Strona · s. 15strona oryginału ↗
PERFORMANCE PRZY DŹWIĘKACH DUD
Слово Просвіти, №17 за 2011 рік
W wirze wiosennego „Medvinu” — prezentacje, spotkania, warsztaty… Jednak w tym pełnym wrażeń dniu tak bardzo chciało się zaczerpnąć górskiego powietrza, znaleźć się pośrodku bajkowego zamku lub zagubić w niezwykłym tańcu. Cóż, marzenia się spełniają! Ruszamy na fantastyczny performance! Tutaj natrafiam na grupę entuzjastów w kiltach (element narodowego stroju szkockiego), którzy zapraszają wszystkich chętnych do tańca celtyckiego. A czemu by nie spróbować?! Najważniejsze — poczuć się jak w Szkocji… A oto i wspaniałe dopełnienie fantastycznej atmosfery — przejmująco-przenikliwy głos dud… Nie mogłam powstrzymać się, by nie porozmawiać z Jewhenem o tajemnicach tego unikalnego instrumentu…
— Dudy przybyły do nas 200 lat wcześniej niż do Szkocji. Jednak obecnie mało kto popularyzuje ich ukraiński wariant — karpacką dudę… — Szkoda, że nie ma inicjatywy ze strony państwa, aby zachować i popularyzować ten ukraiński archaiczny instrument, który przybył do nas na długo przed pojawieniem się kobzy i bandury. Wszyscy znają trembitę, a huculską dudę — nie. Rozmawiałem z mistrzem Mychajłem Tafijczukiem, który mieszka na Iwano-Frankiwszczyźnie. Ma już ponad siedemdziesiąt lat. W ogóle nie zna nut, ale wytwarza różnorodne instrumenty, w szczególności dudy (huculskie dudy), liry korbowe, trembity, skrzypce. Między innymi dla Rusłany wykonał 8 trembit. Bardzo ważne jest, aby ta sprawa miała kontynuację, bo jeśli ludzie tracą swoje korzenie, następuje chaos, pustka, rozkwita nienasycona chciwość. I jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, popularyzując szkockie dudy, stawiam sobie za cel — popularyzację karpackiej dudy. — Nie jest Pan Szkotem. Skąd pomysł, by nauczyć się grać na szkockich dudach? — Jeśli wierzyć w teorię o reinkarnacji dusz, to mogę przypuścić, że w przeszłości byłem Szkotem. Po raz pierwszy usłyszałem instrument w nagraniu. Mój znajomy artysta przywiózł płytę kompaktową pewnego szkockiego dudziarza. Ta muzyka niezwykle mnie zachwyciła. I zacząłem samodzielnie się uczyć. Gram na dudach dopiero od dwóch lat. W Kijowie jest tylko 8 dudziarzy, grają oni głównie na dudach galicyjskich. A ogólnie odmian tego instrumentu jest bardzo wiele, na przykład wielkie dudy szkockie, niemiecki Dudelsack, litewska, białoruska duda… — Na czym polega swoistość brzmienia wielkich dud szkockich? Czy zakres nut jest szeroki? — Trzeba powiedzieć, że to bardzo żmudna praca z dostrajaniem instrumentu. Ważne, aby dźwięk „nie pływał”. Brzmienie zależy także od temperatury, wilgotności, ustawienia stroika, zużycia trzciny. Ogólnie części często trzeba wymieniać. Sam dźwięk na odległość 2—3 kilometrów ludzie odbierają jako dźwięk telefonu komórkowego. A w górach można usłyszeć dudy z 3—5 kilometrów — oto taka specyfika. Zakres to zaledwie dziewięć nut. Dudy szkockie są prezentowane w określonej tonacji — istnieją interwały między nutami, w które nie wszystkie kompozycje mogą się wpisać. Dlatego nie wszystko można zagrać na tym instrumencie. Co dziwne, wykonuję niektóre białoruskie, rosyjskie utwory, kompozycje światowej estrady, niewielkie fragmenty utworów klasycznych. Wśród ukraińskich pieśni — „Oj na hori dwa żenci żnut”, „Hopak”, „Jak tebe ne lubyty, Kyjewe mij”, „Nicz jaka misiaczna, zoriana”. Interesują mnie także motywy średniowieczne, które można wcisnąć w ten zakres. — Gra Pan także na małych dudach. Czy czymś różnią się od wielkich? — Wielkie dudy szkockie to najgłośniejszy wariant dud. A małe brzmią ciszej. Pod względem aplikatury nie różnią się od wielkich, liczba nut jest taka sama. Ale ten instrument jest przystosowany do sesji muzycznych. — Czy dudy harmonijnie łączą się z innymi instrumentami? — Bardzo często zapraszają mnie muzycy. Jednak nierzadko uważają, że dudy mają szeroki zakres nut, ale rzecz w tym, że to muzycy muszą dostrajać się do dud, same dudy do zespołu nigdy się nie dostroją. W tym tkwi cała trudność. Choć jest niemało grup, które z powodzeniem grają z dudami. Wszystko zależy od ambicji muzyków. Czy widzą muzykę w sobie, czy siebie w muzyce?! Osobiście marzę o zebraniu pipe-bandu: połączenie dud i bębnów daje po prostu zdumiewający efekt. — Słyszałam, że dudy są bardzo wymagające i kapryśne. To prawda? — Tak. Bardzo ważne jest przewidywanie i kontrolowanie tego instrumentu, bo czasami naprawdę kaprysi. Bywa, że wyjdę na scenę i czuję, że trudno mi wdmuchiwać powietrze, trzcina zaczyna nieprzewidywalnie się zachowywać. W Szkocji nawet żartują, że z kobietami jest o wiele łatwiej niż z dudami. Dlatego można się domyślić, co to za instrument. — Czy kiedykolwiek marzył Pan o wyjeździe do ojczyzny Roberta Burnsa? — Tak, to moja duchowa potrzeba. Chcę założyć swoją szkołę. Potrzeba czasu, aby pojechać do Szkocji, zdać tam egzaminy, by w przyszłości móc nauczać. — Słuchacze zapewne reagują na dudy różnie… — Zapraszają mnie na różne wydarzenia, seminaria, wesela. Chciałbym powiedzieć, że ten instrument nadaje się na pogrzeby, bo tworzy uspokajającą atmosferę, prowadzi do filozoficznego przemyślenia śmierci bliskiej osoby. Dudy pomagają przezwyciężyć strach przed śmiercią i spojrzeć na nią jak na naturalne zjawisko. Bać się śmierci — to bać się samego życia. Bywa tak, że ludzie mogą przytupywać, próbują wystukiwać niby irlandzkie motywy taneczne, są ludzie, którzy mogą zamyśleni przystanąć. Była jedna kobieta, która wczesną jesienią stanęła obok mnie, podniosła głowę w górę i zaczęła patrzeć na gwiazdy przez dziesięć minut. Inna kobieta przyniosła ze sobą matę, usiadła na niej w pozycji lotosu i medytowała. Często dzięki dudom staję się przymusowym psychoanalitykiem. Ludzie podchodzą do mnie i zaczynają wylewać swoją duszę. To jakaś swoista terapia. Ten instrument jakoś w szczególny sposób wpływa na psychikę. A najbardziej wdzięczna publiczność to dzieci i zwierzęta. Potrafią stać godzinami. Kiedy ćwiczę w lesie na obrzeżach Kijowa, gromadzą się wokół psy, przylatują ptaki. Była taka ciekawa historia. Kiedyś grałem w lesie, aż nagle z krzaków przywlókł się stary ślepy kot (skąd się tam wziął, nie wiem), usiadł, posłuchał trochę i poszedł. — A jakie uczucia przepełniają Pana podczas gry? — Jestem częścią tego instrumentu, moje płuca włączają się w wytwarzanie tych drgań dźwiękowych, które przechodzą przeze mnie. Jakbym wpadał w jakiś stan transu, medytacji. Nawiasem mówiąc, traktuję ten instrument jako środek dla astmatyków, dla tych, którzy przeszli choroby płuc. — Wydaje mi się, że aby dotknąć tego sakralnego instrumentu, trzeba nastroić duchowy kamerton… — Tak, to pewna filozofia. Aby zwrócić się do tego instrumentu, trzeba przewartościować swoje życie. Dudy zmieniły moje życie, stałem się innym człowiekiem. Swoje życie dzielę na dwa okresy — przed dudami i po. Wielu moich znajomych chciało nauczyć się grać, jednak nikt tak bezinteresownie nie zajmuje się tym instrumentem. To jakaś obsesja, myśli tylko o tym, jak udoskonalić swoją technikę. Uczy cię bycia systematycznym, organizuje cię, uczy znajdować czas tam, gdzie wcześniej go nie znajdowałeś.
z Wiktorem Kryśkiem. Skrzypce i altówka dodały tej kompozycji nowego brzmienia”. U podstaw utworu „Nieznajoma z chryzantemami” też leży ciekawa historia. Roman Kolada często gra w centrum handlowym „Karawan”. Pewna dama, zachwycona jego melodiami, od czasu do czasu wręczała mu bukiety wspaniałych chryzantem. Historia „Ciszy” jest nie mniej ciekawa. W studiu, usiadłszy do fortepianu, zaczął się modlić. Mikrofony były włączone… I trwał zapis. Co z tego wyszło, każdy może usłyszeć na swój sposób. „Łapaliśmy oddech ciszy, szukając głębi nawet w tym…” Album solowy został nagrany na zasadach charytatywnych w Domu Nagrań Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy. W nagraniu brali udział Wołodymyr Kurylenko (bajan), Wiktor Kryśko (altówka, skrzypce). Producent wykonawczy — Wasyl Doroszuk, reżyserzy Ihor Pryjma i Arkadij Wicharew, projektant Jurij Marusij, fotograf Ołeksandr Zubko. Materiały przygotowała Ulana WOLIROWSKA
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
