Strona · s. 5strona oryginału ↗
Pielgrzymka do Czarnobyla
Слово Просвіти, №17 за 2012 рік
Natalka POKŁAD Książka Ostatniego dnia marca, wczesnym rankiem, niewielki i niezbyt wygodny do dalekich podróży raf podwiózł mnie na obrzeżach Kijowa. Pogoda była niepewna — niebo to chmurzyło się, to znów obdarowywało ziemię słońcem, ale nastrój kołomyjskich czarnobylców, mimo bezsennej nocy i pokonanej długiej drogi, był pogodny. Wczoraj wieczorem, po błogosławieństwie ojca Iwana, likwidatora awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, dziewiętnaście osób wyruszyło do Czarnobyla. Ta, już trzecia ich podróż do strefy (co dwa lata), jest powiązana z wydaniem księgi pamięci „Czarnobyl. Kołomyjszczyzna. 25 lat po tragedii”. Unikatowe wydanie ujrzało światło dzienne dzięki wsparciu przewodniczącego Kołomyjskiej Organizacji Społecznej Inwalidów „Sojuz Czarnobyl Ukrainy” Wiktora Poznyka, przewodniczącego komitetu „Dzieci Czarnobyla” ks. Iwana Ostafijczuka oraz dyrektora Muzeum Historii Miasta Kołomyi Mychajła Arsaka. Książkę pan Wiktor nie bez dumy od razu mi zaprezentował. Jak się okazało, za nimi dwa lata niełatwej pracy: rozsyłanie ankiet, poszukiwania funduszy (czarnobylcom pięknie obiecywano, jednak, niestety, tak ich nie wydzielono, więc musieli w międzyczasie włożyć własne), opracowanie niemałego materiału: aby utrwalić w czasie to, co, jak wierzą, będzie nauką dla potomnych, bo przez niwelację pamięci strefa staje się już dla nich po prostu modną grą komputerową, choć straszna tragedia 1986 roku zniszczyła tyle ludzkich losów. Książka otwiera się ciepłym słowem wstępnym do rodaków przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Mychajła Wyszywaniuka oraz przewodniczącego rady obwodowej Ołeksandra Sycza, kierowników władz rejonowych i autorytetów ze stolicy. „Naszym towarzyszom broni — i martwym, i żywym — dedykuje się”, — zaznaczył na początku wydania autor pomysłu Wiktor Poznyk. W publikacji znajdują się nazwiska i krótkie biografie kołomyjan: tych, którzy jeszcze są obok nas, walczą o każdy swój dzień, i tych, którzy już odeszli w wieczność. Przewracając strony, czytelnik nie tylko dowiaduje się o bohaterach, którzy bez wahania stanęli do pojedynku z jądrowym piekłem i zasłonili sobą świat przed straszną biedą, — ale, wierzę, skłoni głowę w szacunku. Przecież Czarnobyl nie ma czasu przeszłego… Dziś Ukraina pisze smutną kronikę strat. Podobne książki wydały już obwodowe organizacje społeczne inwalidów „Sojuz Czarnobyl Ukrainy” z Ługańska, Dniepropietrowska, Doniecka, Kirowohradu, zbiera materiały do Ogólnoukraińskiej księgi pamięci także Narodowe Muzeum Czarnobyla. W kołomyjskim wydaniu — encyklopedii bólu — nie tylko podano listy czarnobylców tego regionu (w latach 90. było ich około 900, a teraz — dwa razy mniej) z zaznaczeniem numeru legitymacji, ale także zamieszczono wiersze ziomków, poświęcone piołunowej gwieździe, opowiedziano o historii ruchu czarnobylskiego w regionie, o życiu Kołomyjskiej OSI „SCU” oraz o tym, jak budowano w mieście kapliczkę „Czarnobylski Zbawiciel”, a także zamieszczono wiele fotografii. 300 egzemplarzy wydania organizacja od razu podarowała bibliotekom rejonu. Świątynia Z czarnobylską cerkwią św. Eliasza i jej proboszczem ojcem Mykołą kołomyjanie przyjaźnią się od dawna, więc ich pierwsza wizyta w strefie prowadzi właśnie tutaj: z wydaną książką, dobrym słowem powitania i, jak zawsze, z prezentami dla świątyni. Ojciec właśnie zakończył służbę — była to sobota pochwalna (Pochwała Przenajświętszej Bogurodzicy), nieliczna wspólnota parafian radośnie powitała gości z Kołomyjszczyzny. Wierzący ze łzami w oczach przyjęli od nich prezenty, ojciec odprawił molebien w intencji zdrowia i serdecznie dziękował „za poszukiwanie Boga i własnej duszy”, za ciepło i szczerość, za to, że o nich nie zapominają, przecież dziś w Czarnobylu mieszka blisko sto osób, pracuje ponad trzy tysiące pracowników zmianowych, funkcjonują placówki medyczne. Ojciec Mykoła jest filozofem i potrafi rozmawiać z ludźmi. Usłyszeliśmy opowieść o życiu w strefie, o niełatwej historii cerkwi św. Eliasza (w 1936 roku, kiedy ją zamknięto, ikonami grodzono płoty i robiono z nich nosze) oraz o obecnych niełatwych dniach powszednich. Kołomyjanie dołączyli do czarnobylskiej księgi pamiątkowej listę swoich zmarłych kolegów… A tymczasem na dworze sypnął śnieg i płatki były tak duże, że wszyscy byli zdumieni i uznali: takie bywają tylko w strefie.
Po strefie Czarnobylska strefa… Zielone jodełki, asfaltowe ścieżki dookoła. Nic nie przypomina o tragedii. Jednak dalsze odwiedziny wywarły na nas niesamowite wrażenie. Ponieważ grupę oprowadzał pan Wołodymyr Werbycki (jest tutaj od 1983 roku), mieliśmy okazję głębiej poznać przyczyny i skutki tragedii oraz odwiedzić najbardziej skryte miejsca. Ale — ciągła uwaga na dozymetr… Oto i reaktor — straszny wąż, który dwadzieścia sześć lat temu tchnął ogniem i spopielił tysiące istnień. Obecnie to już historia. I, Boże, z bliska jest on jakiś wcale nie straszny!.. A obok budowany jest nowy konfajnment. …Potem była Prypeć. Tej fatalnej wiosny mieszkało tu 50 tysięcy ludności. To było miasto przyszłości: nowe, dźwięczne i młode, perspektywiczne i bogate. Teraz to miasto-widmo, które wypadło z czasu. Nie otworzyły się żadne drzwi i żadne okno, nikt nie zaprosił w gości. Przerażająco jest patrzeć na niegdyś imponujące, a teraz zaniedbane budynki, placówki kultury, oświaty, medycyny, gastronomii, hotele, przystań rzeczną: wszystko skazane na zagładę niszczeje, zarasta bujną roślinnością. Na asfaltowych ścieżkach spotyka się odchody dzików i jeszcze jakichś zwierząt. Dookoła cisza i smutek, którego nie da się przekazać słowami. Weszliśmy na dziewiąte piętro hotelu „Polissia”, gdzie wyrosły całkiem spore dwie brzózkami, spojrzeliśmy na ogromny basen szkolny. W Prypeci funkcjonowały trzy szkoły, a teraz — rozrzucone podręczniki, standy z ideologiczną nauką ówczesnego Związku Radzieckiego, wielki sierp i młot — wszystko zastygło w jakimś zdumieniu, takie absurdalne i nieporadne. W opuszczonej wsi, którą potem odwiedziliśmy, już wystygł ślad ludzki i można chyba do woli posłuchać. Choć czas już mieć odpowiedź na pytanie — czegoż pragną Ukraińcy? Odpowiedź znają nie wszyscy, a jedynie ci, których nie przyłączono do jakiejś partyjki. Tym osobistościom zarzuca się brak patriotyzmu, zalicza się je do kosmopolitów, jak niektórzy Andruchowycza, ale właśnie ci obywatele — to siła robocza ukraińskiego postępu. Właśnie oni tworzą informacyjne tło nowej ideologii państwa. Przy współczesnych możliwościach technicznych rozpowszechniania informacji, rozwój idei prawdziwej Ukrainy odbywa się bardzo szybko. Pierwszą oznaką postępu jest wzrost liczby indywidualistów, zdolnych łączyć swój interes z ideą państwa. Znamienne, że o roli indywidualistów w ukraińskim budowaniu państwa mówią nie tylko na zachodzie kraju. Ukraiński wschód nieubłaganie dąży do przyjęcia silnej idei narodowej. Jest tam niemało patriotów, którzy rozwijają tę ideę konsekwentnie i nowocześnie. Warto wspomnieć niedawną prezentację książki naukowca z Ługańska Wołodymyra Sabaduchy, rozszerzonego wariantu dy-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
