Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Psychobiograficzna trylogia Stepana Prociuka

Слово Просвіти, №17 за 2014 рік

Literackie uniwersum pisarza Stepana Prociuka jest bardzo szerokie. Urodziwszy się jako poeta na początku lat 90., bezpowrotnie odradza się w hipostazie prozaika w latach 2000. Pracuje w różnych gatunkach: pisze powieści („Infekcja”, „Ofiarowanie”, „Totem”, „Zniszczenie lalki” i in.), zbiory esejów („Linoskoczkowie”, „Analiza krwi”, „Cienie pojawiają się o świcie”), książki dla młodzieży (trylogia o miłości „Marijka i Kostyk”, „Zakochani w słońcu”, „Argonauci”). A w 2010 roku Prociuk zwrócił się ku mało znanemu w literaturze ukraińskiej gatunkowi beletryzowanej biografii. Stworzył psychobiograficzną trylogię: „Róża rytualnego bólu” (2010) o W. Stefanyku, „Maski opadają powoli” (2011) o W. Wynnyczence, „Czarne jabłko” (2013) o A. Tesłence. Z prezentacją Stepan Prociuk zawitał do Instytutu Filologii. Anna MUKAN Zdjęcie Walerija POPOWA, centrum prasowe Instytutu Filologii. Bohaterowie jego beletryzowanych biografii — W. Stefanyk, W. Wynnyczenko, A. Tesłenko — przyciągnęli uwagę Prociuka przede wszystkim swoim skomplikowanym światem wewnętrznym. Autor pragnął zrozumieć sprzeczne charaktery ukraińskich geniuszy. Stepan Prociuk podkreśla, że nie miał potężnej tradycji literackiej w gatunku spsychologizowanej biografii. Jego poprzednikiem w tej dziedzinie jest chyba tylko W. Domontowycz ze swoimi „Powieściami Kulisza” oraz „Aliną i Kostomarowem”, pisanymi pod koniec lat 20. ubiegłego stulecia. Początkowo w planach Stepana Prociuka była tylko jedna powieść — „Róża rytualnego bólu: Powieść o Wasylu Stefanyku”, która miała uzupełnić serię „Autografy czasu” wydawnictwa „Akademija”. Jednak po udanej recepcji książki wśród czytelników pojawił się zamysł stworzenia psychobiograficznej trylogii. Po wyjściu ostatniej książki w styczniu 2013 roku Prociuk postanowił się zatrzymać, gdyż „trzy to sakralna liczba”, a powielanie podobnych książek może „przekształcić się w koniunkturę”. Według słów autora spsychologizowanych biografii, najtrudniej było wydać powieść o Archypie Tesłence — zapomnianym młodym geniuszu literatury ukraińskiej, którego reanimowanie z niebytu było sprawą honoru dla Stepana Prociuka. Wydawca wątpił w sukces takiej książki, chyba że byłoby to dzieło genialne. Wygląda na to, że pisarz przekonał wydawcę do tego. Trylogia otrzymała pożądany rezonans wśród krytyków i czytelników, chociaż Ukraińcy, uważa Stepan Prociuk, muszą jeszcze dorosnąć do takiego gatunku literatury. Osobliwością swoich spsychologizowanych biografii autor uważa brak w nich niedomówień i „niewygodnych miejsc”. Pisarz jest przekonany, że czytelnik powinien znać wszystkie niuanse życiorysu jego bohaterów — w tym prywatnego. Jednak Prociukowi nie chodzi o powieści bulwarowe, pragnie on zrozumieć całą sprzeczność egocentrycznej i jednocześnie niezwykle utalentowanej natury W. Wynnyczenki, tragicznego postrzegania świata Stefanyka, poetycko-dramatycznego losu A. Tesłenki. tragedię uświadomienia sobie zdrady własnego narodu na korzyść rosyjskiego, rzekomo „bardziej cywilizowanego”. Ale tak do stosownego czasu uważał nie tylko krymski Tatar Aziz, ale i mieszczanin Iwan Petrenko. „Nie był on rdzennym Rosjaninem, bo pochodził z ludu także, choć i dawno już przyłączonego do rosyjskiego carstwa, lecz mimo to wstydził się swojego pochodzenia, gardził swoimi ziomkami i usiłował zapewnić i siebie, i innych, że on jest »samym co nie jest rasiejskim czełowiekiem«”. Tę powieść Wołodymyr Leontowycz napisał jeszcze w 1903 roku. A obecnie doktor nauk pedagogicznych Remzi Refikowycz Dewletow, kierownik katedry edukacji początkowej Symferopolskiego Uniwersytetu Inżynieryjno-Pedagogicznego, tłumaczy ją na język krymskotatarski i publikuje w gazecie uniwersyteckiej. Miejmy nadzieję, że mimo obecnej sytuacji na po raz kolejny okupowanym przez Moskwę Krymie, wbrew zrywaniu ukraińskich flag na krymskotatarskich instytucjach, jednak pojawi się „Abdul-Gazis” także w osobnym wydaniu. Bo twórczość Wołodymyra Leontowycza, jak i sprawa ukraińska, której poświęcił swoje życie, musi żyć dla przyszłości. Przyszłości, w której nie powinno być „ziarna nieprawdy za sobą”. Anatolij Pałamarenko czyta opowiadanie Wołodymyra Leontowycza

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn