Strona · s. 15strona oryginału ↗
Laureaci «Głodoskiego skarbu» uczcili Gogolowską uczelnię
Слово Просвіти, №17 за 2014 рік
NADIJA ONYSZCZENKO
Marko Robert Stech, ósmy laureat nagrody „Głodoski skarb”, w Niżynie spotkał się ze studentami, wykładowcami i pracownikami Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą, których materiały informacyjne wykorzystuje w swoich projektach kulturoznawczych. Pan Stech urodził się w Lublinie w Polsce, w ukraińskiej rodzinie. Od 1982 roku mieszka w Toronto w Kanadzie. Doktor slawistyki (doktorat ukończył na Uniwersytecie Torontońskim, rozprawą o dramaturgii Mykoły Kulisza) i „magister inżynierii”. Dyrektor wydawnictwa Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich, menedżer projektu „Encyklopedia Ukrainy w Internecie” oraz anglojęzycznego wydania „Historii Ukrainy-Rusi” Michała Hruszewskiego. Wykłada kulturę i historię Ukrainy na Uniwersytecie Yorku w Toronto. W latach 80. XX wieku był założycielem i kierownikiem artystycznym Awangardowego Teatru Ukraińskiego (AUT) w Toronto; współzałożyciel i redaktor czasopisma „Terminus” (1986–1989), które wywarło wpływ na ówczesny ukraiński underground. Producent filmu „Kysnevyi holod” (reżyser Andrij Dončyk, 1992), asystent producenta filmu „Łebedyne Ozero. Strefa” (reżyser Jurij Illienko, 1990), które były nagradzane na festiwalach w Wenecji i Cannes. Autor powieści „Holos” (2005) i niedokończonej powieści „Niewmyruschi”; redaktor (oraz autor wstępnych esejów) wybranych utworów Ihora Kostećkiego „Tobi nałeżyt cilyj switʼ” (2005); współredaktor wraz z Lucią Rżegorżykową antologii współczesnego ukraińskiego opowiadania w przekładach na język czeski „Ukraino, dawaj, Ukraino!” (Brno: Větrný mlýn, 2012). Autor licznych prac literaturoznawczych (m.in. o Mykole Kuliszu, Ihorze Kostećkim, Emmie Andijewskiej, Juriju Kosaczu), opowiadań i sztuk teatralnych. W 2009 roku otrzymał Międzynarodową Nagrodę Literacką im. Mikołaja Gogola za powieść „Holos”. W 2011 roku został autorem i prowadzącym cyklu audycji telewizyjnych „Oczyma kultury” w kanadyjskim programie KONTAKT. Gościa z Kanady towarzyszyli czterej laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki: pisarze Leonid Horlacz i Dmytro Iwanow, Michaił Słaboszpycki i Hryhorij Huseinow. Redaktor popularnego czasopisma literackiego „Kur’jer Kryworiżża” Hryhorij Dżamałowycz w 2006 roku złożył na depozyt sto tysięcy hrywien nagrody szewczenkowskiej, za udziałem Ligi Ukraińskich Mecenasów, i od już ósmego roku z rzędu wręcza imienną nagrodę najlepszym Ukraińcom. Otwierając spotkanie, rektor Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mikołaja Gogola, profesor Ołeksandr Bojko, powitał wszystkich obecnych z wydarzeniem, które „efektem obecności” wypełni nasze istnienie nową treścią. I wszyscy przekonaliśmy się o tym w ciągu trzech godzin intelektualnej rozmowy. Właśnie kultura, jej głębokie poznanie, zdaniem Marka Stecha, identyfikuje człowieka z narodowością. Wychowany w rodzinie ukraińskojęzycznej, młody Marko w polskim otoczeniu bardziej interesował się literaturą polską. Jednak, lepiej zapoznawszy się z literaturą ukraińską, w wieku 18 lat zaczął uświadamiać sobie, że jest Ukraińcem. Ukraińcy w Kanadzie aktywnie wspierali Euromajdan w Kijowie: pikietowali przedstawicielstwa dyplomatyczne Rosji i Ukrainy. Marko Stech przekazał bibliotece uczelni akademickie wydanie Hryhorija Skoworody oraz Encyklopedię Szewczenkoznawczą. Tezę kanadyjskiego naukowca i działacza społecznego rozwinęli ukraińscy profesorowie: dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NANU Pawło Hryćenko oraz wiodący pracownik naukowy tej placówki i wykładowca Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Larysa Masenko. Poparł ich dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, pisarz i działacz społeczny Michaił Słaboszpycki, który uzupełnił bibliotekę uniwersytetu. Znacznie szczerzej, niż w radiu i telewizji, odczuliśmy skrzypaczkę Myrosławę Kotorowycz. Jej liryczne wykonanie „Ave Maria” Astora Piazzolli wraz z bajanistą Ihorem Saienkiem rozbrzmiewało w wiekowej ciszy dwustuletniej widowni. Otrzymaną nagrodę młoda artystka przeznaczyła na upowszechnianie twórczości swojego zmarłego ojca, narodowego artysty Ukrainy Bohdana Kotorowycza. — Peryferie to stan duszy, a nie miejsca. I dlatego wszyscy okazaliśmy się w Niżynie ludźmi jednego kręgu i ukraińskich przekonań — szczerze wyznał zasłużony artysta Ukrainy, pierwszy laureat nagrody Taras Kompanicz̆enko. Jego kobzarskie mistrzostwo przekazuje nam wolnościowość Hryhorija Skoworody i Spyrydona Czerkasenka, do której ciągłość potwierdzają także dzisiejsi Ukraińcy. Nazwa nagrody pochodzi od miasteczka Głodosy na dawnej ziemi chersońskiej, a obecnie obwodu kirowohradzkiego. Stamtąd pochodzili przodkowie Hryhorija Huseinowa ze strony matki. A na początku lat 60. XX wieku dziewięcioklasista z Głodosów przypadkiem natrafił na wielki skarb, który przez kilka tysięcy lat przechowywany był w ziemi. Było to scytyjskie złoto, obecnie eksponowane w Muzeum Skarbów Ukrainy w Kijowie. — Wydawało nam się, że może to być swoistym symbolem Ukrainy. Mamy tak bogatą ziemię, że „złoto” jest w niej na każdym kroku — stwierdza założyciel imiennej nagrody. Bardzo chciałbym, aby jego patriotyczny przykład poparli inni Ukraińcy, także w Niżynie. Bo u nas naukowcy, dziennikarze i studenci szukają i znajdują gogolowskie i szewczenkowskie skarby, którymi zachwycali się goście na ulicach dawnego kozackiego miasta i w Muzeum Rzadkiej Książki.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
