Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Poczarnobylskie realia

Слово Просвіти, №17 за 2017 рік

Przedmajowe dni 1986 roku na wieki zapisały się w pamięci nie tylko personelu feralnej elektrowni jądrowej i mieszkańcom miasta-satelity Prypeć, nie tylko ukraińskim i białoruskim mieszkańcom Polesia, ale i całemu krajowi niemal niezrozumiałą i jednocześnie smutną wieścią. Chodzi o katastrofę, jak się nieco później okazało, planetarnej skali w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Wasyl BILYCKYJ, przewodniczący Kamieńsko-Dnieprowskiego oddziału rejonowego „Ruchu Społecznego” obwodu zaporoskiego. Jesteśmy atomowymi zakładnikami postępu: Już nie mamy ani lasu, ani niebios. Tak żyjemy od stresu do stresu, Alfabet śmierci mamy — EJ. L. W. Kostenko. Wiadomo, że za czasów hegemonii — „dogonimy i prześcigniemy” — przewidziano budowę na terenie przemysłowym Czarnobyla ośmiu reaktorów milionowych typu RBMK. W związku z tym w momencie awarii 5. i 6. blok energetyczny znajdowały się na etapie końcowej budowy, 5. miał 90-procentowe zaawansowanie i planowano oddanie go do eksploatacji pod koniec 1986 roku. Nie było granic przechwałkom ówczesnych sterników kraju przed delegacjami „kapitalistów”. Jeszcze by brakowało — ukraiński atomowy pierworodny z perspektywą ośmiu milionów! Tymczasem odtajnione i opublikowane już w nowych czasach dokumenty wszystkowiedzącego KGB ZSRR świadczą o pełnej świadomości sekretariatu KC KPZR dotyczącej poważnych błędów projektowych w reaktorze typu RBMK oraz porażającej niedoskonałości tych reaktorów z dużym prawdopodobieństwem sytuacji awaryjnych. Jednak wbrew prawdzie i moralności, Akademia Nauk ZSRR, kierowana przez A. Aleksandrowa, prowadziła szaloną propagandę RBMK w elektrowniach jądrowych jako obiektów całkowicie bezpiecznych. Stąd wśród personelu elektrowni jądrowych wytworzyło się wrażenie niemożliwości — w zasadzie — sytuacji awaryjnej na danych typach reaktorów. Czy nie wydaje ci się, szanowny czytelniku, że przez ostatnie trzy dziesięciolecia całkowicie zaangażowana retoryka atomowego lobby wcale się nie zmieniła, a jedynie stała się znacznie bardziej agresywna. Bez wątpienia władzy wiadomo o rażących brakach także nowocześniejszych reaktorów typu WWER, pracujących obecnie we wszystkich naszych elektrowniach jądrowych, jednak z oficjalnych tub, jak i w minionych latach 80., słyszymy tylko pełną nadziei brawurę. O technologicznej niezgodności reaktorów jądrowych z normami bezpieczeństwa stale podkreślali i podkreślają w swoich pracach naukowych światowej sławy badacze O. W. Jabłokow, J. J. Symonow, W. I. Komarow i inni szanowani naukowcy. Jak twierdził w swoich pracach państwowy inspektor ds. bezpieczeństwa jądrowego byłego ZSRR Jewhen Jakowycz Symonow: „Z każdego bloku energetycznego przez rury wentylacyjne i szczeliny w systemach lokalizacji stale wyrzucany jest krypton-85, inne radionuklidy oraz aerozole, a z systemów zrzutu wód zbilansowanych odprowadzany jest do wód gruntowych radioaktywny tryt, które na dzień dzisiejszy nie mogą być zatrzymywane przez filtry oczyszczające żadnej elektrowni jądrowej”. I dalej: „Na działających blokach energetycznych elektrowni jądrowych z reaktorami jądrowymi WWER już w samych projektach przewidziane są katastrofy”. Prawie to samo powtarzał członek korespondent AN W. A. Sydorenko: „W ciągu roku pracy reaktora wytwarza się tryt o aktywności setek tysięcy kiurów (w zależności od mocy i trybu eksploatacji reaktora). Jako chemiczny analog wodoru nie zatrzymuje się on w systemach specjalnego oczyszczania wody i bez przeszkód trafia wraz z wodami zbilansowanymi do środowiska naturalnego”. O niepewności co do końca wpływu małych dawek promieniowania na żywe organizmy oraz ich nieprzewidywalnych skutkach stale podkreślał również wybitny biolog światowej skali, akademik AN Ukrainy A. M. Hrodzynskyj. Dodam tylko, że według świadectw czołowych międzynarodowych naukowców radionuklidy pochodzenia nienaturalnego, czyli zsyntetyzowane w reaktorze jądrowym, a zwłaszcza tryt, już dawno opanowały środowisko naturalne praktycznie na całej powierzchni kuli ziemskiej. Awaria w CzEJ, która symbolicznie nosiła imię „żywszego od wszystkich żywych”, pokazała całą wrażliwość i zgubność niepohamowanej ekspansji jądrowej w jej „pokojowych” szatach, narzuconej społeczeństwu przez wojskowo-atomowy i przemysłowy kompleks. Najwyraźniej ówcześni partyjni bonzowie mieli co ukrywać przed ludzkością. Przecież dopiero z czasem stało się wiadome, że pod względem skali wyrzutów radioaktywnych do środowiska Czarnobyl to co najmniej 100 razy większe skażenie niż bombardowanie jądrowe japońskich miast Hiroszima i Nagasaki w sierpniu 1945 roku. Radioaktywne opady po Czarnobylu dotknęły prawie trzy miliardy ludzi. W wielu krajach europejskich bardzo znaczne terytoria zostały skażone radionuklidami. Po raz pierwszy w swoim cywilizacyjnym rozwoju ludzkość stanęła przed zagrożeniem samozniszczenia nie podczas konfrontacji wojskowej, a w wyniku zderzenia z rzekomo całkowicie „pokojowym atomem”. Według słów M. Gorbaczowa, Czarnobyl kosztował ZSRR 24 mld dolarów USA. Chociaż przy dokładniejszych obliczeniach specjaliści podają nieco inną sumę — 358 mld $, co prawdopodobnie przyczyniło się do finansowego krachu ZSRR. „Skutki czarnobylskiego kataklizmu technologicznego, — oświadczył niedawno w jednym z wywiadów obecny dyrektor generalny DSP „Czarnobylska EJ” I. I. Hramatkin, — będziemy przezwyciężać jeszcze nie przez jedno stulecie”. Dodam, że według twierdzeń specjalistów, rozebrać i wydobyć trzeba będzie setki tysięcy ton wysoce radioaktywnych śmieci, konstrukcji żelbetowych, rurociągów, tak zwaną „stopę słonia”, innego wyposażenia technologicznego z zawartością plutonu i uranu-235, których okres półtrwania wynosi ponad 2,5 tysiąca lat. Ale najważniejsze przy tym jest to, że do dziś brak jest rozwiązań technicznych dotyczących usunięcia zawartości 4. bloku energetycznego, bo nawet zagraniczne roboty nie mogą tam pracować. Dlatego patetyczne przedstawienie nam 36-tysięcznotonowego sarkofagu (arki) nad obiektem „Ukrycie-2” wcale nie oznacza rozwiązania pełnej listy bardzo skomplikowanych, niezwykle pracochłonnych i skrajnie kosztownych poczarnobylskich problemów. Orientacyjna cena takiej „przyjemności” sięga ponad 100 mld dolarów. Pomyślcie, co zostawiamy przyszłym pokoleniom… Jednak nasi okołoatomowi urzędnicy i członkowie rządu zdumiewająco szybko zapomnieli o setkach ofiar, okaleczonych losach, o martwych miastach i wsiach, nad którymi, jak pisała Lina Kostenko „bocian… nikomu dzieci nie niesie”. 50-tysięcznego miasta Prypeć jakby nie było. Tylko porażająca ludzką świadomość martwa cisza oraz „rudy czarnobylski las”… Trafnie zauważył popularny reżyser Alan de Alle: „Atom ma długie życie, ludzie krótką pamięć”. Bardzo chce się wierzyć, że po tym, co przeżyliśmy, u nikogo nie pojawi się pragnienie nazywania naszych miast Atomogradami. Warto zaznaczyć, że Czarnobyl stał się największą, lecz nie pierwszą katastrofą tego poziomu, zgotowaną ludzkości przez nieprzyjazny atom. Świat znał już wielkoskalowe incydenty jądrowe w elektrowniach jądrowych Würgassen w 1972 roku w Niemczech, Browns Ferry w 1975 roku i Three Mile Island w 1979 roku w USA, Tokaimura w 1999 roku w Japonii, Paks w 2003 roku na Węgrzech, chociaż najbardziej zapadły w pamięć przerażające materiały wideo ze zniszczonymi wybuchem reaktorami w japońskiej elektrowni Fukushima Daiichi-1 w 2011 roku. W ten sposób matka natura już po raz kolejny skłania nas, niedorozwiniętych i nieodpowiedzialnych konsumentów, do zastanowienia się nad konsekwencjami naszego jądrowego „renesansu” i ostrzega przed nieuchronnością jeszcze większego nieszczęścia. Z całego wykazu tak zwanych sytuacji awaryjnych przytoczono tutaj tylko te najbardziej zauważalne, których po prostu nie dało się ukryć. Informacje o dziesiątkach i setkach awarii mniejszego szczebla atomiści wraz z zainteresowanymi strukturami rządowymi oraz MAEA banalnie ukryli i nie uznali za stosowne podawać do wiadomości obywateli. A przecież „reaktor jądrowy każdej konstrukcji — jak pisał Jurij Szczerbak w znanej powieści dokumentalnej „Czarnobyl” — eksploatowany w każdym kraju, jest obiektem wybuchowym — bombą atomową o opóźnionym działaniu. Bo Bóg nie wydaje listów żelaznych na żaden reaktor jądrowy na Ziemi”. Bez wątpienia, w dobie wysokich innowacji komputerowych i światowej pajęczyny już trudno ukryć technologiczne niedoróbki i błędy w obliczeniach. Dlatego światowy przemysł atomowy coraz bardziej ponosi druzgocącą klęskę. W tym sensie celowiej jest mówić nawet nie o bardziej rygorystycznych normach międzynarodowych i zasadach dotyczących syntezy jądrowej, a o zdobytym przez lata doświadczeniu i jeszcze większym uświadomieniu sobie przez społeczeństwo tej biedy, w którą wciągnęli nas działacze od atomu. Jako przykład: zaraz po Czarnobylu Włochy zatrzymały wszystkie swoje elektrownie jądrowe. Zamiast tego w ciągu 8 lat planują zainwestować 180 mld euro w rozwój odnawialnych źródeł energii i do 2024 roku doprowadzić poziom jej zużycia do ponad 24 %. Francja przedłużyła pracę dwóch reaktorów, natomiast zatrzymała jedenaście. Prezydent François Hollande obiecał zmniejszyć udział energii jądrowej z dzisiejszych 75 % do 50 % w 2025 roku, a Francuzi dość aktywnie wdrażają narodowy program energetyki alternatywnej. Niemcy przedłużyły pracę sześciu, lecz zatrzymały dziewiętnaście, a do 2022 roku wygasi wszystkie swoje reaktory. Nawiasem mówiąc, w Niemczech udział energii odnawialnej w ogólnym bilansie energetycznym już dzisiaj wynosi ponad 30 %, a w 2020 roku będzie stanowić 38 %. Szwajcaria zaplanowała do 2034 roku wycofanie z eksploatacji wszystkich reaktorów atomowych. Obec-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn