Strona · s. 11strona oryginału ↗
TALENT ROZSTRZELANEGO POETY
Слово Просвіти, №17 за 2008 рік
Mychajło Słaboszpycki. Beniamin literackiej rodziny (Ołeksa Włyźko i inni). Rewia. “Jarosławiw Wał”, 2008. Switłana SOBOLEWSKA. Ołeksa Włyźko — jeden z tych poetów, którzy dopiero zaczęli odkrywać swój niecodzienny talent. Miał zaledwie dwadzieścia sześć lat, kiedy go rozstrzelano, oskarżając o przynależność do organizacji terrorystycznej, która rzekomo przygotowywała zamachy na przywódców partii i państwa radzieckiego. Nielitościwie torturowany podczas śledztwa, Włyźko podpisał wszystkie przedstawione mu oskarżenia. Tak wtedy było z wieloma aresztowanymi. Śledczy grupowali ich w jakieś mityczne organizacje, podsuwali fakty i “wybijali” z aresztantów potrzebne im zeznania. Potem albo rozstrzeliwali, albo wtrącali do więzień i obozów koncentracyjnych. Mychajło Słaboszpycki od dawna interesuje się tą wyrazistą postacią ukraińskiej literatury okresu Rozstrzelanego Odrodzenia. Jeszcze trzydzieści siedem lat temu na Uniwersytecie Kijowskim bronił pracę dyplomową poświęconą Ołeksie Włyźce. Jego szkic literacko-krytyczny, napisany na podstawie dyplomu, został wtedy złożony do wydawnictwa, jednak surowi eksperci oskarżyli młodego autora o to, że bezkrytycznie postrzega ukraińską poezję i ukraińską literaturę lat 20., idealizuje takie jej postacie, jak Mykoła Zerow, Hryhorij Kosynka, Mychajło Semenko, Heo Szkurupij. A najwięcej oskarżeń wywołało potraktowanie życiowych i literackich losów młodego Ołeksy Włyźki. I temat, i ta postać wtedy były “nie na czasie”, bo chruszczowowska “odwilż” już się skończyła i rozpoczęła się nieogłoszona restauracja kultu jednostki. A dlatego wszyscy represjonowani znów budzili wielkie podejrzenia i zalecano o nich nie mówić zbyt wiele. Ustał też proces rehabilitacji niewinnie zabitych, który rozpoczął się był po śmierci Stalina. Potem M. Słaboszpycki sporadycznie zwracał się do postaci Włyźki, wydrukował szkic literaturoznawczy o nim w zbiorze zbiorowym, poświęconym ukraińskim pisarzom. W wydawnictwie “Dnipro” wyszedł zbiór wybranych poezji Ołeksy Włyźki, który uporządkował Mychajło Fedotowycz. Jednym słowem, długo był w temacie. Oczywiście, M. Słaboszpyckiemu przydało się to, że ma duże doświadczenie w pracy w biografistyce. Jego książki “Marija Baszkircewa”, “Poeta z piekła”, “Nikifor Drowniak z Krynicy”, “Nie zgubiony ukraiński człowiek”, “Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”, “Ukraińscy mecenasi” mają sukces u czytelnika. One też ugruntowały za autorem autorytet mistrza prozy biograficznej. Jednocześnie M. Słaboszpycki przez dziesięciolecia pracował w krytyce i literaturoznawstwie. Właśnie dzięki nim ugruntowywał swoją pozycję w naszym piśmiennictwie. Nazywano go reaktywnym krytykiem, ponieważ jego reakcja na zauważalne zjawiska i fakty ukraińskiej literatury była niemal błyskawiczna. Wydaje się, że ze wszystkich ówczesnych krytyków na tematy współczesnego procesu literackiego drukował się najwięcej. O jego wyjątkowej operatywności z zachwytem mówili L. Nowyczenko, W. Faszczenko, W. Donczyk. Zatem krytyk i literaturoznawca przede wszystkim pomogli Mychajłowi Słaboszpyckiemu w tej pracy. “Beniamin literackiej rodziny” jest rzeczywiście hojnie “obciążony” materiałem literaturoznawczym. Obszerne cytaty Włyźki i jego współczesnych, szczegółowe opowieści o twórczych losach pisarzy, historie powstania ugrupowań literackich, ciekawe komentarze o “szkołach” i relacjach mistrzów pióra — wszystko to jest w książce. Szczegółowo mowa jest też o wojnach literackich, które prowadziła “Nowa generacja”, do której należał Ołeksa Włyźko, z innymi ugrupowaniami (najbardziej zaciekle — z WAPLITE). Są tam też dość smutne strony: Mykoła Chwylowy oskarża Włyźkę i Szkurupija… o chwylowizm. Autor niczego nie przemilcza w tej historii, szczegółowo detalizuje, co, jak i dlaczego się w niej układało. Czas polityczny i czas literacki, w którym żył Ołeksa Włyźko, zostały wyraziście opisane w utworze. Czy nie po raz pierwszy szczegółowo mowa jest o losach rodziny Włyźków. Szczególnie wzruszający jest obraz matki Marii Iwaniwny, najbliższej i najdroższej poecie osoby. Gatunek tej książki określono jako rewia. To bardzo nieoczekiwana definicja gatunkowa. Ale ona dokładnie określa osobliwość utworu, w którym
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
