Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

W WARUNKACH REŻIMU SOWIECKIEGO

Слово Просвіти, №17 за 2008 рік

DO 140. ROCZNICY „PROŚWITY” Jewhen BUKET Władza sowiecka na Kijowszczyźnie umocniła się dopiero na początku 1921 roku. Podczas wojny domowej ogniska towarzystwa „Proświta”, które masowo powstawały w 1917 roku, stały się niemal jedynymi ośrodkami kulturalnymi ukraińskości. Bolszewicy, którzy doszli do władzy pod hasłami władzy ludowej, na początku lat 20. dążyli do wykorzystania „Proświty” jako jednego z mechanizmów swojej polityki. Państwowe Archiwum Obwodu Kijowskiego przechowuje egzemplarz „wzorcowego Statutu” „Proświty” z 1921 roku. Zgodnie z tym dokumentem, celem towarzystwa jest „tworzenie kultury socjalistycznej na fundamentach szerokiej samodzielności mas pracujących poprzez szeroką pracę kulturalno-oświatową wśród ludności”. „Proświta”, w skład której „wchodzą wszyscy pracujący”, miała prowadzić swoją działalność „na gruncie dyktatury proletariatu”, walczyć przeciwko staremu ustrojowi i pomagać w budownictwie państwowym. W szczególności, dla osiągnięcia celu Statut przewidywał ścisłą współpracę ognisk towarzystwa z wydziałami oświaty ludowej oraz innymi instytucjami kulturalno-oświatowymi. W sprawie dotyczącej działalności „Proświty” w wołosti obuchowskiej znajduje się dokument przewodni do „wzorcowego Statutu”, adresowany do „wszystkich gubernialnych wydziałów oświaty ludowej”. Proponowano w nim podjęcie środków, aby: „1. Zorganizować działalność towarzystw „Proświta” zgodnie z dostarczonym wzorcowym Statutem, wszystkim zapewnić pełne utrzymanie państwowe. 2. Wnieść całkowicie nowe „Proświty” do sieci państwowych instytucji kulturalno-oświatowych i zapewnić pełne utrzymanie państwowe. 3. „Proświty”, które uparcie będą stały na drodze kontrrewolucji i bojowego nacjonalizmu, nie poddając się wpływom wydziałów oświaty ludowej, należy stopniowo, ale zdecydowanie likwidować. 4. Zadbać, aby w każdej „Proświcie” byli ludzie o trwałych poglądach proletariackich, pod których nadzorem i wpływem prowadzona byłaby praca „Proświt” i zbliżenie „Proświt” do wydziałów oświaty ludowej”. Takie rekomendacje miały fatalne skutki dla towarzystwa. Ogniska, które odmawiały pracy pod nadzorem organów władzy sowieckiej, „likwidowano”, ich kierowników aresztowano i więziono. „Seksoci” (tajni współpracownicy), którzy działali w każdej „Proświcie”, informowali odpowiednie organy, jaką działalność prowadziło towarzystwo. Jeśli ta działalność komuś się nie podobała, ognisko likwidowano. Te „Proświty”, które wykonywały wszystkie wytyczne bolszewickiego kierownictwa, przekształcały się w zwykłe punkty likwidacji analfabetyzmu, chaty-czytelnie, kółka teatralne i chóry, tracąc funkcję oświatową. O skali tej pracy świadczą porównawcze dane statystyczne dotyczące liczby „Proświt” w okręgach guberni kijowskiej, opublikowane w „Spisie osad Kijowszczyzny” z 1924 roku: miasto Kijów 1922 r. — 1; 1923 r. — 1; okręg białocerkiewski odpowiednio 181 i 89; berdyczowski — 99 i 51; kijowski — 176 i 73; maliński — 22 i 7; umański — 142 i 71; czerkaski — 108 i 65; szewczenkowski (korsunski) — 105 i 10. Razem: 1922 r. — 834; 1923 r. — 367.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn