Strona · s. 6strona oryginału ↗
Hryhorij Waszczenko: moja autobiografia
Слово Просвіти, №17 за 2008 рік
w Połtawskiej Diecezjalnej Szkole Żeńskiej, a na początku 1904 roku został stamtąd przeniesiony do miasta Kutaisi na stanowisko nauczyciela szkoły duchownej. W 1905 roku, gdy na Ukrainie rozpoczął się ruch rewolucyjny, wróciłem do Połtawy i objąłem stanowisko nauczyciela szkoły handlowej, diecezjalnej szkoły żeńskiej i seminarium nauczycielskiego na Szwedzkiej Mohyle. Pod koniec 1905 roku wybuchło powstanie chłopskie we wsi Sorocińce na Mirhorodczyźnie, a następnie podobne powstanie we wsi Berdianka w powiecie konstantynogradzkim. Wraz z dwoma kolegami z seminarium nauczycielskiego na Szwedzkiej Mohyle pojechałem do Berdianki, zebrałem informacje o rządowych egzekucjach na chłopach i zamieściłem o tym notatkę w gazecie „Połtawszczyzna”. W wyniku tego w 1906 roku musiałem wyjechać na północ, do miasta Tichwin, gdzie został nauczycielem szkoły duchownej, a następnie nauczycielem gimnazjum żeńskiego i szkoły realnej. W Tichwinie napisałem dramat „Ślepiec” (wydany osobną książką), opowiadanie „Samotny” i „Feerię” oraz pierwszą część wielkiej powieści „Do gruntu”, która ukazała się w Kijowie pod pseudonimem H. Wasiłkowski. Chociaż krytyka bardzo przychylnie przyjęła mój dramat i zbiór „Do gruntu”, w 1911 roku pod wpływem dzieł znanego uczonego Lesgafta odszedłem od literatury i zająłem się zagadnieniami psychologii i pedagogiki; objąłem również stanowisko dyrektora seminarium nauczycielskiego na Szwedzkiej Mohyle. W seminarium konsekwentnie prowadziłem ukraińską linię narodową, spotykając się przy tym z dużym poparciem ze strony studentów, a jednocześnie z głęboką, ukrytą wrogością ze strony nauczycieli Rosjan i „Małorosjan”. W 1918 roku zostałem docentem Połtawskiego Uniwersytetu Ukraińskiego, nie rezygnując ze stanowiska dyrektora seminarium nauczycielskiego. Kiedy zaś w sierpniu 1919 roku do Połtawy weszli denikinowcy, zostałem aresztowany jako „mazepiniec”. Przygotowywano mnie już do rozstrzelania i umieszczono w osobnej celi, lecz uratował mnie Wiaczesław Aleksandriw, dyrektor Romeńskiej Szkoły Handlowej. Zdołał on zwrócić się do denikinowskiego inspektora szkół ludowych na Połtawszczyźnie, Ławrowa, i dzięki jego pomocy doprowadził do tego, że denikinowcy wypuścili mnie z więzienia na jego poręczenie. W 1920 roku bolszewicy ponownie opanowali Połtawę i przekształcili budynek seminarium nauczycielskiego w obóz koncentracyjny, w wyniku czego pedagodzy zostali zmuszeni do rozlokowania się w pomieszczeniach w pobliżu szkoły. W tym czasie w Dykańskich lasach zorganizował się dość liczny oddział powstańców przeciwko bolszewikom. Wzięli w nim udział niektórzy pedagodzy i studenci seminarium. O tym [...] szkoły w Bylikach prawdziwą ukraińską szkołę pedagogiczną, która przygotowywałaby ludowych nauczycieli-patriotów, mocno związanych z wsią, dobrze wyposażonych w wiedzę i technikę pedagogiczną. W tym zakresie spotkałem się z dużym poparciem ze strony studentów, przyrodnika Ilka Pedana i kierownika warsztatu przyszkolnego, byłego pułkownika Wierżemkiwskiego. Dzięki ich pomocy oraz pomocy studentów przy szkole powstały dobrze zorganizowane gabinety przyrodnicze i pedagogiczne. Pod moim i Wierżemkiwskiego kierownictwem studenci wykonali przyrządy do eksperymentów psychologicznych: tachistoskop, ergograf, esteziometr itd. Wierżemkiwski udoskonalił cyrkiel do mierzenia głowy. Za pomocą tych przyrządów w gabinecie pedagogicznym rozpoczęto eksperymentalne badania psychologiczne. W pierwszej klasie szkoły wzorcowej pod kierownictwem mojej żony studenci zastosowali przy nauczaniu czytania i pisania metodę Montessori. Ponadto przy szkole zorganizowano wspaniały chór i kółko dramatyczne, które przyciągnęły dużą uwagę miejscowych chłopów. Latem 1923 roku zorganizowano wystawę szkół pedagogicznych. Na tej wystawie największą uwagę zwiedzających przyciągnęły eksponaty Białickiej Szkoły, co odnotowała także prasa. Ale szkołę zniszczyli komsomolcy. Próbowali podporządkować sobie wpływom studentów, lecz nie udało im się to. Wtedy rozpoczęli natarcie na mnie, posługując się donosami, artykułami w prasie itd. Ich pozycja umocniła się, gdy w 1922 roku na stanowisko wykładowcy diamatu został mianowany renegat Myron Łohwyn, a kierowniczką komsomołu została Roza Abramowycz. Wreszcie na początku 1923 roku na stanowisko komisarza politycznego szkoły został mianowany Kazaniwski. Ta trójka wraz z komsomołem, przy poparciu niektórych wykładowców, rozpoczęła przeciwko mnie zdecydowany atak. Doprowadzili do tego, że w grudniu 1923 roku zostałem pociągnięty do odpowiedzialności przed sądem przy wołosnym komitecie wykonawczym. Ten proces zakończyłby się dla mnie tragicznie, gdyby w trakcie rozprawy nie wybuchła ostra sprzeczka między politrukiem Kazaniwskim a przewodniczącym komitetu wykonawczego Szewenką. Rozprawa trwała do późnej nocy, a jej zakończenie odroczono na następny dzień. Skorzystałem z tego i od razu wyjechałem do Połtawy. Kiedy rano przyszedłem do wydziału oświaty zawodowej, był tam już Kazaniwski, który poskarżył się na mnie i żądał, aby wydział oświaty wystąpił do Czeki z wnioskiem o aresztowanie mnie. Lecz kierownik wydziału oświaty zawodowej M. Farber nie udzielił Kazaniwskiemu jasnej odpowiedzi
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
