Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №17 за 2023 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 17 (1204), 27 kwietnia – 3 maja 2023 „Anioły Azowa” – dziewięć lat na drodze służby Ukrainie WIKTOR TIUTIUN

Jewhen BUKET Służba Patronacka «Anioły Azowa» to wyjątkowy projekt pomocy ukraińskim żołnierzom, który powstał w 2014 roku i od tego czasu nieustannie się rozwija i poszerza. Dzięki staraniom Służby Patronackiej «Anioły Azowa» tylko od 24 lutego 2022 roku wyleczono ponad 1700 bojowników Brygady NGU «AZOW», 3. Samodzielnej Brygady Szturmowej SZU oraz specjalnego oddziału GUR MO «KRAKEN». Obecnie pod opieką służby znajduje się ponad 700 bojowników Brygady Gwardii Narodowej Ukrainy «AZOW», 3. Samodzielnej Brygady Szturmowej Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy oraz specjalnego oddziału Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy «KRAKEN». Ponad półtora tysiąca rodzin poległych i jeńców pozostaje w stałym kontakcie z «Aniołami Azowa» i otrzymuje wszelkie możliwe konsultacje i pomoc. Założycielką i kierowniczką Służby Patronackiej «Anioły Azowa» jest Olena Tołkaczowa. Wolontariatem zajęła się jeszcze podczas Rewolucji Godności, po rozpoczęciu ATO przeorientowała się na pomoc frontowi, a konkretnie ochotniczemu batalionowi «Azow». Pierwszymi rannymi, którymi zaczęła się opiekować Służba Patronacka, byli ranni podczas wyzwalania Mariupola 13 kwietnia 2014 roku. Po wyzwoleniu przedmieść Doniecka, Marjinki 4 sierpnia 2014 roku doszła także praca z poległymi – wtedy batalion «Azow» stracił zabitego swojego pierwszego ochotnika «Bałagana». Egzaminem dla nowo powstałej struktury stała się operacja iłowajska w sierpniu 2014 roku – dziesiątki rannych bojowników i 6 poległych – wtedy do funkcji Służby Patronackiej doszło zadanie stałego kontaktu z rodzinami rannych i poległych bojowników, wsparcie prawne, pomoc materialna i moralno-psychologiczna. Wraz z każdą nową operacją pułku «Azow» rosła także jego Służba Patronacka – ofensywa szyrokińska, walki pod Krasnohoriwką i na łuku swiatłodarskim. Każde zwycięstwo kosztowało życie i zdrowie wielu ochotników azowskich. Instytucje państwowe, skrępowane przestarzałymi mechanizmami biurokratycznymi XX wieku i ograniczeniem finansowania, często nie były w stanie udzielić na czas i w pełnym zakresie pomocy potrzebnej rannym bojownikom i rodzinom poległych bohaterów Ukrainy, co zmuszało do rozszerzania Służby Patronackiej Azowa. Według stanu na 2021 rok Służba Patronacka Azowa była niewielkim, przyjaznym kolektywem wolontariuszy-profesjonalistów, którzy wypełniali funkcje wielu organów państwowych. Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny przeciwko rf na całej Ukrainie utworzono wiele oddziałów na bazie weteranów «Azowa», a pułk NGU «Azow» znalazł się w okrążeniu w Mariupolu, gdzie stoczył najcięższe walki na Azowstali, a następnie wytrzymał nieludzkie warunki niewoli w Oleniwce. Służba Patronacka Azowa nigdy wcześniej nie stykała się z taką liczbą zabitych, rannych, zamordowanych bojowników i ich rodzin, ale podjęła to wyzwanie. Dziś pracę «Aniołów Azowa» zapewnia prawie 30 nieobojętnych Ukraińców i Ukrainek, którzy pracują w czterech działach: leczenia, rehabilitacji i pomocy rannym oraz uwolnionym z niewoli; organizacji pochówków i pracy z kostnicami; transportowym; prawnym oraz dziale współpracy z Koordynacyjnym Sztabem ds. postępowania z jeńcami wojennymi Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy. Każdy ma własną historię, która przywiodła go do Służby Patronackiej Azowa. Na przykład Olha Kraweczenko kieruje kierunkiem pracy Służby Patronackiej w zakresie kontaktu z krewnymi jeńców i azowcami, którzy wyszli z niewoli. Stanęła na czele tego kierunku od lata 2022 roku. W marcu ubiegłego roku straciła męża – Mykołę Kraweczenka, współzałożyciela ochotniczego batalionu «Azow» (2014) i batalionu TRO «Azow-Kijów» (2022). Zginął 14 marca 2022 roku w pobliżu wsi Horenka, trafiony rosyjskim ostrzałem artyleryjskim. Po śmierci męża Olha dołączyła do Służby Patronackiej «Anioły Azowa». Wraz ze swoimi pomocnicami pozostaje w stałym kontakcie z ponad 1500 rodzinami jeńców i zaginionych bez wieści – zarówno z tymi, którzy wrócili do Ukrainy, jak i z tymi, których ojcowie/synowie/mężowie wciąż są w rosyjskiej niewoli. W zakres zadań jej działu wchodzi praca nad przyjmowaniem azowców, którzy właśnie wyszli z niewoli, odtwarzaniem dokumentów, pomocą materialną dla rodzin, pomocą w poszukiwaniu i wynajmie mieszkania, stałą współpracą z Koordynacyjnym Sztabem ds. postępowania z jeńcami wojennymi GUR. Sofija Tołkaczowa kieruje działem medycznym, do obowiązków którego należy leczenie rannych, komunikacja z szpitalami, dokumentacja medyczna bojowników aż do ich powrotu do szeregów, rekompensata za pieniądze wydane na leczenie, kontrola obiegu dokumentów medycznych. Sofija włączyła się w ruch azowski w wieku 13 lat, najpierw jako wychowanka dziecięco-młodzieżowego obozu patriotycznego «Azowiec», a już w wieku 16 lat została wychowawczynią w nim. W obozie zajmowała się dziećmi aż do ostatniego lata przed pełnoskalową inwazją. W 2020 roku Sofija wstąpiła na Narodowy Uniwersytet Medyczny im. Bohomolca, na wydział „lecznictwo”. Od 24 lutego 2022 roku na zasadach wolontariatu włączyła się w TRO «Azow-Kijów», a w marcu 2022 roku zaczęła pracować jako koordynatorka do spraw rannych azowców, ewakuowanych z Azowstali, oraz rannych bojowników TRO «Azow-Kijów», którzy brali udział w walkach na Kijowszczyźnie. Rannych przyjmowano w 1. chirurgicznym szpitalu «BRASS», który jest wspólnym projektem Służby Patronackiej «Anioły Azowa» i kliniki chirurgii plastycznej «BRASS». Latem 2022 roku, gdy praca w szpitalu została zorganizowana, Sofija włączyła się w pracę Służby Patronackiej Azowa w Kijowie, gdzie systematycznie uczestniczyła w pomocy przy rozpoznawaniu i oględzinach ciał poległych bohaterów Azowstali. Jesienią 2022 roku została medyczną kuratorką odrębnego kierunku pracy Służby Patronackiej «Anioły Azowa». W jej obowiązki wchodzi koordynacja pracy ponad 20 medycznych kuratorów Służby Patronackiej na terenie całej Ukrainy, od momentu przyjęcia rannego bojownika pod opiekę do opłacenia jego leczenia, które trwa do jego pełnego wyzdrowienia, rehabilitacji i powrotu do szeregów. Obecnie pod opieką tych 20 kuratorów znajduje się ponad 700 bojowników Brygady NGU «AZOW», 3. Samodzielnej Brygady Szturmowej SZU oraz specjalnego oddziału GUR MO «KRAKEN». Pomocnik Oleny Tołkaczowej, Bohdan Kulakow, również w przeszłości jest wychowawcą dziecięco-młodzieżowego obozu patriotycznego «Azowiec», a w chwili rozpoczęcia pełnoskalowej wojny studiował w aspiranturze Uniwersytetu im. B. Hrinczenki. 24 lutego ubiegłego roku dołączył do TRO «Azow-Kijów», obecnie odpowiada za przyjmowanie, formalności i przekazywanie do działu organizacji pochówków ciał poległych bohaterów 3. Samodzielnej Brygady Szturmowej SZU, która broni Bachmutu. Iryna Pjankiwska kieruje pracą działu, który zajmuje się organizacją pochówków azowców i bojowników oddziałów utworzonych przez weteranów pułku «Azow», komunikacją z strukturami Gwardii Narodowej Ukrainy i Terytorialnymi centrami komplementacji i wsparcia socjalnego SZU, kostnicami i instytucjami państwowymi w sprawie procedur pochówku, kompensacją kosztów pochówku oraz komunikacją z rodzinami poległych. Iryna jeszcze w 2014 roku włączyła się w ruch azowski. Najpierw była wolontariuszką w służbie medycznej ośrodka szkoleniowo-rekrutacyjnego batalionu «Azow», który mieścił się w hotelu „Kozacki” w Kijowie. Latem 2014 roku dołączyła do Służby Patronackiej «Azowa», której oddała już dziewięć lat swojego życia. «Anioły Azowa» świadomie stanęły na drodze służby Ukrainie przez leczenie i rehabilitację rannych, godne upamiętnianie pamięci poległych bohaterów i wszechstronne wsparcie ich rodzin. CO Z NARODOWĄ NAGRODĄ?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

MYROSŁAW DOCZYNIEC

Do naszych czytelników, prenumeratorów, proświtan Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – za pewnym „przyzwoleniem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. Tylko my sami, ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: organizacja społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Szpinтаl Witalij Iwanowycz – 20 000 hrywien. 2. Hłahołiuk Ołeksij Wasylowycz – 2000 hrywien. 3. Hłahołiuk Wasyl Petrowycz – 2000 hrywien. 4. Hłahołiuk Wiktoria Wasyliwna – 2000 hrywien. 5. Szewczenko Nadija Fedoriwna – 1000 hrywien. 6. Humeniuk Halina Denysiwna – 300 hrywien. 7. Hryhorenko Ludmyła Iwaniwna – 200 hrywien. APEL

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Osiem czynników „raszyzmu”: ukraińscy naukowcy zdefiniowali wrogą ideologię

Jewhen BUKET Zdjęcie Dmytra JURCZENKI Niedawno w Military Media Center – medialnej platformie sił obrony i bezpieczeństwa Ukrainy – zaprezentowano książkę „Zakazać raszyzmu”. Uczestnicy wydarzenia: współautorzy książki – kierownik Centrum Badań Rosji, prorektor ds. międzynarodowych Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki Wołodymyr Ohryzko, kierownik działu źródłoznawstwa nowej historii Ukrainy Instytutu Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa imienia M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy Ihor Hyrycz, kierownik działu archeografii aktowej tego samego Instytutu Wiktor Brechunenko, docent katedry politologii i socjologii Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki Ołeksandr Palij oraz profesor katedry historii Ukrainy Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki Witalij Andriejew – opowiedzieli o idei stworzenia książki „Zakazać raszyzmu” i jej aktualności. Podczas prezentacji omawiano kwestie konfrontacji Zachodu i moskowii, stosunków ukraińsko-rosyjskich na różnych etapach historycznych, źródeł formowania się rosyjskiego mesjanizmu i ekspansjonizmu, które stały się podłożem do tworzenia imperialnej ideologii. Naukowcy opowiedzieli także o rosyjskim faszyzmie, jego źródłach i ideologii, współczesnym raszyzmie jako odmianie faszyzmu oraz podzielili się wizją tego, jaka będzie Ukraina i cywilizowany świat po nieuchronnym zwycięstwie nad zbrodniczą ideologią i jej nosicielami. „Zakazać raszyzmu” – to znaczące wydanie ideologiczne, nad którym w czasie pełnoskalowej inwazji FR na Ukrainę pracowała plejada wybitnych ukraińskich naukowców. I chociaż książka jest oznaczona jako „popularnonaukowa”, zawiera odniesienia do prawie 500 źródeł informacji – od dokumentów archiwalnych po prace światowej sławy badaczy. Wydanie zostało zatwierdzone do druku przez Radę Naukową Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki. Autorem idei stworzenia książki i inspiratorem projektu był rektor Uniwersytetu Wiktor Ohnewiuk – doktor nauk filozoficznych, profesor, akademik NAPN Ukrainy, który, niestety, przedwcześnie odszedł z życia 21 października ubiegłego roku. Autorami książki są także doktorzy nauk historycznych Witalij Andriejew, Wiktor Brechunenko, Mychajło Widejko, Ihor Hyrycz, Borys Humenjuk, Wałentyna Piskun, Wołodymyr Serhijczuk oraz Petro Czerneha, doktor nauk filologicznych Łarysa Masenko, kandydaci nauk Jurij Mytrofanenko, Wołodymyr Ohryzko, Ołeksandr Palij i Pawło Polanskyj. Stworzona w formacie monografii zbiorowej, książka składa się z 15 rozdziałów, w których prześledzono historię cywilizacji ukraińskiej i „rosyjskiej” od najdawniejszych czasów do współczesności, kilkusetletnią walkę „zachodniego” i moskiewskiego świata, ideologiczną konfrontację ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego oraz „russkiego mira”, a także przeanalizowano rosyjskie praktyki ekspansywne i metody ujarzmiania zniewolonych narodów. Książkę zamykają prognozy dotyczące ładu światowego po zwycięstwie nad raszyzmem autorstwa kandydata nauk historycznych, kierownika Centrum Badań Rosji, byłego ministra spraw zagranicznych Ukrainy Wołodymyra Ohryzki oraz wnioski napisane we współautorstwie przez doktorów nauk historycznych Ihora Hyrycza i Wałentynę Piskun. Według definicji zespołu autorskiego: „raszyzm – to ideologia i praktyka narodowej wyjątkowości i kulturowej wyższości Rosjan; praktyka postulowania „russkiego mira” jako podstawy światopoglądu i narodowej identyfikacji oraz przyczynowo-skutkowego wychodzenia poza granice własnej przestrzeni geopolitycznej; ingerencja w sprawy wewnętrzne innych państw i możliwość narzucania własnych wizji światopoglądowych drogą zbrojnej inwazji w granice suwerennych państw”. Jednak, jak argumentują naukowcy, raszyzm – to wcale nie nowe zjawisko, które dojrzało w czasach dyktatury Putina. Przecież on „jest logiczną kontynuacją ideologii i praktyki moskiewskiego carstwa od początku XIV wieku, której punktami zwrotnymi były: zniszczenie Nowogrodu (1478 r.) jako miasta ze szczególnym systemem samorządności (wiec) i wprowadzenie tytułu dla moskiewskich carów „gospodarz całej Rusi”; ideologema „Moskwa – trzeci Rzym” Iwana III, którą sformułował moskiewski metropolita Cyprian; imperialna praktyka moskiewskich carów Iwana Groźnego, Aleksieja Michajłowicza, Piotra I oraz Katarzyny II. Już od czasów „zbierania ziem” zaczęła wyłaniać się i uzasadniać idea wyjątkowości i szczególnej misji moskiewskiego narodu, która w XVIII wieku przybrała nową imperialną formę – narodu rosyjskiego”. Książka „Zakazać raszyzmu” – to bodaj pierwsze wydanie, w którym autorzy jasno i zwięźle sformułowali składowe części rosyjskiej ideologii i praktyki społeczne, które ją charakteryzują: 1. Narodowa wyjątkowość rosyjskiego narodu, jego „wybranie” i „mesjanizm”, próba narzucenia innym narodom swojej wizji świata, wartości i kultury. 2. Skrajna ksenofobia wobec innych narodów, których doświadczenie istnienia nie może być przykładem. Prowadzi to do atrofii krytycznego myślenia przeciętnego Rosjanina, niezdolnego do dostrzeżenia wad swojego istnienia w wielokulturowym świecie. 3. Ekspansjonizm, czyli technologia zagarniania ziem innych narodów. Kosztem terytorialnego rozrostu szerzył się także skrajny imperializm, pragnienie zagarnięcia nowych terytoriów, który ostatecznie wyrodził się w dążenie do światowego panowania. 4. Samostanowienie kosztem zniewolonych narodów i kultur. W tym celu Rosjanie fałszują historię, podmieniają sensy, wprowadzają na zagarniętych ziemiach straszny terror i ruinę, aby fizycznie zniszczyć nosicieli historycznej prawdy. 5. Centralizm lub bezkontrolna władza monarchy, które zawsze przeciwstawiano ukraińskiemu demokratyzmowi i władzy ludu. Moskiewski szowinizm widzi swoje zadanie w niszczeniu wszystkiego, co nie wpisuje się w kanon psychologii „rosyjskiej duszy”, w szczególności ukraińskiej mentalności. 6. Antyintelektualizm lub „jednomyślność” stwo” jako forma najbardziej optymalnej obróbki mózgów szerokich mas. Rosyjska kultura i literatura zawsze były imperialne i negatywnie odnosiły się do innych narodów. 7. Fragmentacja społeczeństw ujarzmionych narodów. Ci, którzy służą imperium, zyskują nowy status, korzystają z dóbr materialnych. A ci, którzy stawiają opór, stają się wyrzutkami, pozbawiani są własności itd. W ten sposób tworzy się społeczne pole kolaboracji i prowokuje powstanie negatywnych praktyk behawioralnych. 8. Konflikty międzynarodowe, które są podsycane przez moskiewską władzę w odniesieniu do przedstawicieli różnych etnosów. Dla wszystkich narodów „nierusskogo jazyka” – ograniczenia w dostępie do edukacji, zakaz korzystania z języka ojczystego, lekceważenie narodowego samowyrażenia jednostki jako wartości kulturowej. Zastosowanie metodologii zderzania interesów narodowych, przeciwstawianie mniejszości narodowych sobie nawzajem, praktyki wysiedleń i przesiedleń ludzi z jednych regionów do innych. Mimo pretensjonalnego tytułu, książka nie podaje formuły, jak dokładnie można zakazać raszyzmu. Łącząc wydarzenia przeszłości i teraźniejszości, wyodrębniając najbardziej charakterystyczne czynniki wrogiej ideologii, autorzy mają nadzieję, że ich wnioski pomogą szerokiemu kręgowi zainteresowanych osób zneutralizować wpływ Rosji i jej zbrodniczego, antyludzkiego światopoglądu na światową cywilizację. Przecież historyczną misją Ukraińców jest nie tylko zakazanie raszyzmu, ale także zniszczenie rosyjskiego imperium zła. światową kulturę i naukę krajem. Takich krajów w Europie jest wiele. Należy zrozumieć, że wojna z Moskowią – to nie jedyny nasz problem. Europa wymiera, ale my wymieramy w najszybszym w Europie tempie. W Europie upada edukacja – i wyższa, i średnia, i podstawowa, ale u nas upada ona w katastrofalnie szybszym tempie. Realnie, a nie formalnie, większość naszych obywateli ma poziom niepełnego wykształcenia podstawowego. Aktywnie komunikując się ze studentami, wiem, o czym mówię. W rezultacie upadają nasze nauki zarówno akademickie, jak i stosowane. Brakuje nam ekspertów w kluczowych kwestiach rozwoju naszego przemysłu, energetyki itd. A przecież musimy rozwijać naszą energetykę jądrową, od reaktorów na neutronach termicznych przechodzić do reaktorów na prędkich neutronach. Potrzebujemy najnowszych technologii wzbogacania uranu i plutonu, potrzebujemy własnej bomby atomowej, własnego lotnictwa strategicznego, własnych rakiet dalekiego zasięgu, własnego programu badań kosmicznych. Po to, aby wygrać tę wojnę i na długo utrwalić nasze zwycięstwo, musimy stać się przodującym w naukowym i kulturowym sensie narodem świata. Ta wojna – to szansa albo na ostateczną zagładę, albo na odrodzenie się w całej wielkości naszych przodków: Scytów, Sarmatów, Rusów, Roksolan. Musimy przezwyciężyć nie tylko własny kryzys we wszystkich aspektach naszego życia narodowego, ale pokazać bratnim narodom europejskim właściwe wyjście z tego demograficznego, etnicznego i kulturowego kryzysu, w którym one same obecnie się znajdują. Dzieci, armia, nauka – oto moja lista priorytetów na najbliższe stulecia naszego rozwoju narodowego. Sława Ukrainie! Śmierć wrogom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Dlaczego Ukraina potrzebuje broni jądrowej?

Wałerij SZWEC, m. Odessa. Żaden skrawek europejskiej ziemi nie jest tak gęsto zroszony krwią, jak ziemia ukraińska. Ten wniosek dotyczy nie tylko dawnej przeszłości Ukrainy. Najkrwawsza wojna ludzkości – II wojna światowa – zmniejszyła przedwojenną populację Ukrainy z 41 mln osób o 14 mln osób. Są to największe relatywne straty jednego narodu w jednej wojnie w całej historii ludzkości. Miliony Ukraińców zginęły na frontach obcej dla nas wojny. Zwycięzcą w tej wojnie wyszło absolutne światowe zło pod nazwą Związek Radziecki. Aby ostatecznie dobić naród ukraiński na terytorium Ukrainy w powojennych latach 1946–1947, władza radziecka zorganizowała kolejny sztuczny głód, który zabrał życie kolejnych 2 mln Ukraińców. Krwawe stłumienie wojny narodowowyzwoleńczej na terenach Zachodniej Ukrainy miało jeszcze bardziej zdemoralizować ukraiński naród. Jeśli wspomnieć ludobójstwo Ukraińców głodem w 1933 roku, kiedy zniszczono 10,5 mln osób, to nasuwa się pytanie – kto był prawdziwym okupantem ukraińskiej ziemi? Wojna, wojna, krew, śmierć, głód i znowu śmierć – to los ukraińskiej ziemi przez wieki, zwłaszcza czasów Związku Radzieckiego. W 1991 roku zdobyliśmy niepodległość, i jakie kroki podejmowali prawie wszyscy nasi przywódcy przez lata niepodległości? Uzbrajali ukraiński naród, przygotowywali go do obrony swojego państwa, wychowywali ukraiński patriotyzm, który jest najsilniejszą bronią w każdej wojnie? Nie i jeszcze raz nie. Oni w szaleńczym tempie rozbrajali kraj. Przekazali praktycznie całe uzbrojenie strategiczne naszemu odwiecznemu wrogowi. Ukraina miała broń jądrową – teraz nie ma. Ukraina miała lotnictwo strategiczne – teraz nie ma. Ukraina miała potężną tarczę rakietową – setki szybowych wyrzutni – teraz nie ma, wszystkie one zostały wysadzone. Z potężnej Floty Czarnomorskiej nie otrzymaliśmy praktycznie niczego. Prawie przez wszystkie lata niepodległości uporczywie i konsekwentnie osłabialiśmy potencjał obronny naszego państwa, i kiedy nasz odwieczny wróg uznał, że ten potencjał już nie stanowi dla niego poważnego zagrożenia, napadł na nas. I znowu ukraińska ziemia w ruinach, zroszona naszą krwią, i wojnie nie widać końca. Wierzę w nasze zwycięstwo, ale co będzie po nim? Twierdzę: pokoju nie będzie, w najlepszym razie będzie rozejm. Ten rozejm potrwa tak długo, dopóki Moskwa nie wyliże ran swojej porażki, dopóki my po raz kolejny nie wpadniemy w swój tradycyjny pacyfizm i nie osłabimy naszej potęgi obronnej. A wtedy znowu agresja naszego odwiecznego wroga na naszą ziemię, kolejna jego próba fizycznego wyniszczenia narodu ukraińskiego. Moje rozumienie przeszłości i przyszłości jest takie. Krwawe wojny na naszej ziemi trwały tysiąclecia. Będą trwać nadal. Każda z następnych wojen kończyć się będzie kolejnym naszym zwycięstwem tylko w przypadku, jeśli zawsze będziemy w gotowości. Po każdej wojnie musimy stawać się silniejsi, a nasz odwieczny wróg – słabszy, tym samym zmniejszając prawdopodobieństwo nowej wojny w bliskiej przyszłości. Co konkretnie robić? Uzbrajać się, stawać się silniejszymi dzisiaj. Jaki ma być cel końcowy na tej drodze? Przywrócenie tego poziomu potencjału wojskowego, który mieliśmy w 1991 roku. Musimy przywrócić wszystkie jego komponenty, włącznie z potencjałem jądrowym. Ale tę drogę musimy przejść razem z naszymi strategicznymi sojusznikami przy ich materialnym i moralnym wsparciu. Do tego potrzebna jest uporczywa praca naszej dyplomacji i masowe poparcie ukraińskiego społeczeństwa dla wszystkich tych kroków. I jeszcze patriotyczne, powiedziałbym, nacjonalistyczne wychowanie Ukraińców, pokonanie ducha pacyfizmu, właściwego naszemu narodowi. Uzbrojenie patriotycznej części naszego społeczeństwa w broń palną, rozpowszechnienie rozgałęzionej sieci obrony terytorialnej nawet w czasie pokoju. Musimy pamiętać, że wszystkie narody europejskie są naszymi braćmi krwi, oprócz konglomeratu narodów Wschodu, z którymi wojujemy przez całą naszą historię i będziemy wojować w przyszłości. Musimy odszukać w swoim środowisku przyszłych przywódców z wielkoskalowym i nacjonalistycznym myśleniem albo w ogóle zrezygnować z wybieralnego stanowiska „cara”, któremu z góry nadajemy prawo decydować o wszystkich naszych problemach, których nam się nie chce lub nie jesteśmy zdolni rozwiązać sami. Wielka Brytania nie wybiera sobie cara w wyborach powszechnych, ale jest zdumiewająca pod względem wkładu w rozwój cywilizacji. Ukraina jest terytorialnie zaciśnięta między potężną ekonomicznie Europą a słabą ekonomicznie, ale skrajnie agresywną Moskwą. Agresywność naszego północnego sąsiada całkowicie rekompensuje jego słabość ekonomiczną i czyni go skrajnie niebezpiecznym dla całego cywilizowanego świata.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Od Bastylii do „więzienia narodów”

Wiktor TIUTIUN, Chersoń Dekolonizacja Ukrainy rozpoczęła się bez ogłoszenia. Choć takie zadanie pojawiało się na wszystkich przełomowych etapach naszej historii. Te zamiary ukrywano starannie, a kiedy w metropolii zauważano „zamieszanie wśród obcych”, to rozprawy nie odkładano, stosując różne środki karne, łącznie z morderstwami i katorgami. Często „dekolonizację” podmienia się rozmowami o możliwym (i pożądanym!) „rozpadzie Rosji”. Naród ukraiński odegra decydującą rolę w życiu własnego pasierba, który wyrósł na zwyrodnialca. Jednak proces „zdrowienia” po morderczych „braterskich objęciach” nie oznacza, że potworowi należy porąbać ręce i nogi. Wręcz przeciwnie: rozczłonkowanie tzw. Rosji nastąpi przez jej samobójczy charakter i przywrócenie etnosom ich praw. Dwaj wielcy Żydzi – Ze’ew Żabotyński (1880–1940) i Zbigniew Brzeziński (1928–2017) przewidywali taką możliwość. Trzeci, konsekwentny apologeta „ZSRR – Wielkiej Rosji” Henry Kissinger (ur. 1923) niedawno uznał i ogłosił Ukrainę jako nowego lidera „wolnego świata”. Być może jest czwarty... Wszystko, co związane z „Rosją”, jak i z ZSRR, zaczynało się od kłamstwa, towarzyszą mu wymysły i prowadzi w miejsca niepewne. Na każdą krytyczną porę jest swój Susanin. Historia, która śmieje się lub płacze, wybrała na grabarza „więzienia narodów” czekistę Putina. To, że ogłosił się on jej wybawicielem, zagrało z imperium zły żart. Dziś kremlowski gnom straszy świat zabawkowymi „uralcami” i „moskwicinami”, chociaż wszyscy już dowiedzieli się o prawdziwych Buriatach i Jakutach, Tatarach i Czuwaszach... 19 lutego 2023 roku na Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa Michaił Chodorkowski wezwał Europejczyków, by nie mierzyć jedną miarą Putina i „Rosjan” jako narodu. Ten lider antyputinowców nie po raz pierwszy powtarza podobną prośbę. I tylko po to, aby zapobiec rozpadowi Rosji imperialnej, wbrew historycznemu rozwojowi. Tymczasem dekolonizacja z walkami trwa na Ukrainie. Na świecie zaczęła się od dekomunizacji, ustalenia historycznych faktów naukowych, przywrócenia rodzimej toponimiki i słynnych „synów marnotrawnych”. Ukraińcami z urodzenia nazwano malarzy Archipa Kuindży, Iwana Ajwazowskiego, Ilję Riepina. Społeczność międzynarodowa przyjmie środki dekolonizacyjne, tak jak to już miało miejsce podczas odrzucania zaborczych podbojów. Dawne imperia wypracowały doświadczenie i tylko moskiewskie podniosło wrzawę. Upadek moskiewskiego ułusu kończy historię samozwańczego „Imperium Rosyjskiego”. Ono już jest zburzone, jak Bastylia. Królewskie więzienie we Francji symbolizowało nieograniczoną władzę monarchów. 14 lipca 1789 roku paryżanie szturmowali i zdobyli Bastylię. W starciu zginęło 98 osób. Ta „niebiańska sotnia” poświęciła się, aby każdy Francuz zdobył prawo nazywać się „obywatelem”. W sierpniu tego samego roku Zgromadzenie Narodowe uchwaliło Konstytucję z „Deklaracją praw i wolności człowieka i obywatela”. Znacznie wcześniej, 5 kwietnia 1710 roku Filip Orlik napisał pierwsze w Europie najważniejsze prawo społeczne: „Konstytucja ograniczała przywileje hetmana i starszyzny, wyrównywała kozaków w prawach, zachowując przy tym odrębny status Zaporożców”. Zatem Guillaume Le Vasseur de Beauplan Zaporożcem by nie został, chociaż obywatelem by go uważano. Jak powiedzieliby teraz, „przepisy przejściowe” przewidywały polityczną niezależność Ukrainy od Moskowii oraz rozbudowę niezależnej ukraińskiej Cerkwi. W 1869 roku miało miejsce niezwykłe wydarzenie: 72-letni francuski polityk, bankier i magnat prasowy Casimir Delamarre zwrócił się do senatu swojego kraju z petycją pod tytułem „Piętnastomilionowy naród europejski, zapomniany w historii”. Chodziło o Ukraińców. A określenie Rosji jako „więzienia narodów” należy również do niego. Przez 70 lat z rzędu ukraińscy pisarze, dysydenci polityczni przekonywali wolny świat o tym, że „Rosja to więzienie narodów” i „Kolos na glinianych nogach”. Słuchano ich, ale udawano, że nie rozumieją, jak „czerwony terror”, Hołodomor, pogarda dla praw człowieka i cudzych granic wpływają na politykę „pokojowego współistnienia”. Totalitarny reżim komunistyczny przekształcił się wraz z rozpadem ZSRR w jednoosobowy kult wodza. Pojawienie się führera zawsze i wszędzie towarzyszy ksenofobii i roszczeniom terytorialnym. Agresja wojskowa Putina przeciwko sąsiadom wywołała sto atomowych, bakteriologicznych, chemicznych lęków. Nie warto międzynarodowej wspólnocie politycznej bać się „straszaków” Putina. Teraz uciekł się do nuklearnego szantażu. Zapomniano o „wirusach” z Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Odleciały „bojowe gęsi” – wracają prawdziwe i spokojne na wysepki Perekopu i w ujście Dniepru. Wystarczy tylko przeżegnać się po przekleństwach opętanego – i strach minie, bo przypomnimy sobie, że w każdym państwie są metody przeciwepidemiczne, są środki ochrony przeciwradiacyjnej, działają służby antyterrorystyczne i rozwinięta sieć psychoterapii. Wtedy ockniemy się ze złych czarów kremlowskiej „kruszynki Caches”. Zrozumiemy, że małe zwierzęta ze strachu próbują wydawać się większymi, niż są w rzeczywistości. Taki u nich pierwszy odruch obronny. „Wielcy” książęta, carowie, sekretarze generalni – to drobne drapieżniki. A „geopolityczna katastrofa” – to tylko proces w czasie, jak świt i noc. Moskowii, która nadęła się jak żaba na bagnie do imperium, potem do ZSRR, nie pierwszy raz pleść łapcie. Ratują ją ci, którzy powinni wbić osikowy kołek tam, gdzie „na piersi car położył Ukrainie kamień...” (Dmytro Onkowycz, 1934–2011. Znałem i cały wiersz, rozpowszechniany potajemnie, na papierze do papierosów, i samego Dmytra Julianowycza). Imperialna i kolonialna historia tych ruchomych terytoriów, które nazywają się „Rosją”, przepełniona jest próbami etnosów ucieczki z „więzienia narodów”. Gdzieś w genomie północnych plemion jest pamięć o oporze. Najdłużej bili się ze „służbowymi strzelcami” Jakuci, Czukcze, Chantowie i spokrewnieni z nimi Mansowie. Symbolem ujarzmionego kraju stawał się ostrog – to samo więzienie, ale mniejsze rozmiarem. Gigantyczne więzienie przyrastało kolonialnymi podbojami. Tak nastało południe imperium. Dlatego nie wspominam narodowowyzwoleńczej walki Ukraińców, Baszkirów (powstanie Saławata Jułajewa), Czeczenów (30-letnia wojna imama Szamila) oraz licznych innych etnosów. Zmierzch imperium jeszcze nie nastał. Rewolucyjny wybuch objął w 1916 roku szereg rejonów Uzbekistanu, Kirgistanu, Kazachstanu i przerzucił się na terytoria powiatów Syberii, Dolnego Powołża (Kałmucja) oraz Północnego Kaukazu. Gęstniał zmierzch imperium. Jeszcze w 1905 roku odbył się „Kongres narodów zniewolonych Rosji”, w którego pracy „...pod przewodnictwem J. Baudouina de Courtenay wzięli udział przedstawiciele narodów zniewolonych w Imperium Rosyjskim – Azerowie, Ormianie, Gruzini, Estończycy, 22 stycznia 2017 r. na moście Antonowskim pod Chersoniem. Dziś nie wejdziesz na zniszczony most. Ale jest Dniepr, stoi Chersoń, a jego chorąży tymi sztandarami zatrzymywali okupantów. Oni też odnowią przeprawę na lewy brzeg obwodu chersońskiego. Autor Żydzi, Kirgizi, Łotysze, Litwini, Polacy, Tatarzy, Ukraińcy” (Wikipedia). Już we wrześniu 1917 roku w Kijowie odbył się zjazd zniewolonych narodów. 21–22 listopada 1943 roku Ukraińska Powstańcza Armia przeprowadziła Pierwszą konferencję zniewolonych narodów Europy Wschodniej i Azji. (Kremlowscy kłamcy twierdzą, jakoby skutkiem rozpadu ostatniego na świecie dzikiego imperium miała być krwawa waśń narodowościowa. Przytoczone fakty, jak i wspomniane wcześniej, obalają te „straszaki”). ...Długa, długa noc „więzienia narodów” dobiega końca. Więziennikom śnią się „Moskale” z „uralsami” – cele się otwierają. Kiedy Stalin wywieszał „żelazną kurtynę”, kreślił światową mapę czerwonym ołówkiem, u niego na granicy stało 50 dywizji. Dziś przy „skrzyni umarlaka” jest prawie tyle samo „sanitariuszy” – uczestników narady w niemieckiej bazie lotniczej w miasteczku Ramstein. Nie Poczdam, ale i czas inny, jak i zadania. Za priorytetowe uznano: klęskę agresora, powrót Sił Zbrojnych Ukrainy do międzynarodowo uznanych granic (1991 r.), nadzieję dają pierwsze sformułowania europejskiej i bezpieczeństwowej przyszłości naszego kraju; inne problemy zostały nazwane i są realizowane w bloku odpowiedzialności prawnej i ekonomicznej okupantów, liderów politycznych. Osobno wypracowywany jest instrumentarium odpowiedzialności karnej zbrodniarzy wojennych. (Jedynie ukraińskie upoważnione organy udokumentowały ponad 80 tysięcy faktów naruszeń Konwencji Genewskich). Im bliżej czas odpłaty dla zabójców i maruderów, tym silniejsze próby uniknięcia kary. Nie będę wspominał, jak Angela Merkel, François Sarkozy, Papież i jakiś najwspanialszy król z Afryki próbowali „zatrzymać operację specjalną” w taki sposób, aby Putin osiągnął cel, zadeklarowany jeszcze w 2013 roku. Podobne zamiary „adwokaci kremlowskiego gnoma” maskują pod różną zasłoną. Chociaż kolonialna przeszłość zaciemnia biografie kilku państw (one na różne sposoby pozbywały się niewolniczych metod), ja w tych notatkach cytowałem jedynie Francuzów. Ten naród ciężko wywalczył swoją tożsamość i państwowość. Dlatego oburzającą wydaje się propozycja premiera przyjaznej Francji. „Przypomnijmy, Emmanuel Macron w wystąpieniu w Parlamencie Europejskim 9 maja zaznaczył, że Ukrainie może przydać się bardzo długi czas na wstąpienie do UE. Jednocześnie zaproponował stworzenie nowego formatu współpracy, który skupiałby demokratyczne kraje europejskie wokół wspólnych wartości i obejmował wszystkie sfery, oraz byłby otwarty dla krajów poza granicami UE”, – pisze „Europejska Prawda”. Jeszcze wcześniej namawiał Prezydenta Zełenskiego do ustąpienia naszą ziemią. Jeszcze dwa momenty. Wyjaśniają one, dlaczego tak długo w czasie „utknęło” imperium Moskali. Dlatego, że ono nie zmumifikowało się, jak Lenin, a ruszało się i chwytało żywych. Jego granice nie były stałe na dłuższy czas historyczny. Oni są z tego dumni: „W Rosji nie ma granic!”. Po drugie, jeśli wczesne imperia, zmieniając się ekonomicznie, wypracowywały wyższe formacje społeczne, to Moskwa – carska, imperialna, socjalistyczna, federacyjna – pozostawała azjatycką despotią zawsze i chce wrócić w czasy nie Stalina-Breżniewa, a Batyja. Podobna wizyta Iwana Wasiljewicza w moskiewskim mieszkaniu możliwa jest w kinie, marzy o czymś takim chorobliwym Dugin, „niedorostek” Putin wieloznacznie wręcza pierścienie członkom ODKB, ale narody i kraje żyją i rozwijają się w kierunku postępowym, a nie cofają się jak raki. Z tych samych powodów mobilności nie warto bać się chaotycznego rozpadu Federacji Rosyjskiej. Tatarstan jeszcze w 1992 roku przeprowadził referendum o niepodległość i jest gotowy je potwierdzić. Niezależną w końcu powstanie Iczkeria (Inguszetia ją uznała, włącznie ze spornymi granicami). Silne skłonności narodowo-patriotyczne są w Jakucji, Komi, Adygei... Właśnie dlatego Putin i Patruszew przygotowują „prywatne armie” – katalizatory sterowanego chaosu. To nie Lenin nazwał Rosję „Kolosem na glinianych nogach”. Ta przypowieść jest w Starym Testamencie. Wydaje się, że straszny król Nabuchodonozor przestraszył się snu. I tylko jeden przenikliwy człowiek odważył się zinterpretować sen: „Widziałeś go, dopóki kamień nie oderwał się od góry bez pomocy rąk, i uderzył posąg, w żelazne i gliniane nogi jego, i rozbił je. Roztrzaskało się: żelazo, glina, miedź, srebro i złoto stały się jak plewa z klepiska żniw, a wiatr je rozwiał, i śladu nie zostało po nich; a kamień, który uderzył ten posąg, stał się wielką górą i napełnił całą ziemię. Oto ten sen”. Nie ma trwalszego materiału niż wola narodu. Ukraiński naród ją demonstruje w boju z najeźdźcą. I broń agresora zamienia się w „plewę z klepiska”. Zatem dekolonizacja Ukrainy i rozpad Rosji – to powiązane i nieuniknione procesy. One już się zaczęły. Jednak każdy kraj będzie rozwiązywał różne zadania: nam trzeba stać się państwem narodowym, im – znaleźć akceptowalną kombinację etnosów dla konfederacji republik. W rewolucjach, bitwach i wojnach Ukraińcy zjednoczyli się z taką mocą, że niezłomni spotkali swojego pierwszego wroga – Moskwę. Teraz pokażemy światu nasz rodowód, prawdziwą historię i kulturę, przedstawimy rachunek agresorowi za tę wojnę i wymagania wobec następców prawnych Federacji Rosyjskiej – serca Rosji. Jeśli nagle spadkobiercy się nie znajdą – Ukraińcy nazwą prawych i winnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Co dzieje się z Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki?

9 marca tego roku dzień urodzin Tarasa Szewczenki minął bez ustalonej tradycji ogłaszania nazwisk laureatów Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, bez uroczystości w Operze Narodowej, które miały być transmitowane przez telewizję. Żadne wydarzenia o zasięgu ogólnoukraińskim nie odbyły się ani w Kaniowie, ani w Narodowym Muzeum T. Szewczenki. Poeta, którego nazywamy Ojcem Narodu, którego twórczość wspiera i dodaje otuchy i siły żołnierzom na frontach rosyjsko-ukraińskiej wojny i od dawna stała się najtrafniejszym uosobieniem idei narodowej, został, łagodnie mówiąc, wysłany na rotację. Jak się okazało – na nieokreślony czas. Dlaczego? Przypomnijmy czytelnikom przebieg wydarzeń, które miały miejsce w tegorocznych dniach szewczenkowskich. 9 marca 2023 roku w Biurze Prezydenta Ukrainy odbyło się spotkanie z przedstawicielami kultury i sztuki. O czym mówiono na spotkaniu, trudno było zrozumieć na podstawie skąpych komunikatów informacyjnych w oficjalnych – zjednoczonych lub jedynych – kanałach informacyjnych. Dekret prezydencki o ogłoszeniu laureatów się nie ukazał. Uczestnicy spotkania, przedstawiciele środowiska, nie wystąpili z komentarzami, zamiast tego pojawiło się oświadczenie przewodniczącego Komitetu ds. Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Jurija Makarowa. Cytuję: „W tym roku Komitet ds. Narodowej Nagrody stanął przed oczywistym dla wszystkich problemem: zgodnie z oficjalnym Regulaminem w konkursie mogą brać udział dzieła, które zostały opublikowane nie później niż pół roku przed zgłoszeniem. Tym samym w konkursie zaprezentowano prace stworzone przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny. Wychodzi więc na to, że główna nagroda państwa nie w pełni wypełnia swoje podstawowe przeznaczenie: utrwalanie tendencji rozwoju kultury narodowej, służenie za drogowskaz dla środowiska artystycznego w kwestii aktualnych kierunków twórczych poszukiwań. Tymczasem w ciągu minionego roku, na fali solidarności i entuzjazmu całego społeczeństwa, powstała ogromna liczba dzieł (publikacji, filmów, spektakli, wystaw, programów koncertowych i innych działań artystycznych), które pozostały poza zasięgiem nagrody. Biorąc pod uwagę opinie wyrażone przez przedstawicieli środowisk twórczych, przewodniczący Komitetu zwrócił się do Prezydenta Ukrainy z prośbą o rozpatrzenie możliwości uzupełnienia istniejących kategorii o dodatkowy konkurs „Za wkład w zwycięstwo”. Inicjatywa spotkała się z aprobatą Prezydenta Ukrainy podczas spotkania z przedstawicielami kultury i sztuki 9 marca 2023 r. Komitet wspólnie z Ministerstwem Kultury i Polityki Informacyjnej oraz Biurem Prezydenta Ukrainy w najbliższym czasie opracuje zmiany do regulaminu nagrody. Ogłasza się przyjmowanie zgłoszeń do udziału w dodatkowym konkursie. Nagroda „Za wkład w zwycięstwo” zostaje ustanowiona na czas stanu wojennego w kraju. Zwycięzcy dodatkowego konkursu wraz ze zwycięzcami trzeciego etapu tegorocznego konkursu, już wyłonionymi przez Komitet 15 lutego br., zostaną ogłoszeni wszyscy razem 22 maja, w dniu ponownego pochówku Kobzarza”. Najwyraźniej „kreatywne poszukiwanie fokusu nagrody” wpadło w czasową presję. Ministerstwo Tkaczenki i Biuro Jermaka nie opublikowały zmian do Regulaminu nagrody, a konkursu na nagrodę „Za wkład w zwycięstwo” nie ogłoszono. Zatem: albo, powołując się na stan wojenny w kraju, ten konkurs jest całkowicie tajny, albo imię zwycięzcy jest już znane tym, którzy poparli pomysł zniszczenia Regulaminu Narodowej Nagrody Ukrainy. Decyzja Komitetu na podstawie wyników trzeciej tury głosowania zawisła w powietrzu, a dokładniej – na oficjalnej stronie internetowej Komitetu, zgodnie z punktem 8 Regulaminu. Oto kandydatury zgłoszone przez Komitet: KALYTKO Kateryna Oleksandriwna, poetka – za tomik poezji „Zakon milczących kobiet”; KOMPANICZENKO Taras Wiktorowicz, BEREŻNIUK Maksym Pawłowicz, DANYLEJKO Sewerin Wołodymyrowicz, KRYSKO Jarosław Andrijowicz, OCHRIMCZUK Serhij Michajłowicz, wykonawcy zespołu „Chorea Kozacka” – za album audio „Pieśni Rewolucji Ukraińskiej”; NAZARENKO Mychajło Josypowicz, literaturoznawca – za książkę „Oprócz »Kobzarza«. Antologia literatury ukraińskiej. 1792–1883” w dwóch tomach; PORTNIKOW Witalij Eduardowicz, dziennikarz – za publicystykę i wystąpienia ostatnich lat; CYLYK Iryna Andriiwna, reżyserka – za film dokumentalny „Ziemia błękitna jak pomarańcza”. 16 marca na tej samej stronie internetowej ukazało się Oświadczenie członków Komitetu Szewczenkowskiego. Publikujemy je w całości: „My, członkowie Komitetu Szewczenkowskiego, chcemy publicznie wyrazić swoje stanowisko w sytuacji, która powstała wokół Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki 2023 roku. W ciągu naszej działalności, począwszy od 2019 roku, kierowaliśmy się chęcią odbudowy reputacji Nagrody, pozbawiając ją sowieckiej treści i wypełniając ją aktualnymi, współczesnymi znaczeniami, z uwzględnieniem poziomu artystycznego, nowatorstwa i społecznego znaczenia dzieł zgłoszonych do Nagrody. Jako wspólnota eksperców z przedstawicieli różnych dziedzin kultury kierowaliśmy nasze wysiłki na kontynuację, a zarazem odnowienie tradycji, zgodnie z którą Narodowa Nagroda im. Tarasa Szewczenki zajmuje szczególne, centralne miejsce w narodowej polityce kulturalnej. W tym czasie spotkaliśmy się zarówno z poparciem naszego stanowiska i decyzji, jak i z ostrą krytyką, a nawet z obelgami pod naszym adresem. Przyznajemy, że czasami Komitetowi brakowało publiczności i umiejętności przekazania społeczeństwu swojego stanowiska i rozumowania dotyczącego tych czy innych decyzji. A jednak krytykę przyjmowaliśmy i przyjmujemy przede wszystkim jako bodziec, który skłania do dyskusji. Wraz z początkiem pełnowymiarowej inwazji Rosji na Ukrainę uświadamiamy sobie jeszcze bardziej naszą odpowiedzialność, postrzegając naszą działalność jako ważną sprawę na wspólnej drodze do Zwycięstwa. Jednak nas, jak i wielu z Was, zaskoczyła propozycja uzupełnienia Nagrody o nową kategorię, a faktycznie – równoległy konkurs. Zgadzamy się z tym, że należy wyróżniać znaczące dzieła, stworzone nie tylko po 2014 roku, lecz także po 24 lutego 2022 lutego, a także nie pomijać aktywnego udziału artystów i działaczy kultury w przybliżaniu Zwycięstwa. Jednak wyrażamy swój sprzeciw wobec wprowadzania nowych kategorii, kryteriów czy jakichkolwiek innych zmian w obowiązującym dziś Regulaminie Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki 2023 roku w trybie przyspieszonym. Obecnie, gdy zwycięzcy są już określeni, gdy kraj czeka na dekret i ogłoszenie nazwisk sprawiedliwie i zgodnie ze wszystkimi procedurami wybranych laureatów Nagrody 2023 roku, takie zmiany mają charakter nieprzemyślany i destrukcyjny. Podważa to przejrzystość i wiarygodność procedur, postanowienia Regulaminu oraz wagę Nagrody jako stabilnej i autorytatywnej instytucji z jasnym algorytmem działania. Pojawienie się nowych kategorii lub inne nieoczekiwane zmiany w Regulaminie przed przyznaniem nagród już określonym zwycięzcom podważa zaufanie do Nagrody jako najwyższego wyróżnienia za dzieła literatury i sztuki w niepodległej Ukrainie. Przy okazji, odpowiadając na liczne zarzuty pod adresem Komitetu, chcemy przypomnieć, że wybieramy zwycięzców wyłącznie spośród już nominowanych na Nagrodę dzieł i autorów. Regulamin przewiduje, że dzieła do zdobycia Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki mogą nominować wszelkie instytucje kultury, a także członkowie Komitetu i eksperci Komitetu. Członek Komitetu, ekspert, instytucja kultury mogą zgłosić propozycję udziału dzieła w konkursie tylko w jednej kategorii. Zatem podstawowy zbiór dzieł rozpatrywanych podczas konkursu w dużej mierze zależy właśnie od aktywności instytucji kultury. Chcemy szczególnie podkreślić, że tegoroczni laureaci, wyłonieni w wyniku głosowania 15 lutego 2023 roku, zostali wybrani w sposób legalny, bez naruszenia litery i ducha Nagrody, z zachowaniem obowiązującego Regulaminu. Ich dzieła i zasługi zawodowe odpowiadają wysokim standardom głównej państwowej nagrody w dziedzinie kultury. Według naszego przekonania wybór ten powinien zostać zatwierdzony odpowiednim dekretem prezydenckim, który zgodnie z Regulaminem jest ogłaszany w ustalonym trybie, zazwyczaj do 9 marca roku przyznania Narodowej Nagrody. Poza brakiem zaufania do samej Nagrody jako instytucji, odkładanie dekretu można również odbierać jako brak zaufania do Komitetu jako wspólnoty eksperckiej. Ważne jest też zwrócenie uwagi na przedział czasowy określony w Regulaminie: nominowane mogą być dzieła opublikowane w ciągu ostatnich pięciu lat, lecz nie później niż na pół roku przed ich zgłoszeniem do Narodowej Nagrody. Ponadto w ostatnich latach wśród dzieł zgłoszonych do Nagrody jest wiele dzieł artystycznych o tematyce wojennej, które co roku niezmiennie pojawiają się na „długiej” i „krótkiej” liście oraz wśród laureatów. Ogólnie rzecz biorąc, Narodowa Nagroda im. Tarasa Szewczenki, począwszy od 2014 roku, jest nagrodą czasu wojny. Jednocześnie w pełni rozumiemy ideę ustanowienia specjalnego wyróżnienia dla dzieł artystycznych stworzonych po 24 lutego 2022 lutego, aby uhonorować ich wkład w Zwycięstwo. Uważamy, że ta propozycja jest ważna, dlatego wymaga starannego przemyślenia i planowania, w tym w zakresie kryteriów, procedur zgłaszania i selekcji. Chodzi przede wszystkim o wypracowanie przejrzystego i sprawiedliwego algorytmu przyszłego wyróżnienia. My, jako członkowie Komitetu Szewczenkowskiego, uważamy, że proces ten powinien przebiegać tak, aby nie zaszkodzić istnieniu i reputacji Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Być może inicjatorom takiego wyróżnienia wypada pomyśleć o zupełnie nowej nagrodzie, która odpowiadałaby zgłoszonemu celowi. Innym wariantem jest omówienie wprowadzenia stosownych zmian i nowych kategorii do Regulaminu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki przed rozpoczęciem zgłaszania dzieł do nagrody 2024 roku. Kadencja obecnego składu Komitetu wynosi trzy lata i zakończyła się wraz z wręczeniem Nagrody 2022 roku. Członkowie Komitetu, biorąc pod uwagę organizacyjne wyzwania stanu wojennego, zgodzili się na propozycję zawartą w dekrecie Prezydenta Ukrainy nr 770/2022, zgodnie z którą Komitet w obecnym składzie będzie kontynuował pracę w czasie stanu wojennego oraz przez dwa miesiące po jego zakończeniu lub zniesieniu. Pracujemy w podstawowych ramach instytucjonalnych, gdzie decydujące były i są przejrzystość oraz stabilność zasad przewidzianych Regulaminem, a także wartość kulturowa Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. To stanowisko przekazaliśmy do Biura Prezydenta oraz MKIP. W obecnych okolicznościach, gdy stawia się nas przed zamiarem zmiany zasad Regulaminu Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki ad hoc, dodania nowych kategorii i przyspieszenia procedury selekcji, członkowie Komitetu nie widzą możliwości kontynuowania pracy – i składają swoje pełnomocnictwa. 16 marca 2023 roku Oświadczenie podpisali: Dmytro Bohomazow, Wołodymyr Wojtenko, Maja Harbuziuk, Tamara Hundorowa, Rostysław Derżypilśkyj, Rymma Zjubina, Alla Mazur, Lubow Morozowa, Wiktor Ploskina, Julija Synkiewycz, Iryna Sławińska, Ostap Lywynśkyj, Jewhen Stasinewycz”. Głos zabrał także Jurij Makarow: „Wszyscy, którzy śledzą sytuację wokół Nagrody im. Tarasa Szewczenki, nie potrzebują przedstawiania przedhistorii. (Podaliśmy ją. – Red.) Trzy dni temu jako przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki zaproponowałem inicjatywę uzupełnienia listy nominacji o dodatkowe nagrody „Za wkład w zwycięstwo”. Wychodziłem z tego, że w tym roku komitet nie uznał za możliwe przyznanie nagrody w dwóch nominacjach, tymczasem od początku pełnoskalowej wojny pojawiła się niewiarygodna, nie do wyobrażenia liczba wartościowych dzieł artystycznych, projektów i zjawisk, które powstają z entuzjazmu i w dosłownym sensie przybliżają nasze zwycięstwo. Propozycja powstała niemal spontanicznie, ale podczas spotkania działaczy kultury z prezydentem Ukrainy 9 marca br. spotkała się z jego poparciem. Biuro prezydenta przystało na moją inicjatywę, wstrzymało ogłoszenie wyników konkursu 2023, aby ogłosić zwycięzców wszystkich razem 22 maja (także część mojej propozycji). Niestety, chęć oddania hołdu tym twórcom, którzy podnoszą ukraińską kulturę na zasadniczo nowy poziom, angażują do niej naszych bohaterskich żołnierzy i mieszkańców wyzwolonych terytoriów, promują kraj w świecie, natrafiła na agresywne niezrozumienie. Wielu szanowanych przedstawicieli środowiska artystycznego i nieobojętnych obywateli odebrało ten krok jako polityczną spekulację, dążenie władzy do forsowania „swoich” kandydatów lub pomniejszenia wagi już wyznaczonych laureatów... Muszę ponadto stwierdzić, że mój osobisty czyn nie znalazł poparcia wśród moich kolegów, członków Komitetu ds. Narodowej Nagrody, którzy uważają, że doprowadzi on do dewaluacji najwyższego państwowego wyróżnienia i podważy zaufanie do niego. Ich otwarte stanowisko, sądzę, zyska szeroki rozgłos. Wyrażając szacunek i wdzięczność kolegom, z którymi owocnie pracowaliśmy przez ostatnie cztery lata, jestem zmuszony zaznaczyć, że kategorycznie się z nimi nie zgadzam. Niemniej jednak, ponieważ niechcący stałem się „zarzewiem” bezsensownych konfliktów w zespole i, niestety, znacznie szerzej – oburzenia nieobojętnych obywateli, po długich rozważaniach nie widzę innego wyjścia, jak złożyć z siebie pełnomocnictwa przewodniczącego i członka Komitetu ds. Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki”. *** Oto taka wywrotowa historia z tegorocznową Narodową Nagrodą im. Tarasa Szewczenki. Ktoś „z marszu” postanowił nią dysponować, jakby była jego prywatną. Ktoś, nie wnikając w historię tej najwyższej państwowej nagrody, ogłosił ją przestarzałą i zaproponował jej „odnowienie” w sposób dostępny dla jego zarozumiałej bezczelności. Ktoś myśli, że jest już na takim szczycie uznania i sławy, że może poklepywać po ramieniu po koleżeńsku samego Tarasa Szewczenkę… Na próżno, panowie. Zawsze warto pamiętać, że Słowo i Prawda Szewczenki przetrwają i zwyciężą w każdej niesprawiedliwej wojnie z Nim i przeciwko Niemu. A naród i Ukraina – zawsze są z Szewczenką. Wybierając datę 22 maja, zapomnieliście, że jest to dzień i czas sakralny, kiedy Taras Szewczenko zawsze powraca i zawsze słyszy każdego Ukraińca. W tym roku będzie na froncie – w okopach, wśród bezinteresownych żołnierzy, uczciwych dowódców, zuchwałych wolontariuszy. Obejmie duszą wdowę-sierotę, strapioną matkę i męczenników-jeńców… Więc nie grajcie swoich gier w cieniu Jego imienia, ministerstwa i urzędy! „Opamiętajcie się! Bądźcie ludźmi, bo nieszczęście was dosięgnie!” Przygotowała Ljubow HOŁOTA, laureatka Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki (2008 r.) Wszystkie cytaty – ze strony Komitetu Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Likbez dla analfabetów i szkodników

Maria MATIOS, laureatka Nagrody im. Tarasa Szewczenki z 2005 r. (w wieku 45 lat). Nie mam najmniejszej ochoty wdawać się w polemikę dotyczącą tegorocznej „szewczenkowskiej”. To taki ogrom świadomego państwowego szkodnictwa, pomnożonego przez analfabetyzm, że dowodzenie oczywistych rzeczy oznacza zasilanie szeregów tych, którzy krzyczą w kosmosie bez łączności. W tym przypadku mogę operować tylko faktami, ponieważ przez osiem lat pracowałam w aparacie Komitetu im. Tarasa Szewczenki – organie doradczym Prezydenta, a przez sześć lat byłam zastępcą przewodniczącego komitetu – kierownikiem sekretariatu (pod przewodnictwem Iwana Mychajłowycza Dziuby, Romana Marjanowycza Łubkiwskiego i Mykoły Hryhorowycza Żułynskiego). To służba państwowa, która przewiduje nie tylko przestrzeganie ściśle określonych praw, ale także pewne zasady. Jednym słowem, oprócz kontekstu kulturowego, działalność Komitetu im. Tarasa Szewczenki to także reglamentowana biurokracja, którą „państwowcy” z „rocznika 2019” odrzucili jako niepotrzebną. I jak pokazały wydarzenia 2023 roku – bezpowrotnie i na zawsze. Nie widzę sensu w powtarzaniu rzeczy elementarnych. Uczyć nieuków jest już za późno. Poprzestanę na przykładach. Komitet pod przewodnictwem Ju. Makarowa (a zwłaszcza pracownicy sekretariatu, którzy są urzędnikami państwowymi) przy normalnym funkcjonowaniu aparatu państwowego podlegałby odpowiedzialności karnej, ponieważ komitet od pierwszych dni pracy naruszył Ustawę, a dokładniej Regulamin Nagrody im. Tarasa Szewczenki, który jest Ustawą dla komitetu. Komitet galopem i bez żadnych podstaw prawnych anulował kandydatów, których zgłoszenie odbyło się w sposób legalny i w ściśle określonych terminach. Bez zmiany Regulaminu Komitetu. To artykuł karny (prawnicy wskażą artykuł KK). Gdyby kandydaci do nagrody, których „aborował” wtedy komitet, mieli elementarną wiedzę prawniczą, podaliby komitet do sądu za naruszenie Ustawy. (Co oznacza proces sądowy na Ukrainie, wiem na własnej skórze, ponieważ w czasach Janukowycza przeszłam przez 9 posiedzeń sądowych, kwestionując swoje bezprawne zwolnienie ze służby państwowej w komitecie. Dotarłam do Wyższego Sądu Administracyjnego i wygrałam proces. Ale takie coś kosztuje nieludzką cierpliwość, wytrwałość i świadomość własnej racji). W 2019 roku komitet „wyczyścił” listę legalnych kandydatów i „z głosu” (nawet jeśli formalnie angażując organizacje społeczne i głosowanie elektroniczne), do listy potencjalnych laureatów wniósł bardziej godnych (ich zdaniem), nie tak „naftalinowych” i nie w tak poważnym wieku. Komitet zapragnął odmłodzić przyszłych laureatów. Od tego zaczął się przestępczy łańcuch naruszeń Ustawy, którego koniec przypadł na wojenny 2023 rok, kiedy wraz z anulowanymi kandydatami administracja Prezydenta Zełenskiego rękami bezkręgowego Makarowa anulowała najwyższą nagrodę narodową w dziedzinie kultury i sztuki, a przy okazji także Szewczenkę. Podobnie, gdyby kandydaci do nagrody w latach 2021–2023 byli prawnie wytrwali, zwróciliby się do sądu za fałszerstwo wyników głosowań zdalnych komitetu, co również jest rażącym naruszeniem Ustawy, która przewiduje tajne głosowanie 2/3 składu komitetu. Żaden covid, a nawet wojna nie mogły i nie mogą stać się przyczyną braku osobistego głosowania w trybie tajnym! Wojna jest w Bachmucie, Marjince, Awdijiwce i wszędzie tam, gdzie trwają walki. Wojny nie ma w Kijowie na ulicy Proriznej. I nawet jeśli dwóch-trzech członków komitetu przebywa poza granicami Ukrainy, komitet był zobowiązany zebrać się na posiedzenie w wyznaczonym pomieszczeniu i wyłonić laureatów 2/3 głosów od obecnych. Prezydent Ukrainy chętnie chodzi ulicami Kijowa, amerykański prezydent sprawdza wytrzymałość stołecznego bruku, a dwudziestu członków Komitetu im. Tarasa Szewczenki tak ceni siebie, że boją się przejść z Chreszczatyka na Prorizną! Zatem naruszona procedura tajnego głosowania również jest podstawą do zaskarżenia wyników. Wszystkie innowacje, którymi Ju. Makarow chciał „nafaszerować” Nagrodę im. Tarasa Szewczenki, można i trzeba wprowadzać, ale w sposób legalny. W tym celu zmienia się Ustawę/Regulamin nagrody. W tym celu idzie się do biura Prezydenta i zanosi podpisane przez przewodniczącego komitetu propozycje zmiany regulaminu nagrody, czy oświadczenia o złożeniu pełnomocnictw członka komitetu, czy proponuje jakieś bzdury, których zdaniem komitetu jeszcze brakuje nagrodzie. Prezydent je podpisuje lub nie i zaczyna się praca już według nowych zasad. Precedensu, kiedy przewodniczący komitetu „z głosu” wnosi Prezydentowi nowe zasady nagrody 9 marca – w dniu nagradzania laureatów, w historii nagrody przez 65 lat NIE BYŁO! Z tego można wyciągnąć wniosek, że Makarow i kierowany przez niego aparat/sekretariat Komitetu im. Tarasa Szewczenki nie złożyli w biurze Prezydenta projektu Dekretu o laureatach (taki projekt Dekretu składa się po trzeciej turze głosowania, a najpóźniejszym terminem, kiedy ogłasza się Dekret, jest 4–5 marca, aby zdążyć do 9 marca przygotować dyplomy laureatów i ponumerować odznaki). To alfa i omega biurokratycznej pracy komitetu. Ale to wszystko pod warunkiem, że za całą tą obrzydliwą historią nagrody z 2023 roku nie kryją się inne motywy i przyczyny polityczne. Nawet jeśli tak jest – Prezydentowi pozostaje jednoosobowe prawo nie zgodzić się z decyzją komitetu i nie podpisać Dekretu dla wszystkich zgłoszonych laureatów. Jeśli w tym roku przyczyną jest niechęć do przyznania nagrody Witalijowi Portnykowowi, to w tym celu nie trzeba było odwoływać nagrody w ogóle. 9 marca w Biurze Prezydenta Makarow nie wyszeptał nic nowego, godnego uwagi i szacunku dla Ustawy. Jeśli nie wiedział, to ja przypomnę. I przed Makarowem (tylko w mojej pamięci) komitet zmieniał Regulamin/Ustawę o nagrodzie: była zmiana nominacji, ich skracanie/zwiększanie, było zwiększenie liczby nagród z 5 do 10, było zwiększenie liczby uczestników jednej nagrody, jak np. „Pikkardijska tercja”, była rotacja członków komitetu, odejście członków komitetu ze składu komitetu z powodu niezgody z jego decyzjami, była kooptacja nowych członków (Kyryło Stecenko, Iwan Marczuk i inni). Jednak przypomnę: wszystko to działo się pod warunkiem bezwarunkowego AUTORYTETU przewodniczącego komitetu i autorytetu jego jakże znamienitych członków: Iwana Dracza, Myrosława Skoryka, Borysa Woźnyckiego, Andrija Czebykina, Bohdana Stupki (proszę przy okazji przejrzeć skład Komitetu Szewczenkowskiego z różnych lat). Myślę, że nie warto przypominać, iż praca z tak znamienitymi, temperamentnymi ludźmi – to coś zupełnie innego niż branie do składu komitetu swoich podwładnych i finansowo zależnych osób niemal w pełnym składzie, jak to zaproponował swego czasu Biuru Prezydenta Jurij Makarow. Bo wiadomo, że skład komitetu proponuje właśnie przewodniczący, ponieważ musi mu się komfortowo pracować. Nie poddaję w wątpliwość kwalifikacji żadnego z obecnych (odwołanych czy jeszcze nie?) członków komitetu, ale nad podwójnie podległymi zawsze wisi miecz Damoklesa zależności. I jeszcze jedno. Odnośnie „naftalinowości” i rzekomo zbyt podeszłego wieku kandydatów do nagrody. Ludzie! Analfabeci! Ignoranci! Profani! Obudźcie się! Nawet w mojej pamięci aktor Andrij Wodyczew swego czasu Nagrodę Szewczenkowską otrzymał w wieku 31 lat! Artysta Kość Ławro – w wieku 49, literaturoznawca Dmytro Stus – w wieku 41, średni wiek laureatów „Pikkardijśkiej terciji” wynosił 38 lat, Taras Fediuk – 53, Natalka Połowynka – 41, Hałyna Pahuciak – 52. Andrij Szkurhan otrzymał nagrodę w wieku 39 lat, podobnie jak Jewhen Paszkowśkyj. Ale jeśli Jurij Makarow ma zamiar najwyższą Nagrodą Narodową nagradzać starszą grupę żłobkową i autorów jednorazowych performansów, jak to machanie spódnicą z demonstracją fasonu i koloru majtek przed Głową państwa i całą Ukrainą, jak to było w Dzień Niepodległości – to bardzo proszę: wprowadzajcie nagrodę swojego imienia. Bo od tego, co stało się z „szewczenkiwką” w czasie tej srogiej wojny, u sumiennego człowieka może zatrzymać się serce. Słowo honoru, aż chce się zacytować Pawła Hirnyka (nawiasem mówiąc, nagrodę otrzymał w wieku 53 lat): „W zimny dzień, w złą godzinę Leciały gęsi nad białym stawem. A watażka krzyknął, że Ukraina – I serce stanęło”. Bo nie wiem, gdzie i w jakim kraju tak podeptano by narodowego Geniusza, jak zrobili to „w złą godzinę” dla Ukrainy jej przywódcy na propozycję Jurija Makarowa?!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Proponuję zainicjować publiczną dyskusję

Serhij TRYMBACZ, przewodniczący Krajowego Związku Kinematografistów Ukrainy O Komitecie Szewczenkowskim i Narodowej Nagrodzie im. Tarasa Szewczenki. Obecnie trzeba mówić nie o szczegółach i niuansach tego, co się wydarzyło. Są podstawy sądzić, że obecna władza może w ogóle zlikwidować nagrodę jako taką. I wielu to spodoba się – no przecież to sowiecka nagroda, a wszystkiemu sowieckiemu – nie ma wstępu. Oczyścić całe pole kultury z sowieckiego ducha, czemu nie?! A wraz z tym polem oczyści się ono też z wszystkiego ukraińskiego; pod kanonadę okrzyków i salwy salutowania nikt nie zauważy prawdziwego celu tej akcji. My przecież jesteśmy za wprowadzaniem europejskości, za suwerennością jednostki, a wszystko, co narodowe jako takie, jest przeżytkiem patriarchalności, dawnych czasów. Podobnie jak sama kultura, właściwie. Spośród wszystkich sztuk najważniejszym jest show, show-biznes, choćby kto co mówił. Oczywiście bezpośrednich dowodów na takie zamiary władzy nie ma, ale czy warto czekać na ich ujawnienie? Dlatego proponuję nie czekać, lecz zainicjować publiczną dyskusję o Nagrodzie Szewczenki. Co ważne – w kontekście rozwoju ukraińskiej kultury. Bo obecnie wydaje się, że Ukraińcy walczą nie o kulturę (czy przypadkiem Prezydent Ukrainy nie powiedział o niej ani dwóch słów w swoim grudniowym orędziu do parlamentu z ubiegłego roku?). Trzeba „patrzeć na ręce”: nas przygotowują do nowych realiów w powojennym świecie. Los Nagrody Szewczenki to tylko jeden element puzzli, które już układają, za nas i dla nas, mądrzy, a nawet przemądrzali ludzie. Dlatego nie warto tego wszystkiego lekceważyć, a tym bardziej zajmować pozycji biernych obserwatorów. Władza należy do tych, którzy działają, którzy reagują i programują przyszłość. Inaczej będziemy żyć w świecie zaprogramowanym przez innych. Tak jak już nieraz bywało z Ukraińcami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Nagroda im. Szewczenki nie wymaga reform

Taras FEDJUK, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki (2007) Gdyby mnie zapytano, które słowo w ukraińskim słownictwie jest dla mnie najbardziej obrzydliwe, odpowiedziałbym: reformy. Nie dlatego, że jestem przeciwko reformom jako takim, lecz dlatego, że w wykonaniu ukraińskiej polityki wyglądają one nie jako droga do poprawy funkcjonowania tej czy innej dziedziny, lecz jako permanentne – już trzydziestoletnie – bolesne tłuczenie na bezdrożach. Zmiany, czyli reformy, dokonuje się raz. Szybko, skutecznie, na zawsze i tam, gdzie trzeba. Przypomnijmy przy okazji naszych sąsiadów i słynne reformy Balcerowicza. Ukraina wybrała innych polityków i inną drogę. Ćwierćwiecze „reformowania” wojska doprowadziło do tego, że w 2014 roku nie byliśmy w stanie zebrać nawet 5 tysięcy zdolnych do walki żołnierzy. A „reformowanie” medycyny? A „reformowanie” oświaty? A reforma administracyjna, która skazała na zagładę mnóstwo ukraińskich starych powiatowych miasteczek – teraz już byłych rejonowych centrów? W tym mój rodzinny Ananiów. Cóż to są za takie „reformy”, które w końcu prowadzą do ruiny? …Dobrze pamiętam maj 1961 roku i radość mojego ojca – zapalonego bibliofila, nauczyciela języka i literatury ukraińskiej – kiedy ogłoszono ustanowienie Nagrody Szewczenki. To przecież nasza nagroda! I to jeszcze imienia Szewczenki! I to jeszcze za oknami „odwilż”, i to jeszcze pojawienie się nowej plejady poetów-szestdesiątników… Później ojciec mówił, że wtedy Nagroda Szewczenki w kręgach patriotycznych była rozpatrywana także jako alternatywa dla wielostopniowych stalinowskich… I nawet przy całym zrozumieniu, że nagroda znajduje się pod twardym komunistycznym „patronatem”, to jednak były to pędy nadziei. I one w końcu wyrosły! Kiedy miałem zaszczyt otrzymać to wysokie wyróżnienie – myślałem o tym, jak szczęśliwy byłby w te dni mój ojciec, gdyby przeżył nie 47 lat, lecz 84… …Rozmowy o „reformowaniu” Nagrody Szewczenki zaczęto aktywnie używać już w czasach Niepodległości. Że ta nagroda jest „nie taka” mówili często ci, którzy, przeliczywszy własne przegrane szanse na jej otrzymanie, wycofali się z wyścigu; ci, którzy zrozumieli, że za ich skandaliczne twory nagroda nie będzie im przysługiwać; i po prostu ci „hajpiarze”, którym byle tylko „zaświecić się” i „wypiarować” się na czymkolwiek, a choćby na własnej matce rodzonej. …I oto pięć lat temu rozpoczęła się „reformacja”. Najpierw wprowadzono instytut ekspertów, którzy rzekomo lepiej od członków komitetu wiedzą, kto, co i jak. Choć wśród członków komitetu w dawniejszych czasach byli ludzie fachowi i autorytatywni w swoich środowiskach twórczych, w pełni zdolni odróżnić – dla przykładu – literaturę od grafomanii. Apogeum „reformacji” stało się przyjście na czele Szewkomu pana Makarowa i członków Szewkomu przez niego przyprowadzonych. Zaczęto od identyfikacji wizualnej za milion hrywien i od naruszeń Statutu nagrody, a doszło do tego, że po raz pierwszy w całej historii Nagrody Szewczenki nie wręczono jej laureatom w tym roku 9 marca. Pominę tu wszystkie manipulacje, które doprowadziły do tego fiaska – są one wszystkim znane. Po czym – pod presją opinii publicznej – Makarow rzekomo napisał (a czy na pewno napisał?) oświadczenie o zwolnieniu, a członkowie komitetu opublikowali list (a czy napisali oświadczenia?) o złożeniu pełnomocnictw. I oto teraz wręczenie Nagrody, a nawet samo jej istnienie, jest zagrożone. Bo nie ma Dekretu Prezydenta o nowej nominacji „Utwory o wojnie”, ze względu na którą rzekomo odłożono wręczenie nagrody na 9 marca – nie ma. Komitetu nie ma. Przewodniczącego nie ma. Pustynia. Czy właśnie dla tego było całe to „bla-bla” o reformach, modernizacji, zwalczaniu „kołchozowych” tradycji? …A naprawdę nie w „reformach” rzecz. Rzecz w tym, że komitet powinien kierować uczciwy, fachowy człowiek, jak choćby świętej pamięci Iwan Michajłowycz Dziuba. A członkowie komitetu muszą być uczciwi, odpowiedzialni, przyzwoici, autorytatywni profesjonaliści. Jeszcze: żadna władza, w żaden sposób nie powinna wtykać swojego nosa w uchwały Komitetu. Sprawa władzy jest czysto ceremonialna. I powinna ona wyraźnie wykonywać tę funkcję. …Zwyciężymy w tej strasznej wojnie. Zwyciężymy tę nieodpowiedzialną pubertatną władzę. My – jestem przekonany – odnowimy lepsze tradycje Nagrody Szewczenki i będą ją otrzymywać naprawdę godni twórcy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kronikarz powstania medwińskiego Iwan Dubyneć

W Domu Kultury w Medwinie zaprezentowano książkę „Powstanie medwińskie w faktach, postaciach, wspomnieniach”, broszurę „Rycerz prawdy Iwan Dubyneć” oraz wystawę uliczną pod tym samym tytułem, umieszczoną na kolumnadzie klubu. Jeden ze współautorów książki, Petro Hohula, opowiedział o rodzinie Dubynów i medwińskich kartach życia wybitnego działacza: „Iwan Dubyna urodził się w wielodzietnej rodzinie Warfołomija i Ożeny Dubynów. Ukończył czteroletnią szkołę w Medwinie, która wychowała wielu przyszłych uczestników powstania medwińskiego, a następnie szkołę nauczycielską w Bohusławiu. Kochał nauki przyrodnicze, dlatego między ziemią a człowiekiem, jak mawiał, wybrał ziemię. Został geologiem, ale przez całe życie pasjonował się archeologią. Prowadził wykopaliska archeologiczne w Medwinie, ale potem mu zabroniono i rozumiał, że wszystkie te znaleziska powinny należeć do niepodległej Ukrainy. Nasze doświadczenie historyczne pokazuje, że kości wszystkich naszych książąt, hetmanów zabierano i bezpiecznie chowano w Moskwie, w Petersburgu”. Kijowski okres życia Iwana Dubyncia naświetliła historyczka Kateryna Sirosztan: „W 1926 roku Iwan Warfołomijowycz trafia do Kijowa, wstępuje do wyższej uczelni, ale już nie na Uniwersytet Kijowski, a jak wtedy się nazywał, Kijowski Instytut Oświaty Narodowej. Już czyniono pierwsze kroki do zniszczenia jego kadry wykładowczo-profesorskiej. Przecież ze wszystkich uniwersytetów byłej imperium rosyjskiego ten był najbardziej ukraiński... W 1926 roku jeszcze nie do końca go zniszczyli, ale Iwan Dubyna spotkał w nim wychudzonych, głodnych ludzi, którzy stracili już wiarę, którzy mieli za plecami klęskę Ukrainy, ale oni naprawdę chcieli się uczyć. Wtedy jeszcze pracowali tam najsłynniejsi profesorowie, którzy w latach 30. zginęli. Później Iwan Dubyneć, pracując już na uniwersytecie, badał złoża grafitu, miał trzy dziesiątki prac naukowych (i to tylko opublikowane)”. Literaturoznawca i dziennikarz Serhij Kozak opowiedział o środowisku Iwana Dubyncia za granicą, dokąd wyjechał w 1944 roku: „W rękach trzymam egzemplarz gazety „Ukraińskie Wiści” z 1948 roku – to czas, kiedy w jej redakcji w Bawarii pracował Iwan Dubyneć. Ta gazeta jednoczyła środowisko Iwana Warfołomijowycza, które rozumiało, że trzeba wydawać własną gazetę, bo Ukraińcy potrzebują własnego głosu za granicą. Iwan Dubyneć był jednym z tych, którzy uratowali wydanie przed zamknięciem. Publikował i prace z pedagogiki, i przegląd publikacji o „Sadzie Getsemańskim” Iwana Bahrianego, i badania o Hołodomorze, które weszły potem do „Białej księgi o czarnych sprawach Kremla”. Ukraińska emigracja uświadamiała sobie, że ta prawda o zbrodniach Kremla jest bardzo, bardzo potrzebna światu... Za tę prawdę Iwan Dubyneć, jak są przekonani jego przyjaciele, został otruty gazem i zgładzony w 1954 roku w Nowym Jorku”. W przestrzeni Informacyjno-Wystawowego Centrum Muzeum Majdanu odbyła się prezentacja książki „Powstanie medwińskie w faktach, postaciach, wspomnieniach”, opracowanej i wydanej przez Marynę Hohulę i Petra Hohulę. Książka zawiera wcześniej niepublikowane materiały o medwińskim powstaniu antybolszewickim (1919–1922), które miało miejsce na Kijowszczyźnie, odkrywa przed czytelnikami nowe postacie ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, prowadzi tymi miejscami w Medwinie i poza jego granicami, gdzie ponad sto lat temu toczyły się walki z rosyjskimi okupantami, opowiada o walce z bolszewikami poprzez mało znane wspomnienia naocznych świadków. Te materiały inicjatywa edukacyjna „Medwin. Powstanie”, do której należą autorzy książki, zbierała przez trzy lata. Podczas wydarzenia współautor książki, krajoznawca Petro Hohula opowiedział, jak w latach 80. zaczął zbierać fakty o powstaniu medwińskim: „Wychowałem się w Medwinie i od małego słuchałem opowieści swoich krewnych. Ludzie mówili o licznych ofiarach medwińców, którzy zginęli za Ukrainę, ale opowiadali o tym szeptem. Pod koniec lat 80. podróżowałem po Połtawszczyźnie i, wracając do Medwina, zatrzymałem się w hotelu w Smole. Właśnie tam na przesłuchania zabierali medwińców czekiści i stamtąd nikt nie wracał. I oto spotkałem tam babcię, która opowiadała zasłyszane od krewnych historie, że rzeczywiście za Smołą pod lasem zakopywali tych „bandytów”, już zamęczonych, i ktoś tam widział, że wiatr po polu rozwiewał ich kozackie czuby. To tak mnie poruszyło, że chciałem dowiedzieć się więcej. Podstawą do stworzenia tej książki były wspomnienia naszych rodaków, w szczególności Iwana Dubyncia, od którego ten temat zaczął się rozwijać, i widzę, że nie został on w pełni odkryty”. O tym, kim byli uczestnicy powstania, Petro Hohula podzielił się tym, jak jeszcze w latach 80. zbierał fakty: „W dzieciństwie słyszałem od sąsiadów, jak opowiadali, że kogoś w Bohusławiu czy w Smole zabili, zamęczyli. I kiedy już dorosłem, zapadło to w pamięć. Jeszcze w latach 60. do Medwina trafiła książka Iwana Dubyncia „Płonie Medwin”, która kosztem ukraińskiej diaspory była rozsyłana po zakątkach świata. Przefotografowałem sobie egzemplarz, zrobiłem zdjęcia jego stron. Kiedyś zatrzymałem się w hotelu w mieście Smiła i rozgadałem się tam z babcią, która przekazała zasłyszane od krewnych historie, że rzeczywiście, za Smołą, pod lasem zakopywali tych „bandytów”, i ktoś widział, jak wiatr po polu rozwiewa kozackie czuby. Jest wspomnienie Afanasija Pryłypki, że jego sąsiadka chodziła do Smiły szukać swojego zatrzymanego męża, i oni przyszli na centralny plac, a tam stał kordon czerwonoarmistów z bagnetami, którzy nikogo nie wpuszczali do więzienia, gdzie on był, tylko zza zakratowanych okien płynęła pieśń „A już lat dwieście, jak kozak w niewoli”... O ważności zachowania pamięci historycznej mówiła współzałożycielka inicjatywy edukacyjnej „Medwin. Powstanie” Maryna Hohula: „Wielu z nas pamięta o II wojnie światowej i o bliskich, którzy byli jej uczestnikami, ale mało kto wie o bliskich, którzy 100 lat temu walczyli za Ukraińską Republikę Ludową – nie za ZSRR, a za ukraińskie państwo. W 2018 roku poznałam Witalija Niszczenkę i stworzyliśmy inicjatywę edukacyjną „Medwin. Powstanie”, pragnąc popularyzować patriotyczną historię Medwina. I powstała potrzeba uporządkowania wiedzy o powstaniu medwińskim, wyjaśnienia, kim byli ludzie, którzy stanęli na jego czele. A na czele stanął kwiat narodu – nauczyciele, oficerowie, weterani I wojny światowej, zamożni chłopi, rzemieślnicy. Mamy zdjęcie z grudnia 1918 roku, na którym są uczestnicy Wolnego Kozactwa Medwina, przyszli przywódcy powstania medwińskiego. Z lewej siedzi Iwan Płaksun, który szył buty – zamożny chłop, oficer. Dalej – Tymofij Chyżniak, nauczyciel. Potem Omelko Radczuk, który ledwo osiągnął pełnoletność, kiedy budionnowcy zajęli Medwin, i jego stracili już jako cywila. Ataman Łebid (Choma Sydorenko) – oficer, weteran I wojny światowej. Wyemigrował i przeżył długie życie, a oto młodszy brat Mykyta Sydorenko – nauczyciel – uwierzył w sowiecką amnestię, a w 1938 roku został represjonowany i stracony. Dalej – Semen Hłazko, który zginął podczas II wojny światowej”. wojny, oraz sotnik Dniprowyj, który ją najwyraźniej przeżył. Także wśród liderów powstania był bandurzysta Antin Mytiaj, który wspierał armię URL, nie poddał się amnestii i zginął w walce z bolszewikami, ataman Cwitkowski – oficer armii URL, który „skorzystał z amnestii”, a po tym został uwięziony przez sowietów i zaginął bez wieści w charkowskim więzieniu. Ważne, by pamiętać, że przedtem już kilka lat trwała wojna z Rosją. I powstanie medwińskie było stroną tej wojny, jego uczestnicy walczyli w tej wojnie po stronie URL”. 30 marca, w dniu urodzin Iwana Dubyncia, odbyło się złożenie kwiatów pod jego tablicą pamiątkową na fasadzie szkoły, w której się uczył i wykładał, a także na grobach jego ojca Warfołomija Dubyny i jednego z liderów powstania medwińskiego Iwana Płaksuna. W Medwinie, gdzie urodził się i wychował Iwan Dubyneć (Iwan Warfołomijowycz Dubyna, 1903–1954) – działacz społeczno-polityczny, uczestnik ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, uczony geolog, autor książki o powstaniu medwińskim „Płonie Medwin”, odbyła się uroczystość upamiętniająca, poświęcona jego 120-leciu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Powstanie medwińskie w faktach, postaciach, wspomnieniach

...jakie ideały mieli jego przywódcy, mowę poprowadziła redaktorka książki, literaturoznawczyni, pracowniczka Narodowego Muzeum Rewolucji Godności Maryna Hohula: „U nas lubi się mówić, że Medwin to wieś «bandycka», ale mówi się to z dumą, bo oznacza to także, że Medwin potrafi się postawić za siebie. Jeśli mówić o tych medwińcach, których sowieci nazywali «bandytami», to można dojść do ciekawych wniosków. Na fotografiach, na których przedstawieni są wolni kozacy i przyszli przywódcy powstania medwińskiego, widzimy nauczycieli, oficerów i weteranów I wojny światowej, zamożnych chłopów. Ci ludzie umieli walczyć i wiedzieli, o co walczą”. Podczas spotkania wystąpił i zagrał utwory z czasów Rewolucji Ukraińskiej (pieśń o atamanie Zielonym, „Jak chłopcy do boju wystąpili”, „Zwiędłe kwiaty”) bandurzysta Swiatosław Syłenko, który wraz z ojcem, bandurzystą Tarasem Syłenką, stał się jednym z inspiratorów powstania książki. „Historia tego powstania mogłaby mieć inny ciąg dalszy, gdyby lepiej przeprowadzono pracę przygotowawczą, gdyby to nie dotyczyło tylko jednego Medwina, a ludzie w innych wsiach pracowali razem – zaznaczył. – Nie było wyraźnej, uzgodnionej struktury, wszyscy byli takimi odizolowanymi wysepkami, przez co wszystkich pojedynczo zlikwidowano. Patrząc na dzisiejsze wydarzenia, rozumiemy, że mamy historyczną szansę, by uwieńczyć powstanie medwińskie, czyn chołodnojarskich bohaterów i wszystkich, którzy pracowali na rzecz obrony Ukrainy, ponieważ dziś Ukraina stoi jako jedna, silna pięść, a nie jako rozdrobniona na małe ugrupowania, i każdy powinien pracować na wspólne zwycięstwo”. Głównym gościem muzycznym był Taras Kompaniczenko, który wykonał na bandurze kompozycje „Sąd Bajdy” i „Powstańczą dumę”. Kulminacją spotkania był występ zespołu „Chorea Kozacka” w małym składzie, gdzie wraz ze Swiatosławem Syłenką i Maksymem Bereżniukiem wykonał pieśni Rewolucji Ukraińskiej, w tym hymn „Chwała Ukrainie”, ukraiński marsz rewolucyjny „Szalejcie, szalejcie, wściekli kaci ty”, pieśni „Hej, wkraińci”, „Za rodnyj kraj”, „Sławnyj batko nasz Petlura”, „Oboronciam Ukraïny” („Sława wam, bratja, łyćarstwo widważne”), „Sicziowyj marsz”, „Stiag”, „Pisniu pro partyzaniw”. Do głosu zaproszono także badacza ruchu wyzwoleńczego Romana Kowala, który wraz z Piotrem Hohulą wydał pierwsze prace poświęcone powstaniu medwińskiemu – „Medwyn u wohni istorii” (2000), „Medwynśke powstannia” (2014). Opowiedział on o jednym z jego uczestników – represjonowanym powstańcu Musiju Chyżniaku, którego biografia weszła do książki Romana Kowala „Batkam skażesz, szczo buw czesnyj”. „Musija Chyżniaka aresztowano 19 kwietnia 1929 roku – zaznaczył autor książki. – Rzeczywiście przed sowiecką władzą był winny. Służył u Petlury, brał udział w powstaniu medwińskim z atamanem Chomą Sydorenkiem w oddziale Dmytra Cwitkowskiego, gdzie Chyżniak zajmował »znaczące stanowisko«. Odmawiał udziału w polityce żywnościowej sowieckiej władzy, przechowywał broń, grożył komsomolcom i milicjantom… Na początku 1929 roku zarzucono mu przechowywanie broni. Świadek widział, jak latem 1928 roku Musij Chyżniak czyścił karabin maszynowy Lewisa, najpewniej czyścił go w określonym celu. Wtedy w Medwinie było wielu ludzi, którzy nie bali się stanąć w obronie Musija i podpisali się pod tym, że jest rzeczywiście uczciwym obywatelem. Do więzienia go nie wtrącono, lecz na trzy lata wysłano do „siewiernych oblastej”… W 1934 roku wrócił do Medwina, a w 1937 roku aresztowano go i zarzucono mu, że słuchał, jak kosiarze na pańszczyźnianym polu śpiewali »Szcze ne wmerła Ukraïna« i nie doniósł na nich”. Znaczną rolę w powstaniu książki ...ki odegrał Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, który przygotował ją do druku i zorganizował wykonanie oryginału-makiety. Pracownica instytutu, pisarka i członkini jury Konkursu Literackiego im. Iwana Dubińca Natalija Poźniak-Chomenko powiedziała: „Dziś jesteśmy świadkami i uczestnikami powrotu naszej pamięci historycznej w szczegółach, pamięci, której można dotknąć, po której śladach można przejść i uczynić ją częścią własnej historii. Jeszcze w latach 90. była idea prowadzenia historii niepodległej Ukrainy od czasów UNR. Stworzono nawet taką inicjatywę społeczną, kilka milionów osób zapisało się na obywateli UNR. Ale z jakiegoś powodu wtedy świadomość społeczna do tego nie dojrzała i dopiero teraz zaczynamy odradzać historię UNR, odbudowywać ten pomostek, który został przerwany sowiecką okupacją – a była to okupacja duchowa, okupacja kulturalna, terytorialna. Niszczono naszą elitę kulturalną. Redaktorzy książki założyli także Konkurs Literacki im. Iwana Dubińca, dlatego ludzie, którzy piszą dla niego o historii powstania medwińskiego, zgłębiają ją, przepuszczają przez siebie – stają się nosicielami tej historii. Warto byłoby najlepsze utwory zebrać i wydać osobną książką”. Również podczas prezentacji wystąpili wydawca książki Mykoła Serhijczuk, który mówił o półtorarocznej pracy nad nią, goście wydarzenia Mykoła Szynkaruk i Hryhorij Salata z Medwina, a syn Bohatera Niebiańskiej Sotni Wołodymyra Kulczyckiego Ihor Kulczycki opowiedział o powstańcu Iwanie Płaksunie, z którym związany jest jego ród. Stronę przygotowała Maryna Hohulia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Sto lat miłości. Literat, aktor, malarz, działacz OUN i legionu Petlury: w 105. rocznicę urodzin pochodzącego z Połtawszczyzny Fedora Habelki

Z długiego szeregu sławnych Ukraińców, którzy w czasie wojennej zawieruchy znaleźli się na obczyźnie, jest Fedir Habelko. 1 marca 2023 roku minęło 105 lat od dnia urodzin tego prawdziwego ukraińskiego patrioty, pisarza i działacza społecznego, który przyszedł na świat na Połtawszczyźnie, na chutorze Hulajiwka w pobliżu wsi Berezotozczi. Większość swojego burzliwego i nasyconego wydarzeniami oraz spotkaniami życia spędził na nieustannej pracy twórczej na „zielonym kontynencie”, w Australii. Dzisiaj opowiemy o wybitnym działaczu społeczno-politycznym i teatralnym, malarzu, wydawcy, encyklopedystce, przewodniczącym Legionu imienia Symona Petlury w Australii. Łubieński kraj – mała ojczyzna Habelki. O jakieś dziesięć kilometrów od Hulajiwki, we wsi Bijwci, urodził się później inny olbrzym ukraińskiego ducha – Wasyl Symonenko, który w rozkwicie sił twórczych został podstępnie zniszczony przez sowiecką machinę represyjną. Obydwaj oni – Fedir Habelko i Wasyl Symonenko – są bardzo różni: wiekiem, objętością dorobku poetyckiego, radykalnie różnili się też podejściem do rozwiązywania zadań twórczych, ale obydwu duchowo łączyła bezgraniczna miłość do Ukrainy, jej skrzywdzonego narodu. Obydwu patriotów łączyła także ich mała ojczyzna – Łubieńszczyzna. Chutor Hulajiwka, gdzie urodził się Fedir Habelko, został starty przez bolszewickich wurdalaków z powierzchni ziemi, a mieszkańcy wsi Bijwci troskliwie przechowują pamięć o swoim ziomku Wasylu Symonence. Być może dlatego, że wieś Bijwci była nieco większa od Hulajiwki i po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości Bijwci odwiedza niemało ukraińskich artystów oraz nieobojętnych obywateli, aby oddać hołd ziemi i domowi Wasyla Symonenki. Nawiasem mówiąc, odwiedziwszy muzeum Wasyla Symonenki w Bijwcach 30 sierpnia 1998 roku, Fedir Habelko napisał w księdze pamiątkowej: „Odwiedziłem to sławne muzeum naszego sławnego poety Wasyla Symonenki. Wrażenie nadzwyczajne, tutaj zobaczyłem zebrany materiał o poecie od jego dziecięcych lat do śmierci…, wszystkie eksponaty są dla mnie poruszające”. Hulajiwka i Bijwci położone są na brzegach dwóch niewielkich połtawskich rzek – Suły i Udaju. Nazwy tych wsi o różnej, ale jednakowo tragicznej historii, łączy, być może, tylko jedna litera ukraińskiego alfabetu – „ji”. Jednym z najdawniejszych świadectw o miejscowości, gdzie urodził się Fedir Habelko, jest opowieść zapisana przez mojego ziomka ze wsi Tokari, która jest niedaleko Łochwicy, Wasyla Myłoradowycza w jego pracy „Śnityńska starina” (1898): „Między Wołczkiem a Berezotoczą rozciągnęła się ponura, zasolona równina, na której krańcach to tu, to tam migają laski, a na samym końcu, u berezotockich młynów pod jeziorem pogrzebana jest wieś. O tej wsi zachowało się tylko krótkie wspomnienie: „...na Muchowaci była wieś, ale zapadła się. Jak wyganiają bydło i wołają, to coś i tam, pod ziemią odzywa się, gada, a przed Wielkanocą biją we wszystkie dzwony”. Ta legenda przypada mniej więcej na koniec XVI wieku, kiedy odbywało się powstawanie i rozwój jeszcze dość dużej wsi Berezotozczi. Wspomnienie o zawierusze ludobójstwa. Fedir Pawłowycz Habelko wraz z rodziną przeżył kilka zainspirowanych przez moskiewskich bolszewików-wurdalaków i ich pachołków Hołodomorów – ukraińskich i kazachskich (kirgiskich), a później stał się jednym z pierwszych i najbardziej konsekwentnych demaskatorów zbrodni kremlowskich przywódców i ich popleczników, przeszedł ciężką drogę przymusowej pracy w Niemczech, tułaczkę wśród Niemców oraz tortury ze strony krwawych stalinistów z NKWD i SMERSZ-u. Krwawa rana ukraińskich Hołodomorów w jego duszy i sercu nie goiła się do ostatniego tchnienia w dalekiej Australii. Brał udział w otwarciu Memoriału na Kurhanie Skargi w pobliżu Łubniów, często wspominał o Hołodomorze-ludobójstwie 1932–1933 lat: „...Kiedy zaczął się głód, jedyne, co nas uratowało, to tam, gdzie schodzą się dwie rzeki Suła i Udaj, choć i to były miejsca dla państwowego rybołówstwa, ojciec łowił ryby i tak ratował nas, krewnych i sąsiadów. Jak ja widzę głód? Pamiętam, jak w szkole w porze obiadowej dawali nam zupę, sama woda, dwie fasoliny i mały kawałeczek chleba. Jednak ja jeszcze mogłem ryby od ojca otrzymać, a tu ludzie, na przykład Babenkowie – dzisiaj przyszliśmy ze szkoły, a na drugi dzień przychodzę do nich, a oni już martwi. Było i tak, że idziemy ze szkoły, a tu smród, w trawie pod płotem gnije człowiek. Mówili, że był kanibalizm. Tak. Jedna Hapka przystała do jednego szewca. On inwalida, kaleka. Za normalnych czasów było wszystko w porządku. A tu ona z synem udusili go, pocięła na kawałki, zasoliła go i tak jedli. Jakoś ludzie donieśli o tym władzy, milicji i to wszystko znaleźli, ale jej nie ukarali. A oto ściąganie zboża odbywało się tak: był jeden pracownik z rejonu, a reszta ludzi z nim (5-6 osób) byli z miejscowych aktywistów, komsomolców. Chodzić do ludzi oni nie chcieli. A wysyłali uczniów-pionierów. Dali kartkę, mówią, idź oddaj Dmytrowi Tkaczence, żeby przyszedł na przesłuchanie. Sprawdzali, przychodzili ze szpilami, kłuli, czy tam czegoś nie ma. Na chutorze Hulajiwka w pobliżu łubieńskiej wsi Berezotozczi, gdzie było 70 gospodarstw, 10 całkowicie wymarło, a w reszcie – połowa rodziny, a w niektórych jedna osoba została. Oto tak przeżyłem ten głód...”. Życiowe ścieżki: Łubnie, Mariupol, Niemcy i Australia. Fedir Habelko uczył się w szkole we wsi Berezotozczi, potem na fakultecie robotniczym Łubieńskiego Instytutu Pedagogicznego, jednak nauki nie ukończył. W latach 1936–1938 wznowił naukę w Charkowskim Instytucie Kinofikacji, potem pracował w Mariupolu. Z początkiem wojny niemiecko-sowieckiej został zmobilizowany do „czerwonej armii” jako intendent, trafił do niewoli, przebywał w obozie koncentracyjnym, skąd uciekł. W obozie zajmował się malarstwem i działalnością wydawniczą, wydał zbiór „Trzy krzyże”. Od 1945 roku pan Fedir mieszkał w mieście Ratyzbona (Niemcy Zachodnie), pracował w redakcji czasopisma „Słowo”, został członkiem spółki wydawniczej „Biblioteka Uniwersalna”, wydał zbiór opowiadań z życia ostarb Małżeństwo Filoniły i Fedora Habelków z synem Pawłem, autorzy „Trzech krzyży”, brali udział w przygotowaniu do druku zbiorów utworów Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki, A. Czajkowskiego, A. Kaszczenki i in. W 1949 roku przeniósł się do Australii, gdzie w mieście Adelajda założył wydawnictwo „Dniepr”, wydawał czasopismo kościelno-społeczne „Nas głos”, był referentem kulturalno-oświatowym Ukraińskiej społeczności Południowej Australii, kierował studiami wokalno-muzycznymi, dramatycznymi i choreograficznymi, wystawił sztukę „Rozgrom” Iwana Bahrianego. Przejawiał się jako aktor, dekorator i administrator Teatru Małych Form, założył Towarzystwo Wspierania Ukraińskiej Rady Narodowej. W latach 50. XX wieku nauczał w towarzystwie „Ridna szkoła” w Melbourne, zorganizował Teatr imienia Łesia Kurbasa, wystawił sztuki „Ukradzione szczęście” Iwana Franki, „Oj nie chodź, Hryciu…”, „Marusia Bohusławka” Mychajła Staryckiego i in. Przeprowadziwszy się do Canberry, założył Ukraińsko-Australijskie Towarzystwo Artystyczne imienia Mykoły Łysenki, wydawał czasopisma „Osnowa” oraz „Głos społeczności”. W 1989 roku pan Fedir z rodziną ponownie powrócił do Melbourne, gdzie założył i stanął na czele Zjednoczenia Artystycznego Wiktorii. Od 1987 roku kierował Krajowym komitetem partii oraz Legionem imienia Symona Petlury. Fedir Habelko założył i wydawał czasopismo „Prozrinia”, zajmował się malarstwem, stworzył portrety Tarasa Szewczenki i Symona Petlury, wiele pejzaży i akwareli. W jednym z listów do krajoznawcy Ołeksandra Panczenki z miasta Łochwycia na Połtawszczyźnie Fedir Habelko opowiedział o tym, że należał do OUN oraz Ukraińskiej Rewolucyjno-Demokratycznej Partii (URDP), wśród założycieli której był pisarz Iwan Bahrianyj, opowiedział także o współpracy z czasopismem OUN „Probij”. „W 1944 roku poznałem pana Romana Ilnyckiego, działaczy OUN. W 1945 roku zostałem członkiem-sympatykiem OUN i rozprowadzałem drukowaną gazetę „Słowo” oraz książki. Na posiedzeniach OUN bywały podziały zdań, ja dawałem propozycje zgody, za to Jarosław Stećko przychylnie odnosił się do mnie. Kiedy Stećko dowiedział się, że jestem w Australii, wydał polecenie, aby zwołać zebranie SUM i mnie wybrać przewodniczącym SUM w Australii. Ja prowadziłem pierwszy tutejszy zjazd SUM i zobaczyłem, że wszyscy doktorzy i profesorowie są przeciwko mojej polityce, że Związek Ukraińskiej Młodzieży ma być ogólnoukraiński, a nie przybudówką jakiejś partii. Wtedy zjazd opuściłem. Wybrali innego, a mnie – do zarządu jako referenta spraw zagranicznych”. 1 sierpnia 2017 roku ziemia australijskich Aborygenów przyjęła w swoje łono ciało spoczyłego ukraińskiego patrioty Fedora Habelka, który zakończył swój ziemski bieg w setnym roku życia. Teraz wspominamy Fedora Pawłowycza już w czasie przeszłym i do tych rozważań o ludzkim przeznaczeniu najlepiej pasują słowa jego ziomka poety W. Symonenki: „…Niech szalone dudnią nad planetą wiosny, niech trawa pnie się w górę przez liście stare… Ja nie wierzę, że dziad z mogiły zmartwychwstanie, ale wierzę, że nie – on cały nie umrze. Jego myśli niechytre dodumają wnuki, i z oczu jeszcze wieki płonąć będą w nich jego namiętności i gniew, jego radości i męki, które, umierając, on przekazał dla żywych…”. W opowiadaniu „Trzy krzyże” Habelko pisał: „…Rozbrzmiał gwizdek. Pociąg ruszył… Za kilka minut przed nim rozłożyło się białe, śniegiem pokryte pole. A po nim czarną żmiją pędził w swoją zamarzoną drogę parowóz. Tylko czarny dym, wyrywając się wielkimi kłębami, podnosił się w górę, a potem znów spadał w dół i zasnuwał przebytą drogę…”. …Już rozbrzmiał ostatni gwizd, ruszył pociąg i popędził w nieznaną ostatnią dal z ciałem wiernego syna Ukrainy – niezapomnianego Fedora Pawłowycza Habelka. Widocznie stało się tak, jak pisał kiedyś poeta „Rozmaj” w swoim zbiorze „Zamorskie wina”: „…Skończył się bój – i cicho stało, Gdzie krwią znaczone ślady, I nawet ludzie nie krzyczeli, I nie prosił nikt wody….”. Notatkę przygotowało Połtawskie biuro UINP (na podstawie materiałów artykułu doktora prawa, docenta prywatnego Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium, RFN), adwokata i krajoznawcy z Łochwycy w obwodzie połtawskim Ołeksandra Panczenki w wydaniu internetowym „Majdan” oraz książki „Połtawska diaspora. Wielka encyklopedia. – Łochwycia, Połtawszczyzna, Ukraina, Europa, Australia, Ameryka. – Ukraińcy, moskale, Żydzi… Informacje biograficzne, szkice, artykuły, refleksje, eseje, notki, listy”). Fedir Pawłowycz deklamuje wiersze Tarasa Szewczenki, 2015 rok. Ukraińskie Wolne Kozactwo w Australii — Melbourne. Siedzą: A. Bucak, N. Hryszczuk, ks. B. Stasyszyn, S. Słusarska, O. Frołowycz, A. Rybałko. Stoją: J. Bucak, O. Małymonienko, I. Sokołowśkyj, L. Berezniak, P. Szkurat — kurenny ataman, D. Burmycz, I. Kyrłyk, F. Habelko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ani oczy, ani głowa, a już tym bardziej serce. Gdyby dziewczyna była wiedząca, to nie szłaby w chaszcze… Rudźo zbierał się, by wywieźć na Dunaj grzyby i słoninę, pokazać tam beczki na wino. Wróci, mówił, – pobiorą się. Zabierze ją do Mukaczewa, pod same mury kościelne. Będzie żyła jak księżna. Bo on przylgnął do Martiki – tak ją nazywał. Jak tylko ją ujrzał, oczy zapłonęły jak włosy. Jakby za ogniem przyszedł. Było między nimi kochanie, ale nie było grzechu. Bo ojciec, jak siekierą, odciął przy obojgu: “Na posłanie – tylko przez ślub. Bo trzymają mnie na tym świecie dwie czci: moja rzemieślnicza i córki. Jak dwa skrzydła. Z jednym lecieć ciężko…” I ruszył Rudźo zdrowy, popłynął jeszcze z dwoma biedakami. I zniknęli, jak woda z liścia. Długo nie było wieści. Marta zaciskała czekanie w ustach, do białości wyciskała z nich krew. Po pół roku przywlókł się jeden z tych nieszczęśników, obdarty i wyschły jak wiór. I opowiedział o ich przygodzie. Dopłynęli aż do Wołoszczyzny i gdzieś pod brzegiem przycumowali ich zbóje, może i Cyganie. Z łańcuchami. Pierwszego od razu ogłuszyli, drugi rzucił się do wody, a Rudźo długo z nimi walczył. Bardzo go potłukli, wepchnęli do pustej beczki, zbili ją i wrzucili do wody. Ten, który się uratował, z krzaków na to patrzył i teraz opowiedział… Lepiej by tej wiedzy nie było. Marta po tym jakoś obumarła. Nie tyle ciałem, co duszą się naderwała. Unikała ludzi, milczała, po chaszczach włóczyła się rozmarzona. Przysiądzie nad potokiem i grzebie ręką, pomaga wodzie – “niech Rudźo prędzej płynie do domu”. A raz stary zastał ją w szopie ze świdrem. Przebijała dziurę w gotowej beczce. “Uważaj, Marto, co robisz?” – “Oddech robię, żeby miał czym oddychać Rudźo…” Ale Pan miłosierny, sieroty u niego na pierwszym miejscu. Wyszła z tej biedy Marta, rozwiązała sobie świat. Już nie dziewczyna – żona żoną, za dwóch mężczyzn ręce służą. A i głowa. Ten dzielny węzeł, który Rudźo zawiązał, ona pociągnęła dalej. Ich dworem cała wieś się żywiła. Wtedy i beczki nasze chętnie brali, i w beczki było co wkładać. Marta wiodła temu powodzenie i rachunek… Dopóki ruscy nie przyszli. Powlekli ich z ojcem do Mukaczewa – kułacy! Na zimę starego puścili, wrócił, jakby na cudzych nogach. W rękach kromka drżała, nie to co narzędzie. A Martę pognali na Sybir… Gdzieś po siedmiu latach wyszła do wsi żona – nie żona: ostrzyżona na chłopaka, w kufajce i butach ze świńskiej skóry. Wiatry ściągnęły wszystkie zmarszczki z twarzy, wyblakłe oczy śmieją się. Marta! Poszła biała, wróciła biała. Tylko ta bieliźniana jakaś inna. Siwa bieliźniana. I drzewo na ich chacie posiwiało bez żywej duszy. Gospodarza już dawno nie było na świecie. Zwołała nas Marta, tych, co zostali po wojnie i męczarniach. Rozdała blaszane puszki z mięsiwem i gęstym słodkim mleczkiem. Głodno wtedy było. “Ludzie dobrzy, – mówi, – cerkiew będziemy stawiać. Nową”. A naszą starą świątynię, muszę powiedzieć, rozebrali po drzazdze i przewieźli do Użhorodu. “Niełatwo, Marto, – mówimy, – będzie to uczynić. Mogą nie pozwolić. A i rąk mało, i drzewa”. – “Ja łatwości nie oczekuję. “Zewsząd mi ciasno”, – jeszcze Dawid mówił. A ręce ja przywiozłam ze sobą, całe. I las sam przyszedł pod próg”. Prawdę mówiła: przez te lata chaszcze zaciągnęły całą ich zagrodę. Tutaj takie zmaganie: albo ty – albo drzewo. Na brzegu swojego podwórza i zaczęła Marta kopać rów pod fundament. Przyszedł z Mukaczewa człowieczek z teczką pod pachą: “Co wy robicie, nieugięta kobieto?! Jakie cerkwie?! Mało wam co czy było?” Zacięła Marta siekierą w kłodę przy jego nodze i twardo wypowiedziała: “Oto wam Bóg – a oto próg. Jeszcze raz stąpicie na moją ziemię – wezmę grzech na duszę. Mnie, naczelniku, z tego dworu droga tylko w niebo”. Po ichniemu powiedziała. Tak groźniej. I ten prześladowca przestraszył się, nagle uciekł… Od samego początku Marta własnymi siłami ciągnęła zrąb, a potem i ludzie dołożyli się. Z innych wsi przychodzili. Milcząc wyciągali siekierki zza pazuchy i stawali do pracy. Ktoś przynosił jedzenie, ktoś wodę z cebra, ktoś owoce, orzechy, miód. Ukradkiem przyniosą kosz i położą pod bramą. Niektórzy tylko w nocy klepali, przy ognisku – bali się. A potem wzmocnili się przed strachem – śpiewali, modlili się na głos. Tak pięknie! Cerkiew rosła, rośli z nią duchem i ludzie. I powstał na Martynym wzgórzu świątynia, jak Boża szkatułka. I przyjął pierwszą Służbę. I służy nam do dzisiaj. Jutro poniosą tam i Martę – na ostatnie całowanie… Dlaczego, mówisz, Zimną ją nazywali? Oczy ciepłe, ręce gorące, a sama – Zimna. To pożądliwe męstwo ją tak ochrzciło. Jak pogodzić się: wolna i piękna żona, a nikomu się nie dała! Ona i po więzieniach, opowiadała mi, swoje dziewictwo strzegła. Nożem i zębami broniła się. I przyniosła swoją cześć na ten brzeg, pod fundamenty tej świątyni… Marto, Marto, siostro-dziewico…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Myrosław DOCZYNEĆ. Poświat karpackiego świata

Ten świat – Karpaty – to nie góry. To państwo, a nawet więcej – kontynent bez granic przestrzeni i czasu. Dziedzina, która zrodziła słowiańszczyznę i przygotowała Ruś do krzyża i Chrystusa. Ojcowizna biblijnych pasterzy, którzy ponieśli w światy nasze Słowo, naszą prawdę, naszego Ducha. Kolebka żywej Natury, która jedynie jest władna tworzyć nową naturę bytu. Dziwny, zapowiedziany, zaczarowany świat pod niebieską kopułą. W gwarze potoków, w westchnieniu świerków, w nurtach studni i jedwabiach połonin, w dzwoneczkach stad i szeptaniu ogniska żyje głos wolności i radości. Pod siwymi gontami zagród, pod namiotami pasterskich szałasów, pod zielono-miedzianymi kopułami kaplic ukryta jest prawda starowieku. Wiatr świeżości wieje stąd po Kijowach i Europach – i niesie nową poświatę, nową energię, nową – zapomnianą starą wiedzę pierwowzorów, pierwowidzenia, pierwoodrodzenia. Wierchowy wszechświat. Świat tajemnic i piękna. Tutaj panuje czyn Przestrzeni, czyn Wysokości. Stąd też charakter ludzki: “wszystko, co widzę i ile widzę, – jest moje”. Naszego na tej ziemi tyle, ile zdołamy pojąć. Ile możemy ponieść i przynieść do ostatniego ziemskiego działu pod płotem wieczności. Karby – to znaki na tablicach planety rodu-narodu. Najdawniejszy, najcenniejszy skarb kraju, krainy, Uk-Rainy. Karby na pamięć i skarby na wieczność. Autor Tego ranka długo się modlił. Zazwyczaj jego modlitwy były krótkie i dziękczynne. „Nie o dawanie trzeba prosić, a dziękować za to, co dane, za to, co się ma. A to, czego ci potrzeba, będzie ci dane. Nie mów Panu, że masz kłopot. Odwróć się do tego kłopotu otwartą twarzą i powiedz, że masz Pana”. Pakowaliśmy się na trzydniową wędrówkę, wycinaliśmy z opony samochodowej zelówki i nakolanniki. Bo jeśli wyjdziemy na Ostry Kriaż, tam, na kamienistych przełęczach z rododendronami, trzeba będzie klękać. Zbieraliśmy się, planowaliśmy – i nie poszliśmy. Orzeł przedni przeciął nam drogę. Z głuchym świstem przeleciał nad podwórzem i zgubił szary kłaczek. Upadł dokładnie przed starcem – kępka mchu, niedoniesiona do gniazda. – Łamikwiat – powiedział. – Ten mech rośnie tam, gdzie chmury brzuchami trą o grzebienie szczytów. Tam, gdzie nie rośnie już nic. Stamtąd zrzucono nam wieść, że ktoś poprosił się do nieba… I odłożyliśmy podróż, zajęliśmy się różną podwórzową drobnicą. A w południe, z samego piekła żaru wyszedł dziadek w kapeluszu z rondem aż do ust i wyszeptał, że umarła Studena Marta, daleka krewna Switowana. I że ich czeladź wzywa go na „odprowadzenie duszy spoczywającej”. Starzec szukał czegoś oczami w górze. Tam wciąż niemal nieruchomo szybował orzeł, jakby pisał coś w niebieskim zeszycie nieba. Każdy z nas ma swój sposób pisania, pomyślałem. Tylko nie każdy jest gotów to przeczytać. Wytrzepaliśmy z ubrań igliwie, wyczyściliśmy sadzą z olejem buty i ruszyliśmy na pogrzeb. Milcząca była ta droga. Jak przystało na drogę do umarłych. Przyszliśmy pod wieczór, w pieśni głosy, jak to mówią. Wioska była wyrąbana w czarnym dębowym lesie, a poniżej przepasana obręczą bagien. – Tutaj ludzie są posiani z nieba – powiedział mój przewodnik. – Tutaj nie dotarli ani Tatarzy, ani chazarscy lichwiarze, ani węgierscy żandarmi-pieczeniarze, ani rosyjskie kołchozy. Tutaj czas zgęstniał jak świerkowa żywica… Rzeczywiście, ciszę najpierw widzisz, a dopiero potem słyszysz. Wieś nazywała się Drewodily. Wieś drzew i ludzi, którzy od wieków żyli drewnem. Szliśmy uliczką, na której kwitł dziki kminek. Czasami obok nas przechodziły samotne konie z uważnymi liliowymi oczami. Albo przelatywał nad głowami dzięcioł. Przelesie tutaj zlewało się z sadami. Winogrono „oporto” wspinało się na wiązy. Zamszone głazy i mrowiska wyznaczały granice między gospodarstwami. Furtek nie było, drzwi zrębów podpierały miotły albo kije. I ludzi nie było – wszyscy na „odprowadzeniu”. Tutaj wspólnota przyjmowała nowe życie i wspólnota odprowadzała śmierć. W dębowej trumnie, z dębowym krzyżem – pod namioty dębowych koron. Żeby żołędzie zamknęły oczy, a korzenie splotły się z kośćmi w wiecznej twardzi góry. Podobnego pogrzebu nie widziałem ani przedtem, ani potem. Nieboszczka leżała pośrodku chaty na stole. Trumna była wyścielona kręconymi pachnącymi wiórami, ciało przykryte białym koronkowym całunem. Głowa w chustce siwego koloru. Ręce na piersiach, na dwóch palcach – woskowe pierścienie. Oznaka tego, że umarła panną, dziewicą. Surowa marmurowa twarz prawie bez zmarszczek, chociaż miała daleko ponad siedemdziesiąt lat. Z boku, na ławie, kobiety czytały Psałterz. Księgę przekazywały sobie nawzajem. Ta, która ją przyjmowała, wstawała i moczyła palce w wodzie. Ciągnące się recytatywy psalmów trzepotały pod powałą jak stado nocnych motyli. Cieńsza stawała się nieprzeczytana reszta księgi, i cieńsze, ostrzejsze przy dogasającej świecy stawały się rysy twarzy zmarłej. W niebieskim zmierzchu młodniała, matowo świeciła. Wchodzili z zewnątrz ludzie. Świeca mrugała do każdego. Mężczyźni kantem dłoni żegnali „śmierć”, przymykali oczy i wychodzili. Kobiety pochylały się i coś szeptały nad trumną. Niezamężne dziewczęta dotykały woskowych pierścieni i wznosiły oczy do góry. Jako ostatni wyszedłem i ja. Pośrodku podwórza płonęło ognisko i na trójnogu kipiał wielki kocioł. Kobiety-kucharki skubały kury i wrzucały do wywaru. Tuż obok, na pniu, siekały zieleninę, marchew, kalarepę, rozwałkowywały ciasto z jajkami i kroiły na cienki makaron. Z pachnącej pary wystawały żółte, jak wosk, kurze nogi. Z boku grzał się arkusz blachy, na niego sypano garście cukru i skrapiano sokiem mięty. Cukier wrzał w taflę landrynek. Łupano je na kawałki i rozdawano dzieciom. W piecu pod pigwą piekły się baniki – podłużne placki z orzechami, serem i makiem. Zmieszane zapachy potraw i wypieków gwałtownie krążyły po podwórzu. Tu i ówdzie wybuchał śmiech, zrywało się chichotanie. Dzieciaki-nastolatki dorwały gdzieś lejce i za chatą grupkami zaczęły się przeciągać, z piskiem wpadały w trawę. Starsi bawili się w co innego. Jeden trzymał na kolanach czapkę, inny chował w niej twarz, a ktoś podbiegał i bił go z tyłu. Jeśli odgadł kto, ten „nurkował” w czapkę. Kiedy ściemniało, do gier wciągnięto i dziewczęta. Wygrzebali węgiel z ogniska, ubrudzili ręce. Podbiegali do dziewcząt i czernili im twarze. Te nie rzucały się do umywalni, kolejno wstawały z ławki i wskazywały palcem na sprawcę. Chłopak podchodził i wargami ścierał sadzę z ich policzków, szyi. Potem dziewczęta musiały „wybielać” ich… Potem na wygonie zamigotały ogniki, czerwono podświetlając podniecone twarze. Po kole chodziła zapalona łuczywo. Ostrożnie, zasłaniając dłońmi, przekazywali ją z rąk do rąk. Bo jak zgaśnie u jakiejś dziewczyny, ona musi obcałować wszystkich chłopaków. A za chłopakami gorliwie śledzili swoi, żeby ukradkiem nie dmuchnął na ognik, bo wtedy wszystkie całusy zgarniał on. Świerkowe łuczywa trzeszczały, zagłuszając dźwięk niezdarnych młodzieńczych pocałunków. A w izdebce swojej leżała baba-panna, naprawdę już zimna, i szał tych gier, widać, dopełniał jej ziemską niespełnioność, niedokochanie. Jako ostatni pokłon grzesznego świata. Mężczyźni siedzieli w kółku pod szopą. Do nich wyniesiono z piwnicy wiaderko – przenikliwie zapachniało izabellą. Garnuszek poszedł w koło. Pośrodku, na polanie, siedział „Iwan-pan” i czerpał wino. Ten, kto brał napitek, mówił coś o nim: „Jaki z niego pan? Las wlazł mu w ogródek, a on dzieci za chrustem goni”. Wypijał, strząsał krople na słomianą wycieraczkę i przekazywał naczynie dalej. „Jaki z Iwana pan? Koszula zimą i latem – jednym kolorem...” „Z Iwana pana? A kto nam tak siekiery i motyki zahartuje?..” „Nie pan on swoim rękom, bo za gorzałką się ciągnie. Nie pan głowie, bo o cudzych synowych myśli...” „Tak spanoszał, że na gościnę chodzi, a sam nie zaprasza...” O zmarłym mówi się tylko dobrze. A o żywym – przeciwnie. Żeby śmierć nie dosłyszała o jego cnotach i nie zabrała przedwcześnie. Tak ci stolarze wesoło i zawzięcie, przy kielichu wina, obrabiali sobie nawzajem kości. I im większy grzech przypisywali biedakowi, tym głośniej śmiali się razem z nim. Było to jakieś publiczne oczyszczenie. Oczyszczenie sąsiedztwem śmierci, która przyszła nie do nich. Kobiety roznosiły parującą kurę, posoloną i przyprawioną papryką. Po tym – polewkę z kotła, w miskach błyszczały w świetle księżyca drobne monety tłuszczu. I każdemu podawano na liściu winogrona kawałek banosza, który ściekał na palce słodkim nadzieniem. Zjadłszy ciasto, obgryzaliśmy te liście. Obok mnie, zgięta w pałąk, siedziała drobniutka babcia, stukając ostrą brodą o kolana, powtarzając: Marto, Marto, spisana karto. Dziewico-siostrzyczko, serca królowo. Niewinowana żono, ojca córeczko, Dopłynęła do kresu żywota twego beczka. Dziwna to była modlitwa-pieśń. Modlitwa czułego serca. Odważyłem się zapytać ją, czy Studena to nazwisko zmarłej. – A gdzie tam, przezwisko jej takie przylgnęło od ludzi. Wiadomo, od serca, wystudzonego za życia. Myśmy z nią rówieśnice, panienkowałyśmy razem. My kruche, mamusine, a ona – twarda jak kijanka, chętna do każdej roboty. Jedną ręką kosiła, dwa płaty siana naraz niosła, a koniem powoziła bez siodła i uzdy… We dwoje z ojcem żyli, bo matka spłynęła krwią przy drugim dziecku. Nasi ludzie – bednarze. Ojciec Marty też mistrz, przez Boga naznaczony. A ona przy nim gospodyni od pieluch. Białogłowa się udała, takich w naszym zakątku więcej nie spotkasz. Jak w tej piosence: kalina białokwiatowa… Wszystko w ich chacie w ładzie, wszystko po Bożemu. Ale biednego, mówią, gadzina i na koniu ukąsi. Nie ominiesz tym koniem losu, nie ominiesz. U nas dziewictwo szybko dojrzewa, piersi wypchnęły koszulę – i już panna na wydaniu. Hulaj pod dąb, na igrzysko, do gęśli. Tam młodzieńcy kręcą dziewczynami jak kądzielami. Jedną uścisnął, drugiej przygadał, trzecią prowadzi za rękę do swojej zagrody. Kto woła, za tego idą. Przebierać nie ma w czym: tego drzewo przygniotło, tego zwierzyna rozszarpała, tego zabrali na wojnę, a kto i sam zszedł na dół, do łatwiejszego chleba. Dziewczyny szczęśliwe, które biorą. Tylko nie Marta. Na dziewczynę takiej kości i takiego rodu każdy się łakomi. A ona, jak dębina na tym miłosnym wietrze – do nikogo się nie gnie. “Przebierasz – nazbierasz”, – nie raz jej mówiłyśmy, koleżanki. A ona: “Żołądź ciemię nie rozłupie, panienkowanie serca nie zgorzknie”. Tak, jakby sama sobie wywróżyła… Przybłąkał się do naszych bednarzy obrotny młody Szwab z Mukaczewa. Rudym się nazywał, bo i u niego na głowie cała kopa płonęła. Ten Rudy skupował beczki, a przy tym nauczał naszych ludzi: “Puste naczynie klepiecie, puste sprzedajecie. A sprowadzicie je pełnym – mnożcie zysk na pięć, a nawet na dziesięć palców”. – “Ano tak, – huczeli ludzie, – ale co do beczki pchać?” – “Czy mało co? Grzyb, jagoda, ser, wurda. A świń takich całe Węgry nie znają. Z żołędzi tyją wasze świnie. Na słoninie po pięć płatów mięsa. Solić, – i w beczki. A dalej już moja troska…” Ojciec Marty pierwszy się zgłosił, więc Rudy u nich uwijał się dzień po dniu. A za nim – i Marty-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Czuwanie trwało. Chyba żaden z drzeworubów tamtej nocy nie zmrużył oka. Noc bladła na polanie zalanej blaskiem księżyca, odebranej lasowi przez ludzi. A o świcie, gdy pierwsze promienie przeszyły rzeźbione korony dębów, zobaczyłem, jak nad podwórzem trzykrotnie zakołysała się biała trumna. Była zbita z dębowych klepek i płynęła na ludzkich ramionach jak statek-beczka. Płynęła w tę rzekę, do której spływają wszystkie strumyki tego świata. Wszyscy obecni mężczyźni, od najmniejszego do najstarszego, starali się choćby koniuszkiem palca dotknąć jej. Bujna koronka zakrywała twarz zmarłej, a nad nią wznosiły się tylko dłonie – żylaste, zmęczone pracą, ale piękne. Z woskowymi pierścieniami na palcach. Jeden był jej, a drugiego niosła dla tego, komu za życia nie zdążyła go nałożyć. „Bo w samotności nie ma pełni. Jest ona tylko w parze”. Zimna Marta… Nikt z tego pogrzebu nie niósł chłodu w sercu. Wracaliśmy o zmierzchu. Bałem się, że zbłądzimy. Do tego stary popchnął mnie naprzód: „Ucz się chodzić po bezdrożach, widzieć w ciemności”. Nie zauważyłem, kiedy oczy przywykły do leśnego mroku. Pomagały mu miarowe przestrogi, rzucane przez ramię: „Uspokój oddech, zdejmij napięcie ze skóry – a usłyszysz ciepło drzew z boku. Po tym cieple można chodzić na ślepo. Jeszcze przeciąg delikatnie wskazuje przebieg ścieżki, ciągnie za sobą… I szum liści, swobodny czy przytłumiony, też daje wskazówkę… I różna twardość pod nogami. Noga sama wybiera, jak jej łatwiej stąpać. Wilk nie ma przewodników… Ale zaraz będzie widniej – obudzą się świetliki, nadchodzi ich czas”. I rzeczywiście, gdy droga zbiegła w wilgotny jar, w oczach zamigotały tysiące ogników. Jakby niebo spadło na ziemię, gwiazdy leżały pod nogami. Od nich, niebieskawą mgiełką, między drzewami kołysała się blada poświata. Gdzieniegdzie świeciły także próchniejące pnie, narośla na pniach, żaby, ptasie gniazda i jaja mrówek. Noc zapaliła żywą latarnię. Szliśmy jak we śnie. Chód był niemęczący, a myśli lekkie. Może dlatego odważyłem się zapytać go o takie rzeczy: – Czym jest śmierć? Nie zdziwiło go to. Człowieka, który od dawna jest gotów na wszystko, nic nie dziwi. Tak, nie bał się tego. Kiedyś wcześniej zapytałem go, czy myśli o śmierci. Powiedział: „Po prostu każdego dnia, każdej godziny. Cokolwiek robisz, patrz na koniec. Wtedy koniec nie będzie straszyć, tylko będzie się oddalać”. Teraz zaś starał się wyjaśnić to, co niewyjaśnialne. – Dawniej sądziłem, że śmierć to ostateczne zmęczenie. Narodziny na świat męczą. Człowiek przez całe życie żyje z tym zmęczeniem. Męczy się i odradza, męczy się i odradza. Każdego ranka zmartwychwstajemy do nowego dnia. I każdej nocy umieramy na dzisiaj… Zatem śmierć jest bardzo ważna dla życia, jego odwrotną stroną. Bez niej nie ma zmartwychwstania. Jednak śmierć nie jest ostatnim władcą. Gdyby tak było, wszyscy umierali by tak samo i w tym samym wieku, tak jak się rodzą. A ze śmiercią bywa inaczej: jednych zabija los, drudzy ciężko cierpią przed końcem, trzeci odchodzą we śnie, czwarci – w mrocznych okolicznościach, piąci – z własnej woli… Wygląda na to, że śmierci właściwie nie ma, że to Życie kontynuuje swoje dziwne przejście. Czy śmierć nie jest narzędziem w rękach Życia? Czy ono tym ostatnim przejawem, który ciągnie się niekiedy latami, nie chce nam czegoś ważnego powiedzieć, czegoś nauczyć? Tak samo jak tą samą chorobą. Może właśnie cały bieg naszego ziemskiego trybu życia jest długim, kłopotliwym przygotowaniem do przyjemniejszej egzystencji – Wiecznej Łaski?! Wiem jedno: tajemnicze sprawy śmiertelne nie są naszym zmartwieniem. I nie powinny mnożyć naszego smutku… Na moich rękach umarło dobre sto osób. Nie mogę nazwać ich nieszczęsnymi, bo nikt z nich w godzinie śmierci nie odczuwał lęku przed śmiercią. Strach był wcześniej, gdy żyli i jeszcze się łudzili nadzieją na życie. A wtedy, w ten straszny, zdawałoby się, moment, przechodzili na tamten świat z ulgą, nawet z jakąś namiastką pociechy… Co chcę z tego wywnioskować? Nie myślmy o ciężarze życia, myślmy, jak płynąć. Ryba nie myśli o niezawodności płetw i pęcherza. Ryba płynie. Bo jej przypada płynąć. A nam – prowadzić życie w trudzie i radościach… Kto pojął wagę życia, cenę radości, ten smakuje każdą chwilę, każdy drobiazg. Gdy zlejesz się z tym światem, zrozumiesz, że zawsze byłeś i będziesz na wieki wieków. Tak jak ten świat. Nauczysz się nie spieszyć, cieszyć się każdą chwilą przeżywania, jak przenikliwą modlitwą, jak miłosnymi uniesieniami, jak łykiem dobrego wina, jak słodkimi snami… Te chwile będą coraz dłuższe, gęstnieć, napełniać serce pełnią radości. I zrozumiesz, że są nieprzemijające. One są w tobie, a ty w nich. W tym nasza wieczność, nieśmiertelność naszej duszy… – A co będzie z nami po śmierci? – zapytałem, zamierając w środku. – Co? Obejrzyj się i przypomnij sobie, co było z tobą przed narodzeniem. To samo… Ufaj temu, co dzieje się z tobą, a nie temu, co się stanie. Myśl o tym, co chcesz mieć, a nie o tym, czego nie chcesz. To zachowuje i mnoży siły. Nasz los jest na kolanach Boga. Nie ma u Niego nic lepszego niż nasze nędzne życie. Choćby każdy z nas je głupio kształtował. U Boga nie ma umarłych, synku… Szedłem ciemnym lasem z pogrzebu, a zdawało się – biegłem jasną ścieżką nowych narodzin. Po jakimś czasie odezwał się znowu: – Gdy dojdziemy do końca swojego trwania, jedyne, co będzie miało jakąś wagę, to ta miłość, którą daliśmy i otrzymaliśmy. W podróży do następnego świata jedyne, co będziemy mogli zabrać ze sobą, to miłość. Jedyna rzecz, którą zostawimy na tym świecie, to miłość. Jeśli jej nie ma, to zmarli są zapomniani jeszcze przed śmiercią… Lecz zostawmy umarłym ich spokój, a żywym nadzieję. Jak się mówi: umarłemu grób, a żywemu chleb… Sługa sadu Już gdy tylko osiedliśmy się na Ilkowym Horbie, Switowan powiedział: – Stojąc na dziewiczej ziemi, nie wypada nam liczyć na dawców chleba. A kołchoz tu też nie zajrzy, żeby nas wykarmić. Choćby się kręcić, choćby wykręcać, czekają nas pełne ręce roboty. Właśnie ziemia otwiera się na ciepło… Zapamiętaj: nic tak nie pachnie człowiekowi jak sad, który sam zasadził własnymi rękami. I zabraliśmy się do orania naszej „karmiącej niwy”. Nie, nie wpychaliśmy nasion, wyjętych z jego worka, w stwardniałą, zbitą wiekami glinę. Najpierw podnosiliśmy ugór. Wąską łopatą przecinaliśmy skibę za skibą i układaliśmy je warstwami, między którymi słaliśmy chwasty, liście, ściółkę spod drewutni, suche kępy z owczarni. Skiby piekły się na słońcu, piły deszczówkę i rosę, rozsypując się w pachnącą żelazistą ochrę. Potem „poprawialiśmy” grządki. Posypywaliśmy je gęsto przerzuconym kompostem, wapnem ze starego dołu, popiołem, nosiliśmy w worach zielony piasek i kamienną mączkę, torf z bagna. Z jeziornych kąpieli braliśmy podsuszone wodorosty. W kurniku zeskrobywaliśmy kurzy pomiot. Wszystko to wymieszało się z gliną. – Taka ziemia jest krucha i sypka, szybciej się nagrzewa i dobrze przepuszcza wilgoć. A nawóz dobrze przeleżał i dojrzał. Mocą lepszy od krowiego, a do tego bez szkodników, które przynosi świeża obornica. Myśmy je wytępili głębokim przekopaniem – jedne zdechły na wierzchu, inne podusiły się pod warstwami ziemi. Następnie wykopaliśmy wzdłuż ogródka rowki, którymi spływała woda z góry. A kiedy panował upał, puszczaliśmy w nie strumyki z beczki i poiliśmy nasz „zielony zagonek”. Ja zajmowałem się tym przy jego pomocy, a stary przycinał i leczył sad. Sadził dziczki, żeby potem je szczepić. Przed sadzeniem pluł do dołka. Rzadko który dzień minął bez tego, by nie poświęcił czasu na pielęgnację. Sad miał wielu wrogów. Pierwszym z nich był biały motyl, który toczy wszystkie drzewa owocowe i krzewy. Zbierać jego gąsienice nie jest łatwo, prościej zwabić je w pułapki. Pod drzewami ustawialiśmy naczynia z wodą, a na brzegach ich szyjek mocowaliśmy puste łodygi. W upał gąsienica pełznie do wodopoju – i od razu ma tam wygodne rurki do przepoczwarzenia się. Z tych łodyg można łatwo wypłukać je wodą albo wydmuchać w ogień. W ciągu jednego upalnego tygodnia można usunąć większą część tej plagi. Na przynętę dla drutowców zostawialiśmy w sadzie pęczki słomy, które potem paliliśmy. Ślimaki wabiliśmy deseczkami i workowiną, pod którymi hojnie podlewaliśmy. A gdy pod nimi zbierały się ślimaki, parzyliśmy je wrzątkiem. Była jeszcze taka zaraza jak krety. Do ich nor głęboko wpychaliśmy szmaty namoczone w nafcie. Dobrze było zalewać je także wodą, bo kret lubi miejsca suche, ciepłe i ciche. Nie podejdzie tam, gdzie w ziemię wbite będą kołeczki z blaszanymi wiatraczkami. Odstrasza kretów także bobik; zasialiśmy go tam, gdzie najczęściej się przedzierały. Rudzi mrówki bardzo pomagają sadowi, niszczą szkodników więcej niż ludzkie ręce. A czarna mrówka ogrodowa szkodzi, bo roznosi po pędach i liściach mszyce, które wysysają z roślin soki. Te mrówki chętnie lizą słodką rosę, którą wydzielają mszyce. Dlatego je „pasą” i chronią przed biedronkami, które zjadają mszyce. Od tych mrówek odstraszają pachnący koperek, kminek, stokrotki i nagietki. A przy ich gniazdach trzeba zostawiać grudki chlebowego zakwasu z miodem. I wkrótce znikną. Natomiast nieocenioną pomoc niosą sadom jeżyki, jaszczurki, żaby, ptaki. A o pszczołach nawet nie ma co mówić! Tam, gdzie latają „boże krowy”, tam zdrowsza jest okolica i dla drzewa, i dla człowieka. By je zwabić, obficie zasialiśmy łubin, dzwonki, różaniec, rezedę, oman, ogórecznik i mydlnicę. Nawiasem mówiąc, ta mydlnica nie jest gorsza od kupnego pachnącego mydła. Po pracy rozcieraliśmy jej kwiaty i liście w wodzie, by uzyskać mydlaną pianę, która dobrze zmywała ziemski brud i goiła pęknięcia. Ręce po takim myciu stawały się czyste aż do bieli. Zatem byliśmy nie tylko zbieraczami, ale i ogrodnikami. A to już był akt przyłączenia się do ziemskiego odradzania. I on, mój nauczyciel, chętnie odsłaniał mi tę prastarą radość. („Życie nasze płynie nieustannie i przelewa się w inne życia, jak wszystko przelewa się w Przyrodzie, i każdej wiosny rodzi nowe dzieci ku swojej chwale”). Nasze „małe dzieci” zawiązywały się i wschodziły zieloną młodzieżą, piły wodę i wyciągały się ku słońcu, kwitły, nabrzmiewały, nabierały kolorów i prosiły się do rąk. A Switowan dotykał ich i łagodnie przesuwał palcem po łodygach. Przed siewem, przypominam sobie, grzał ręce i smarował je smalcem. A kiedy zarodki miały wkrótce wykiełkować, szeptał do nich: „Pnijcie się, pnijcie, zaraz będziecie na wolności”. Albo potem: „Ciągnij się, ciągnij, prostuj się”. Łagodne słowo, przyjazne spojrzenie, pieszczotliwe dotknięcia były jakby ciągiem dalszym żmudnej pracy. – Myślisz, że dla ziemi najważniejszy jest nawóz? Nie mniej ją karmi dobroć twoich rąk, życzliwość twojego serca. Ona to pamięta… Skąd w ziemi pamięć? Ziemia to ciała ludzi, zwierząt i roślin. Jest dawna i mądra jak świat. A my przedwcześnie po niej chodzimy. Nie drzewa, które się kołyszą, wytwarzają wiatr, lecz wiatr kołysze drzewa. Nie ziemia jest dla nas, lecz my dla niej. I ja stopniowo zacząłem rozumieć, że drzewo dla niego jest czymś więcej niż drzewo. I źdźbło trawy jest czymś innym niż po prostu łodyga nasycona ziemską wilgocią. Wszystko dla niego było żywe. Nawet ogień. Pewnego razu długo się męczyłem, rozpalając zawilgnięte trzaski. „Nie pali się? – zapytał stary. – Daj mu soli”. Rzuciłem garstkę – i płomień radośnie zawył. Nigdy nie zapomnę tego oczywistego dla mnie odkrycia tej „żywotności”. Podlewałem kapustę, która rosła gromadką pod leszczynowym płotkiem, a on przywiązywał późne szczepy do gruszy. Nagle poprosił mnie, żebym przykucnął, a sam się pochylił. Następnie krzywym nożem-czepelikiem na wylot przeciął chrupiącą główkę kapusty. I zapytał: – Słyszałeś coś? – Tak, jakby skrzypiący krzyk. – To jedno. A zapach, zapach wyczułeś? Myślałem, że mi się zdawało: lekka gorzkawa won powiała nad grządką. – Co to było? – zapytałem. – Zraniona główka dała znać siostrom o nieszczęściu, i inne zadrżały w przeczuciu klęski. Nie samym słońcem ogrzewa się zieleń, nie samą wodą się poi, nie samą ziemią się żywi. Żywi się miłością żywego świata. I my też jesteśmy w tej żywej sieci. Jedna ręka bierze – druga daje. Rośliny biorą naszą siłę w pracy i zwracają ją plonem. Kochamy zaś rośliny, zwierzęta i rzeczy nie tylko za to, że można je spożyć. Są one znakiem nieskończoności i odnawiania się tego, co istnieje. I ta prastara miłość ciągnie się niewidoczną nitką od zarania Bożego świata. Bo i my jesteśmy jego drobinką. Z zabawną łagodnością odnosił się nawet do chwastów. Bo nie mniej od nich jest pożytku niż szkody w ogrodzie. Łobodę, pokrzywę, jaglicę (nazywał ją snitką), ostrożeń sieczkował do sałatki. Niektóre chwasty przyciągają ptaki i pszczoły, zwalczają mszyce. Albo po prostu cieszą oko w sadowych międzyrzędziach – szczawik, fiołek polny, powój, bluszcz, oczyszczec. A jakieś mają moc lecznicza („Może akurat wyrosło pod nogami, żeby cię wyleczyć”). W porywie zachwytu pewnego razu nazwałem go dawnym książkowym słowem – ogrodnik. – Ogrodnik u nas jest jeden – uchylił się. – A ja jestem co najwyżej sługą sadu. Czyli sługą. Przy nim i ja sam przyswoiłem sobie niemało ludowych zasad rolniczych. Siać trzeba tylko w „kobiece dni” – środy, piątki, soboty. Jeśli kumkają żaby, lepiej nie siać. Chory także niech nie sieje. Jeśli masz dług, dobrze byłoby go oddać tego dnia. Przed kwitnieniem powstrzymywać się od podlewania. Chwasty na grządkach podcinać, zanim zakwitną. Czarną porzeczkę podlewać obficie. Młodej malinie nie pozwalać wybijać wyżej, jak na metr. Usuwać przyrośla odrostów u drzew. Wraz z nadejściem chłodów przycinać młode pędy w sadzie. Aby czosnek nie gnił w ziemi, wsypać do dołka łyżkę piasku. Wyplewionych chwastów należy palić. Nawozy dawać nie pod pień drzewa, lecz tam, gdzie kończą się gałęzie, pod młode korzenie… „Leniwe” drzewo można zmusić do owocowania. W tym celu trzeba usunąć wąziutki pasek kory dookoła pnia, a ranę posmarować sadowym smołowcem. Oparzenia słoneczne, zajęcze zęby i inne uszkodzenia zadają drzewu rany. Switowan leczył je szczawiem. Drobno siekał zioła razem z korzeniem, nakładał grubą warstwą i wiązał workowym płótnem. Szkodniki roślin można zwalczać przy pomocy samych roślin. Odwary i napary z aksamitek pomagają na mszyce, nagietki i łuski cebuli – na roztocza, wrotycz i bylica – na gąsienice, papryka – na ślimaki, rumianek – na ryjkowca, łopian – na piłeczniki. A tytoniowy pył, gotowany pół godziny, pomoże prawie na wszystkich ogrodowych żarłoków. Dobrze mieć w sadzie choćby niewielki zbiornik wodny, bo żaby zjadają nagie ślimaki i ślimaki winniczki. A rzędy z ziemniakami i truskawkami obsadza się nagietkami, które odstraszają szkodniki. Mrówki nie lubią zapachu wrotyczu, bylicy, mięty, gorczycy i pietruszki. Jeśli chcecie wyprowadzić mrówki z działki, zakopcie przy mrowisku rybie kości. Potem polejcie gniazdo naparem z czosnku. Również robaki kapuściane można pozbyć się. Zbierzcie garść, obnieście ją nad grządkami i zakopcie w dołku. Potem posypcie kapustę popiołem. I w ogóle, uważał Switowan, z niszczycielami ogrodowymi nie należy walczyć, lecz wyprowadzać ich poza granice twoich nasadzeń – na inny pokarm, na lepszy los. Jeśli spróbować ich zrozumieć, zawsze można „dogadać się”. On też się dogadywał. Bywało, że i mówił na głos: „Eliaszu Proroku, już przemokłem. Lej obficiej na ogród, daj bogaty plon”. Albo gdy bielił drzewo: „Ja twoje ciało bielę, a ty moje nakarm”. Nigdy nie zbierał plonu do czysta, zostawiał choćby jagodę, choćby owoc na „przyszłe spełnienie”. Pozwalał też niektórym rzeczom spaść na ziemię. A pierwszy ogórek, pamiętam, zakopał w ziemi. Tak samo pierwszego grzyba w lesie. Nasiona wybierał z najlepszych owoców. Pewnego razu uważnie przyjrzał się ziarnku na dłoni: „To nasionko przyszło do nas bóg wie z jakich czasów, a może i światów. Każde życie nie istnieje samo w sobie, lecz jest przedłużeniem tego, co było przed nim”. I podniósł do ust. Było to ziarnko kolendry. Mówił, że oczyszcza i odmładza. Wystarczy zjeść jedno dziennie. Tam, w Horowym Gnieździe, zastaliśmy też coś gotowego, cudem zachowanego z zeszłego roku. Także marchew. Ona cudownie przechowała się w ziemi, przykryta grubą warstwą liści. Jesienią ściął natkę i przykrył marchew na zimę. Mówił, że jest też inny sposób, ale bardziej kłopotliwy: obłożyć marchewki mokrą gliną i wysuszyć. W piwnicy leżały buraki i jabłka, przełożone leśnym mchem. I kupka ziemniaków, przesypana miętą i szczelnie przykryta paprocią. Najbardziej jednak uderzyła mnie inna „konserwacja”. Czasem chorzy przynosili nam jakieś produkty – mięso, masło, miód. A my wyruszaliśmy w leśne wędrówki na kilka dni. – Co będzie z naszymi zapasami? – zaniepokojony zapytałem. – Nie da się ich ustrzec. – Same się zachowają – spokojnie odpowiedział. Włożył masło i mięso do słoiczków i zalał miodem. – Teraz możemy iść choćby na pół roku, a z jedzeniem nie będzie żadnych kłopotów. Tak też było. Dotąd nie mógłbym nawet przypuszczać, że można przeżyć lato bez sklepu, bez pieniędzy. Sad-ogród sumiennie nas karmił. I był upragnioną zieloną przystanią, do której wracaliśmy z rozległych wędrówek. Tutaj kończyliśmy dzienne prace. Mój ogrodnik lubił w upalną godzinę albo pod wieczór przyleżeć pod rozłożystym orzechem. To było największe drzewo naszego sadu. Siadałem z boku, a my powoli błądziliśmy wzrokiem po koronie, przysłuchując się, jak cicho coś porusza się gdzieś w głębi korzeni. I zdawało się, że drzewa naprawdę rosną z nieba. Jak mówił: „Wszystko, co istnieje, wyrasta na ziemi z niebiańskich ziaren. My także”. Czas gęstniał wraz ze zmierzchem i odwlekaliśmy noc, by jak najpóźniej pożegnać się z sadem do jutra. Na koniec zazwyczaj mówił coś o nadchodzącej pogodzie: „Malwa zwilgotniała, a wiciokrzew mocno pachnie – zadeszczy…” Potem kładliśmy się spać, zostawiając drzewa i kamienie, uświęcone spokojem, na straży nocy. Spaliśmy, a pod wysokim niebiańskim namiotem spał nasz sad. Dalszy ciąg nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i jesień u niego, najwyraźniej, zaczerpnięta od Maksyma Rylskiego, z emocjami wiosny, i wiosna wypisana po jesiennemu (jak i u wielu poetów post-epoki, autorów z wyraźnie zaznaczoną hermetyczną wizyjnością): i tylko jesień między nami jak liście między dwoma topolami [3, s. 63]. Liryczne i narracyjne apele do delikatnej, absolutnie nieagresywnej formy kobiecości, stale wciągane w dyskurs przedmilczenia, który przypomina spiralę, rozszerzają intertekstualne pole poezji, kodują zwrotność, ale uniemożliwiają jakiekolwiek utożsamienie: Myślisz smutek jak sól na ziemi przechodząc pole [3, s. 67]. Autor wyrasta poprzez osiągnięcie chwili szczerości ze sobą i z ukochaną – od werteryzmu do donkiszoterii i na odwrót; przechodzi katharsis, pisząc o kobiecie, w której dostrzega dziewczynę, i pisząc o dziewczynie, w której widzi kobietę: twoje imię śni mi się wydaje mi się niczego w moim życiu nie było oprócz ciebie tylko ty [3, s. 69]. Poprzez optykę przeżytego pojawia się specyficzna wizja “przez popiół jesieni” [2, s. 68] (w wierszach zbioru jest dużo popiołu – “A ktoś w pobliżu zamienia / nasz czarnoziem w popiół...” [2, s. 35], “Lepione głowy z popiołu – / spoglądają na mnie...” [2, s. 32]). Jednak przyszłe plony autora myślane są w kluczu gęstej nacjosofii, która wyrasta poza sektor, w którym pozostawiony jest czytelnik: Gdzieś obok: wieś w której stara matka czeka na swojego syna z dalekiego pola ona wyhaftowała dla niego koszulę z wiosennych kwiatów które rosną na grobie ojca… [3, s. 34]. Czy czytelnik będzie czuł się pozostawiony w sektorze Nowickiego, czy zrozumie, że autor stara się uzyskać punktowe i liniowe rezultaty w zadanym perymetrze sensów, jak w rozdzielczości, licząc na kolosalne rozszerzenie zakresu, będzie zależeć od tego, na ile czytelnik jest zdolny różnicować zadaność obrazowo-symbolicznych płaszczyzn i generowanie przypadkowości wrażeń. Literatura 1. Karabowycz T. Motywy powrotu w tomiku poetyckim Stanisława Nowickiego “Przedmilczenie”. Zołota pektoral, 14.02.2023. 2. Kowaliw J. Estetyczna koncepcja “filozofii czynu”: Do 100-lecia J. Małaniuka. Witchyzna. 1997. nr 1-2. s. 143-146. 3. Nowicki S. Przedmilczenie. Przedmowa Myrosława Łazaruka. Czerniowce: Druk Art, 2022. 216 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Przedmówienie Nowickiego

Iryna ZEŁENENKA Autor pisze tak, jak zamierzył, trajektoryjnie; chociaż strumienie myślowe wydają się nieprzygotowanemu czytelnikowi chaotycznymi, niekontrolowanymi – to iluzja naiwności, którą można się skusić, optyczna i opływowa, że tak powiem, bo w niej wiele nałożeń z przesunięciem współrzędnych czasoprzestrzennych i osobowościowych: oto z tobą gdzie biała fala oto z tobą gdzie czarny sad [3, s. 13]. To, że Stanisław Nowicki rozpoczął swój symboliczny maraton literacki od 2012 roku, sam sobie wyznaczył punkty, linie, granice, wymagając płodności tworzenia i upubliczniania, wymagając dialogu z pokoleniami (o tym świadczy liczba zbiorów i publikacji, obfita reprezentacja w krytyce literackiej, dyskusyjność postaci i wokół niej), niech nawet z przypadkowością wersu, co daje podstawy świadczyć o ciekawym zjawisku autorstwa nowego typu – dwutysięcznodwudziestnictwo (dziesiątnicy w perymetrze XXI wieku nie są próżniowi i kontradyktoryjni wobec inności, a dyskusje i prowokacje pozadyskutowania i ucieczki od dysputowania są markerami widzialności-rozpoznawalności, co stara się osiągnąć niemal każdy autor). Stanisław Nowicki to milenials-eksperymentator, który prowadzi własną emocję ścieżkami niedoświadczonego czytelnika, labiryntami sensów, tak, jakby on sam dla siebie był lirycznym podmiotem i czytelnikiem, sam – emocją i spazmem, sam – linearnością, a samość – nieskończoną, jak i droga, którą wyrusza w poszukiwaniach idealnej kobiety, raczej – tajemnej kochanki, muzy i demiurżki, nimfei i rusałki, cnotliwej i brzemiennej, swojej i cudzej, pożądanej i odrzuconej. Właściwie emocja miłosnego badania zaczyna dominować w rękopisie autora bardzo wcześnie i skłania do poszukiwania samości i dojrzałości: zamknij mi oczy dłonią delikatnie kobiecą bym czuł nie śniegi a twoją ciepłotę [3, s. 24]. Obraz kobiety przebija się między historiozoficznymi intonacjami, rozłamuje medytacyjny strumień, czasem absolutnie niespodziewanie, jak u Jewhena Małaniuka, to jak u Iwana Franki, ogarniętego fatum i cierpieniami młodego Wertera (autor jest symbolicznie zależny od nastrojów klasyków, od lirycznego kanonu, a nawet sam w sobie uzależniony, najwyraźniej próbując naśladować „filozofię czynu”, którą błyskotliwie zakwalifikował Jurij Kowaliw, z którego pracami akademickimi dobrze zaznajomiony jest Stanisław Nowicki) [2, s. 143-146]. Kobieta – to piano i adagio, kobieta – to forte i andante, dlatego nieprzypadkowo liryczna bohaterka wiersza gra na instrumencie klawiszowym, na pianoli (która była popularna w dobie modernizmu): i ja wyobrażam sobie jak te ręce dotykają klawiszy pianoli [3, s. 19]. Zatem wrażenia – zmienne, lokalne, przemijające, odrębne, bo autorowi właściwa jest kategoryczność; w szeregowaniu. Ale pragnienie dotyku, pragnienie jawy i nastroju – stałe w swoich modyfikacjach, wyraźnie wektorowe, jak i próba ogarnięcia kobiety poprzez fantazjowanie wokół inicjacji, totemowości, religijności, kultury materialnej (to przypomina zarys między rezystancją a impedancją): Kobieto-ptaszku! Kobieto-modlitwo! Kobieto-chlebie! [3, s. 18]. Dlatego liryczny podmiot wierszy Stanisława Nowickiego niby deklaruje i jednocześnie niby zwierza się, przeczy własnej samości, niby inicjuje i skazuje siebie na niekompletność, wyprowadza siebie na manierę, której nie zna definicji, która, być może, nie jest manierą, a jest przemianą słowa w ostrożny dotyk istoty, w kontemplację bez kontemplacyjności, w której ma miejsce zwykły ludzki błąd, tolerowany przez młodość i walkę, nieprzejednany i utulony w swojej nieprzejednaności, gdzieniegdzie niezdarny i dokładny, delikatny i celowy: jestem poszukiwaczem i nic nie mogę znaleźć [3, s. 25]. Droga autorstwa wśród pretensjonalno-elektrycznych milenialsów – nie jest eklektyczna, a dość konsekwentnie-uparta w swoim torze poszukiwań, w swoim sektorze: od emocji pierwszego miłosnego doświadczenia do ogarnięcia miłości, od debiutanckiej publikacji typowego romantyka „W duszy tylko wiosna rozkwita” Stanisława Nowickiego (która składała się zaledwie z trzech poezji w „Dzwonie”, 2018 r.) do osobnych zbiorów poszukiwacza pozornej niemanieryczności: „Odnowienie” (samizdat), „Akatyst konia” (2020 r.), „Południe” (2021 r.), „Zmartwychwstanie wiatrów” (2021 r.), „Rozumienie przestrzeni” (2022 r.), „Przedmówienie” (2022 r.). Stanisław Nowicki jest pozycjonowany także w „Antologii młodej ukraińskiej poezji III tysiąclecia” (2018), uwydatniony w krytyce, w szczególności w poglądach Tadeusza Karabowicza na motywy wierszy „Przedmówienia” [1]. Delikatne przeżycia, które dramatyzują się i upraszczają, znikają, takież znikome i nagle-bezprzyczynowo uwydatnione refleksje, emocjonalny ład jako doświadczenie, mitosferyczna wszechprzestrzeń (z efektem – bezkresności i międzyświata), folklorystyczne i sakralne obrazy, protosymbolika i archetypy, utracona romantyka witalizmu, miejscami narracyjność, opis obrazu (a nawet mitopis wokół lub refleksja), gęsta asocjatywność ze zwrotnością – to jest to, co prowokuje efekt łatwego przeczytania i skomplikowanego postrzegania „Przedmówienia” Stanisława Nowickiego. Sekret Nowickiego – to sektor Nowickiego, czyli filozofia miłości i niemiłości, w której autor – to zdobywca, sprinter i stalker, iluzjonista i bojownik, który wykonuje zadanie sensowego oczyszczenia perymetru razem z siewem przypadkowo złapanych przez wyobraźnię i całkiem nieprzypadkowych słów (według algorytmu lub według losowości; narzędzi Ceremonia wręczenia nagrody mentary, podobny do zasady randomizera, staje się coraz popularniejszy w młodej literaturze i postrzegany jest jako zaświadczenie niepokoju). Razem z tym, na poziomie głębokiej egzaltacji, autor – obserwator, który wykreśla schematy, linie i figury ze znaczeniami, poza i ponad nimi, wyprowadza czułe kontury, prowadzi je poprzez wymyślone labirynty i pułapki powtórzeń (urywając lub nie urywając, według determinanty wrażeń i pozawrażeniowości): za wyjątkiem niektórych rzeczy ty blyager [3, s. 30]. Na “blyagera” Nowyckiego łatwo nakłada się fantomowa maska przedchrześcijańskiego idola, jurodstwo doby ornamentalnej piśmienności, naklejka nowoczesnej inności, zjawisko renesansowego trubadurstwa i eksperymentalnego truwerstwa, wreszcie – podobieństwo błaznowania; ale nieukojony “blyager” zatrzymuje się przed dziwacznością, nie staje się triksterem, ratowany etniką jako protosystemem i własnym protestem: twoja droga równa jak czarne pole w jesienny czas ty – blyager [3, s. 30]. Typowy bardowski (trubadurowski), zaimplementowany do poezji, żonglerski zabieg – kołowa zmiana pozycji, która stosowana jest maksymalnie w “Przedmilczeniu”, świadczy o ukrywaniu tego, co istotne, o wariowaniu znaczeń, co to oddala autora od absolutnego liryzmu, to przybliża: i dlatego nie ma sensu tobie powiedzieć prawdy czy kłamstwa [3, s. 30]. Wreszcie jest to takie dospazmatyczne przeniesienie emocji na wiersz, w którym wszystko jest zamaskowane (lub zakręcone, jak na dnie egzotycznej rury), a demaskowanie jest niemożliwe, jak i niemożliwym jest doszukiwanie się absolutnego sensu, gdzie niekontrolowane – makro i mikro, zmieszane i rozszczepialne, wspominane raz po raz, ale niespójnie: i świat który otacza ciebie obcością smutku straconego czasu [3, s. 30]. Zatem, w rzeczywistości sektor – jest nieobecny, jest tylko aluzja do niego. I liryczny podmiot wyrusza na poszukiwania, wymyślając miejsce znalezienia sektora, w którym nie przebywał w pełni, ale jest do niego przynależny. Tak pojawia się gęsta refleksyjność – autor identyfikuje sektor swojego nierównego lirycznego podmiotu; to sektor, z którego, okazuje się, jest wyjście, sektor, do którego można było i nie dotrzeć, jak i do kobiety; to sektor, w którym jest niebezpieczeństwo pozostawienia tego, czego nie pozostawiają, siebie: spotkać się z tobą w mieście którego nie ma gdzie wierzby zapłaczą zawczesnym jesiennym deszczem [3, s. 27]. Przedmilczenie Nowyckiego jest dospazmatycznym sektorem, i to konstruuje podstawę “Przedmilczenia” Stanisława Nowyckiego, to jest to, czego autor nie powiedział sam sobie – spazmy pozostały poza granicami nakreślenia, ale one są wizualnie utrwalone, wciągnięte w obrazy; wszak pożądane może być niedostatecznie wcielone w rzeczywistości lub niemożliwe w tej rzeczywistości, którą sektor, poza którym jest wszystko, jak i kobieta (to podobieństwo do zwrotności, do wyjścia z rozumienia wysokiego modernizmu w postawangardyzm): a teraz ty kobieta cudzego sobie mężczyzny i stan twój nie ten co został w minionym czasie [3, s. 27]. Przedmilczeć – to “męczyć pamięć” [3, s. 28], nazywać kobietę – “ruina mojej świadomości” [3, s. 29], ale błagalnie wizualizować: “twoimi ustami ja napiję się wody ze studni” [3, s. 62]. Permanentna procesualność przedmilczenia łączy i rozłącza, rozszczepia czasoprzestrzeń i zagęszcza, niespodziewanie wzbogacony obrazami-symbolami i tak samo niespodziewanie pozbawiony ich: “trawa porosła martwa” [3, s. 29], “deszcz rąbał drewno ognistym mieczem” [3, s. 29], “lepione głowy z popiołu” [3, s. 32], “kamienna baba leży twarzą w ziemię” [3, s. 34], “gojny dzień spotyka słońce w stepie” [3, s. 52]. Wobec tego pojawia się wybór w matrycowym uświadomieniu ostrości ukraińskiej nieuchronności, od przeszłości do teraźniejszości: zbieram przestrzeń a potem czarne skorupy w stepie [3, s. 49]. Natura, pojmowanie świata i natura, przeszłość i teraźniejszość, męstwo, macierzyństwo i kobiecość wciągnięte są w przypowieściowość i paraboliczność, które autor celowo urywa, nie dając czytelnikowi oczekiwanych opcji obrazowo-symbolicznej przyjemności i samo-sobie-zrozumiałości. Czytelnik trafia w sektor, w którym wyczerpująco konkretna i abstrakcyjna filozoficzna miłosność zmuszają rozpoznawać to, co przed milczeniem, przed lub nie w historii (i jednocześnie – w niej), poza nowoczesnością i nie sprzeciwia się jej, poza dyskursem i w dyskusji z tym, co, właściwie, i jest sektorem z niezrozumiałą liczbą kątów, z niewykończoną figurowością: chcę napić się wody ze studni ze studni twojej pamięci pamiętasz lutowy wieczór pamiętasz ciepło ręki ja zapomnieć o tym nie zdołam ja wspomnę o tym kiedyś [3, s. 62]. Wiersze wolne nie pozostają stałe w swojej ciągłości, a niespodziewanie mogą zakończyć się rymowanym czterowierszem, jak i rozpocząć od czterowiersza. Tylko autorowi wiadomo dokładnie o tym, jak dwoje “strzeliło na zmartwychwstanie lat” [3, s. 63]. Pismo Stanisława Nowyckiego – typowe pismo młodego i nieodgadnionego samego w sobie współczesnego, pretensjonalnego i doświadczonego milenialsa, jest ono zmienne, wektorowe, nienasycenie spragnione. Czasami to pismo przypomina technikę kolażowania, patchwork, bardzo odczuwalny gdzieniegdzie wpływ hermetystów. Wydaje się, że autor i jego liryczne “ja” zaciśnięte są w pragmatyczne kleszcze timingu z przypadkową-nieprzypadkową latencją.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

receptywną paletę za pomocą sugestii i naturalności niedomówień. W końcu całe płótno poetyckiego świata A. Karetnogo jawi mi się jako symboliczne „sonetowe witraże” z nowymi interpretacjami znanego motywu. To łowienie słonecznych zajączków, gdzie autor jest kamertonem miłości, świadomym własnego powołania – napełnić słowo ciepłem. Obfite żniwo przekładów, w szczególności Wołodymyra Jaremczuka i Antoniny Koriń, jest tego jasnym dowodem, podobnie jak nutowe powrósła, które dały nowy życiowy impuls tekstom poety. A w pieśni, jak to mówią, żyje dusza ludowa. Czyż nie jest symboliczne wznoszenie się jubilata? W każdej postaci: artysty-plastyka i dziennikarza, inżyniera-budowniczego i urzędnika państwowego – A. Karetnij dotrzymywał słowa, napełnionego miłością do Ukrainy, matki i ukochanej, aby w końcu wypowiedzieć nieprzemijającą prawdę: „Ten świat cały – miłość. / I nawet śmierć…”. Istotę tej prawdy obnażyła wojna, która zaktywizowała twórczość i budownictwo, procesy samorealizacji i samoidentyfikacji. Obecnie buduje schroniska dla uchodźców ze Wschodu i centra rehabilitacyjne dla ofiar przemocy. Buduje swój słoneczny świat dla wszystkich. Niech każdemu zabłyśnie w koszuli-wyszywance promyk słońca. „Etykieta dotyku do cudzych serc”) oraz Anna-Witalija Palij (recenzja „Ballada jako poszukiwanie prawdziwej miłości”). Zapoczątkowano również tradycję oceniania dorobku twórczego pisarzy-jubilatów, a także wspominania tych, którzy odeszli za granicę wieczności. Tak, na 75-lecie od dnia urodzin Oleha Hermana zamieszczono artykuł „Granie talentu Oleha Hermana”, a na 65-lecie Ihora Faryny – „Wybór losu Ihora Faryny” (autor Walerij Chmelowśkyj). Hałyna Szułym pozostawiła ciepłe wspomnienie o pisarzu Arsenie Wikaruku, a Wasyl Soroka podzielił się swoim wspomnieniem o współpracy z poetą-pieśniarzem Zinowijem Kazio. Zamykającym akordem wydania jest rubryka „Prezentacje” z wykazem licznych spotkań twórczych, akademii, konferencji. Wdzięczny czytelnik, trzymając w rękach eleganckie wydanie pierwszej twórczej jaskółki, zachwyci się wielogłosową gamą ekslibrisów Wołodymyra Okrutnego, a także zrozumie, że w jej udany lot zaangażowani byli ludzie z warsztatu pracy – szef-redaktor Oleh Smoliak, główna redaktorka Wałentyna Semeniak, członkowie kolegium redakcyjnego Marija Nazar, Anna-Witalija Palij, Tetiana Dihań, Wołodymyr Krawczuk, Taras Komarynśkyj; korektorka Wałentyna Sudoma. Oceniając ich inicjatywę, można wyrazić się słowami naszego Tarasa Szewczenki: „Dobrze żyć temu, czyja dusza i myśl dobro nauczyły się kochać”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Jubileuszowy zbiór budowniczego

Karetnyj A. D. Wznoszenie: Wiersze / Anatolij Karetnyj. – Kropywnycki: Wydawca Łysenko W. F., 2023. – 200 s. Antonina CARUK Pierwsze próby poetyckiego pióra Anatolija Karetnego ujrzały światło dzienne w gazecie wojskowej w Niemczech, gdzie odbywał służbę wojskową pół wieku temu. I dopiero dziewiąty zbiór (2023) nazwał „Wznoszenie”, metaforyzując szczytowe doświadczenie życiowe – podążanie ku ojczyźnie-dziedzictwu na brzegach Suhoklii jako modlitewnej ikonie pełnej poświęcenia pracowitości rodu. Zbiory „przyrodzonego liryka” zdobyły przychylną uwagę Wałerija Honczarenka, Wasyla Marka, Wołodymyra Panczenki jeszcze za czasów studia literackiego „Siwacz”, którym opiekowali się W. Honczarenko i W. Bazylewski. Obecnie A. Karetnego chętnie witają biblioteki, szkoły, artyści różnych związków. Jego teksty zyskały życie pieśni dzięki kropywnyckim kompozytorom Borysowi Prytule, Łarysie Hajdaj, Serhijowi Kołczynowi, Ołeksandrowi Czebotariowi. Jego wiersze ładują jakąś dziecięcą zdolnością postrzegania świata i ciepłem miłości: „…po kałużach przyjemnie biec, / Po głębokich kałużach boso, / Gdzie i niebo, i dzieciństwo – razem! / Ja biegnę, i śmieją się ludzie, / Nade mną i z siebie się śmieją”, gdzie finałowa puenta – zgubione zza pazuchy jabłka (obraz poznania, pokusy, olśnienia?) „Razem z niebem i razem z dzieciństwem / W głębokich kałużach toną…”, wywołując niewymownie przejmujące katharsis („Jabłka dzieciństwa”). On oswaja świat jako dzieło sztuki i wzorzec Bożej harmonii. Wzrokiem, słuchem, dotykiem, na smak i aromat, dołącza intuicję i wyobraźnię, jednak prawdziwe odkrycia czułego serca – na ufnej odległości łzy: „Jeszcze siwy wiatr struny rozrywa”, „Krzyże – jak jęk, / Jak czarne kruki”, „Ja przyjmuję wszystkie bóle na smak”, „Jeszcze pachnie chlebem i nie śpi wieś”, „W objęciach mamy żyliśmy, jak w raju”. Świat przechodzi przez pryzmat jego doświadczenia, załamuje się na krawędziach chwilowego nastroju, mgli się w poszukiwaniu słowa, i boli go otchłań między pokrewnymi duszami oraz wychłodzenie objęć niewypowiedzianych słów. Wtedy naturalne otoczenie staje się rozwiniętą metaforą stanu psychologicznego bohatera lirycznego, a za pejzażem odczytuje się paletę, zmysłową w dotyku (taktylną i emfatyczną), jak w cyklu „Śnieg pada”. Organiczność obrazów – w poznawalnej prostocie ich istoty, niepowtarzalność – w napełnieniu własnym ciepłem i immanentną cechą ruchu: Padają deszcze obfite, niezwyciężone, Zwyczajnie padają, jak zmęczeni bojownicy. I wieść leci, jak promień Boży, We wszystkie końce, we wszystkie końce. „Wznoszenie” Anatolija Karetnego to w pewnej mierze zbiór podsumowujący, jubileuszowy. Wrodzony liryk ogląda się na „siedemdziesiąt kroków” doświadczenia życiowego, gdzie splotło się intymne, obywatelskie i filozoficzne w nastrojowych szkicach, wspomnieniach i wyznaniach, impresjach fotografii i echach ekspresji. Jego liryka obywatelska jest zlutowana z pejzażowym psychologizmem („Obfite deszcze przeszły po naszym losie…”, „Lirnik”, „Do tego co jest przywykłem…”) lub folklorystycznym lakonizmem („Żurawie przyleciały”); o roli poety pisze to ironicznie („brudzę papier”), to aforystycznie: „Słowo grzechy zamodli / I będzie ciągnąć pług”; o wiejskim pejzażu – filozoficznie („…świt, gdzie pamięć – lekarz”). Jego wiersze – niczym spowiedź przed wiecznością: „Między przestrzenią a czasem / Stoi wóz smutku / Z matczynych łez. / Z matczynych łez”. W jego wierszach jest dużo słońca jako rdzenia wszechświata i źródła harmonii. Niczym na dziecięcym rysunku, odzwierciedla zauroczoną obserwację i zachwyt nad tym, co zobaczył, formuje algorytm samotożsamości: zdziwienie – poznanie – zlanie się. Poeta zbudował świat artystyczny według własnego odczucia więzi i przepływu energii. W jego świecie są dwa słońca: niebieskie i ziemskie – kobieta („Mamine słońce”). Matka, ukochana, żona, babcia… Emitowane przez nie ciepło, światło, miłość sugerują obraz ojczyzny („Stoi zamyślona wieś…”, „Tutaj jaskółki malują w środku lata”), niczym wymodlonej ikony: I domaluję pędzlem słońca Jaskrawe dzieło. Siedzi mamusia przy okienku, W kwiatach podwórze. Ikonostas piękna i wzorzec poświęcenia: „I każdemu, kto na tym świecie jest, / Ona, jak słońce, duszę oddaje” – połączyły się w uświadomione przez poetę credo służenia: „Jak muzykę niebieską, / Jak dzieło czystości, / Tę pieśń jasną wiosnę / Niosę, bo w nutach – ty!”. Istota służenia skumulowana w imperatywie zachowania miłości jako odpowiedzi na przejmującą nieuchronność zachodu słońca („Jak słoneczko jasne: / Ogrzeje – i pójdzie…”)… Piękno ludzkiego czynienia dobra w wymiarach wiecznych zlewa się z muzyką otoczenia, ujawnia się w natchnionej pracy nie tylko ludzi twórczych zawodów (architekt tworzy muzykę w kamieniu na wieki: „Budował słońce i ulice…”), ale także w sprawach pozornie codziennych: „Był prostym szewcem, / Dlatego że ktoś musiał / Obuwać ziomków – / I buty wychodziły na sławę. / Dlatego że źle robić / On niczego nie mógł, nie nauczył się” („Oda do dziadka Iwana”). I w tym wielka tajemnica zwykłego szczęścia – uświadomione wyznaczanie celów. Atrybut słoneczności w liryce poety-budowniczego jest uwarunkowany trajektorią służenia ludziom i poetycką wertykalnością w próbie zbliżenia do ideału piękna. „Domaluję pędzlem słońca…” – twórczy zamysł w podczerwieni. Opanowawszy zawód artysty jako jeden z pierwszych (a w życiorysie A. Karetnego spektrum wiedzy fachowej jest dość ciekawe: dziennikarstwo i budownictwo, projektowanie artystyczne i praca w organach władzy państwowej), poeta nasyca refleksje ciepłem, niczym obejmując każdy drogi sercu szczegół życiowego bytu i chroniąc pamięć o nim w słowie jako domu narodowego bytu. Tak i idzie życiową drogą, budując, z jednej strony, ze szkła i betonu, a z drugiej – z miłości i ciepła. Nie będę mówić, jak bardzo jest to ważne dla odbudowy Ukrainy podczas likwidacji skutków rosyjsko-ukraińskiej wojny. Przenikliwy motyw solarności łączy zbiór kompozycyjnie i treściowo. A jego autor nie może nie eksperymentować – i miesza formy, w szczególności w wieńcu „Sonetowych witraży”. I te poetyckie praktyki pogłębiają

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wiosenne kiełkowanie słowa

…szerokim wachlarzem gatunków, tematów i motywów. Swój poetycki głos prezentują poeci Ljubow Malećka (cykl „Klechalne tytuły nad białym światem”) i Wołodymyr Matsykur (zbiorek „Odliczanie wsteczne”). Brzmi wyrafinowana i niepowtarzalna poezja, którą można czytać z notatnikiem, by przemyśleć napisane. Małą i dużą prozę w czasopiśmie prezentuje Ołeh Smoliak (cykl etiud „Wiosna”), Neonila Kremianczanka (opowiadanie „Azowiec”) i Maria Balicka (fragment powieści „Chronoplin życia”). W tych utworach znajduje się aktualność poruszonych problemów na określonych rejestrach życiowej drogi. Numer ubogacają także iskierki humoru Wasylyny Wowczańskiej („Mówcie recepturę”) i Jurija Zajaca („Przecinek to nie kropka”). Utwory tej rubryki są wypełnione środkami ironii i satyry o odpowiednim wychowawczym wydźwięku. Swoje utwory podarowali dzieciom Walentyna Semeniak („Bajki babci Plachtijki”) i Wołodymyr Krawczuk („Wiersze z przyszłej książki”). Zachwycają dowcipem i rozweselają małe dusze czystością uczuć. W dziale „Debiut” czerpiemy przyjemność z misternie utkanych słownych obrazkówNeli Drybotej. Czytając jej zbiorek „Żeby żyć, żeby oddychać”, mimowolnie wchodzimy w ten ciepły świat dzieciństwa, pierwszych kroków poznawania świata. Rubryka „Nasz gość” zaprosiła natomiast do rozmowy autorkę Nadiję Bojko z jej zbiorkiem wierszy „Dopóki jest czas”. Do ansamblu czasopisma literackiego w uzasadniony i stosowny sposób dołączyli także recenzenci i krytycy: Tetiana Dihaj (artykuł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

reżimem stosunki dyplomatyczne. Wywołało to oburzenie w środowisku ukraińskiej emigracji, podobnie jak publikacje brytyjskiego dziennikarza Waltera Duranty’ego (najprawdopodobniej przekupionego przez Moskwę), który w 1932 roku opublikował serię kłamliwych reportaży z Ukrainy w amerykańskiej gazecie „New York Times”, gdzie twierdził: „Głodu czy prawdziwej śmierci głodowej nie ma i prawdopodobnie nie będzie”. Czy sprawdziłyby się nadzieje Ukraińców na Niemcy, które w 1918 roku już próbowały podstawić swoje ramię rządowi Pawła Skoropadskiego? Myrosław Prokop jednoznacznie tę ideę odrzucał i nie miał żadnych złudzeń co do kraju, w którym w latach 20. pojawił się jeszcze nowy lider z szalonymi planami ekspansjonistycznymi. W odróżnieniu od niektórych ukraińskich emigrantów i większości ówczesnej elity rządzącej krajów zachodnioeuropejskich, którzy zachwycali się wewnętrzną polityką Adolfa Hitlera w zrujnowanym wojną kraju, a jednocześnie nie potrafili dostrzec otwarcie rasistowskich poglądów, wyłożonych w książce „Mein Kampf”, a później wcielanych przez opętanego fuhrera w życie najstraszniejszymi metodami. Myrosław Prokop nigdy nie wahał się w ocenach wewnętrznego rozłamu w ruchu nacjonalistycznym, kiedy utworzyły się dwa skrzydła: banderowcy i melnykowcy. Potępiał go i robił wszystko, aby przezwyciężyć sprzeczności, wywołane różnym widzeniem strategii i taktyki walki OUN z wielolicym wrogiem. Ze szczególnym szacunkiem wspomina w swoich pracach Ołenę Telihę, Mychajła Telihę, Iwana Roszka-Irławskiego i innych ich towarzyszy broni, którzy w składzie grup marszowych znaleźli się na początku wojny w okupowanym przez Niemców Kijowie, aby prowadzić pracę kulturalno-oświatową wśród ludności miejskiej. Dokładnie nie wiadomo, co posłużyło za przyczynę aresztowania melnykowców przez gestapowców, którzy, tak jak banderowcy, wyznawali te same ideały: pragnęli odnowić niepodległość państwową Ukrainy, marzyli raz na zawsze pozbyć się moskiewskiego jarzma, starali się ochronić naród ukraiński przed piekłem wojny. Śmierć tych patriotów z rąk nazistów w Babim Jarze, o której Myrosław Prokop dowiedział się, nielegalnie przebywając w stolicy w drugim roku wojny, na zawsze pozostała w jego duszy gorzkim wspomnieniem. Drugi wiodący temat, obecny w publicystycznych dociekaniach Myrosława Prokopa w okresie powojennym, dotyczy kwestii narodowej w Związku Radzieckim, w szczególności na Ukrainie, gdzie stale przypominała o sobie, zabierając sen zarówno wyższym dygnitarzom partyjnym w Kijowie, jak i moskiewskim władcom. Potężnym wybuchem, który podważał fundamenty radzieckiego ustroju, okazał się pamię

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Z kohorty budowniczych narodu. Kim był i pozostaje dla Ukrainy Myrosław Prokop

Dawne ukraińskie miasto Przemyśl, założone jeszcze w IX–X wieku, wchodziło niegdyś w skład Rusi Kijowskiej i Księstwa Halickiego. Było ono ważnym ośrodkiem ukraińskiego życia kulturalnego, politycznego i cerkiewnego. Właśnie w Przemyślu urodził się i działał Myrosław Prokop, jeden z przyszłych liderów ruchu narodowowyzwoleńczego w Galicji w pierwszej połowie XX wieku, stawiając tutaj pierwsze kroki ku uświadomieniu sobie bycia autentycznym Ukraińcem, odczuwając przynależność do narodu, którego zwycięska historia sięga głębi wieków. Taras HOŁOWKO Jego od młodzieńczych lat wabiła Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, która w polskim środowisku w okresie międzywojennym stawiała za cel obronę praw obywatelskich i wolności politycznych ukraińskiego etnosu, często uciekając się do radykalnych działań. Za aktywną działalność i oddanie tej organizacji chłopak, wyrokiem polskiego sądu, został skazany na długi termin więzienia. Te pierwsze próby losu nie dają się porównać z tymi, które czekały na studenta wydziału prawa Uniwersytetu Lwowskiego Myrosława Prokopa w kolejnych latach. Przecież Galicja znalazła się między młotem a kowadłem po podpisaniu niesławnego paktu Mołotow-Ribbentrop latem 1939 roku, co doprowadziło do rozczłonkowania Polski przez nazistowskie Niemcy i wkroczenia radzieckich wojsk na zachodnioukraińskie ziemie. Jeszcze w duszach tysięcy Ukraińców pozostawał gorzki posmak pacyfikacji – karnej akcji, przeprowadzonej przez polski rząd jesienią 1930 roku w wielu miastach i wsiach Galicji, gdy pojawił się bolszewicki najeźdźca, który zaczął utwierdzać na przyłączonych terytoriach władzę radziecką, stosując okrutne represje, fizycznie niszcząc ideologicznych przeciwników, masowo deportując nielojalnych i potencjalnie niebezpiecznych obywateli na Sybir. Z ryzykiem dla własnego życia podczas II wojny światowej Myrosław Prokop dołączył do zbrojnej walki, którą banderowskie skrzydło OUN i sformowana przez nią Ukraińska Powstańcza Armia prowadziły na dwa fronty – przeciwko hitlerowcom i radzieckim, stawiając desperacki opór ich dążeniom do zniewolenia miejscowej ludności. Wykonując zadania wojskowo-politycznego kierownictwa OUN-UPA, Myrosław Prokop w 1942 roku nielegalnie przybył do okupowanego przez hitlerowców Kijowa, mając na celu nawiązanie kontaktu z podziemną siecią ukraińskich patriotów w celu wypracowania wspólnej strategii i taktyki zbrojnego oporu. Przebywając w mieście, na własne oczy zobaczył skutki barbarzyńskiego niszczenia przez bolszewickich agentów budowli architektonicznych, które pozostały w spadku z minionych czasów – Soboru Uspieńskiego Ławry Pieczerskiej, unikalnych budynków mieszkalnych położonych na Chreszczatyku, mostów, elektrowni, budynków administracyjnych. Taktyka spalonej ziemi na zajętych przez Niemców terytoriach, wymyślona w Moskwie, wyrządziła więcej szkody miejscowej ludności niż okupantom, którzy w odpowiedzi rozstrzelali wielu niewinnych zakładników, a nie radzieckich agentów. W odróżnieniu od niektórych poszczególnych liderów ruchu nacjonalistycznego, Myrosław Prokop nigdy nie miał żadnych złudzeń odnośnie nazistowskich Niemiec, jakoby miały one w jakikolwiek sposób przyczynić się do odnowienia ukraińskiej państwowości. Tak samo odnosił się do bolszewickiej Rosji, która realizowała ukrytą do czasu militarystyczną politykę ekspansjonistyczną wobec sąsiednich państw. Dobrze orientując się w fundamentalnych zasadach dwóch wrogo nastawionych ideologii, Myrosław Prokop był jednym z tych, którzy teoretycznie uzasadnili prawo narodu ukraińskiego do prowadzenia zbrojnej walki wszystkimi dostępnymi metodami z tymi krajami, które wbrew prawu międzynarodowemu nielegalnie okupowały tereny Ukrainy, narzucając jej status kolonialny. Wokół tego toczyły się dyskusje na konferencjach i zebraniach OUN, które odbywały się w latach wojny i gdzie Myrosław Prokop stale występował z gruntownymi referatami. Stał się dość rozpowszechniony fakt, że jakoby francuski generał Charles de Gaulle, stojąc podczas II wojny światowej na czele ruchu wyzwoleńczego „Wolna Francja”, zachwycał się Ukraińską Powstańczą Armią, jej heroizmem, okazanym w skrajnie niesprzyjających warunkach. Przecież UPA zmuszona była walczyć nie tylko z Trzecią Rzeszą i stalinowską Rosją, ale także z prokomunistycznie nastawioną polską Armią Ludową i radzieckimi partyzantami. Skąd więc do de Gaulle’a dotarła informacja o UPA? Można twierdzić: generał mógł dowiedzieć się o zwycięstwie Ukraińców z przekazów podziemnej radiostacji, zorganizowanej przy bezpośrednim udziale Myrosława Prokopa i położonej w szczytowym momencie wojny w trudno dostępnej górskiej miejscowości w Karpatach. Na antenę regularnie trafiały audycje radiowe w kilku językach obcych (w tym francuskim), informując ludność krajów europejskich oraz ich rządy o zbrojnym oporze upowców, którzy, opierając się na własnych siłach, wykazywali cuda odwagi i wytrwałości w walkach z przeważającymi siłami wrogów na północy, zachodzie i południu Ukrainy. Właśnie wtedy w ekstremalnych warunkach przydał się narodowi publicystyczny talent Myrosława Prokopa, jego zdolność do gruntownego analizowania i prognozowania wydarzeń, wskazywania na tendencje. Z przygotowanych przez niego i jego współpracowników reportaży radiowych w wielu krajach europejskich, tak samo ogarniętych wojną, dowiadywano się, że przeciwko jednostkom wojskowym Wehrmachtu, a później Armii Czerwonej, walczy około stu tysięcy ukraińskich bojowników, dowodzonych przez Ukraińską Główną Radę Wyzwoleńczą (był to organ, który sprawował kierownictwo polityczne nad ukraińskim ruchem wyzwoleńczym, utworzony jeszcze w latach II wojny światowej z inicjatywy UPA i OUN (b)). Umiejętności doświadczonego teoretyka z głęboką wiedzą w dziedzinie filozofii, historii, politologii przydały się Myrosławowi Prokopowi także po wojnie, kiedy trzeba było na arenie międzynarodowej bronić prawa Ukrainy do posiadania własnej państwowości w kontekście konfrontacji Zachodu i Związku Radzieckiego z jego wschodnioeuropejskimi krajami-satelitami, z których Moskwa w 1955 roku sformowała sojusz wojskowy (obóz socjalistyczny), podpisując Układ Warszawski o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy. Dla wielu ten sojusz z radzieckim imperium z czasem, jak to mówią, bokiem wyszedł, w szczególności dla Polski, NRD, Węgier i Czechosłowacji, które odczuły na sobie wszystkie uroki komunistycznej dyktatury. W okresie powojennym Myrosław Prokop, znalazłszy się na przymusowej emigracji, z jeszcze większą energią kontynuował sprawę towarzyszy broni – Romana Szuchewycza, Dmytra Hrycaia, Ołeksy Hasyna, Wasyla Sydira, Dmytra Klaczkiwskiego i tysięcy innych żołnierzy UPA, którzy oddali życie za wolność i niepodległość Ukrainy. Przez długi czas kierował wydawnictwem „Prolog”, w którym publikowano głównie literaturę o tematyce nacjonalistycznej, mającą na celu obalanie radzieckiej propagandy, a także demaskowanie tak zwanego socjalistycznego sposobu życia. Po założeniu czasopisma „Suczasnist” – miesięcznika literatury, sztuki i życia społecznego, który początkowo ukazywał się w Niemczech, a potem w USA, Myrosław Prokop wchodził w skład rady redakcyjnej pisma, publikując w nim niezwykle aktualne materiały. Z niemałego dorobku twórczego, liczącego kilkaset artykułów analitycznych, zebranych w dwóch książkach „Ukraina i ukraińska polityka Moskwy” (1956 r.) oraz „W przededniu niepodległości Ukrainy” (1993 r.), szczególnie cenne są te, w których autor wykłada własne przemyślenia na temat ideowych podstaw ruchu nacjonalistycznego, rosyjskiej szowinistyczno-imperialnej polityki Moskwy wobec Ukrainy, a także badając zjawiska społeczne w ukraińskiej rzeczywistości na przestrzeni kilku dziesięcioleci, począwszy od lat 60. aż po początek lat 90. Ruch nacjonalistyczny, zdaniem Myrosława Prokopa, rodził się w skrajnie niekorzystnych warunkach, które ukształtowały się na arenie międzynarodowej po zakończeniu I wojny światowej. Ukraiński polityk, znalazłszy się poza granicami ojczyzny po klęsce ukraińskiej rewolucji, zmuszony był określić się, na których z europejskich krajów oprzeć się w celu prowadzenia dalszej walki z radziecką Rosją, która poprzez agresję wojskową zagarnęła etniczne ziemie ukraińskie. Jak to nie dziwne, wybór padł na kajzerowskie Niemcy, które w odróżnieniu od Wielkiej Brytanii i Francji, wcale nie wykazywały zainteresowania zachowaniem warunków traktatu wersalskiego, podpisanego w czerwcu 1919 roku. Ukraińscy politycy na emigracji bez szczególnego entuzjazmu przyjęli to porozumienie, ponieważ w istocie na dziesięciolecia utrwalało ono kolonialny status Ukrainy. Co więcej, Stany Zjednoczone Ameryki uznały Związek Radziecki na szczeblu państwowym w roku Hołodomoru, ustanawiając z dyktatorskim Myrosław Prokop Plakat artysty-grafika, członka OUN i UHWR Niła Chasewycza, stworzony przez niego w latach walki z radzieckimi okupantami

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

flet Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, napisany w 1965 roku, i nie tylko potajemnie rozpowszechniany na Ukrainie, ale także legalnie wydany w wielu językach obcych w Europie, USA, Kanadzie. Myrosław Prokop bardzo wysoko ocenił autora-dysydenta za jego odwagę przeciwstawienia się represyjnemu totalitarnemu systemowi, a także za demaskowanie polityki narodowościowej w kraju, której fundamenty położyli jeszcze Lenin ze Stalinem, a kontynuowali Chruszczow, Breżniew, Andropow, Czernienko, Gorbaczow. Artykuły Myrosława Prokopa „Koncepcje zlania się narodów i »jednego radzieckiego narodu«”, „O tzw. radzieckim narodzie”, „Kryzys imperium i kwestia narodowa”, „Przemieszanie ludności w ZSRR i Ukraina”, „Na nowym etapie polityki narodowościowej KPZR”, „Zjazd deputatów ZSRR i kwestia narodowa” w wielu aspektach współbrzmią z pracą „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” Iwana Dziuby, a w poszczególnych momentach nawet ją uzupełniają faktami, których w warunkach radzieckiej rzeczywistości w ogóle nie dało się upublicznić. Prawdopodobnie to właśnie Myrosław Prokop okazał się jednym z pierwszych na Zachodzie sowietologów, który spróbował dać obiektywną ocenę polityce Petra Szełesta na stanowisku pierwszego sekretarza KC Komunistycznej Partii Ukrainy, dla którego kwestia narodowa nigdy nie traciła swojej aktualności. Nawiasem mówiąc, w ostatnim czasie w środowisku intelektualnym można usłyszeć wersję, jakoby to właśnie Szełest w czasach chruszczowowskiej odwilży poprosił Dziubę o zbadanie polityki narodowościowej w USRR i w całym Związku Radzieckim, opierając się wyłącznie na pracach klasyków marksizmu-leninizmu, aby uniknąć dalszych oskarżeń o oportunizm i burżuazyjny nacjonalizm. Być może była to ukryta reakcja wyższego partyjnego funkcjonariusza, który wewnętrznie nie akceptował teorii „zlania się narodów”, dominacji języka rosyjskiego w wielonarodowym państwie, sztucznego mieszania etnosów z późniejszą utratą tożsamości narodowej, tworzenia wspólnoty – „radziecki naród”, które w latach 60. celowo ogłaszano w dokumentach partyjnych na zjazdach partii i plenum. Jak by nie było, ale Myrosław Prokop, oprócz „Internacjonalizmu czy rusyfikacji?” Iwana Dziuby, wymienia jeszcze dwie prace, które jego zdaniem określiły ogólną tendencję w ukraińskim ruchu obrony praw człowieka i demaskowaniu antynarodowej polityki partii rządzącej na przełomie lat 60. i 70., są to książki „Biada z rozumu” Wiaczesława Czornowoła oraz „Reportaż z rezerwatu Berii” Wałentyna Moroza. W wielu pracach Myrosława Prokopa gruntownie bada się genezę ruchu nacjonalistycznego, który ulegał zmianom w zależności od ogólnej sytuacji międzynarodowej, jaka kształtowała się na świecie w tym czy innym okresie, oraz konkretnych procesów społeczno-politycznych, które zachodziły na Ukrainie w drugiej połowie ubiegłego wieku. Na przykład nie pozostaje się obojętnym, wczytując się w jego rozważania na temat tego, jak kierownictwo OUN od autorytarnych metod kierowania stopniowo przeszło do demokratycznych form rządzenia, zastępując skrajne przejawy ideologii integralnego nacjonalizmu (przecież według Dmytra Doncowa cel uświęca wszystkie środki, a na czele przyszłego państwa ukraińskiego powinien stać wódz z nieograniczonymi pełnomocnictwami) bardziej liberalnymi zasadami, wyznawanymi przez zachodnie demokracje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Postać Jewhena Hakmana – ponad czasem Duchowny, polityk, proświcianin

Formując politykę redakcyjną zarówno wydawnictwa „Prolog”, jak i czasopisma „Suczasnist”, Myrosław Prokop bardzo pewnie orientował się w ówczesnym procesie literackim radzieckiej Ukrainy. Ostro reagował na wypowiedzi Konstantina Paustowskiego w jego wspomnieniach, w których ten obraził godność narodową Ukraińców, poniżając znaczenie języka ukraińskiego – języka, w którym tworzyli nie tylko Taras Szewczenko, Iwan Kotlarewski, Neczuj-Łewycki, ale i Iwan Franko, Mychajło Kociubynski, Łesia Ukrainka, Wasyl Stefanyk, Łeś Martowycz, szeroko wykorzystując w stylistyce własnych utworów dialekty galicyjskie. Paustowski, jak zresztą ówczesna moskiewska elita twórcza, miał uprzedzony stosunek do Ukrainy Zachodniej i wszystkiego, co z nią związane, ponieważ w tym regionie Ukrainy opór wobec rosyjskich kolonizatorów był szczególnie zacięty zarówno w latach wojny, jak i w czasie powojennym. Pod ostrzał krytyki Myrosława Prokopa trafili także Ołeksandr Kornijczuk za jego wiernopoddanie wobec Kremla i poniżanie roli narodu ukraińskiego w zwycięstwie nad nazistowskimi Niemcami, Andrij Małyszko za pseudopatriotyczny wiersz „Ukraino moja”, Ostap Wysznia za paszkwile na banderowskie podziemie, Pawło Zahrebelny za fałszowanie ruchu narodowowyzwoleńczego OUN-UPA w powieści „Szept”. Pełnymi antypodami do wspomnianych pisarzy jawią się w publikacjach Prokopa Wasyl Symonenko, Wasyl Stus, Ihor Kałyneć, Lina Kostenko, którzy, jak uważał Myrosław Prokop, nie handlowali własnym sumieniem, nie podlizywali się partyjnej wierzchuszce zarówno w Moskwie, jak i w Kijowie dla drobnych korzyści, a swoimi utworami, w większości rozpowszechnianymi przez samizdat, mówili prawdę o radzieckiej rzeczywistości, demaskowali kolonialny status narodu ukraińskiego. Robili to świadomie, nie zważając na represje, czasem nawet ceną własnego życia. Były żołnierz Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, przewodniczący Rady Ministrów URL na uchodźstwie Iwan Kedryn nazywał Myrosława Prokopa jednym z najlepszych znawców ruchów wyzwoleńczych w najnowszej historii Ukrainy, któremu wraz z nielicznymi rówieśnikami i aktywistami ukraińskiego podziemia wyzwoleńczego udało się dożyć i zobaczyć, jak napisał w przedmowie do jednej z książek, cud odrodzenia państwowej niepodległości Ukrainy w 1991 roku. Inny współpracownik Prokopa – Anatolij Kamiński, publicysta, politolog, kierownik ukraińskiej sekcji radia „Swoboda” w Monachium, twierdzi, że Myrosław jako jeden z pierwszych na emigracji uzasadnił ważność i celowość łączenia praw człowieka z prawem do wyzwolenia narodowego. Myrosław Prokop dawno stał się uosobieniem wielkiego ukraińskiego patrioty, który całe swoje świadome życie oddał walce o przywrócenie Ukrainie państwowej niepodległości, o rozbudowę i wzmocnienie ojczystego narodu. Bez wątpienia Myrosława Prokopa z pełnym prawem można nazwać wysokoideowym człowiekiem, dla którego pierwsze przykazanie z Dekalogu OUN – zdobędziesz Państwo Ukraińskie albo zginiesz w walce o Nie – wyznaczało treść całego życia. Swoją Ojczyznę postrzegał jako Duchową Świątynię, która niechybnie powstanie na zgliszczach moskiewskiego imperium, widząc w tym naturalny rezultat tysiącletniej walki z odwiecznym wrogiem. Switłana WYŻNYCKA, obwód czerniowiecki. Taką tematykę „okrągłego stołu” z okazji 230. rocznicy urodzin oraz 150. rocznicy śmierci pierwszego Metropolity Bukowiny i Dalmacji Jewhena Hakmana zaproponowali organizatorzy spotkania – Czerniowiecka Obwodowa „Proświta”, Czerniowiecki Uniwersytet Narodowy im. Jurija Fedkowycza, wydział filologiczny (katedra filozofii i kulturoznawstwa) oraz kanał telewizyjny TVA z projektem „Życie z posmakiem wojny”. W wydarzeniu wzięli udział proświcianie, duchowni, naukowcy, studenci CzUN oraz pedagodzy, uczniowie Czerniowieckiego Liceum nr 19 im. O. Kobylańskiej, dziennikarze. Uczcili oni minutą ciszy pamięć poległych w wojnie z moskiewszczyzną obrońców Ukrainy, oddając cześć Siłom Zbrojnym Ukrainy, oraz pamięć proświcianina-badacza Ołeksandra Stoliara, który opuścił ten świat trzy lata temu. Z powitalnym słowem do uczestników „okrągłego stołu” zwrócili się prorektor ds. naukowo-pedagogicznych Tamara Marusyk oraz zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Rady Obwodowej Mychajło Pawluk. Czy możliwe jest uznanie naszego duchowego światła na poziomie ogólnoukraińskim, aby Jewhen Hakman stał się symbolem jednoczenia prawosławnych Ukrainy wokół Prawosławnego Kościoła Ukrainy? Tak! Potwierdzali to prelegenci – zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty”, profesor CzUN, artysta ludowy Ukrainy Iwan Derda, księża PKU: ks. Mykoła Szkryblak, ks. Mykoła Szczerbań, ks. Roman Hryszczuk, ks. Rostysław Semenczuk, ks. Witalij Menzak, ks. Nazarij Hahaliuk (kapelan), przewodniczący Wyżnickiej „Proświty” Dmytro Nykyforiak, dyrektor biblioteki naukowej CzUN Mychajło Zuszman, proświcianka Tamara Minczenko, prowadząc historyczne paralele między czasami Hakmana a teraźniejszością, nakreślając kroki do kanonizacji Metropolity (przecież szczątki tego Duchownego, sprofanowane przez enkawudzistów w 1976 r., do tej pory nie zostały odnalezione), dowodząc fenomenu tej osobowości nie tylko jako działacza kościelnego – duchowego Hetmana, który „bez broni i buławy zrobił to, na co nie była zdolna ówczesna władza” (ks. R. Semenczuk), ale także dalekowzrocznego polityka, dyplomaty, patrioty, bojownika o prawosławie, działacza społecznego-oświatowca (z jego inicjatywy w kraju powstała pierwsza organizacja oświatowa „Ruska besida”), dobroczyńcy. Mówcy wzięli pod uwagę wartości i walkę, które wyznawał duchowy przewodnik kraju, który nie tylko budował świątynie i szkoły, ale także umiał oddzielać różnice religijne i polityczne, być orędownikiem prawosławia i uczyć tego mieszkańców Bukowiny, pozostając ukraińskim patriotą. To rzeczy, które właśnie teraz pozwalają szerzej rozpatrywać kwestie religijne na Ukrainie, które są prawdziwie kwestią bezpieczeństwa narodowego. Mówiono także o wszechstronności przygotowania przyszłych księży na Uniwersytecie Czerniowieckim, ich zdolności nie tylko do bycia duchowymi przewodnikami, ale także umiejętności występowania na zgromadzeniach ogólnonarodowych i prowadzenia za sobą ludzi. Właściwie tacy duchowni, będący absolwentami CzUN, pokazali swoją mądrość na tym zgromadzeniu. Brzmiały też krytyczne uwagi dotyczące teraźniejszości, kiedy nauczyciele historii i filologii Bukowiny wierzą bajkom księży Patriarchatu Moskiewskiego o języku starosłowiańskim, o niewinności w wojnie tej struktury powiązanej z FSB, czym przeczą programom tych przedmiotów. Ale właśnie dlatego na tym forum obecni byli pedagodzy, studenci, uczniowie, aby lekcje Jewhena Hakmana przyswajać w obecnych warunkach walki Ukraińców przeciwko moskiewszczyźnie. Wszyscy z zainteresowaniem i z zasadniczymi wnioskami obejrzeli film stworzony przez kanał TVA (Switłana Nowyćka) „Powrót Metropolity”. W uchwale „okrągłego stołu” zaznaczono, że postać J. Hakmana może zmienić teraźniejszość, jest wzorem walki o Ukraiński Kościół. W celu kontynuacji procedury kanonizacji metropolity Eugeniusza należy popularyzować działalność duchowego syna narodu poprzez ogólnoukraińskie media. Postanowiono: a) zwrócić się do Rady Obwodowej w Czerniowcach z prośbą o ogłoszenie roku 2023 rokiem Eugeniusza Hakmana oraz z propozycją zakazania działalności Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (Patriarchatu Moskiewskiego) na terenie kraju; b) wprowadzić do programu nauczania historii regionu w szkołach materiały dotyczące działalności Eugeniusza Hakmana; c) wyświetlać film „Powrót Metropolity” na wszystkich możliwych platformach. Dzięki ustanowionej przez Czerniowiecką Obwodową oraz Zastawniowską „Proświtę” duchowo-oświatowej nagrodzie imienia Eugeniusza Hakmana, jej pierwszy laureat ks. Roman Hryszczuk (proboszcz cerkwi Równej Apostołom Księżnej Olgi w eparchii czerniowiecko-bukowińskiej Prawosławnego Kościoła Ukrainy, osiedle typu miejskiego Hłęboka) otrzymał dyplom oraz nagrodę (3 tysiące hrywien) za kontynuowanie dzieła Eugeniusza Hakmana w zakresie odrodzenia i jednoczenia ukraińskiego prawosławia. Nagrodę pieniężną duchowny przekazał wolontariuszom – na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Ustrukturyzowaną rozmowę i konstruktywną dyskusję zapewniała moderatorka wydarzenia, przewodnicząca Zastawniowskiej „Proświty” Switłana Masłowska. Uczestnicy spotkania podkreślili, że otrzymali mnóstwo nowej, ciekawej informacji, którą będą dzielić się ze współobywatelami, co stanowi podstawę pracy oświatowej. P.S. Czerniowiecki oddział obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki na czele z Wirą Kytajhorodską zwraca się do Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, rektoratu Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza, Rady Obwodowej w Czerniowcach oraz Czerniowieckiej Administracji Wojskowej z wnioskiem o przywrócenie wydziału filozoficzno-teologicznego w murach tej uczelni, zważywszy na ogromne zapotrzebowanie społeczne w zakresie przygotowania duchownych i kapelanów. Proponujemy, aby wydział w przyszłości został uhonorowany imieniem metropolity Eugeniusza Hakmana.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ukrainka z Kalifornii Natalia Bahmut

Przystępując do pracy nad tym fenomenalnym materiałem faktograficznym, myślałem o tym, jaką formę mu nadać. Zrobić w formie wywiadu z bohaterką opowieści, napisać materiał w najlepszych tradycjach naszego sławnego PR-u, czy może jednak rozmyślać nad charakterystycznymi i bolesnymi momentami istnienia nas, Ukraińców, na danej nam przez Boga ziemi oraz poza jej granicami? Wybrałem to ostatnie, ponieważ niektóre rzeczy trzeba przemyśleć i uświadomić sobie ich wartość. Anatolij MATWIJCZUK, artysta ludowy Ukrainy. A zacznę od tego, że prawie cztery lata temu, przed 30-leciem Niepodległości Ukrainy, rozległ się telefon. To była moja znajoma Natalia Bahmut. Poinformowała, że teraz mieszka za oceanem, w Kalifornii, w mieście Sacramento, i podzieliła się marzeniem, że chce stworzyć w lokalnym radiu „Etno FM” swój program, poświęcony ukraińskiej piosence oraz jej najsłynniejszym, najbardziej znanym współczesnym wykonawcom. Powiedziała, że już otrzymała zgodę i obecnie nagrywa wywiady z niektórymi przyszłymi bohaterami swoich programów. Zapytała, czy nie mam ochoty nagrać takiego programu? Od razu się zgodziłem, ale zauważyłem, że znacznie lepiej byłoby nie nagrywać go, a wyjść na żywo – to dodaje audycji szczególnego napięcia i drajwu. – Dlaczego nie, można spróbować, ale według czasu kijowskiego musi to być trzecia godzina w nocy! Czy jesteś gotowy tak się męczyć? – zapytała. – Oczywiście, jestem gotowy! Tym bardziej, że o tej porze, z reguły, jeszcze nie śpię – odpowiedziałem. – Niech więc będzie transmisja na żywo! W wyznaczonym czasie wyszliśmy na antenę, chociaż jeszcze dziesięć lat temu stworzyć taki kontent, gdzie obecny jest nie tylko dźwięk, ale i obraz, gdzie przez całą godzinę trwa ożywiona rozmowa z piosenkami i poezją, z humorem i improwizacją – i to jeszcze przez ocean – było nie do pomyślenia! Ale w naszych czasach możliwe jest wszystko. I tak jak miałem nadzieję, program wyszedł na tyle niebanalny, żywy i treściwy, że stało się to prawdziwym wydarzeniem w Sacramento. Liczba osób, które zazwyczaj słuchały programu, podskoczyła prawie dziesięciokrotnie! Słuchali go nie tylko ci Ukraińcy, którzy wyjechali do Kalifornii w ostatnich latach, ale i ci, którzy urodzili się już w Ameryce, ale nie stracili więzi z językiem ukraińskim. Słuchali go jak dziwowiska, upajając się soczystym głosem i intonacjami prowadzącej, delektując się ukraińskimi piosenkami. W przestrzeni informacyjnej Kalifornii nastąpił ukraiński przełom, inaczej tego nie nazwiesz. I właśnie po tym programie dyrektor generalny radia „Etno FM” Dawyd Ponomar zaproponował Natalii Bahmut wybranie dowolnego czasu antenowego dla jej programu, aby był on dogodny zarówno dla amerykańskiej, jak i ukraińskiej publiczności. Od tamtej pory w każdy piątek, o 19:00 czasu kijowskiego (9:00 czasu kalifornijskiego), program „Czas ukraińskiej piosenki” zaczął regularnie pojawiać się na antenie i rozlatywać się po całym świecie w sieci Internetu. Unikalny format programu – spotkania online przez ocean z ulubionymi piosenkarzami, artystami ludowymi i zasłużonymi artystami Ukrainy – uczyniły program niezwykle popularnym w ukraińskiej diasporze Ameryki, a dzięki mediom społecznościowym – i na całym świecie. A dalej wydarzyło się coś zupełnie niewiarygodnego! W podsumowaniu roku na corocznej ceremonii akcji „Człowiek roku” w Kalifornii Natalia Bahmut otrzymuje Dyplom uznania za najlepsze show radiowe roku w „Etno FM” (Nataliya Bagmut Best Radio Show of the Year Ethno Fm Radio – 2019). Otrzymawszy tak ogromny impuls inspiracji i zaufania, Natalia Bahmut staje się założycielką i główną organizatorką Pierwszego Międzykontynentalnego festiwalu online ukraińskiej piosenki w USA „UNITED BY SONG” (zjednoczeni piosenką). I właśnie dla tego festiwalu rodzą się u niej wiersze, które staną się podstawą prawdziwego hymnu. Ten hymn będzie poświęcony ukraińskiej piosence – prawdziwemu skarbowi naszego narodu, i będzie miał ten sam tytuł. A nagrało go od razu sześcioro wybitnych i niepowtarzalnych artystów ludowych Ukrainy – Oksana Biłozir, Oksana Pekun, Ałła Kudłaj, Ałła Popowa, Anatolij Hnatiuk i Anatolij Matwijczuk – autor muzyki i aranżacji. W festiwalu „Zjednoczeni piosenką”, poświęconym 30-leciu Niepodległości Ukrainy, wzięło udział około tysiąca wykonawców z różnych zakątków naszej planety. Przez trzy miesiące – od 1 czerwca do 24 sierpnia 2021 roku – antena amerykańskiego radia była wypełniona ukraińskimi piosenkami. Było to prawdziwe twórcze zjednoczenie ukraińskości. Przez trzy miesiące rotacji Festiwal otrzymał 10 milionów (!) wyświetleń w sieciach społecznościowych od Ukraińców ze świata. Dyplomy laureatów powędrowały do różnych krajów po obu stronach oceanu, a piosenki-zwycięzcy oraz ich wykonawcy na zawsze pozostają w wolnej rotacji w radiu w Kalifornii. Nawiasem mówiąc, Grand Prix w programie konkursowym Festiwalu otrzymała wspaniała młoda piosenkarka, wyrazista i nietuzinkowa osobowość Rusłana Łocman – to właśnie na nią oddano większość głosów ogromnej publiczności słuchaczy. Jednak nadszedł tragiczny dla wszystkich Ukraińców czas. 24 lutego 2022 roku do Ukrainy przyszła Wielka wojna, i ukraińska piosenka ucichła pod uderzeniami armat i bomb lotniczych. Ale znowu zadziałała ukraińska solidarność: Natalia Bahmut tworzy w „Etno FM” w swoim programie nowy projekt artystyczny – Międzykontynentalny festiwal piosenki patriotycznej – „UNITED FOR UKRAINE–2022”. Festiwal otworzył swój front artystyczny za Ukrainą. Codziennie do programu „Czas ukraińskiej piosenki” pocztą elektroniczną napływały piosenki, stworzone przez patriotów Ukrainy, zarówno profesjonalnych autorów, jak i amatorów. Piosenki, które podnosiły na duchu Ukraińców i przybliżały nasze Zwycięstwo w wojnie. Zadziwiające, że w samej Ukrainie, ani wtedy, ani teraz, nikt nie zdobył się na zrobienie czegoś podobnego. Dlaczego?! Czyżby interesy właścicieli mediów były tak dalekie od interesów narodu? Przecież piosenka to potężny środek konsolidacji, ona wspiera i inspiruje patriotów Ukrainy. Dzięki temu Festiwalowi narodziły się dziesiątki nowych utworów, a także zostały zaktualizowane piosenki, stworzone kiedyś i zapomniane w archiwach. Znaczenie festiwalu „UNITED FOR UKRAINE–2022” trudno przecenić także z tego punktu widzenia, że Ukraińcy z Kalifornii, których do tej pory łączył chyba tylko ukraiński kościół, poczuli wielką potrzebę kultury ukraińskiej – w programach Natalii zabrzmiała także poezja Wadyma Kryszczenki, Liny Kostenko, Anatolija Matwijczuka, Petra Mahy. A później właśnie Natalia Bahmut wystąpiła jako koordynatorka tras artystycznych po największych miastach USA członków jury Festiwalu, artystów ludowych Ukrainy ani Oksany Biłozir, a później i Anatolija Matwijczuka. Jej pracowitość, wytrwałość i komunikatywność pokonały granice różnych stanów i doleciały do praktycznie wszystkich ukraińskich wspólnot i społeczności, które istnieją w USA. I oto za nami niezwykle ciężka zima w Ukrainie – z atakami rakietowymi, śmiercią ludzi cywilnych, wyłączeniami światła i ciepła. Ukraina wytrzymała! Co więcej, zwiększa swój międzynarodowy autorytet. Świat oklaskuje naszą niezłomność i siłę ducha. W samej Ukrainie zachodzą znaczące zmiany: po ukraińsku zaczynają mówić i śpiewać nawet ci, którzy nie zdobyli się na to przez wszystkie lata niepodległości. A za oceanem, w dalekiej Kalifornii, w radiu „Etno FM” 21 lutego 2023 roku już startuje kolejny projekt artystyczny Natalii Bahmut – Międzykontynentalny Radiofestiwal piosenki ukraińskiej – „Śpiewaj po ukraińsku!”. Wielkie jednoczenie Ukraińców świata dla Ukrainy, jej języka i kultury – trwa! Przecież to tak ważne, aby świat wreszcie zrozumiał: Ukraina – to nie odłamek rosyjskiego imperium, to wielki i niepowtarzalny kraj ze swoją historią, kulturą i językiem. Ze swoją jasną piosenką! I już nowy utwór Natalii Bahmut z muzyką Anatolija Matwijczuka brzmi jak wezwanie do wszystkich Ukraińców świata: Śpiewaj w ojczystym – słowiczym! Śpiewaj w ojczystym – z Ukrainą! Śpiewaj w ojczystym – macierzyńskim, Śpiewaj w ojczystym – ukraińskim!!! Pamiętam, jak ciężko nagrywała się ta ważna piosenka. Światło dawali tylko na kilka godzin i aranżacja robiona była bardzo szybko, ale i ten proces przerywał się, kiedy energia elektryczna nagle znikała. Ale następnego dnia wszystko zaczynało się od nowa. A potem nagranie wokalu w zimnym studiu, próby zdążenia na czas do domu przed godziną policyjną. Ale wartość takich piosenek jest wysoka, ponieważ wchłonęły one w siebie cały dramatyzm naszych realiów. Obecny festiwal „Śpiewaj po ukraińsku!” wywołał niesamowitą ciekawość nie tylko u profesjonalnych wykonawców. Za ocean do Sacramento poleciały setki i tysiące nagrań od ludowych, amatorskich zespołów, zespołów wokalnych z licznych centrów twórczości, a nawet wiejskich domów kultury. Piosenki przysyłano masowo. Każdej audycji śledziły i śledzą tysiące ludzi z różnych regionów Ukrainy – obwodu czerkaskiego i połtawskiego, czernihowskiego i lwowskiego, iwanofrankiwskiego i kijowskiego. Wokół festiwalu zjednoczyła się cała kohorta utalentowanych ukraińskich artystów, którzy weszli do honorowego jury. Oni dzisiaj żyją na całym świecie. Są to, w szczególności, artyści ludowi Ukrainy Oksana Biłozir, Anatolij Matwijczuk, Pawło Zibrow, Petro Maha, Ałła Popowa (Ukraina), Ludmyła Kasjanenko, Ołeh Szak, Kristina V (USA), Inessa Bratuszczyk (Kanada). Jak wyjaśnić ten fenomen, że festiwal wywołał tak potężną falę zainteresowania wśród nieprofesjonalnych wykonawców i amatorskich zespołów Ukrainy? Wyjaśnia się to przede wszystkim deficytem uwagi dla kultury tradycyjnej. Brakiem w tele- i radiowych audycjach tej warstwy kultury, która jest najbardziej pożądana przez naród. Ale przecież kiedyś dawno w eterze ukraińskiej telewizji istniał projekt „Słoneczne klarnety”, gdzie kładziono nacisk na występy amatorskich i ludowych zespołów. A jeszcze w Pałacu Narodowym „Ukraina” odbywały się coroczne sprawozdania najlepszych zespołów wszystkich obwodów. Później w teleeterze pojawił się cykliczny program prowadzącej Oksany Pekun „Folk-music”, w którym przez kilka lat profesjonaliści i amatorzy śpiewali najlepsze wzorce z tego, co pozostawiły nam poprzednie śpiewające pokolenia Ukraińców. Jednak ostatnie pięć lat w Ukrainie prawie nie słychać nie tylko ludowej, ale nawet tradycyjnej estradowej piosenki ukraińskiej. Dosłownie wszystko zalała najnowsza młodzieżowa pop-kultura. Więc nie dziwi, że jak tylko pojawiła się możliwość zaprezentowania swojej twórczości w eterze, a jeszcze za oceanem – ludzie drgnęli, przejawili nie lada twórczą aktywność... Wychodzi na to, że Ameryka dzisiaj jest nie tylko naszym strategicznym sojusznikiem wojskowym, dostarczając nam broń, ona jeszcze jest i naszym kulturowym sojusznikiem, pomagając przetrwać ojczystej kulturze piosenkowej, która u siebie w domu doznaje niemało krzywdy od właścicieli mediaprzestrzeni. Dzięki Ameryce i u mnie narodził się projekt artystyczny „Across the ocean” (Przez ocean), gdzie aktywnie współpracuję z kohortą wykonawców Ameryki ukraińskiego pochodzenia. Zastanówmy się, dlaczego w naszym ojczystym kraju wszystko dzieje się tak. Dlaczego nie słyszymy w radiowych i telewizyjnych audycjach naszych najlepszych artystów, śpiewaków, kompozytorów, poetów? Dlaczego obserwuje się tak rażącą wyrwę między artystycznymi pokoleniami? Dlaczego Uk...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…kraj zmuszeni są opuszczać nie tylko uchodźcy, ale też wysoko wykwalifikowani specjaliści, artyści, ludzie z doświadczeniem w zarządzaniu, z ogromną serdeczną miłością do Ukrainy, która pomaga im tworzyć cuda nawet za oceanem. Być może dlatego, że tu nie istnieje prawdziwa elita narodowa, a kultura narodowa od dawna jest pasierbicą dla możnowładców? Ale wyobraźcie sobie na chwilkę sytuację, kiedy do jednego z „naszych” kanałów telewizyjnych czy stacji radiowych, dosłownie z ulicy, przychodzi człowiek i proponuje stworzenie jakiegoś twórczego projektu! Przy naszym ogólnym poziomie klanowości, protekcjonizmu i korupcji wygląda to jak absolutna fantastyka. A w USA, jak się okazuje, wszystko jest możliwe. Dlatego honor i chwała kierownikowi holdingu medialnego „Afisza” i dyrektorowi generalnemu radia „Etno FM” w Sacramento Dawidowi Ponomarowi, który wykazał niesamowitą otwartość, poszedł na współpracę z Natalią Bahmut, uwierzywszy w nią, i zasłużył na wdzięczność narodu ukraińskiego. Teraz co do samej Natalii Bahmut. Większość ludzi w Ukrainie jej nazwisko na razie nie jest znane. Chociaż swoją twórczą i artystyczną drogę zaczynała w Ukrainie. Urodziła się w rodzinie chliborobów na Czernihowszczyźnie. W Łosyniwskiej szkole muzycznej, którą ukończyła „celująco”, opanowała fortepian. Zawodowy fach muzyka-pedagoga zdobywała w Czerniowieckim muzyczno-pedagogicznym kolegium – otrzymała dyplom z wyróżnieniem. Wyższe wykształcenie artystyczne zdobyła w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki, który również ukończyła z czerwonym dyplomem. Przez 15 lat pracowała jako naczelnik wydziału kultury Brovarskiej Rady Miejskiej. Ukończyła Kijowską Akademię Administracji Państwowej przy Prezydencie Ukrainy, uzyskując tytuł magistra administracji państwowej. Natalia Bahmut zdążyła nawet wpisać do Księgi Rekordów Ukrainy kilka swoich projektów, spośród których najważniejszym dla niej jest wykonanie hymnu miasta Brovary na głównym Placu Wolności przez chór dziecięcy złożony z wychowanków ogólnokształcących szkół miasta – pięciu tysięcy dzieci (!). Natalia Bahmut dyrygowała też tym wielkim chórem, gdyż to właśnie ona, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, jest autorką muzyki i słów hymnu „Brovary – miasto wolności”... Tak, dziś Natalia mieszka za oceanem, jest członkiem Związku Pisarzy Ameryki Północnej, koordynatorką projektów kulturalnych organizacji „Ukrainian House” w Kalifornii, laureatką Międzynarodowej Nagrody „Złota Gwiazda” – „Dyplomacja kulturalna”. Natalia aktywnie rozbudowuje więzi z Ukraińcami Nowego Świata. A ponadto uczy młodych, utalentowanych Ukraińców Ameryki śpiewu i gry na instrumentach muzycznych, pisze dla nich wiersze i piosenki. Wspólnie z Natalią w tandemie stworzyliśmy prawie tuzin ukraińskich piosenek, które dotarły do serc słuchaczy. Niedawno Natalia z zapałem dzieliła się swoimi wrażeniami z podróży do Nowego Jorku na wielki Ukraiński Festiwal „Sojuzówka”, opowiadała o swoich wspaniałych perspektywach współpracy z menedżerem artystycznym festiwalu, zastępczynią przewodniczącej Rady Związku Ukrainek Ameryki Walentyną Tabakoją oraz przewodniczącym „Sojuzówki” Romanem Nahirniakiem. A to oznacza, że wkrótce narodzą się nowe ciekawe projekty. Ale jednym z najbardziej perspektywicznych pomysłów Natalii jest stworzenie stałej sieciowej komunikacji ukrainojęzycznych mediów w USA. Ktoś powie, że ona świetnie się urządziła, ma ulubioną pracę, która dobrze się opłaca... Ale nie, przyjaciele, w tym rzecz, że niemal wszystko, co Natalia robi w USA, opiera się na jej dobroczynności i entuzjazmie. To wolontariat kulturalny czystej wody! I większość Ukraińców, którzy w Ameryce pomagają Ukraińcom i propagują Ukrainę, to także ludzie z ukraińskim sercem i duszą, którzy robią niezwykle ważną rzecz. I Natalia Bahmut dziś jest wśród nich. I wierzę, że wszystko jej się uda. Bo ona jest Ukrainką przez duże U. Bo któż, jeśli nie ona?!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Muzyczna dyplomacja Iryny Szesterenko

W Wielkiej Sali imienia Wasyla Slipaka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy odbył się jubileuszowy wieczór twórczy Iryny Szesterenko – znanej ukraińskiej pianistki-solistki i akompaniatorki, kandydatki nauk o sztuce, profesor katedry fortepianu ogólnego i specjalistycznego NAMU, zasłużonej działaczki sztuki estradowej Ukrainy, laureatki i dyplomantki międzynarodowych oraz ogólnoukraińskich konkursów. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Walerija STEPANIANA Przyszła pianistka urodziła się 29 stycznia 1963 roku w Kijowie w rodzinie inteligenckiej. Mama – Ałła Iwaniwna Szesterenko – była utalentowaną kostiumografką w Kijowskiej Wytwórni Filmowej imienia Ołeksandra Dowżenki (to właśnie ona stworzyła kostiumy do znanych filmów „Zaginiona gramota”, „Zachari Berkut”, „Biały ptak z czarnym znamieniem”, „Bohdan-Zynowij Chmielnicki” oraz jeszcze około 50 obrazów). Ojciec – Wiktor Jewhenowycz Szesterenko – pracował w Głównym Zarządzie Państwowego Ubezpieczenia przy Ministerstwie Finansów. Biegle władał literackim językiem ukraińskim (udawał, że nie rozumie rosyjskiego), przyjaźnił się z pisarzami, za co nazywano go „burżuazyjnym nacjonalistą”, jednak szanowano go jako profesjonalistę; dobrowolnie pracował przy likwidacji awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej w 1986 roku. Iryna od dzieciństwa marzyła o tym, by zostać pianistką. Miała niezwykłe szczęście nie tylko do naturalnych zdolności muzycznych, ale także do profesjonalnych nauczycieli. Pierwsza nauczycielka – Roza Szarypiwna Ramazanowa – pomogła jej w zdobyciu umiejętności techniczno-pianistycznych, muzyczno-obrazowych i koncertowych, które z czasem rozwijały się podczas nauki w Kijowskiej Szkole Muzycznej imienia Mykoły Łysenki w klasie zasłużonej artystki Ukrainy Natalii Kyryliwny Tołpyho-Rusinej oraz w Kijowskim Konserwatorium Państwowym (obecnie NAMU) w klasie profesor, zasłużonej artystki Ukrainy Olhy Dmytriwny Liforenko. Jeszcze przed ukończeniem wydziału fortepianu (z wyróżnieniem) Iryna Szesterenko zaczęła pracować jako akompaniatorka katedry instrumentów ludowych, a od 1991 roku – jako wykładowczyni katedry fortepianu ogólnego i specjalistycznego wyżej wymienionego konserwatorium. W 2009 roku obroniła pracę kandydacką w specjalności „Sztuka muzyczna” na temat: „Twórczość Witalija Kyrejki w aspekcie badań biograficznych”. Z czasem otrzymała tytuł docenta katedry fortepianu ogólnego i specjalistycznego konserwatorium. A od 2019 roku pracuje na stanowisku profesora tej samej katedry. Przez całe życie twórcze pani Iryna łączy działalność koncertową, naukową i pedagogiczną, dając przykład wysoce profesjonalnej służby ukraińskiej sztuce. Wśród jej absolwentów jest plejada utalentowanych artystów, którzy pracują zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. W ciągu kilku dekad działalności koncertowej zagrała około dwóch tysięcy koncertów (solowo oraz z różnymi solistami i zespołami) na wielu scenach Ukrainy i innych krajów Europy z programami koncertowymi obejmującymi utwory różnorodnych form, gatunków i epok, zarówno ukraińskich, jak i zagranicznych kompozytorów. Owocna była współpraca I. Szesterenko z ludowymi artystami Ukrainy: Wałentyną Antoniuk, Ihorem Borkiem, Ołeksandrem Wasylenkiem, Iryną Dać, Ludmyłą Larikową, Romanem Majborodą, Femijem Mustafajewem, Oksaną Nesterenko, Leonidem Sandulenkiem, Wałentyną Stepową; zasłużonymi działaczami sztuki Ukrainy: Mykołą Sikorą, Mychajłem Kiriszewem, Petrem i Pawłem Pryjmakami, Andrijem Masłakowem, a także Inną Andrijasz, Serhijem Wozyjanem, Leonidem Hukiem, Serhijem Skubakiem, Wałentyną Semenową i in. Wśród znanych solistów-instrumentalistów z pianistką współpracowali: Dale Underwood (saksofon, USA), Ernst Wolf (klarnet, Szwajcaria), wykonawcy na akademickich instrumentach ludowych: zasłużony artysta Ukrainy Jurij Aleksyk (bałałajka), artysta ludowy Heorhij Ahratina oraz zasłużeni artyści Ukrainy Andrij Wojczuk (cymbały) i Wołodymyr Łewycki (domra), około stu instrumentalistów, wśród których zasłużeni artyści Ukrainy Mykoła Kononow (obój), Myrosława Kotorowycz (skrzypce), Ołeksandr Pohorjełow (altówka), a także Ołena Murża (bałałajka), Hałyna Tymach (flet), skrzypkowie Artem Iryna Szesterenko z Oksaną Nesterenko oraz Leonidem Sandulenkiem Dzehanowski, Kostiantyn Cepkow, Iryna Zahorna, Inna Czkan, wiolonczelistka Wira Korniłowa i in. Po raz pierwszy w historii muzykologii, gruntownie badając twórczość kompozytora-koryfeja Witalija Kyrejki, Iryna Szesterenko stała się także pierwszą interpretatorką jego utworów fortepianowych, wokalnych i instrumentalnych (jako akompaniatorka). Pianistce dedykowane są utwory fortepianowe Witalija Kyrejki, nagrane przez nią do Funduszu Ukraińskiego Radia: „Wariacje symfoniczne” na fortepian z orkiestrą, sonaty nr 6, 8, 10, 11, 12, 13, „Elegia”, „Walc-bagatela” i „Walc-fantazja”. Spuścizna fortepianowa W. Kyrejki (w tym „Fantazja” na fortepian i orkiestrę smyczkową), podobnie jak utwory wokalne i instrumentalne, były wykonywane na festiwalach muzyki współczesnej „Kyiv Music Fest”, „Premiery sezonu” oraz podczas corocznych koncertów z utworów artysty, organizowanych przez pianistkę. Z jej akompaniamentem do funduszu Ukraińskiego Radia zostały nagrane także inne utwory Witalija Kyrejki: „10 pieśni z Połtawszczyzny” (razem z Wałentyną Antoniuk), „Sonata” na skrzypce i fortepian (z Artemem Dzehanowskim), „Noweleta” na flet i fortepian (z Hałyną Tymach) oraz romanse (z Mykołą Sikorą). Jubileuszowy wieczór twórczy Iryny Szesterenko „Ze skarbca ukraińskiej klasyki muzycznej” odbył się w ramach wsparcia Sił Zbrojnych Ukrainy i Gwardii Narodowej Ukrainy. Na wydarzenie zaproszono ukraińskich wojskowych. W programie koncertu zabrzmiały utwory fortepianowe i wokalne Mykoły Łysenki, Witalija Kyrejki, Lewka Rewuckiego, Anny Hawryłeć, Kostiantyna Dańkewycza, Semena Hułaka-Artemowskiego, Mychajła Żerbina, a także duety i opracowania ukraińskich pieśni ludowych. Razem z Iryną Szesterenko wystąpili artyści ludowi Ukrainy Ihor Borko, Ołeksandr Wasylenko, Oksana Nesterenko oraz Leonid Sandulenko. Reżyserką wieczoru była artystka ludowa Ukrainy Iryna Dać, a prowadzącym – doktor sztuki Ołeksandr Spiwakowski. Wdzięczna publiczność witała każdy numer programu gromkimi brawami, a na zakończenie wraz z wykonawcami zaśpiewała Hymn Ukrainy. – Muzyka daje nam siłę, która jest w stanie podnieść na duchu – jest przekonana Iryna Szesterenko. – Od początku wojny praktycznie nie przerywałam swojej pracy. Dzwoniłam do swoich studentów, staraliśmy się pracować online. To pomagało nam moralnie i fizycznie przetrwać koszmar pierwszych miesięcy wojny. W tym roku akademickim mamy mieszaną formę nauczania. Administracja stworzyła wszelkie warunki, aby studenci i wykładowcy mogli pracować i uczyć się w znanym im trybie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Po czyjej stronie pracują?

Wasyl CZEPURNYJ Przewodniczący Czernihowskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Ołeksandr Szewczenko rozpowszechnił na swojej stronie na Facebooku oświadczenie, które częściowo ujawnia nowe zwroty w sprawie odebrania przez radę obwodową (czytaj – Ninę Lemesz) lokalu „Proświcie”, w którym organizacja przebywała od 1992 roku, a także pokazuje przyczyny takiego stosunku właśnie tej kadencji kierownictwa rady obwodowej do najstarszej organizacji społecznej. W czasie wojny z Rosją urzędnicy depczą organizację, która wychowała bojowników przeciwko raszystowskiej zarazie, więc w czyim interesie działają? Ciąg dalszy nastąpi, a teraz – oświadczenie przewodniczącego OO OUT „Proświta” im. T. Szewczenki Ołeksandra Szewczenki: „Agenci czyich wpływów chcą zniszczyć czernihowską „Proświtę”? Przypadkowo dowiedziałem się, że zarząd mienia komunalnego rady obwodowej na polecenie pierwszej zastępczyni przewodniczącego rady obwodowej Niny Lemesz przeprowadził aukcję w sprawie przekazania historycznego budynku „Proświty” (ulica Chlibopekarska 10) w wynajem. Aukcja odbywała się nawet nie jedna, lecz wszystko było anulowane z powodu braku chętnych do wynajęcia. Bo towarzystwa „Proświta” nikt nie powiadamiał! Aukcję wygrała mało znana szerokiej opinii publicznej organizacja „Sfera mołodi”. Słyszeliście o takiej? A Nina Lemesz słyszała, bo to przez nią przechodziły środki i przy skandalicznym zwolnieniu Niny Lemesz ze stanowiska naczelniczki obwodowego departamentu młodzieży i sportu ta organizacja pozarządowa figurowała… Teraz wypłynęła znów. Przypominam, że czernihowska „Proświta” wynajmowała dom dworski przy ulicy Chlibopekarskiej 10 od początku lat 90. XX wieku, zapewniła remont fasady i wewnątrz, zainstalowała dwoje metalowych artystycznie wykonanych bram, zrobiła opaskę wokół budynku itp. A co najważniejsze – „Proświta” była u podstaw budowania państwowości na Czernihowszczyźnie, wydając gazety i czasopisma, otwierając pierwszą ukraińską księgarnię, prowadząc wykłady, marsze, koncerty, szerząc prawdę o ukraińskiej historii i kulturze. Nieoceniony jest wkład czernihowskiej „Proświty” w walkę o język ukraiński. W końcu wielu młodzieńców wychowanych przez „Proświtę” stanęło w pierwszych szeregach obrony Ukrainy z początkiem rosyjsko-ukraińskiej wojny w 2014 roku, trzech z nich poległo za niepodległość Ukrainy. Więc pyta się w zadaniu: jeśli urzędnicy rady obwodowej celowo odbierają „Proświcie” lokal – po czyjej stronie w wojnie oni pracują?” ta między społecznościami a organizacjami pozarządowymi jest ważna dla socjalizacji i adaptacji osób wewnętrznie przesiedlonych. W swojej działalności Siczesławska „Proświta” opracowuje projekty edukacyjne i inicjatywy, zapewnia wsparcie psychologiczne i kulturalne osobom wewnętrznie przesiedlonym”. Serhij Tiutiunnyk podkreślił również rolę władz i zasobów dla inicjatyw społecznych we wspieraniu osób wewnętrznie przesiedlonych. Uczestnicy wydarzenia omówili różne aspekty współpracy między społecznościami, organizacjami pozarządowymi i władzami, które sprzyjają rozwojowi ukraińskiego społeczeństwa i wzmocnieniu wspólnot. Wydarzenie przebiegło w przyjaznej atmosferze, a jego uczestnicy dowiedzieli się więcej o ważności socjalizacji i adaptacji osób wewnętrznie przesiedlonych. Siczesławska „Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Szewczenko łączy Ukrainę”

Poranek podarował sumczanom zdumiewająco błękitne niebo i jasne słońce! Po ponurych dniach i deszczach cieszysz się nim szczególnie! Hanna Petrenko, zdjęcia Fedir Naumko O dziesiątej rano w sumskim skwerze, przy pomniku Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, zgromadzili się ludzie. Wśród nich: inicjator zgromadzenia, zastępca naczelnika Państwowej Inspekcji Ekologicznej w obwodzie sumskim Ołeksandr Mychajłowycz Uwarow, zastępca dyrektora Komunalnego Przedsiębiorstwa „Zelenibud” Andrij Ołeksandrowycz Matros oraz przewodniczący Sumskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” Ołeksij Hryhorowycz Szewczenko, a wraz z nimi aktywiści – miłośnicy przyrody z tych organizacji. O. M. Uwarow przypomniał obecnym o pięknej tradycji, która w ostatnich latach pojawiła się na Ukrainie i od kilku lat jest realizowana pod egidą Państwowej Inspekcji Ekologicznej i nosi nazwę „Szewczenko łączy Ukrainę”. Odbywa się ona wszędzie, z wyjątkiem Krymu i terytoriów okupowanych. W tym roku rada miejska wyszła naprzeciw entuzjastom i pozwoliła posadzić dębiki w skwerze przy pomniku T. Szewczenki. Sadzonki nadeszły przez „Nową Pocztą” z wsi Budyszcze w rejonie zwenihorodzkim obwodu czerkaskiego, gdzie rośnie „dąb Szewczenki”. Pod tym dębem, nieopodal dawnej siedziby dziedzica Engelhardta, młody Taras, będąc chłopcem na posługach, lubił malować i, według legendy, chował rysunki w jego dziupli. Sadzonki (żołędzie) zebrano i zasadzono w szkółce Zwenihorodzkiego Leśnictwa. Łącznie zamówiono 33 sadzonki. Po 11 wysłano jeszcze do miast Ochtyrka i Trostianec. Już nie pamiętam, kiedy tak radośnie i tak zgodnie pracowało się z ludźmi, wśród których, oprócz własnych proświtian, byli też ludzie z innych organizacji. Trzeba było widzieć, z jaką miłością sadzono każdy dębik, jak obkładano dołki zielonym wiankiem z darni. Nie wytrzymałam i poprosiłam, by samej posadzić swój dębik; doły, prawda, wykopali mężczyźni. Starannie obgrodzono każde drzewko i zawiązano wstążki... A ponieważ nasza „Proświta” jest tuż obok, uzgodniliśmy z obecnymi, że bierzemy opiekę nad sadzonkami, będziemy je pielęgnować i podlewać... Rośnijcie, dębiki, pnijcie się w górę jak jeden z symboli Ukrainy – siły, niezłomności, mocy i stałości naszego narodu!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Największa lekcja na świecie”

W Dnieprze odbyła się konferencja międzynarodowej organizacji młodzieżowej AIESEC, poświęcona projektowi dla młodzieży „Największa lekcja na świecie”. Jest to inicjatywa młodzieżowa, stworzona przez Project Everyone i UNICEF w celu zainspirowania młodzieży i dzieci do pozytywnych zmian na świecie. W ramach konferencji odbyło się spotkanie ze specjalnym gościem – przewodniczącym Siczesławskiej „Proświty” Serhijem Tiutiunnykiem. Pan Serhij podzielił się doświadczeniem pracy z osobami wewnętrznie przesiedlonymi (WPO) i opowiedział o współpracy w tej dziedzinie gmin i organizacji pozarządowych. Serhij Tiutiunnyk zaznaczył: „Współpra-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Do uwagi czytelników „Słowa Proświty”!

Przeglądać i pobierać wszystkie tegoroczne numery gazety „Słowo Proświty” w formacie PDF można w Wikimedia Commons pod linkiem: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Slovo_Prosvity,_2023 Przejść do archiwum PDF z poprzednich lat można, korzystając ze specjalnego szablonu nawigacyjnego, który znajduje się nad plikami w kategorii Wikimedia Commons. Trafić do archiwum „SP” w Wikimedia Commons można również ze strony „Słowa Proświty” w Wikipedii. Link do niego znajduje się w szablonie informacyjnym w prawej części strony. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Halyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn