Strona · s. 14strona oryginału ↗
Małżeństwo na drogach Witalija Mowczana
Слово Просвіти, №17 за 2018 рік
Inesa ATAMANCZUK, m. Zaporoże. Wydaje mi się, że już od kilku lat jadę z nimi na wozie. Na tym samym, który jest na poliptyku „Bryli” (Słomiane kapelusze). Gdzie z góry widać zamyślone głowy, w liczbie dziewięciu, a z dołu bose stopy, które dotykają ciepłego drogowego pyłu. „Bryli” toczą się, łącząc dziewięć swoich fragmentów nieustannością ruchu, dośrodkowością koła, słonecznie gorącym kolorem. Jedzie wózek, półkolem nad nim porusza się słońce, gdzieś obok toczy się kuraj... Kto widział niemiriwskie „Bryli”, zapomnieć nie może. A widzieli je Enerhodar i Mariupol, Mikołajów i Nowa Kachowka, Kropywnycki i Berdiańsk — tam dotarły ze Lwowa filozoficzne płótna Wołodymyra Niemyry oraz po ziemsku ciepła ceramika i rzeźba jego żony Kateryny Niemyry. Projekt „Jedność. Wschód-Zachód”, który przejechał przez miasta ukraińskiego centrum i wschodu, prawie zbiegł się z zamysłem wystaw krzyżowych zaporoskich artystów we Lwowie oraz lwowskich — w Zaporożu. Omawiając ideę w Zaporoskim Muzeum Obwodowym, nazwaliśmy je „Wiatr ze wschodu” i „Wiatr z zachodu”. Wiatr z zachodu przyleciał pierwszy. Zgromadził przy rozdmuchanym ognisku ukraińskości dzieci i nauczycieli, artystów i literatów, koneserów dobrego słowa i wysokiej jakości malarstwa. Wystawom towarzyszyły warsztaty w szkołach artystycznych i studiach, spotkania literackie w bibliotekach. Kateryna Niemyra — pisarka, autorka, jak sama mówi, „wiązanki” „Kolorowych opowiadań” oraz autobiograficznej powieści „Czasem”. W każdym mieście zostawał jasny ślad — krąg osób oczarowanych jej wyrazistym talentem literackim. A Wołodymyr Niemyra rozmawiał z artystami, architektami, darował swoje najlepsze prace do kolekcji muzealnych. Podróże odbierały siły i dodawały nowej energii, twórczość nie była przerywana. Kateryna Niemyra napisała i czeka na druk — a wraz z nią wszyscy, z którymi rozmawiała na warsztatach — nową książkę, podręcznik do nauczania edukacji artystycznej. Czekają dzieci, które pamiętają uścisk jej małej, mocnej dłoni: „Artysta musi być silny, kolego. Jeśli trafił ci się pedagog, który coś wie — ciągnij z niego wszystko, co możesz”. W tym czasie Wołodymyr Niemyra stworzył nową kolekcję — „Neologizmy”, lakoniczny i treściwy zbiór monotypii. Po raz pierwszy pokazano ją w Muzeum Pamięci O. Kulczyckiej we Lwowie, gdzie historyk sztuki i krytyk artystyczny Ołena Kis-Fedoruk podkreśliła „logikę i obrazowość” nowych prac. I kolekcja znów wędruje po Ukrainie. Latem ubiegłego roku lwowian przyjmowało Zaporoże. Ozdobą odnowionej ekspozycji stał się obraz „Jaryło” — złocista alegoryczna kompozycja, ognista droga rydwanu boga Słońca. W tamtej trzydniowej podróży do Zaporoża było dużo słońca: świeciło nad Chortycią, oślepiało na brzegu Dniepru, gdzie postaliśmy niedaleko pogrzebanego pod wodą progu Nenasytcia. „Zostaw mnie tutaj, Kateryno, ja chcę tutaj pracować” — pół żartem, pół serio poprosił żonę artysta, oczarowany wyciszoną potęgą Dniepru... Zarówno nowonarodzone graficzne „Neologizmy”, jak i klasyczne malarstwo Wołodymyra Niemyry można było zobaczyć w tym roku w kijowskim Domu Artystów przed Wielkanocą — niestety, tylko przez tydzień. Na otwarcie przyjechali przyjaciele artystycznego i literackiego kręgu Kijowa. Kobziarz Taras Syłenko wypełnił muzyką sale, ożywił kozacką autentyką niemiriwską „Chortycię”, „Mamaja”, „Drzewo życia”... Na pytanie, czy nie jest zmęczony śpiewaniem, odpowiedział: „Ja jeszcze nie zdążyłem wyśpiewać wszystkiego, co widzę”, — i znów wziął się za bandurę... Nazwy prac Wołodymyra Niemyry mają echo twórczości literackiej Kateryny: „Błękitny księżyc”, „Szelest”, „Niewód”, „Kołysał się flet”, „Obserwacje”, „Czas”, „Za ogrodzeniem”, „Apostołowie”... Obok każdego obrazu pod pierwszą emocją przebija druga, trzecia treść, nazwa wymaga wyjaśnień, których nie męczysz się szukać i znajdować... Po emocjonalnym otwarciu pytam autora o interakcję w twórczym i rodzinnym tandemie i słyszę: — Tak, słowa, które Kateryna do mnie mówi, a nawet te, których nie mówi — inspirują. Oto, na przykład, maluję ten... czajnik. Kiedy go maluję, nie tylko chcę poczuć — kto z tego czajnika pił herbatę? Jacy ludzie prowadzili rozmowy, jaki mieli nastrój? Nie tylko swoje widzę: oto siedzimy, pijemy pachnącą herbatę... Ja wlewam w niego wspomnienia dnia, który minął, barwy spotkania, przyjemność rozmowy. I nagle obok głos Kateryny. I ja już ten czajnik widzę zupełnie inaczej. On już łączy się z naszym domem, z ojczystą ziemią, z ludźmi, ręcznikami, śpiewem ptaków, z drogą tutaj, z literaturą, z Kobo Abe, kolędami, kołomyjkami... Widzę Dniepr, Kachowkę, schody obok Pałacu Kultury, gdzie staliśmy, drzewo nad wodą, brzeg obok progów, sylwetkę dziewczyny, która wiozła nas do Terniwki... Oczy Katii, młodej artystki z Nowej Kachowki... Wtedy już to nie pokrywkę czajnika widzę, a kopułę tej cerkiewki, którą chcecie restaurować, ratować, żeby ona żyła. Patrzysz na czajnik, a widzisz to, co masz w sumieniu, w duszy, w myślach, co w pamięci żyje — wszystko się przejawia. I zaczyna ożywać. Tak maluję swoje obrazy. Cokolwiek bym malował — ono idzie, jedzie, porusza się, żyje. Ono samo na płótno się wylewa. Ręką kieruje energia kosmiczna, z którą się przyjaźnię, z którą żyję, komunikuję. Właśnie z tego wymiaru, w którym jestem. — Inspiracji Pan oczekuje? — Ja nie oczekuję. Ona mnie naciska: rób! Całe moje doświadczenie — techniczne, kompozycyjne — ono już przyszło. Jak kompozytorzy, pisząc muzykę, znają harmonię i kontrapunkt, jak poeci znają jamby i choreje, tak ja wszystko swoje znam. Ja tylko przekazuję swój stan, swoje uczucia. Zresztą Kateryna na moją twórczość wpływa. Kateryna Niemyra to działająca i pełna pasji natura, jej ingerencja w niesprawiedliwy bieg życia jest zawsze miękka i silna jednocześnie. W Nowej Kachowce półtora roku temu zasmuciła ją tablica na budynku jednego z ośrodków edukacji i turystyki, przybita na zdobieniu domu. Miasto, uświęcone pracami bojczukisty Hryhorija Dowżenki, bardzo jej się spodobało. A tu taka przykrość. Weszła do placówki, porozmawiała: „Ja im mówię, że gwoździk znajdę, przebijcie tablicę na wolne miejsce, zabierzcie z płaskorzeźby — nie rozumieją, w czym problem. Trzeba, żeby im z Ministerstwa Edukacji wyjaśnili, chyba, że tak nie wolno”. Mam nadzieję, że do wytycznych z Ministerstwa sprawa nie doszła, ale niedawno zobaczyłam, że tablicę przewiesili, wysłałam Katerynie zdjęcie, mieliśmy radość. Możliwe, że zbyt poważnie brzmi, ale rodzina Niemyrów czuje się odpowiedzialna za Ukrainę. „Ja 16 lat przeżyłam w Ameryce i pewien pan mi kiedyś powiedział: niech galicyjczycy [czyli Polacy] biorą sobie ten Lwów, a my Wielkiej Ukrainy nikomu nie oddamy. Ja powiedziałam: jeszcze czego! Ja położę się na Wielkiej ziemi, obejmę i będę krzyczeć, że wszystko moje i nikomu ani kawałeczka nie oddam” — opowiadała Kateryna Niemyra na spotkaniu z czytelnikami w Nowej Kachowce. Z Ameryki rodzina artystów wróciła w 2008 roku. — Długo widzieliście Ukrainę z oddali, jaką czujecie ją z bliska, od wewnątrz? — pytam Wołodymyra Niemyrę. — Ukraina jest zawsze taka sama. Nie trzeba się smucić, prosić, by zwrócić na nią uwagę. Jest Ukraina i język jest. I nic ani wrogom, ani złodziejom, ani korupcjonistom różnym nie uda się zrobić z Ukrainą. Tak, ciężkie teraz czasy, trudne okoliczności. Ale ona jest, Ukraina. To skupisko takiej energii, bez której świat nie będzie się trzymał, poruszał do przodu... Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora
Witalij Mowczan urodził się we wsi Dmytriwka w obwodzie czernihowskim. Ukończył Kijowski Instytut Sztuki (pracownia grafiki sztalugowej). Począwszy od 1977 roku bierze aktywny udział w wystawach ogólnoukraińskich i międzynarodowych. Jego obrazy wyróżniają się świeżością spojrzenia na otaczający świat, bogactwem barw i oryginalnością. Takie właśnie są prace eksponowane swego czasu na wystawach „Estamp-82”, „Malownicza Ukraina” (1983—1985), „Ziemia i ludzie” (1984) oraz innych. Jego dorobek twórczy jest prezentowany w muzeach Kijowa, Doniecka, Czernihowa i innych miast Ukrainy, a także w prywatnych kolekcjach w USA, Francji, Japonii, Australii, Niemczech i Izraelu. W 2005 roku, podczas obchodów 125-lecia rodzinnej szkoły w Dmytriwce, zorganizował wystawę indywidualną. Wówczas szczególne zainteresowanie widzów wzbudziły pejzaże i martwe natury. Artysta uważa, że siła sztuki kryje się w duchowym ukierunkowaniu twórcy. Właśnie poprzez nie realizuje swoje przeznaczenie, swoje duchowe powołanie na tym świecie, zresztą tak jak każdy prawdziwy człowiek. Własną zasadę twórczą artysta wyraził tak: „Istotę tego, co narodowe, uważam nie w zewnętrznej atrybutyce, a w wewnętrznym odczuciu duszy narodu… W swojej twórczości zwracam się zarówno do sztuki awangardowej, jak i ludowej oraz klasyki. A nasza mitologia interesuje mnie coraz bardziej…”. Artysta lubi plenery, które dają możliwość dotknięcia natury, poczucia jej niepowtarzalnego oddechu. Naturę mistrz pędzla uważa za boską. Nie wystarczy jej po prostu skopiować, trzeba ją przepuścić przez swoją duszę i serce. Dopiero wtedy przyniesie ona zauważalny rezultat w twórczości. Córki artysty poszły śladami ojca. Jana jest najbardziej biegła w martwych naturach, a w twórczości Oksany przeważają abstrakcjonizm i motywy filozoficzne. Życie ułożyło się tak, że już od dwudziestu lat Jana i Oksana mieszkają w Kanadzie. Jednak nie zrywają więzi z ojczystą ziemią. Kilka lat temu Oksana zaprezentowała wystawę swoich prac w jednej z prywatnych galerii Kijowa. Do wystawy „Droga do siebie” artysta przygotowywał się przez cztery lata. A jej pomysłodawcą został Wałerij Franczuk. Na otwarcie wystawy przybyło wielu przyjaciół artysty, wśród których byli znani malarze Wałentyn Serhiejew, Mychajło Horłowyj, Mykoła Sokołow i inni. Wśród zaprezentowanych prac uwagę zwracają etiudy stworzone podczas plenerów, cieszą oko pejzaże namalowane w pobliżu Psołu, zbiór prac będący hołdem dla kobiecego piękna, na innych płótnach przedstawione są Sobór Sofijski i Ławra Peczerska, w dość niezwykły sposób wykonany jest portret Olesia Berdnyka oraz przyjaciół artysty. Miejska Galeria Sztuki Rejonu Desniańskiego, która zaprezentowała wystawę „Droga do siebie”, jest jedyną placówką tego typu w stolicy. W galerii dwa razy w miesiącu otwierane są nowe wystawy. Swoje dzieła prezentują znani artyści oraz ci, którzy dopiero rozpoczynają swoją twórczą drogę. W szczególności wkrótce miłośnicy sztuki będą mogli odwiedzić wystawy indywidualne zasłużonej artystki Ukrainy Oksany Odajnyk, wykładowcy Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki Jarosława Byłyka oraz Mykoły Szewczuka z Trembowli. Zaplanowano również wystawę „Ukraina — Chiny” oraz wystawę dziecięcą, która stanie się twórczym sprawozdaniem szkół sztuki Rejonu Desniańskiego. W Miejskiej Galerii Sztuki Rejonu Desniańskiego stolicy trwa wystawa zasłużonego artysty Ukrainy Witalija Mowczana „Droga do siebie”, na której artysta zaprezentował obrazy z ostatnich lat oraz płótna malarskie stworzone w czasach swojej młodości. Wołodymyr i Kateryna Nemyrowie w Zaporożu, lato 2017 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
