Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Estetyczna chimera Meżyhirji

Слово Просвіти, №17 за 2014 рік

Nadia KYRIAN Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ Skontaktowali się z dyrektorami wiodących kijowskich muzeów. Przez kilka kolejnych tygodni na terenie Meżyhirji pod egidą Ukraińskiego Komitetu Błękitnej Tarczy pracowała komisja, w skład której weszli przedstawiciele muzeów: Julia Łytwyneć (NChMU), Olha Melnyk i Wiktorija Wełyczko (Mysteckyj Arsenał), Ołena Żywkowa (Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków). Obecnie projekt, który powstał w wyniku tej pracy, jest prezentowany w NChMU, organizatorzy poświęcili go tym, którzy ratowali te “skarby” i szczerze wierzyli w ich wartość. Wśród nich Switłana Karabut i Pawło Pawłow “Askołd”, Iwan Hryszko oraz Ihor “Sereda”, Ihor “Automaidan”, “strażnik” meżyhirskich skarbów Petro Olijnyk “Prywyd”. Ci ludzie wierzyli, uważają autorzy projektu, że łącząc wysiłki, można zmienić na lepsze los swojego kraju. Zobaczywszy charakterystyczne cechy “meżyhirskiego ‘euroremontu’”, który ktoś trafnie ochrzcił “donieckim bykoko”: “chaotyczne nagromadzenie stylów, łączenie niepołączalnego, eklektyka i niezdarny przepych, który zmusza do wspomnienia gustów cygańskich baronów, zalew pozłoty i stylistyczny rozstrzał w wystroju pomieszczeń” — muzealnicy długo myśleli, co z tym zrobić. Przecież obiektów wywiezionych z Meżyhirji nie dało się połączyć wspólną koncepcją. Brak kryteriów rozróżniania “prawdziwego” od “imitacyjnego”, “wysokiego” od “profanum” stał się skutkiem braku u właściciela wyobrażeń o elementarnych zasadach świadomego kolekcjonowania oraz absolutnie indyferentnego stosunku do kultury i sztuki. W końcu autorzy zdecydowali, że tę “Estetyczną chimerę Meżyhirji” ludzie muszą zobaczyć i ocenić, wyciągnąć należyte wnioski. Jak uważa Rojtburd, “ten wołający o pomstę do nieba brak smaku jest w każdym sensie pouczający. Gdyby czwarty prezydent naszego cierpiącego kraju miał mniej żłobski gust i, nie daj Boże, gabinet i daczę skromniejsze — to, patrz, cała żłobska tusowka, która nazywa siebie ‘elitą’, zaczęłaby mierzyć się nie przepychem godnym cygańskich baronów, a skromnością i demokratyzmem. A tam, może, i poziom korupcji by wysechł, i kleptokracja przywiędła… Wpływu stylu na etyczny klimat nie warto nie doceniać”. Ponieważ muzealnicy nie znaleźli żadnych naukowych podejść do wystawy, którą nazwali “Kodeks Meżyhirji”, postanowili rozmieścić przedmioty zgodnie z ich bezpośrednim przeznaczeniem, nazywając je “księgami”. A zatem są one takie: “Księga czasu”: duża liczba różnorodnych i różnostylowych chronometrów, uważają autorzy, świadczy o nieuświadomionym pragnieniu Wiktora Janukowycza sprywatyzowania czasu; “Księga wody”: morskie pejzaże, wśród których wyróżnia się płótno Iwana Ajwazowskiego “Widok Teodozji w księżycową noc” (1875); “Księga światła”: liczne kandelabry i świeczniki z brązu, srebra i kamienia; “Księga duchowości”: niezliczona ilość ikon, różnych zarówno pod względem pisania, jak i funkcjonalnie. Według słów Ołeny Żywkowej, najbardziej poruszył ją obraz o tematyce biblijnej “Zbieranie manny z nieba” (Niderlandy, koniec XVI—początek XVII wieku, współautorzy — Hendrick van Balen i Jan Brueghel Starszy). Van Balen — antwerpski malarz, nauczyciel Van Dycka, namalował figury, a pejzaż, zwierzątka i drobne detale — Jan Brueghel Aksamitny, syn Pietera Bruegla. Zadziwiająca rzecz w oszałamiającym stanie zachowania, na miedzi. Ozdoba każdego europejskiego muzeum. A także płótno Wasilija Polenowa “Kto z was jest bez grzechu”. To autorskie powtórzenie, drugi wariant słynnego obrazu, który Aleksandr Rojtburd do dziś znajduje się w Muzeum Sztuki Rosyjskiej w Petersburgu. Ten drugi wariant z “Chonki” być może jest jeszcze bardziej wartościowy, ponieważ został napisany już po długiej podróży Polenowa do Włoch. Polenow inaczej zrozumiał światło, inaczej zbudował relacje figur i przestrzeni i pisał w bardziej swobodnej, włoskiej manierze. W tym samym rozdziale spory zbiór starodruków, wśród których pierwsza ruska drukowana księga “Apostoł” Iwana Fedorowa, wydana w 1574 roku we Lwowie. Następna — “Księga bożków” (posągi pogańskich bogów i inne alegoryczne figury); “Notatki krajoznawcze” — rozdział ubogi, ponieważ Ukraina Janukowycza mało interesowała; “Księga kamienia” — wyroby z różnych półszlachetnych kamieni; “Księga przezroczystości” — wyroby ze szkła czy kryształu; “Opis sklepu z naczyniami”; “Księga dworności” (liczne figurki, wazy z wizerunkami półnagich nimf, kąpiących się, odalisek oraz antycznych bogiń); “Księga roślin” (martwe natury kwiatowe itp.); “Księga polowania” — zajmuje bardzo honorowe miejsce: różnorodne myśliwskie trofea gospodarza, książki, wśród których “Carskie polowanie na Rusi” itp.; “Księga wojownika” — kolekcja broni białej i palnej XVII—XX wieków. Wasilij Polenow. “Kto z was jest bez grzechu” Bogata “Księga próżności” — różnorodne portrety gospodarza, hafty, z bursztynu, ziaren ryżu i innych zbóż, figurki itp. Autorom, co prawda, przeważnie brakuje talentu, ale podlizywanie się aż wykracza poza skalę. Mnie “dobił” motyw obrazu, na którym Janukowycz na cieniutkich nóżkach dziarsko trzyma nad głową Ukrainę (żółto-niebieską mapę). Prawdziwiej byłoby, gdyby przedstawili, jak po niej deptał butami ze strusiej skóry… Do “Księgi próżności” wchodzą też trzy artefakty z posiadłości Wiktora Pszonki. Jeden z nich przedstawia uścisk dłoni wasala z suwerenem — eks-prokuratora generalnego z Janukowyczem. Drugi przedstawia Wiktora Pszonkę w postaci dowódcy Kutuzowa na polu bitwy pod Borodino w otoczeniu generałów z twarzami wyższych rangą urzędników Prokuratury Generalnej Ukrainy. Na trzecim — żona pana Pszonki w postaci rosyjskiej cesarzowej Elżbiety Pietrowny. “Księga podsumowań” — to, uważają autorzy, to odczucie, które zwiedzający wyniosą ze sobą. Jeśli chodzi o zwiedzających, to ogarniały ich różne uczucia. A kwintesencja jest taka: “Brak smaku — to diagnoza, którą można postawić całej ukraińskiej poradzieckiej quasi-elicie. Przyszli politycy powinni uświadomić sobie bardzo prostą rzecz: zły gust — to nieakceptowalne. Bezczelny przepych w biednym kraju — nieakceptowalny… Nieakceptowalne jest to, że podczas gdy półpiśmienna hołota, która dorwała się do władzy, otacza się drogimi zabawkami, resztki prawdziwej narodowej elity — intelektualiści, humaniści, naukowcy, profesorowie — albo w ogóle nie są potrzebni, albo ich praca opłacana jest poniżej poziomu niewykwalifikowanej siły roboczej…” Dlaczego tak się stało — powinien zastanowić się każdy. Jak mogliśmy wybrać lub pozwolić sfałszować, by na czele naszego europejskiego kraju stanęli ludzie, którzy nie rozumieją najważniejszego — po co człowiekowi ta władza jest dawana? Przecież wszystko jest proste: władza ma służyć ludziom, a nie odwrotnie. I to powinni zrozumieć przede wszystkim my wszyscy, żeby nie popełniać takich fatalnych błędów. Ta historia zaczęła się 22 lutego — w dniu, w którym Meżyhirję pozostawił na pastwę losu były właściciel. Redaktor naczelnej ART Ukraine Alisie Łożkinie i artyście Ołeksandrowi Rojtburdowi bojownicy Samoobrony, Automaidanu i Prawego Sektora donieśli o “niezliczonych skarbach dyktatora”, które chcą przekazać muzealnikom.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn