Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Dziadek Kenner — gość czytelników Chmielniczyzny

Слово Просвіти, №17 за 2017 рік

Tak samo we wspomnieniach Danilewskiego powiedziano w imieniu Gogola odnośnie dusz Ukraińców i Rosjan: „Dawać pierwszeństwo jednej ze szkodą dla drugiej, jest niemożliwe”. W liście Gogola, napisanym siedem lat wcześniej: „...Sam nie wiem, jaka u mnie dusza, chochłacka czy ruska. Wiem tylko to, że nijak bym nie dał pierwszeństwa ani małorosjaninowi przed Rosjaninem, ani Rosjaninowi przed małorosjaninem”. Czy więc mógł Danilewski w 1886 r. znać treść wspomnianego listu Gogola do Smirnowej? Tak! Fragmenty z niego po raz pierwszy opublikował Pantełejmon Kulisz w 1856 r. w książce „Zapiski o żyzni Nikołaja Wasiljewicza Gogola, sostawlennyje iz wospominanij jego druziej i znakomych i iz jego sobstwiennych pisem”. W następnym roku Kulisz opublikował wspomniany list z cytowanymi wierszami Gogola. W ten sposób Danilewski nie przekręcił słów Gogola, ale zapewne przeniósł je z roku 1844 na rok 1851, co w znacznej mierze obniża zaufanie do autentyczności wspomnień. Nie zaprzeczając ich wartości, wyrażę przypuszczenie, że mimo wszystko wspomnienia były w pewnej mierze przemyślane i uwspółcześnione przez Danilewskiego na korzyść jakichś i czyichś interesów. Właśnie w 1886 r. Danilewski otrzymał rangę tajnego radcy i miał co chronić. Znany moskiewski gogoloznawca Igor Winogradow wyjaśnia stanowisko Gogola odnośnie języka rosyjskiego: „Sądząc po wszystkim, dając pierwszeństwo językowi rosyjskiemu przed małorosyjskim (ale jednocześnie nie odmawiając godności temu ostatniemu), Gogol, jak i w innych przypadkach, naśladował testament św. apostoła Pawła: „...Rewnujcie o to, aby prorokować; ale nie zabraniajcie mówić i językami... Jeśli cały kościół zejdzie się razem i wszyscy zaczną mówić nieznanymi językami, a wejdą do was nieznający lub niewierzący, to czy nie powiedzą, że wy szalejecie?”. Na to przypomnę słowa Biblii o tym, że „już nie zobaczysz narodu... niezrozumiałojęzycznego, którego nie można byłoby zrozumieć”. W rzeczywistości trzeba zaznaczyć, że w stanowisku i słowach Gogola był i głębszy sens, który swego czasu szczególnie subtelnie uchwycił Serhij Jefremow. Zwrócił on uwagę na to, że pisarz, który „sam dla siebie nie mógł określić, jaka u niego dusza, w osobie swojego ziomka z pewnie określoną i wyraźnie objawioną narodową i polityczno-społeczną duszą mógł czuć, jeśli chcecie, pewien wyrzut...”. Najbardziej to sublimowało się w pytaniu o język: „Gogol nie mógł nie czuć i tego, że właśnie Szewczenko z jego reputacją bezkompromisowego w danym punkcie był dla niego żywym wyrzutem. Przynajmniej w epizodzie, przekazanym we wspomnieniach Danilewskiego, można uchwycić i nutkę samoobrony, tę apologetyczną gorliwość, która, broniąc siebie od odgadywanych zarzutów, siłą rozpędu, reakcji przegina pałkę w drugą stronę”. Na poparcie tej tezy przypomnę dokładne oceny znanych współczesnych uczonych. Mykoła Żułynski uważa, że „odejście od ojczystego języka dla Mykoły Gogola nie przeszło bez śladu — sprowokowało kryzys i zapoczątkowało rozdwojenie narodowej świadomości”. Zdaniem Jurija Barabasza, językowa dwoistość, stawszy się składnikiem dwoistości narodowej świadomości, utraty identyczności, jednocześnie wystąpiła i ich czynnikiem, katalizatorem ostrej psychologicznej rozdwojenności. Barabasz i Żułynski prze- Alona LISNYCZA, młodszy pracownik naukowy Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego. Zdjęcia Mykoły SZAFIŃSKIEGO. Chmielnickie Obwodowe Muzeum Literackie stało się inicjatorem i organizatorem przeprowadzenia cyklu prezentacji książki „Leonid Hlibow — dzieciom”. Dopiero co, w roku 190-lecia jubileuszu wybitnego ukraińskiego bajkopisarza i poety, zbiór ujrzał światło dzienne we lwowskim wydawnictwie „Apriori”. Taka uwaga do tej książki i zainteresowanie w jej rozpowszechnianiu wśród czytelników Chmielniczyzny ze strony muzeum jest całkowicie naturalna, wszak Leonid Hlibow ponad dwa lata przebywał na terenach naszego kraju, stworzył tu dwa swoje arcydzieła — wiersz „Żurba”, który popularnością stał się pieśnią ludową (autor muzyki Mykoła Łysenko) i słynną bajkę „Szczuka”. Oprócz tego przedmowę do nowej książki L. Hlibowa napisał dyrektor muzeum Wasyl Horbatiuk. — Kiedy mi zaproponowano stworzyć życiorys Leonida Hlibowa dla czytelników młodszego wieku szkolnego, chętnie się zgodziłem — opowiadał W. Horbatiuk podczas prezentacji w muzeum literackim. — Wszak zachwyt twórczością Leonida Iwanowicza od dziecięcych lat wzmocniło i przeczytanie w młodości dokumentalnej powieści Ołeksandra Deka „Żurływyj zaspow” o losie poety-bajkopisarza, a później znajomość i długotrwała przyjaźń z autorem książki Ołeksandrem Awramowyczem, i przebywanie w Czarnym Ostrowie, gdzie święcie strzegą pamięci o Hlibowie (swego czasu tam uczyłem się w szkole zawodowej), i niektóre materiały o nim, na które natrafiłem w Narodowej Bibliotece im. W. Stefanyka we Lwowie. Leonid Hlibow urodził się 5 marca (21 lutego według starego stylu) 1827 roku we wsi Rodzianki w powiecie chorolskim na Połtawszczyźnie (dzisiaj to wieś Wesełyj Podił w rejonie semenowskim obwodu połtawskiego). Uczył się w połtawskim gimnazjum. Po ukończeniu Liceum Nauk Wyższych w Nieżynie, już jako znany bajkopisarz, przybył do podolskiego miasteczka Czarny Ostrów jako wykładowca historii, geografii i języka łacińskiego. „Za prawie trzy lata pracy w Czarnym Ostrowie Leonid Hlibow zdobył szacunek i poważanie u pedagogów szkoły. Oprócz lekcji miał obowiązek nadzorcy („smotritiela”) wspólnego mieszkania uczniowskiego, czyli internatu. Wychowankowie polubili go za wiedzę, za dobre podejście do nich” — pisze w przedmowie Wasyl Horbatiuk. Podczas prezentacji w muzeum literackim brzmiały i słynna „Żurba” w wykonaniu solistki ludowego chóru weteranów „Nadweczirja” Ludmyły Biłyk przy akompaniamencie zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Borysa Łobodiuka oraz bajki w interpretacji uczniów oddziału teatralnego Chmielnickiej Dziecięcej Szkoły Sztuk Pięknych: Iwanny Bożok, Sofii Zawiriuchy, Julii Wasyłenko, Nikity Polakowa, Illi Panczuka (kierownik oddziału — Anatolij Titow). Obecni, a byli to pracownicy bibliotek szkolnictwa zawodowego oraz bibliotek obwodowych, z zainteresowaniem zapoznali się z nowym wydaniem książki Leonida Hlibowa oraz z inną produkcją wydawnictwa „Apriori”, którą zaprezentowali jego menedżerowie Mychajło Fedeczko i Marjan Kos. Wiele z tych książek od teraz znajdzie się w bibliotekach naszego regionu oraz na domowych półkach z książkami. Z radością przyjęto nowe wydanie utworów Leonida Hlibowa także w Czarnym Ostrowie. Tutaj prezentacja odbyła się w Chmielnickiej Bibliotece Rejonowej — dla uczniów miejscowej szkoły oraz kierowników bibliotek terytorialnej wspólnoty zjednoczonej. Goście zaś — przedstawiciele wydawnictwa „Apriori” oraz obwodowego muzeum literackiego — pokłonili się popiersiu wielkiego bajkopisarza, które znajduje się przed budynkiem szkoły ogólnokształcącej, zapoznali się z ekspozycją Czarnoostrowskiego Muzeum Literacko-Krajoznawczego im. Leonida Hlibowa, a także odwiedzili słynne miejsca, gdzie „stoi góra wysoka” (Wilcza Góra), i „wije się rzeczka” (Południowy Buh), i dolina szeroka (zob. zdjęcie)… Następny dzień prezentacji rozpoczął się w Obwodowym Instytucie Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli — dla nauczycieli szkół podstawowych obwodu chmielnickiego. Największa zaś publiczność zebrała się w Obwodowej Bibliotece dla Dzieci im. T. H. Szewczenki. Tutaj młodzi wychowankowie kolegium im. Wołodymyra Kozubniaka nie tylko czytali bajki Dziadka Kenyra (tak podpisywał swoje utwory dla dzieci Leonid Hlibow), ale także jedną z nich — „Wilk i Kot” — wystawili w formie teatralnej, a także przeprowadzili swoisty flash mob: wspólnie, całą salą, wyrecytowali „Konika-skoczka” — jeszcze jedno twórcze arcydzieło Leonida Hlibowa.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn