Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

PALETA

Слово Просвіти, №17 за 2008 рік

EKSKLUZYW Narcis KOCZEREŻKO Tak o sobie mówił Iwan Sydorowycz Jiżakewycz, ludowy artysta Ukrainy (1864—1962). Jego przodkowie starannie przechowywali dokumenty, choć piśmiennych nie było, ale wszyscy wiedzieli: za te papiery zapłacono pieniądze — dlatego też należy je przechowywać. Przeglądając je dzisiaj, widzimy, że przodkowie Iwana Sydorowycza wywodzili się z Kozaków. Jeden z nich, Kuprijan, rodem z Podola, osiedlił się na Zwinogródczyźnie i mieszkał w cudzej chacie. Niedługo potem jego potomkowie dorobili się własnego mieszkania i wołów. Ale w latach 40. XVIII wieku Wasyl Jiżak, prapradziad przyszłego artysty, uzyskał bezpłatną ziemię, powołując się na kozaczyznę. Skrawek gruntu dali mu na obrzeżach Wysznopola, pod lasem (tę okolicę nazywano „Skradzionym skarbem”). Teraz to rejon talnowski obwodu czerkaskiego. Ponieważ kozak miał już zostać szlachcicem-jednodworcem, dodano do nazwiska „modne” -ewycz, i Jiżak stał się Jiżakewyczem. Chodził pradziad w czumackiej karawanie Koszym i Czarnym szlakami, które prowadziły aż z Wołynia na Hades na Chersońszczyźnie. Szerzyły się tymi szlakami wszelkie plotki, opowieści, brzmiały nowe pieśni, które przekazywano z pokolenia na pokolenie, jak najdroższe bogactwo, bo innego nie było. I dziad chodził czumakować, a oto już ojcu wołów nie starczyło. Sydir był więc z biedaków. Długo nie mógł się ożenić, bo miał mało majątku, i wiejskie dziewczęta go omijały. Poszedł kiedyś aż trzydzieści wiorst do wsi Dowhenke na wesele do znajomego kawalera i bardzo upodobał sobie tamtejszą piękność Marię. Lecz jak dowiedział się, że jest ona córką księdza, zasmucił się — za biednego nie wydadzą. A z desperacji i Zmartwychwstanie Pańskie I. Jiżakewycz maluje świątynię na Kozackich Mogiłach w Plaszewie. 1910 r. mówi chłopakom: „Gdyby jej dziewicza cześć upadła, — to, może, wydaliby ją do obcej wsi za mnie…” Stało się tak, jak myślał Sydir. Maria pokochała koniuszego ojca Marachowskiego, a za zhańbienie córki księdza tego woźnicę o nazwisku Babij zabrali do wojska na 25 lat. Wysłał Sydir swatów… Urodziła mu Maria pod nowy 1864 rok pierworodnego Iwana. A po-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn