Strona · s. 11strona oryginału ↗
ZNAWCY LUDU I MIŁOŚNICY LUDU ZIEMI JEKATERINOSŁAWSKIEJ
Слово Просвіти, №17 за 2008 рік
Ludmiła IWANNIKOWA, kandydat nauk filologicznych. Ziemia jekaterinosławska to kraj szczególny. Po pierwsze, jest to kolebka Zaporoża (dzisiejsze obwody dniepropetrowski i zaporoski). Po drugie, kraj ten jest słabo zbadany pod względem kulturoznawczym oraz etnograficzno-ludoznawczym. Do końca XIX wieku nie było tu wyższych uczelni, uniwersytet otwarto dopiero w 1918 r. w Jekaterynosławiu, a po pewnym czasie całkowicie zakazano wspominania o jego historii oraz życiu kulturalno-społecznym. Obecnie kraj jest duchowo spustoszały, zrusyfikowany, wykorzenia się tu wszelkie przejawy ukraińskości, niszczy się pamięć historyczną, represjom poddano nawet toponimikę (zaczęło się to jeszcze pod koniec XVIII wieku). Dlatego zarówno dawniej, jak i teraz ceni się każde badanie poświęcone historii, etnografii, kulturoznawstwu kraju oraz wybitnym postaciom, które pracowały na terenach ziemi jekaterinosławskiej. A było ich niemało. Z ziemią jekaterinosławską związana jest cała plejada ukraińskich znawców ludu oraz działaczy kulturalno-społecznych. Są to przede wszystkim Izmaił Srezniewski, który w latach 30. XIX wieku jako pierwszy w powiecie pawłogradzkim zapisał wspomnienia dawnych zaporoskich kozaków, legendy historyczne, podania, pieśni, dumy. Są to pisarze Ołeksandr Storożenko i Ołeksandr Afanasjew-Czużbyński, którzy opisali życie i zwyczaje miejscowej ludności w połowie XIX wieku. I. I. Srezniewski, historyk A. O. Skałkowski oraz biskup Hawryił dali początek badaniom krajoznawczym oraz historyczno-etnograficznym ziemi jekaterinosławskiej. Wybitny folklorysta, etnograf, etnolingwista H. A. Zalubowski pracował tu w latach 60.—70. wraz z I. I. Manżurą, J. P. Nowyckim oraz D. I. Jawornyckim i zapisał bajki, legendy, pieśni, przysłowia i powiedzenia, dialektyzmy. Bywali tu W. B. Antonowycz, Tadej Rylski, M. F. Sumcow, O. Kosacz-Kryweniuk, B. D. Hrinczenko, Ołena Pcziłka. Jednak działalność krajoznawcza tych ludzi jest słabo zbadana (z wyjątkiem chyba tylko D. I. Jawornyckiego i J. P. Nowyckiego). Dlatego szczególnie radośnie należy powitać ukazanie się tak gruntownych prac, jak monografia S. I. Switłenki „Ruch społeczny na ziemi jekaterinosławskiej”, która bazuje na danych archiwalnych z różnych okresów i naświetla wszystkie kierunki życia społecznego w kraju. Autor zbadał historię powstania takich organizacji opozycyjnych, jak jekaterinosławscy pikwikowie, ukraińscy miłośnicy ludu lat 60.—80. (chłopomani i kulturalnicy), pierwsze kółka narodnickie i narodowolskie. Oddzielne artykuły poświęcono działalności założycieli klubu pikwikowskiego Mykole Ballinowi i Mykole Jełahinowi, miłośnikom ludu Matwijowi Symonowowi (M. Nomisowi, kompilatorowi słynnego zbiornika „Ukraińskie przysłowia, powiedzenia i tym podobne” (K. 1864)), Borysowi Poznańskiemu, Ołeksandrowi Konyskiemu, Hryhorijowi Zalubowskiemu, Dmytrowi Markowyczowi, Iwanowi Manżurze, Jakiwowi Nowyckiemu, Borysowi Hrinczence, Iwanowi Fesence, Kuźmie Kotowowi i innym. Bez wątpienia praca S. Switłenki ma wielkie znaczenie dla krajoznawstwa, zwłaszcza dla badaczy historii nauki na południu Ukrainy. Autor podsumowuje prace swoich poprzedników, zwraca uwagę na aspekty, które mało kto naświetlał; chociaż biografie wielu działaczy są dobrze znane, to jednak właśnie ich związkowi z ziemią jekaterinosławską poświęcano niewielką uwagę.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
