Strona · s. 5strona oryginału ↗
«Koniec idylli»… «Prześladowani i głodni»… «Grobowisko»… Wystawa «Słowo, przerwane w Bykowni»
Слово Просвіти, №17 за 2018 рік
Bezwzględny terror fizyczny, a także długotrwała totalna komunistyczna propaganda — terror ideologiczno-duchowy — doprowadziły do światopoglądowych, psychologicznych i moralno-etycznych deformacji, do wypaczeń świadomości i umysłowego zaćmienia znacznej części społeczeństwa. Wynikiem okrutnego zombowania kilku pokoleń — celowych wpływów na rozum, świadomość i podświadomość dziesiątek milionów ludzi — stało się uformowanie, według słów kompartyjnych ideologów, nowej wspólnoty historycznej — „sawieckawa czeławieka” albo, jak twierdzą zachodni politolodzy i historycy, — „homo sovieticus”. Mówiąc prościej, sowka. To znaczy, moskiewsko-komunistyczny totalitarny reżim taśmowo stemplował całkowicie amoralne jednostki z rozdwojoną, nawet roztrojoną świadomością (myślą jedno, mówią drugie, a robią trzecie), pozbawione pamięci historycznej, rzetelnej, głębokiej wiedzy, wolne od wyrzutów sumienia (przybłędów i łobuzów, skłonnych do kłamstwa, samowoli, przemocy, grabieży, oszustw, matactw itp.). Za to pewnych własnej wyjątkowej wyższości wobec innych ludzi, pełnych nienawiści i wściekłej złości do wszystkich, którzy nie podzielają ich „wartości”. Agresywny imperialny szowinizm, podgrzany tępą zazdrością, skierowany nie tylko na poszczególne osoby, ale i przeciwko narodom, które bez dyktatur i krwawych represji stworzyły demokratyczne, zamożne, socjalne państwa. Sowki i dziś są gotowe w każdym punkcie kuli ziemskiej przelewać krew za moskiewskie wartości — rodzimą partię, władzę, wiarę cara i otieczestwo — i siłą narzucać bliskim i dalekim narodom swoją zgniłą ideologię — komuno-imperializm, moskiewsko-ruskij mir. Niestety, Ukraina jeszcze do dziś nie przezwyciężyła strasznych skutków sowiecko-komunistycznej przeszłości. Jaskrawym dowodem tego są słowa, czyny i działalność wielu przedstawicieli współczesnej ukraińskiej politycznej „elity” — mentalnie na wskroś sowieckiej, amoralnej, grabieżczej, ukrainożerczej. Odnosi się wrażenie, że większość obecnych przywódców — to nie wnuki i prawnuki Ukraińców-ofiar komunistycznych represji, a prawdziwi potomkowie i naśladowcy wściekłych katów naszego narodu. Świętym obowiązkiem obecnego i przyszłych pokoleń Ukraińców jest znać prawdziwą historię swojego narodu, choćby tragiczna ona była. Nigdy nie zapominać, że właśnie w warunkach bezpaństwowości i okupacyjnej antyukraińskiej moskiewskiej władzy nasz naród doświadczał wielkoskalowych znęcań: ideologicznych ucisków, zwierzęcych eksperymentów społecznych, głodomorów, okrutnych represji, deportacji i grabieży. Jesteśmy zobowiązani doprowadzić do tego, aby do władzy przyszli najlepsi przedstawiciele nowego pokolenia Ukraińców, ludzie patriotyczni, wysokomoralni i dobrze wykształceni, których świadomość nie jest zatruta moskiewsko-komunistyczną bieluniem. Co roku razem z nami w Narodowym rezerwacie historyczno-kulturalnym „Mogiły Bykowniańskie” zamordowanych przez komunistów Ukraińców czczą ambasadorzy USA i Kanady, czołowi przedstawiciele ambasad Czech, Słowacji, Polski, Rumunii, Węgier. Ale ani razu nikt nie widział w Lesie Bykowniańskim dyplomatycznych czy jakichkolwiek innych przedstawicieli Moskwii. Jestem przekonany: ignorowanie przez Kreml uroczystości żałobnych ku czci ofiar moskiewsko-komunistycznych represji na Ukrainie — to nie tylko jawny wyraz chamskiego braku szacunku dla jasnej pamięci wszystkich zamordowanych bliskich nam ludzi, ale i demonstracyjna pogarda wobec obecnego pokolenia Ukraińców. To jaskrawe potwierdzenie całkowitej solidarności moskiewskiej kliki z byłymi i obecnymi wściekłymi katami naszego narodu. Georgij ŁUKJANCZUK. W latach 1937—1938 przez Ukrainę przetoczyła się nowa fala aresztowań i rozstrzelań, sankcjonowanych przez Stalina. Na ten okres, nazwany Wielkim terrorem, przypadają najbardziej masowe egzekucje ukraińskiej inteligencji, a najbardziej — ukraińskich pisarzy, których sądzono za sfałszowanymi oskarżeniami o szpiegostwo, antyradziecką propagandę czy działalność kontrrewolucyjną. O tragicznym losie 28 przedstawicieli „Rozstrzelanego Odrodzenia” opowiada wystawa „Słowo, przerwane w Bykowni”, która otworzyła się 20 marca w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy i będzie pracować tutaj do 22 kwietnia. W ekspozycji — unikalne fotografie, dokumenty, autografy, książki, wśród których także wydania za życia poety i prozaika Mykoły Borysowa, pisarza i tłumacza Ołeksandra Sokołowskiego, dramaturga, autora znanej sztuki „Chołodnyj Jar” Jakiwa Wodianego, krytyka literackiego i dziennikarza Mychajła Bykowcia, satyryka Iwana Kowtuna, poetki Julii Pastuszenko, prozaików Iwana Kyryłenki, Anatolija Patiaka, Witalija Czyhyryna. Razem z nimi w Bykowni znaleźli swój ostatni spoczynek pisarze Mychajło Semenko, Mike Johansen, Wołodymyr Jaroszenko, Andrij Mychajluk, Iwan Małowyczko, Myrosława Sopiłka, Weronika Czerniachiwska i wielu innych wybitnych mistrzów słowa… Głęboko symbolicznymi pod względem tytułów, nawet z woli samych fizycznie zniszczonych przez komunistyczny reżim autorów, jest przedstawiona na wystawie ich twórczość literacka: „Koniec idylli”… „Prześladowani i głodni”… „Grobowisko”… 17 marca 1937 roku aresztowano Mykołę Borysowa, pisarza mało znanego, pomimo swoich talentów. Nie każdemu przypada być jednocześnie ukraińskim i rosyjskim prozaikiem, a jeszcze dramaturgiem, tłumaczem, scenarzystą. Do tego jest on autorem pierwszego na Ukrainie filmu przygodowego „Ukrazija”, który odniósł wielki sukces i był prezentowany przez WUFKU na Paryskiej wystawie międzynarodowej w 1925 roku. Żadnych szans na ocalenie syn szlachcica w bolszewickim ZSRR faktycznie nie miał. O co oskarżyło NKWD Mykołę Borysowa? O członkostwo w absurdalnej z nazwy „kontrrewolucyjnej trockistowskiej organizacji wśród esperantystów”… Protokoły przesłuchań, które zachowały się w aktach archiwalno-kryminalnych, często demonstrują z góry uzgodnione teksty, stemplowane, jakby pisane przez kalkę, pytania, odpowiedzi i zeznania, które wymuszano torturami. Czasami podczas pracy z dokumentami badacze widzieli na arkuszach krople krwi tych, których torturowano. W opublikowanych przez Sektorowe państwowe archiwum SBU materiałach są zaświadczenia o śmierci aresztowanych w więziennych szpitalach z diagnozami „uraz czaszkowo-mózgowy”, „kro- Zastępca dyrektora ds. naukowych Narodowego rezerwatu historyczno-kulturalnego „Mogiły Bykowniańskie” Tetiana Szeptycka otwiera wystawę „Słowo, przerwane w Bykowni”
obrzęk narządów wewnętrznych”, co świadczy o brutalnym biciu ludzi w katowniach NKWD w okresie Wielkiego Terroru 1937—38 lat, którego liczba ofiar sięga setek tysięcy. O tym podczas otwarcia wystawy opowiedziała zastępczyni dyrektora ds. pracy naukowej Narodowego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu „Bykowniańskie Mogiły” Tetiana Szeptycka. Fizyczne metody oddziaływania były dozwolone i sankcjonowane na najwyższym szczeblu… Niektórzy, jak Mychajło Semenko, założyciel i teoretyk ukraińskiego futuryzmu, nie wytrzymywali tortur i obciążali siebie we wszystkim, co „inkryminowali” mu jego kaci ze stalinowskiego NKWD. Trzy dni przed swoim aresztowaniem poeta-eksperymentator prowadził w Kijowie wieczór autorski. Ponieważ stale mieszkał w Charkowie, enkawudziści przygotowali dwa nakazy jego aresztowania. Oskarżenia były absurdalne — o członkostwo w Ukraińskiej nacjonalistycznej organizacji faszystowskiej, której nigdy nie było, o planowanie zamachu na sekretarza KC KP(b)U Kosiora, o próby obalenia władzy radzieckiej za pomocą „niemieckich faszystów”. Złamany fizycznie i moralnie, Mychajło Semenko przyznał się do bycia terrorystą i w rozkwicie sił, w wieku 44 lat, został rozstrzelany 23 października 1937 roku. Mężnie wytrzymał tortury i upokorzenia Mike Johansen, autor powieści przygodowej „Przygody Mac-Laystona, Harry’ego Uperta i innych”, która w ciągu zaledwie jednego roku doczekała się aż dziesięciu wydań w łącznym nakładzie 100 tysięcy egzemplarzy. Oskarżony o „ukraiński nacjonalizm” i dążenie do oderwania Ukrainy od ZSRR, na pytanie, kto wciągnął go do „organizacji terrorystycznej”, wymieniał nazwiska ludzi, którym nie można było już zaszkodzić — Mychajła Hruszewskiego i Mykoły Chwylowego, który w 1933 roku w atmosferze szalonego nagonki popełnił samobójstwo. Pisarzy, o których opowiada ta wystawa, zabijano trzykrotnie: najpierw moralnie, potem fizycznie, następnie niszczono pamięć o nich — podkreśliła Tetiana Szeptycka. Ich nazwiska zabraniano wspominać, a utworów nie studiowano. Dlatego trudno było znaleźć nawet portrety rozstrzelanych literatów. Historyk opowiedziała, że jedynym wizerunkiem mało znanego do dziś, lecz utalentowanego prozaika, dramaturga, tłumacza i scenarzysty Mykoły Borysowa, który udało się znaleźć, jest zdjęcie w gazecie. Pożółkły wycinek znajduje się w sprawie karnej literata… Ze śmiercią Mychajła Semenki, Mike’a Johansena i innych zgładzonych pisarzy utracono całe kierunki w literaturze, warstwy kulturowe, a wraz z nimi cząstkę kodu kulturowego narodu. A wraz ze zniszczeniem poetki, tłumaczki Weroniki Czerniachiwskiej, córki pisarki Ludmyły Staryckiej-Czerniachiwskiej, wnuczki jednego z koryfeuszy ukraińskiego teatru, autora dramatu „Oj nie chodź, Hryciu, na wieczornice”, powieści historycznej „Obrona Buszy” i innych znanych utworów Mychajła Staryckiego, zginął na wieki także wybitny ukraiński ród. Weronika widziała i słyszała Mykołę Łysenkę, Mychajła Hruszewskiego, Łesię Ukrainkę, Borysa Hrinczenkę, Mychajła Kociubynskiego, Iwana Frankę, którzy przychodzili do jej dziadka i którzy wpłynęli na jej życie i twórczość. Aresztowano Czerniachiwską, która znała starogrecki, łacinę, niemiecki, francuski, angielski, rosyjski, na początku stycznia 1938 roku pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Niemiec. Na najwyższy wymiar kary skazano ją 22 września, tego samego dnia wyrok wykonano. W NKWD ukrywano egzekucje, więc krewnym poetki nie powiadomiono o tym, że została rozstrzelana. Na wystawie przedstawiono dwa wymowne dokumenty, świadczące o hipokryzji i nieludzkim okrucieństwie stalinowskich organów karnych — wypis z aktu rozstrzelania, datowanego na 22 września 1938 roku, oraz odpowiedź kierownika więzienia rodzicom Weroniki, którym w styczniu już następnego roku donoszono, że ich córka „jest chora i odmówiła przyjęcia paczki, ponieważ uważa, że nie jest ona dla niej”. Później w NKWD krewnym poetki powiedziano, że wysłano ją na Syberię. Matka Weroniki, 72-letnia Ludmyła Starycka-Czerniachiwska, wyruszyła tam, szukając na bezkresnych przestrzeniach, w obozach reżimowych, swojej córki. A kiedy z niczym wróciła do Kijowa, zastała w domu umierającego męża… Na otwarciu wystawy, która odbywa się przy wsparciu Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Branżowego Państwowego Archiwum SBU oraz wydawnictwa „Smołoskyp”, wybrzmiały nie tylko tragiczne historie artystów, których niszczono za ich talent i nieumiejętność bycia niezauważalnymi, szarymi, ale także poezje represjonowanych Mykoły Skuby, Iwana Małowyczka, Mychajła Semenki oraz Mike’a Johansena. Stoisko poświęcone poecie, prozaikowi, tłumaczowi, krytykowi, lingwiście, scenarzyście, założycielowi „WAPLITE” Mychajłowi Johansenowi. Pokolenie „Rozstrzelanego Odrodzenia” — artyści, którzy wyraźnie zaznaczyli swoją obecność w latach 1920—1930, a później zostali zniszczeni przez reżim stalinowski podczas Wielkiego Terroru. Ich działalność twórcza wiązała się z pojawieniem się dużej liczby zrzeszeń literackich, gazet, czasopism, wieczorów, intelektualnymi dyskusjami na temat przyszłych dróg rozwoju literatury ukraińskiej w szczególności oraz losów Ukrainy w ogóle… Najbardziej wpływowym ze zrzeszeń literackich był „Hart”, później przemianowany na „WAPLITE”, którego liderem był Mykoła Chwylowy — autor słynnego „Precz od Moskwy! Dajcie Europę!”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
