Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Bojownikom o wolność, za naszą dolę

Слово Просвіти, №17 за 2014 рік

Wieczór twórczy z okazji 55. urodzin znanego badacza bohaterskiej walki narodu ukraińskiego na początku XX wieku przeciwko moskiewskim okupantom, prezydenta Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”, członka Narodowej Spółki Kobzarzy Ukrainy, pisarza Romana Kowala rozpoczął się nie od głównego wydarzenia — prezentacji świeżo wydanej nowej książki „Powstanie miedwińskie”, lecz od kolejnej niepokojącej wiadomości ze Wschodu Ukrainy. Wyraził zaniepokojenie losem swojego współbrata — kobzarza i działacza społecznego Wasyla Lutego, prowadzącego wiec „Za jedną Ukrainę” w mieście Rubiżne na Ługańszczyźnie, którego porwali miejscowi prorosyjscy kolaboranci. Stało się to 21 kwietnia podczas miejskiego wiecu w obronie jednej Ukrainy. Kobzarza brutalnie pobito, a następnie aresztowano. Jak opowiadała jego żona, bojownicy stosowali wobec niego tortury. Miejscowa milicja nawet palcem nie kiwnęła, aby ochronić Lutego przed samowolą i znęcaniem się. było więcej niż wystarczająco, ponieważ zmarły był członkiem KC Ukraińskiej Partii Rewolucyjno-Demokratycznej, niezwykle aktywnym działaczem, uczestnikiem wielu zjazdów różnych ukraińskich organizacji emigracyjnych, zeznawał na paryskim procesie zbiega z ZSRR Wiktora Krawczenki, był przewodniczącym Dobrowolnego Zjednoczenia Byłych Represjonowanych Ukraińców, inicjatorem i organizatorem manifestacji z okazji 20. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie, które w latach 50. XX wieku poruszyły opinię publiczną wolnego Zachodu i Ameryki. Wreszcie Dubynec był także autorem jeszcze jednej książki, w której opowiadał o znanych i ukrytych zbrodniach Moskwy. To są wersje, choć dość przekonujące. Musimy jednak nieustannie pamiętać o niezmiennej istocie naszego „północnego brata”: wszyscy wiedzą o jego przebiegłości i podstępności, ale nie wszystkie jego zbrodnie od razu wypływają na powierzchnię. Na początku lat 60. XX wieku mieszkanka Medwina, emigrantka Ołeksandra Browniak, przyjechała z USA, gdzie osiadła po wojnie, i w jakiś cud zdołała przewieźć niemal pełną walizę książeczek Dubynca „Горить Медвин”. Wtedy też odwiedziła starego ojca autora. Od tamtej pory te bezcenne wspomnienia, przy zachowaniu najsurowszej konspiracji, przekazywano w Medwinie z rodziny do rodziny. W owym czasie było to niezwykle niebezpieczne, ponieważ moskiewscy donosiciele byli wszędzie, nawet na wsiach, a ci, którzy czytali lub po prostu mieli taką literaturę, mogli na podstawie artykułu o „rozpowszechnianiu antysowieckiej literatury” przez wiele lat przeżuwać więzienną strawę na dalekiej Syberii. Lecz żaden z medwińczyków nie sprzedał się, nie doniósł na swojego wieśniaka za taką „kontrabandę”. Iwan Dubynec pomógł ziomkom (choć wielu z nich sami o tym wiedzieli) zachować pamięć o krwawej tragedii i ludzkich ofiarach rodzinnej wsi. We wspomnieniach świadczył, że mimo strasznych ofiar nigdy nie słyszał od wieśniaków skruchy ani żalu z powodu zbrojnego wystąpienia przeciwko rosyjskim okupantom. Potwierdza to także szef sztabu medwińskich powstańców Mykoła Wasylenko, którego wspomnienia „Mova pro pereżyte” zamieszczono w nowej książce Romana Kowala. Wasylenko wspomina matkę powstańca Mychajła Szmyhory, która „nikogo nie obwiniając… była dumna, że jej syn nie zginął na darmo”. Ta siła ducha, wydawałoby się ostatecznie wytrawiona, wypalona wiekami moskiewskiej niewoli, jest świadectwem niezniszczalnej ludzkiej, naszej narodowej siły do wolności. Z żalem chyląc głowę przed tymi, którzy „spłonęli, — jak pisze w książce Roman Kowal, — w ogniu medwińskiego powstania, z wdzięcznością pokłońmy się medwińskim matkom, które były dumne, że ich synowie zginęli za Ukrainę”. Te słowa szczególnie przenikają naszą świado- Od lewej: Taras Syłenko, Roman Kowal miejsce także dlatego, że nie zmyta jeszcze przelana krew Niebiańskiej Sotni na ulicach Instytuckiej i Hruszewskiego podczas Kijowskiego Majdanu, a dziś nadal dręczą i znęcają się nad Ukraińcami na naszej rodzinnej słobożańskiej, donieckiej i tawrijskiej ziemi rosyjscy okupanci oraz potomkowie kolaborantów sprowadzonych w swoim czasie. Pamiętajmy… Podstawą książki „Medwynskie powstanie” stały się wspomnienia bezpośrednich uczestników tego powstania – Iwana Dubynca i Mykoły Wasylenki, o których już wspominano. Oprócz tego zamieszczono tu także szkice o bandurzyście Antonie Mytiaju, atamanach Hrehoriju Pyrchawce i Dmytrze Cwitkowskim, notę biograficzną o bandurzyście Kostiu Misewyczu, który pozostawił niepowtarzalne wspomnienie o swoim nauczycielu – Antonie Mytiaju; wspomnienia-refleksje Jurija Ławrinenki, badacza „Rozstrzelanego odrodzenia”, opowiadanie Hrehorija Kosynki, jednego z tych, którzy weszli do żałobnej listy „Rozstrzelanego odrodzenia”, wspomnienia o Iwanie Dubyncu, jego ojcu i bracie, wzmiankę o szefie sztabu medwyńskich powstańców Mykole Wasylence, wspomnienia medwyńczyków o tragedii rodzinnej wsi, dalece niepełną listę medwyńskich powstańców, dwa materiały o Medwynie z ukraińskich gazet czasów II wojny światowej, wspomnienie Haliny Denysenko o swoim medwyńskim rodzie, szkic o medwyńskim żołnierzu francuskiej Legii Cudzoziemskiej Pawle Mykolence, badanie Anatolija Lystopada „Medwyńczycy represjonowani przez reżim komunistyczny”, opowieść Wołodymyra Zdybki o swoim dzieciństwie w Medwynie oraz wspomnienia jego rodziców o tragicznej historii Medwyna, materiały o upamiętnieniu medwyńskich bohaterów, publikowane w prasie, wiersze Olhy Straszenko „Medwyn, ziemia kozaków” i „Oj u Medwynie na Spasa”, medwyńską pieśń „Śpij, kozaku, nasz bracie!”. Szczególną atrakcyjność książce nadaje dział „Dokumenty fotograficzne” – 125 zdjęć, z których większość Roman Kowal po raz pierwszy udostępnia szerokiemu ogółowi czytelników. Podczas wieczoru-prezentacji i uczczenia ofiarnej pracy Romana Kowala przemawiali: Petro Hohula (współredaktor książki), autor kilku rozdziałów do niej Wołodymyr Zdybko, reżyserzy Ołeksandr Muratow, Ołeksandr Riabokrys i Ołeksandr Dombrowski, rzeźbiarz Mychajło Horłowyj, poetka Tetiana Lemeszko, dziennikarze Mykoła Władzimirski i Kostiantyn Dykań, córka Przewodniczącego Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej Kyryła Osmaka Natalka Osmak, poseł do Rady Narodowej Ukrainy z ramienia WO „Swoboda” Jurij Syrotiuk oraz minister ekologii i zasobów naturalnych Andrij Mochnyk. Serdeczności i szczerości życzeniom dla Romana Kowala oraz dyskusji o jego nowej książce dodała prezentacja albumu „Pieśni walki o wyzwolenie XX wieku”. Część z nich śpiewali kobziarze Taras Syłenko i Taras Kompaniczenko, barda Hryć Łukianenko, Wołodymyr Samajda, Wołodymyr Honski, folklorysta Walerij Hładunec, a pieśń „Lubo, bratci, lubo”, ulubioną pieśń jubilata, śpiewała już cała wypełniona po brzegi sala. jeden z naszych członków jury (Anatolij Kaczan — Aut.). Mieszkam w Odessie i rzadko bywam w Kijowie. Co dwa lata wręczam nagrodę twórcom najlepszych książek dla dzieci. Dziś zdobył ją „mastodont”, który od dawna i owocnie pracuje na niwie poezji dziecięcej. Ale pomyślałem: co będzie potem, kiedy odejdę od spraw? Bardzo nie chciałbym, żeby przestano wręczać nagrodę. Dlatego wymyśliłem: zaprosiłem bardzo aktywnych i bystrych ekspertów, którzy pracują w literaturze dziecięcej, aby kontynuowali moją sprawę. Chcę, żeby nadal pracowali. Można powiedzieć, że są to dożywotni członkowie jury nagrody „Dżury”. Jestem dumny z nich. Na koniec Ludmiła Rutkowska wręczyła główną część nagrody Anatolijowi Kaczanowi — nagrodę pieniężną. A Tetiana Szczerbaczenko — dyplomy portalu „Przestrzeń ukraińskiej literatury dziecięcej „BaraBuka” Wołodymyrowi Rutkowskiemu i Anatolijowi Kaczanowi. Teraz uznano ich za prawdziwych „książkodruziaków”. Stronę przygotował Mykoła CYMBALIUK

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn