Strona · s. 11strona oryginału ↗
Atlant ukraińskiego słowa
Слово Просвіти, №17 за 2014 рік
— 6 fragmentów (Księga Rodzaju; Ewangelia według Łukasza; Pieśń nad Pieśniami; Apokalipsa; List św. Pawła do Rzymian); 3 teksty Skoworody; 2 teksty Łesi Ukrainki; 5 wierszy oraz „Starszy drużba” T. Osłmaczki; 3 wiersze Pawła Mowczana oraz 1 fragment z „Historii Małorosji” Bantysz-Kamieńskiego. Warto zauważyć, że właśnie trzeci klaster jest najbogatszy w rzeczowniki i ta charakterystyka odgrywa ważną rolę w łączeniu nazwanych tekstów w konstelację. Klaster nr 4 jako nadzwyczaj ważną cechę posiada wielki udział przymiotników — taki, jak kl. nr 2 i nr 3 razem (i 2,5 raza większy niż kl. nr 1). Wspomnijmy o „magii liczb” i dla czterech konstelacji od 1. do 4. będziemy mieli odpowiednio taką sumę rzeczowników i czasowników (%): nr 1 — 91,4; nr 2 — 87,7; nr 3 — 84,8; nr 4 — 74,7. Ostatni jest dalej od trzech poprzednich, niż one wzajemnie od siebie. Taka pozycja (w sposób, o którym możemy jedynie się domyślać) pomiędzy poetyckim szewczenkowskim napełnieniem dołączyła do 4. klastra takie znakomite utwory, jak „Testament”; „Dumy moje, dumy moje…”; „Kaukaz”; „Chołodnyj Jar”; „Prorok”; „W. Kostomarowowi”; „Myśl” („Po co mi czarne oczy…”); „Tryzna”. Jeśli mówić o tekstach prozatorskich, to jest to list do Riepninej (1847); list do A. O. Kozaczkowskiego (1854); list do A. I. Tołstoj (1856); fragment dziennika (1857, 19 czerwca), a także fragmenty z trzech powieści — „Warnak”, „Kniahynia” oraz „Nieszczęśliwy”. Nie-szewczenkowska składowa 4. konstelacji nie ma żadnego biblijnego czy kronikarskiego tekstu, natomiast — 5 wierszy A. Błoka, 2 wiersze Pawła Mowczana, po 1 wierszu Skoworody i Łesi Ukrainki. Zgodnie z celem tego badania, uważając T. H. Szewczenkę za główną postać twórczą, określimy jego klastrowe towarzystwo, wyodrębniając z ostatniego polarne podgrupy, a mianowicie: „archaiczną” (teksty biblijne i kronikarskie) oraz „nowoczesną” (A. Błok, Wasyl Stefanyk, Todos Osłmaczka oraz P. Mowczan). Takie podejście odkrywa ciekawą tendencję: jeśli w pierwszych dwóch konstelacjach suma „archaicznych” tekstów równa się 9, a „nowoczesnych” — 6 (stosunek 9:6=1,5), to w trzeciej i czwartej konstelacji mamy odpowiednio 5 i 15 (stosunek 5:15=0,33). Zatem pewna część szewczenkowskich tekstów (właśnie tych, które układają się w kl. nr 1 i nr 2) według struktury IPD ciąży ku „staremu” (ale nie przestarzałemu, a pełnoprawnemu) stylowi, podczas gdy inna część (kl. nr 3 i kl. nr 4) jest bliższa nowoczesnej orientacji twórczej. Są podstawy uważać, że taka arytmetyka poświadcza zasadniczą możliwość zrobienia kroku od nizinnej struktury IPD tekstu do jego ważniejszych charakterystyk. Nadija KYRIAN Tutaj wszedł przekład „Fausta” Johanna Wolfganga Goethego, posłowie Wadyma Skuratiwskiego, dodatki: artykuły Leonida Perwomajskiego, „Faust” Goethego w przekładzie Mykoły Łukasza, Lewa Kopielewa „Faust po ukraińsku”, Leonida Czerewatenki „Łukaszowy Pra-Faust”, fragmenty z przedwojennego przekładu utworu oraz przypisy do tekstu Mykoły Łukasza. „Proponowany 15-tomnik — unikalny zbiór: po raz pierwszy w jednym wydaniu zostanie przedstawiony jego wierszowany i prozatorski przekład, oryginalna poezja, artykuły literaturoznawcze i językoznawcze oraz badania, żarty-szpileczki, korespondencja itd. Wszystko to daje wyobrażenie o wkładzie Mykoły Łukasza w rodzimą literaturę, o jego miejscu w ukraińskiej kulturze XX wieku”, — opowiedział wydawca Ołeh Żupanskyj. Rozpoczął wydarzenie pisarz, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, przewodniczący Fundacji Kultury Borys Olijnyk, w pomieszczeniu którego odbyła się prezentacja: „To szczęście, że mamy takiego artystę. To figura nieordinarna i w całej europejskiej rodzinie narodów. Był skoncentrowany na niebiosach duchowych. Musimy być dumni, że podarowaliśmy światu taką nieprzeciętną osobowość”. Pisarz, reżyser, przewodniczący Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Łeś Taniuk zauważył, że Mykoła Łukasz był nie tylko tłumaczem, ale i twórcą języka, mistyfikatorem w dobrym tego słowa znaczeniu, aktorem, który grał bardzo wiele różnych pięknych ról, człowiekiem, który miał zasadniczą pozycję, od której nie odstępował. To bardzo ważne. Poinformował, że już są wykonywane zalecenia komisji ds. uczczenia pamięci Mykoły Łukasza. Wyszły dwa tomy wspomnień o nim, ułożone z inicjatywy Leonida Czerewatenki, przygotowuje się trzeci tom, pojawiło się unikalne wydanie słownika frazeologii itd. Poeta, tłumacz Wsewołod Tkaczenko opowiedział, że Mykoła Łukasz tłumaczył z 20 języków świata, zostawił nam nieocenione szczytowe osiągnięcia światowej literatury. Mykoła Łukasz kontynuował sprawę, którą zapoczątkowali Iwan Franko, Łesia Ukrainka, neoklasycy Mykoła Zerow, Jurij Klen (Oswald Burghardt), Maksym Rylski, Mykoła Bażan. Dzięki takim postaciom mamy narodową szkołę przekładu artystycznego, jedną z najsilniejszych na świecie. Nad przekładem „Fausta”, który obecnie jest wznowiony, Mykoła Ołeksijowycz pracował ponad 20 lat. To zjawisko nie tylko w ukraińskiej, ale i w światowej literaturze. Przetłumaczyć „Fausta”, „Dekamerona” G. Boccaccia, „Panią Bovary” G. Flauberta, „Don Kichota” Cervantesa, najlepszych poetów świata było pod siłę tylko człowiekowi, który przyszedł do ukraińskiej literatury świadomy swojego powołania wzbogacić nasz język, utwierdzić go jako jeden z najdoskonalszych języków świata. Mykoła Łukasz na wysokim artystycznym poziomie kontynuował unikalną szkołę folklorystyczno-barokową, która zaczyna się od Pantełejmona Kulisza, którego językiem się zachwycał. Uważał, że przyszły język literacki powinien wchłonąć wszystkie dialekty północy, południa, zachodu i wschodu Ukrainy, podobnie do tego, jak tworzył się język na Siczy Zaporoskiej, dokąd przybywali ludzie ze wszystkich zakątków Ukrainy i przywozili swoje dialekty. Mykoła Ołeksijowycz zostawił nam słownik frazeologiczny — to nasze bogactwo. Wsewołod Iwanowycz poinformował, że NZPU zwrócił się do komisji ds. przemianowań ulic z propozycją przemianowania ulicy Suworowa, gdzie mieszkał tłumacz, na ulicę Mykoły Łukasza. Starszyzna grupy tłumaczy profesor Ilko Korunec przypomniał, że pod koniec lat 40. — na początku lat 50. XX wieku na Ukrainie brakowało fachowych tłumaczy,
zwłaszcza z języka angielskiego. W Moskwie ukazywały się dzieła T. Dreisera, Edgara Poe i innych pisarzy, a na Ukrainie nie. Ponadto zabronione było wydawanie zagranicznego autora w przekładzie na ukraiński, dopóki ten autor nie został przetłumaczony w Moskwie. Dlatego czytelnicy musieli zapoznawać się z nowościami po rosyjsku. W latach 50. XX wieku panował translatorski surżyk, tłumaczono głównie z rosyjskiego. I oto w 1955 roku pojawia się „Faust” w przekładzie Łukasza i staje on na czele całego środowiska tłumaczy. Powiedzenie „tłumaczyć jak Łukasz” stało się przysłowiowe. Stał się on wzorcem dla całego powojennego przekładu, podniósł ukraiński przekład na taką wysokość, na jakiej nigdy wcześniej nie stał. Potem pojawił się Hryhorij Koczur, który stanął na czele sekcji tłumaczy, stworzył seminarium-warsztat. Rozpoczęło się praktyczne przygotowanie tłumaczy, a w rezultacie pierwsza fala odrodzenia przekładu. Pojawiają się Jewhen Popowycz, Anatol Perepadia i inni. Autor posłowia do prezentowanej książki, Wadym Skuratiwski, powiedział: „Faust” Goethego to pieśń nad pieśniami Europy. Zarówno nowoeuropejskiej tradycji, jak i wcześniejszej średniowiecznej tradycji. Dzięki jego przekładowi w niełatwym totalitarnym czasie ukraińskie słowo znalazło się na równi ze światowym słowem, pomimo tragicznych przeciwności ukraińskiego losu”. Wadym Skuratiwski nazwał Mykołę Łukasza Atlantem ukraińskiego słowa, który podniósł je na niespotykaną wysokość, przytoczył ciekawy przykład, który świadczy o jego zdumiewającym talencie do języków. Po wojnie Mykoła Ołeksijowycz, ratując życie jakiegoś jeńca wojennego Węgra (aby zostać jego adwokatem), w ciągu kilku tygodni nauczył się tak niezwykłego dla nas języka węgierskiego (w nim, na przykład, słowo „koń” ma kilkaset synonimów). Przy okazji łatwo przechodził na język rozmówcy, w szczególności na dialekty hiszpańskiego czy włoskiego itd… Słowo o Łukaszu wygłosili laureat Nagrody Szewczenkowskiej Iwan Dracz, ukraiński językoznawca, tłumacz, publicysta Witalij Radczuk, rodacy Mykoły Ołeksijowycza z Królewca, a zasłużony artysta Ukrainy Borys Łoboda wyrecytował szereg jego wierszy. i należy go zaliczyć do Niebiańskiej Sotni Bohaterów Majdanu”. Przekład Romana ŁUBKIWSKIEGO Przedruk z czasopisma „Nasza Niwa” (Mińsk), 12 marca 2014 r. W tym roku obchodzimy 95. rocznicę urodzin Mykoły Łukasza, wybitnego ukraińskiego tłumacza, literaturoznawcy, leksykografa, językoznawcy (1919—1988). Na tę datę zaprezentowano pierwszy tom z planowanego 15-tomowego zbioru jego spuścizny twórczej.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
