalowy projekt społeczno-ekonomiczny organizacji społecznej Ukraińców świata „Czwarta fala”. Ten program narodowy jest zorientowany na wyodrębnienie i uwzględnienie czynnika narodowo-kulturowego w rozwoju gospodarczym. Projekt wychodzi z założenia, że globalizm ekonomiczny, choć jest prawidłowością współczesnego życia, swoimi priorytetami kształtuje kosmopolityzm kulturowy (jego pokusy w formie „internacjonalizmu proletariackiego” już „przechodziliśmy”), a wraz z nim ograniczonego, biernego wobec siebie i otoczenia człowieka, którego jednowymiarowa aktywność jest zorientowana na konsumpcję. Nie osobowość, a bezmyślnego wykonawcę, człowieka-„zasób”, człowieka-„czynnik”, co w rezultacie zmienia naród w tłum, lud w elektorat, twórczość – w pracę, natchnienie – w obojętność, naukę – w spotkania towarzyskie itd. Nie negując ważnej roli i znaczenia ekonomii w rozwoju społecznym, podkreślmy, że swoją sławę i wielkość kraj osiąga dzięki osobowościom – orędownikom ducha, myślenia, twórczości, a nie tym, którzy myślą przede wszystkim o własnej korzyści, pieniądzach, zyskach, sprowadzając byt do „stworzonego” (H. S. Skoworoda) istnienia. Decydującą rolę osobowości potwierdza cały poprzedni postęp społeczny. Zwracając się do historii, analizując kulturę, politykę, dochodzi się do wniosku, że tworzyły ją osobowości, których wcale nie ma tak wiele w każdym narodzie. Ich główną cechą jest posiadanie duchowej aury, sakralnej energii, która dawała możliwość wierzyć, działać i tworzyć w imię lepszego. Ile „odnoszących sukcesy”, „silnych” i „władnych” ludzi było w naszym kraju, jakim wpływem, majątkami, kapitałami oni władali, ale ich nikt nie pamięta, pamiętać nie chce i nie będzie! Nie oni tworzyli Ukrainę, a ci, którzy koncentrowali i promieniowali twórczym zapałem, którego rdzeniem była miłość do narodowego – kultury, narodu, języka, piękna kraju. Dzięki nim powstawała poezja, filozofia, muzyka, nauka. Mało prawdopodobne, by historia Ukrainy zachowała imiona współczesnych oligarchów, pomimo ich bajecznych bogactw. Ale na zawsze pozostaną ci, którzy szli w nurcie dokonań i walki o wielkość narodowej duchowości i człowieka. Tak, jak robili to metropolita Iłarion, Hryhorij Skoworoda, Taras Szewczenko, Pamfił Jurkewycz, Iwan Franko, Mykoła Łysenko, Łesia Ukrainka. Jedynie ich walka o narodową duchowość stworzyła Ukrainę. Nawet wtedy, gdy nasze ziemie były podzielone między różne imperia, kiedy nie było państwa, ale Ukraina była, ponieważ istniał jej duch narodowy. Wiktor Zarecki. Klomb baby Horpyny poczucie godności własnego „Ja”, czy Iwanem Wyszeńskim, ukraińskim Wolterem, w jego bezkompromisowej walce o wiarę prawosławną jako autentyczność ducha narodowego? Nie, nie potrzeba, nie wymogi przetrwania, a najpierw była idea, marzenie, dążenie, skoncentrowane w wolę stworzenia całości socjokulturowej – Ukrainy, a dopiero potem ekonomia, produkcja, kapitał, korzyść. Ile w Związku Radzieckim było fabryk, kompleksów produkcyjnych, kołchozów-milionerów, wielkich budów, rakiet itd.! Ale nie było ducha idei narodowej, bez której szybko wygasł, a internacjonalizm jako alternatywa nie zdołał przeciwstawić się narodowym emanacjom duchowym. A one – to nauka, filozofia, religia, sztuka, i dopiero wtedy polityka, prawo, produkcja, banki, pieniądze. Od twórców wysokich idei i sensów zależy realizacja każdego celu – ogólnego i jednostkowego, albo narodowego i osobistego. Wszystko, co piękne, wielkie, unikalne, niepowtarzalne, duma naszego narodu i kraju, stworzone zostało dzięki wysiłkom ducha. Ci, którzy wznosili niepowtarzalne świątynie, budowali miasta, wynajdowali, pisali, lepili, konstruowali, wymyślali, walczyli, nigdy nie myśleli i nie mówili o efektywności ekonomicznej, własnej korzyści, chęci otrzymania dywidend. Wręcz przeciwnie, przede wszystkim było ba-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn