Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Szewczenkowe imperatywy i my”

Слово Просвіти, №17 за 2012 рік

Mykoła CYMBALUK Ten wieczór nosił tytuł „Szewczenkowe imperatywy i my”. „Imperatyw” oznacza nakaz, kategoryczne, bezwzględne żądanie. W filozofii, zwłaszcza w etyce, terminem tym określa się ogólnie obowiązujące prawo moralne. Dla Anatolija Pohribnego szewczenkowe idee, jego poświęcenie w walce o prawa i wolności przede wszystkim narodu ukraińskiego stały się treścią jego życia. Nic więc dziwnego, opowiadała Hanna Hryhoriwna Pohribna, że osiemnastoletni Anatolij zapisuje w swoim dzienniku marzenie — o Ukrainie, w której wszystkim Ukraińcom będzie się dobrze żyło, w której pełnym głosem brzmieć będzie ojczysty język, w której zachowywane będą tradycje, w której dzieci będą szanować swoich rodziców… Miłość do ojczystego narodu, do ukraińskiego słowa określiła jego los, stała się tym krzyżem, który godnie niósł przez całe życie. Metaforę krzyża jako symbolu sprawiedliwej, świętej, ale ciężkiej, zdawałoby się, nie do udźwignięcia pracy i związanych z nią życiowych prób, trafnie wykorzystała w swoim wystąpieniu Lubow Hołota. — Dawno, jeszcze w 1985 roku, przy grobie Szewczenki, gdzie nie ma krzyża (stoi on osobno, jak wiecie), — wspominała, — rozmawialiśmy z pisarzami, z bliskimi ludźmi w wąskim gronie. Ludzie często mówią, że w życiu każdego jest jego własny krzyż. Bóg każdemu daje krzyż według sił, ale nie każdy może podnieść tyle, ile zdoła udźwignąć, i nikt nie zna tej wagi krzyża, który niósł Taras Szewczenko, Wasyl Stus, inni sławni synowie i córki narodu. Kiedy zaś nastały obecne czasy, zobaczyliśmy (i to wielka prawda), że nie wszyscy z godnością nieśli swój krzyż, który podnieśli. A byli (i są) tacy, którzy nieśli, ale przepełnili się pewnością własnej nieomylności. Prawda: czasem ci, którzy niosą (rzeczywiście niosą!) swój krzyż, pracują w pocie czoła dla ukraińskiej sprawy, wybuchają gniewem, że ich, powiedzmy, wyczynu nie zauważają, a ich niedoceniają. Anatolij Pohribny do takich nie należał. Wielkość jego ducha, niezwykła ludzkość, pracowitość łączyły się z niezwykłą skromnością. Był jednakowo przyjazny i prosty w relacjach z kolegami-akademikami i studentami, z ministrami i prostymi Ukraińcami, Wasyl STASZUK, przewodniczący rejonowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, dyrektor Muzeum Historycznego im. Iwana Ohijenki w Brusiłowie, obwód żytomierski. Wydaje się, że jeszcze całkiem niedawno na całą Ukrainę brzmiał pełen pasji i rozważny, mężny i bezkompromisowy głos znanego od zachodu po wschód działacza społecznego, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki oraz Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Iwana Ohijenki — Anatolija Hryhorowycza Pohribnego w jego niezapomnianych audycjach radiowych „Gdybyśmy się uczyli tak, jak trzeba…” — Dla mnie audycje radiowe A. Pohribnego były jak łyk źródlanej wody, — dzielił się kiedyś przemyśleniami miejscowy artysta W. W. Cyselskyj. — Cokolwiek robiłem: czy porządkowałem obejście, czy zajmowałem się sianokosami, zawsze znajdowałem czas, by posłuchać Anatolija Hryhorowycza. On jakby zaglądał w moją duszę. A kiedy wysłałem list, w którym wyraziłem swoje przemyślenia na temat języka ukraińskiego, na temat postaci historycznej I. Ohijenki, mniej więcej po tygodniu Anatolij Hryhorowycz już cytował go w swojej audycji radiowej. Wielkiej duszy był człowiek! Rzeczywiście, wielkie serce miał Anatolij Hryhorowycz Pohribny. Całe swoje świadome życie godnie trzymał sztandar za ukraińską państwowość, sztandar godności narodowej i honoru. I dzisiaj, kiedy bezdomni różnych maści, „fanatycy bzowego niewolnictwa” próbują przedstawicielami władzy i swoimi współmieszkańcami. To człowiek, który potrafił niezwykle skracać dystans. Wszyscy, którzy go znali, z którymi pracował, przyjaźnił się czy po prostu zetknął w tej czy innej sprawie, sytuacji, przyznają, jak go brakuje. Ale człowiek żyje tak długo, dopóki trwa obecność i wpływ na myśli i czyny żywych. Anatolij Pohribny wyznawał to, co głosił, mówili uczestnicy tego wieczoru. A to rzeczywiście rzadka cnota. Ołeksandr Chomienko, kierownik działu Instytutu Ukrainoznawstwa, prowadzący wieczór, po wysłuchaniu nagrania ostatniej audycji radiowej A. H. Pohribnego „Komunikujmy się po ukraińsku” dodał, że spychają Ukrainę na duchowe bezdroża, nam wszystkim brakuje głosu A. H. Pohribnego. Jego nieustającego bólu i walki o odrodzenie narodowe narodu ukraińskiego. Mimo woli przypominają się niezapomniane spotkania z A. Pohribnym, które do dziś oświetlają i uświęcają ścieżki i drogi do uświadomienia: kim jesteśmy? czego chcemy? dokąd idziemy? To było w dalekim, ale pamiętnym 1997 roku, kiedy Komitet ds. Nagrody imienia I. Ohijenki kierował Anatolij Hryhorowycz. To był czas, kiedy spryciarze na wszystkie ręce za dolary wybrukowali swoją drogę do kryminalnego bractwa i sceptycznie patrzyli na tych, którzy wznosili sobory ludzkich dusz. I trzeba było mieć odwagę i śmiałość, nawet — zuchwałość, by rzucić wyzwanie możnym, mieć własne zdanie. I nie tylko mieć, ale razem z podobnie myślącymi stanąć murem w obronie idei narodowej, która, jak uważał ówczesny przywódca państwa, „nie zadziałała”. Anatolij Hryhorowycz wraz z duchowymi braćmi, którzy wyszli na pierwszą linię walki o ukraińską państwowość w Żytomierzu, Kamieńcu Podolskim, Kijowie, Symferopolu, Łucku, Zaporożu, Równem, ogłosili rok 1997 Rokiem Iwana Ohijenki. A wokół nie ustępowali tak zwani „życzliwi”. Struktury władzy na wszelkie sposoby próbowały poniżyć znaczącą dla Ukrainy postać historyczną Iwana Ohijenki, szkalowały jego imię. — Nie długo przyjdzie wam się użerać z Ohijenką — otwarcie deklarowali ówcześni mężowie stanu. — Nadejdzie nasz czas i nie w głowie nam będzie petlurowski najmita, jeszcze będziecie prosić. — Wiedz, że tych, którzy szkalują I. Ohijenkę, jest niemało nie tylko na Żytomierszczyźnie — smutno uśmiechał się A. Pohribny. — Wystarcza ich także w Kijowie. Ale ich czas minął, czyż to nie o nich napisał W. Symonenko: Bo szczere, wysokie niebo Nie podmalujesz pędzlem, Bo wielkości prawdziwej nie trzeba Opierać na ramionach nicości. Myślę, że Ohijence nie potrzeba ramion nieudolnych chłopaków. Najważniejsze, że my, patrioci, musimy trzymać się razem. Razem jesteśmy siłą. A w pojedynkę — trudno, a nawet niemożliwe jest wytrwać. Anatolij Hryhorowycz był częstym i mile widzianym gościem w Brusiłowie. Jego pełne pasji słowo brzmiało przy obejściu Ohijenki, na wiejskiej scenie, gdzie wręczano dyplomy laureatów Ogólnoukraińskiej nagrody imienia Iwana Ohijenki. Pamiętam wielomówne zgromadzenie przy znaku pamięci Wielkiego Ukraińca, jak zawsze przekonująco i szczerze brzmiało słowo Pohribnego, który na pamięć cytował wiersze I. Ohijenki, jego prace publicystyczne. — Pismo Święte stwierdza, że „Nie ma proroka bez czci, chyba że w ojczyźnie swojej i w rodzinie, w domu swoim” — na głos rozmyślał Anatolij Hryhorowycz. — W tym się po raz kolejny utwierdzamy, gdy mowa o ukraińskim Proroku — Iwanie Ohijence. Jego znają i szanują na świecie, a my, prawnuki marne, jeszcze wątpimy. A zatem chcę przypomnieć słowa Jezusa, który powiedział: „Nie potrzebują lekarza zdrowi, lecz ci, którzy się źle mają”. Tego dnia zabrał głos przed wspólnotą także autor tych słów jako przewodniczący lokalnej organizacji ohijenkowców, na co Anatolij Hryhorowycz powiedział: — Dobrze powiedziane, chciałoby się wiedzieć, kto was uczył tak występować? Oczywiście, miło mi było to usłyszeć od znanego na Ukrainie doktora nauk, profesora A. H. Pohribnego. A jeszcze milej było powiedzieć, że nauczycielem moim był Anatolij Hryhorowycz, kiedy studiowałem na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki na wydziale dziennikarstwa, gdzie wykładał literaturę ukraińską. Ostatni raz spotkałem się z Anatolijem Hryhorowyczem na V zjeździe pisarzy Ukrainy. Rozmawialiśmy niedługo, ale nasza rozmowa dotyczyła najbardziej bolesnych kwestii, które odnosiły się do uwiecznienia pamięci I. Ohijenki w Brusiłowie. Bolało go, że w ojczyźnie Wielkiego Ukraińca nie postawiono pomnika, nie otwarto Muzeum, gdzie można by poczuć ohijenkowski duch. I jakże dzisiaj ucieszyłby się A. H. Pohribny, gdyby zobaczył, że na Majdanie I. Ohijenki, obok muzeum historycznego jego imienia stoi pomnik Wielkiego Ukraińca... Nie mniej interesujące były wspomnienia jego kijowskich i z Moczalyszcz (rodzinnej wsi Pohribnego) sąsiadów. Szkoda, że przedstawicielom lokalnej władzy brakuje uświadomienia sobie tego, kim był i jest dla Ukrainy ich ziomek. Pociesza to, że dzieci — studenci uczelni, gdzie wykładał, uczniowie kijowskiego liceum humanistycznego imienia T. Szewczenki, gdzie był członkiem Rady Opiekuńczej, — pamiętają i święcie szanują jego dzieło. Miał rację dziennikarz radiowy Wasyl Marusyk, który przez długi czas współpracował z Anatolijem Hryhorowyczem, że takie postacie w naszej historii są pochodniami — oświetlają drogę i zapalają innych do pełnej poświęcenia służby swojemu narodowi. Anatolij Pohribny „wbił się” w pamięć Ukrainy nie tylko jako autor niedoścignionych pod względem swojego społecznego wydźwięku cykli audycji radiowych w obronie języka ukraińskiego. Był jednym z założycieli i najaktywniejszym członkiem „Proświty”, stałym autorem tygodnika „Słowo Proświty”. Honorowanie ludowego profesora, jak Anatolija Hryhorowycza szacownie nazywano za życia, trwa nie tylko w stolicy. Taki wieczór przeprowadzono w Szostce. Odbędzie się on także w Sumach. W Doniecku Marija Olijnyk, która prowadzi wojnę o ukraińskie szkoły, również planuje szereg działań. Aktywnie włączyli się w tę pracę proświcianie Ługańszczyzny. W planach Centralnego Zarządu „Proświty” — kolokwium czy seminarium, okrągły stół, gdzie będzie rozpatrywana i studiowana doktryna pedagogiczna A. Pohribnego. Niedawno „Proświta” zwróciła się do Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy z prośbą o przeprowadzenie w Kijowie (Dom Nagrań przy ul. Pierwomajskiego 5) wieczoru na żywo „Życie i czyn Anatolija Pohribnego”. Organizatorzy chcą nadać nieco inne ukierunkowanie spotkaniu, aby zbudowane ono było nie tylko na wspomnieniach. Bo Anatolij Pohribny należy (właśnie w czasie teraźniejszym) do tych utalentowanych ludzi, którzy, kończąc ziemską drogę, pozostają z nami w tych swoich prawdziwych, energetycznie nasyconych tekstach i sprawach, udział i kontynuacja których wymaga osobiste i narodowe sumienie każdego z nas, żywych. Jesteśmy radzi poinformować, że 23 kwietnia 2012 roku otrzymaliśmy list od Głównego zarządu ds. polityki wewnętrznej i kontaktów ze społeczeństwem Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, w którym mowa o tym, że pierwszy etap procedury został przejrzany. Komisja ds. przemianowań Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej podjęła pozytywną decyzję i teraz sprawa w rękach Kijowskiej Rady Miejskiej, która musi ją zatwierdzić. Mamy nadzieję, że już w tym roku będziemy mieli w Kijowie ulicę, która uwieczni pamięć Anatolija Pohribnego, który przez długi czas był członkiem Prezydium Ukraińskiego Światowego Komitetu Koordynacyjnego. Biuro Prasowe UŚKK. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia T. Szewczenki ogłosiło rok 2012 Rokiem A. H. Pohribnego, znanego działacza społecznego i państwowego, profesora, proświcianina, utalentowanego publicysty. Wszak w tym roku minęło 70 lat od dnia jego urodzin oraz mija 5 lat, odkąd ludowy profesor odszedł w zaświaty. Książką wspomnień „Życie i czyn Anatolija Pohribnego” (idea i uporządkowanie której należą do Lubow Hołoty, wydanie Wydawniczego Centrum „Proświta”), rozpoczął się szereg działań, powołanych nie tylko do uhonorowania proświcianina, ale i tchnięcia potężnego strumienia pasjonarności w ukraińską sprawę, skłonienia do konkretnych działań na przykładzie jego życia i działalności. Przy udziale „Proświty” odsłonięto tablicę pamiątkową na budynku, gdzie żył i pracował A. H. Pohribny. Po szeregu prezentacji książki odbył się wieczór pamięci w Domu Pisarzy, wieczór w m. Szostka obwodu sumskiego (organizator — W. Terłecki), a w tygodniu wielkanocnym wielbiciele A. Pohribnego zebrali się w Narodowym Muzeum im. T. H. Szewczenki. Z okazji 70. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego uczonego, działacza państwowego i społecznego Anatolija Pohribnego (1942—2007), która była szeroko obchodzona w styczniu bieżącego roku, Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna zwróciła się z oficjalnym pismem do przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandra Popowa z prośbą o przemianowanie ul. Budowniczych, przy której przez długi czas mieszkał A. Pohribnyj, na ulicę jego imienia.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn