Strona · s. 14strona oryginału ↗
Z kohorty uskrzydlonych Ukrainą
Слово Просвіти, №17 за 2014 рік
Mykoła CYMBALUK
Wysoka i do dziś przez nikogo nieoceniona zasługa w sprawie przywrócenia sławnego imienia jednego z uskrzydlonych Ukrainą należy do wnuczki brata Leontowycza, Ołeny Leontowycz (Woroninej), znanej działaczki ruchu kobiecego, pedagoga, pisarki, członkini NSPU. Już od ponad dwudziestu lat, oprócz aktywnej działalności społeczno-politycznej, translatorskiej i pisarskiej, prowadzi ona aktywnie pracę poszukiwawczo-badawczą. Starania pani Ołeny sprawiły, że do ukraińskiej historii i kultury powróciły imiona nie tylko W. Leontowycza, ale także W. Symyrenki (ukraińskiego przedsiębiorcy-mecenasa, za którego środki wydano „Kobziarza” T. Szewczenki), W. Szulhyna (pierwszego ministra spraw zagranicznych Ukraińskiej Republiki Ludowej), Natalii Iszczuk-Pazuniak (doktor filozofii (USA), badaczki twórczości Łesi Ukrainki) i in. Wszystkie wspomniane osobistości, które weszły w sferę zainteresowań pani Ołeny, łączy nie tylko ich działalność na niwie ukraińskiej sprawy, ale także bliskie lub dalekie więzi rodzinne. Wszyscy oni są potomkami wielkiego i rozgałęzionego starodawnego rodu kozackiego. Sam Wołodymyr Leontowycz w opowieści „Z życia mojej babci” pisał, że „ród Leontowyczów wywodził się z prawosławnej szlachty ukraińskiego pochodzenia z czasów Rzeczypospolitej i po podziale Ukrainy pozostawał przez pewien czas na prawobrzeżu. Nieco później niektórzy z Leontowyczów przenieśli się na lewy brzeg, na Hetmanszczyznę, i tutaj wielu z nich w różnych czasach zajmowało większe i mniejsze urzędy starszyzny, niektórzy nawet generalne. Ale z racji tego, że w większości nie godzili się z moskiewskimi przedstawicielami na Ukrainie, a jeden z nich był powinowatym Mazepy, prawie nikt z nich wtedy bardzo się nie wzbogacił”. Nie wzbogacił się zbytnio, jeśli mówić o majątku materialnym, także Wołodymyr Leontowycz, chociaż istniały ku temu wszelkie przesłanki. W spadku po ojcu, Mykole Pawłowiczu, połtawskim ziemianinie średniej ręki, nie otrzymał nie wiadomo jak wielkiej ilości ziemi. Ale wspaniałe wykształcenie (gimnazjum w Łubniach, potem wydział prawny Uniwersytetu Moskiewskiego), namacalny przykład jednego z najskuteczniejszych przedsiębiorców-Ukraińców, pioniera cukrownictwa W. F. Symyrenki, męża ciotki, wreszcie bystrość, pracowitość i przedsiębiorczość wyprowadziły go do pierwszych szeregów narodowej, dziś byśmy powiedzieli, biznesowej elity. A genetycznie odziedziczona godność narodowa i wzmocniona przykładem starszego pokolenia miłość do własnego narodu stworzyły ten fenomen ukraińskiego działacza, którym stał się Wołodymyr Leontowycz. …Zaledwie upadł, po rosyjskiej rewolucji 1905 r., zakaz ukraińskiego słowa drukowanego, a Leontowycz, który dał się już poznać jako aktywny działacz ruchu społeczno-kulturalnego i ziemstwa, od razu, zgodnie z decyzją Towarzystwa Ukraińskich Postępowców, składa wniosek o wydanie pierwszej ogólnoukraińskiej gazety (na Naddnieprzańskiej Ukrainie) „Hromadska dumka”. Wołodymyr Mykołajowycz został nie tylko założycielem, ale i jej pierwszym redaktorem. W tym samym roku, pod koniec grudnia, wyszedł pierwszy numer „Hromadskiej dumki”. Przetrwawszy nieco ponad pół roku, została ona za swoje narodowe stanowisko zamknięta przez carski rząd. A w zamian zaczęła wychodzić „Rada”, na którą zapasowe zezwolenie miał Borys Hrynczenko. W obu wydawnictwach W. Leontowycz występował zarówno jako pisarz, jak i oryginalny, kompetentny dziennikarz. Mówiono o tym w szczególności na wieczorze pamięci W. M. Leontowycza, który odbył się niedawno w Domu Pisarzy NSPU. Dzięki działaniom i staraniom pani Ołeny w latach 2004—2005 zebrano i wydano niemal całą znaną beletrystykę i spuściznę literacko-krytyczną pisarza, część publicystyki i epistolografii. W wyniku nieustannych poszukiwań badaczom udało się odnaleźć dotąd nieznaną część publikacji prasowych Leontowycza. Z jednej strony stanowią one jasną kartę w historii narodowego dziennikarstwa, a z drugiej uzupełniają twórczy portret autora. Zatem oprócz czterotomowego wydania, opublikowanego 10 lat temu, całkiem prawdopodobne, że wkrótce może pojawić się piąty, dodatkowy, nie mniej ciekawy i treściwy tom. Tym bardziej, że stoimy u progu obchodów 100-lecia Rewolucji Ukraińskiej 1917 roku. Zatem upublicznienie jakichkolwiek dotąd nieznanych kart naszej nadchodzącej historii kładzie dodatkowy solidny fundament pod tradycję już dzisiejszego narodowego budowania państwa. Przecież nie może być przyszłości, jeśli będziemy słabo znali naszą przeszłość. Między przeszłością a teraźniejszością istnieje nieprzerwany związek. Potwierdza to jeden z aktualnych dziś utworów W. Leontowycza, fantazja historyczna „Abdul-Gazis”, którą autor zadedykował swojej ukochanej żonie, Julii Wołodymyriwnie. Jest to powieść, w której głównym bohaterem jest Abdul-Gazis, najmłodszy i najbliższy chanowi spośród doradców. Od pierwszych wersów autor wprowadza czytelnika w jego świat: „Uczył się Gazis w obcej szkole, czytał rosyjskie książki, przyglądał się rosyjskiemu życiu i zaczęło mu się wydawać, jakoby to cudzoziemskie życie było lepsze niż życie w rodzinnym kraju. Kusiło chłopca, czyż dziw, że kusiło, kiedy i starzy już ludzie, starzy posłańcy chańscy, wspominając rodzinny Dejlam, ciężko się zamyślali, a szatan podpowiadał im wtedy do uszu obłudne myśli, przypominając o krzywdach wyrządzonych przez chana czy to im, czy ich znajomym i krewnym”. A dalej to subtelna psychologiczna opowieść o cenie i tragedii. Wołodymyr LEONTOWYCZ (1866—1933), znany działacz społeczno-polityczny i państwowy, pisarz, dziennikarz, jeden z organizatorów ukraińskiej prasy, zmarł, gdy na Wielkiej Ukrainie dochodził do apogeum krwawy plan Moskwy ujarzmienia Ukraińców Hołodomorem. Ale zmarł nie z głodu, a z tęsknoty za rodzinnym krajem. W wyniku Drugiej wojny ukraińsko-rosyjskiej 1918—1919 r. i okupacji Ukrainy przez bolszewicką Rosję W. M. Leontowycz wraz z milionami innych przedstawicieli świadomego ukraiństwa zmuszony był udać się na wygnanie. I dopiero po 60 latach, w 1993 roku, kiedy Ukraina odnowiła swoją państwowość, powrócił na ojczystą ziemię — swoimi książkami i, co najważniejsze, sprawą swojego życia.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
