Z nadchodzącymi Świętami Wielkanocnymi serdecznie pozdrawiamy wszystkich prenumeratorów, przyjaciół i sympatyków naszego proświtiańskiego czasopisma, którzy swoimi czynami wspierają słowo ukraińskie. Szczerze dziękujemy czytelnikom tygodnika z odzyskanych i frontowych terytoriów, którzy żyją pod ostrzałem rosjan, a mimo to nie tracą optymizmu i wykupili prenumeratę „Słowa Proświty” na cały rok. A proświtianin Oleg Matiuk z Mikołajowa z własnych środków wykupił ulubioną gazetę dla biblioteki nr 18! I są też naśladowcy jego dobrego dzieła. Dziękujemy naszym wysokoprofesjonalnym i bezinteresownym autorom – wasze słowo jest naprawdę bezcenne! Redakcja wysoko ceni finansowe wsparcie przyjaciół czasopisma. Wśród nich m.in. mecenas Mychajło Kuczirka, wyróżniony proświtiańskim medalem „Budowniczy Ukrainy”, zasłużony prawnik Ukrainy Mykoła Holomsza, profesor Wasyl Łyzaniczuk, pisarz Dmytro Czystiak, proświtianie Olena Feszczenko, Andrij Bondarczuk, Jurij Martynowski, Anatolij Oryszczenko i inni. Nasza wielka wdzięczność dla Charytatywnego Funduszu „MHP – Gromadzie”, który wspiera inicjatywy w sferze kultury. Jesteśmy dumni z takich Ukraińców, jak Ołeksij Czerniachiwski, który co miesiąc przelewa tysiąc hrywien na Siły Zbrojne Ukrainy i tysiąc na „Słowo Proświty”! I nie jest jedyny! W trudnych czasach nasz zespół wsparli Wira Bodnaruk, Bohdan Bodnaruk wraz z aktywem Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chicago (USA), dziękujemy! Wierzymy w nasze wspólne przyszłe zwycięstwo. Jak Chrystus zmartwychwstał – zmartwychwstanie Ukraina!
Tłumaczenie maszynowe
We wszystkich trudnych dla Ukraińców czasach, przeważnie bezpaństwowych, kultura narodowa, oświata i pedagogika budziły Naród, kładąc w jego świadomości ducha godności, wolności, wolnomyślicielstwa i państwowości. „Przednie” szeregi nastawiały ukraińskość, zwłaszcza młodzież, na wytyczanie dróg do prawdy i wolności. 140 lat temu (1884) M. Drahomanow w programie „Wolnych Związków” wzywa Ukraińców do dokonania „zwrotu narodu ukraińskiego do rodziny narodów kulturalnych, do źródeł kultury europejskiej”. A co najważniejsze – „żyć na swojej ziemi, według własnej woli”. I. Franko pisał, że „ciągnął za uszy” ukraińską młodzież do zapoznawania się z wysoką kulturą, językami światowymi i życiem politycznym. Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Na szczęście taka młodzież jako obiecujący czynnik naszej przyszłości już wyrosła. Jest ona – przy szkolnej ławce i na froncie… Jednym z godnych przykładów, o którym dowiedziałem się na uniwersyteckim forum naukowo-artystycznym, jest to, że Liceum nr 5 „Oriana” w Czerniowcach przekazało dla Sił Zbrojnych Ukrainy 26 bezzałogowców. Każda klasa – po jednym dronie, zbierając w krótkim czasie prawie 450 tysięcy hrywien. „Tam, na froncie, są nasi najbliżsi – mówi dyrektorka liceum, proświcianka Hałyna Abramjuk. – Zwycięstwo jest priorytetem, bo nie ma większego dobra, niż pomaganie swojej armii w czasie wojny”. Cześć takim Pedagogom, uczniom i rodzicom! Właśnie ten naturalny związek wartości słowa i czynu, narodowego i ogólnoludzkiego, wyznawany przez Naród Ukraiński, jego wybitnych synów, widocznie i niewidocznie był obecny niedawno na Międzynarodowym sympozjum w Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym im. J. Fedkowycza „Sztuka jako marka kulturalno-oświatowa: problemy i priorytety rozwoju”. To pierwsze wydarzenie tej rangi, poświęcone członkostwu Ukrainy w UNESCO. Znaczącym miejsce przeprowadzenia staje się jeszcze dlatego, że Uniwersytet w Czerniowcach – to jeden z siedmiu uniwersytetów świata, uznanych za zabytek kulturowo-historyczny rangi planetarnej. Wartością tej unikalnej placówki jest również to, że jest ona związana z życiową twórczością dwóch wybitnych działaczy, myślicieli i twórców epoki – Jewhena Hakmana i Josefa Hlávki. Ukrainiec i Czech, których imiona ukwieciły wieniec kultur narodowej i europejskiej. Pierwszy, urodzony w biednej chłopskiej rodzinie (1793 r.) w Wasłowcach pod Czerniowcami, otrzymawszy błyskotliwe wykształcenie na wydziale teologicznym Uniwersytetu Wiedeńskiego, jeszcze w latach studenckich został domowym nauczycielem cesarza Franciszka, wychowując jego syna – przyszłego cesarza austriackiego. Jednak nie za to, oczywiście, warto pamiętać i czcić tego fenomenalnie pracowitego i obdarzonego talentem ukraińskiego młodzieńca, a za to, że wkrótce, stawszy się pierwszym Ukraińcem-archierejem, stając na czele biskupstwa bukowińskiego, znacznie zwiększył liczbę parafii narodowych, rozszerzając użycie języka ukraińskiego. Nie mniej znaczącym był również ten jego czyn, że władyka stał się inicjatorem i organizatorem stworzenia pierwszej na Bukowinie ukraińskiej organizacji „Ruska Besida” (na wzór „Proświty” we Lwowie) na początku 1869 r. Tworzenie Bukowińskiej Rusi stało się sensem jego życia. I trzecia jego duchowa wartość – dominujące marzenie o założeniu europejskiego uniwersytetu w Czerniowcach. Z tą wizją przekonująco występował jako poseł w parlamencie austriackim, zapewniając, że będzie finansował z Funduszu Bukowińskiego nie tylko wydział teologiczny, ale i inne, świeckie wydziały. Uniwersytet – to renesans zrealizowanej idei wielkiego ukraińskiego Oświeciciela, którą wcielił w życie swoim artystycznym talentem architekta wielki Hlávka, realizując swoje unikalne dzieło w wieku 29 lat(!), stając się później najgodniejszym mecenasem, założycielem i pierwszym prezesem słynnej Czeskiej Akademii Nauk i Sztuk. Do dziś Europę od Pragi po Wiedeń i Czerniowce zdobią majestatyczne budowle (około 150 znaczących projektów) tego wysoce szanowanego Czecha, który pozostawił w spadku jeszcze etyczną zasadę przyszłym pokoleniom – „bądźcie twórcami, a nie niszczycielami”. Pamiętam szczęśliwe czasy studiów na wydziale historycznym, kiedy niemal codziennie „spotykałem się” z pomnikiem wybitnego Archirzeźbiarza, który jakoś filozoficznie i zza horyzontu spoglądał na nasze ziemskie młodzieńcze codzienności w pięknym parku uniwersyteckim, naturalnie wpisany w ten błogosławiony bizantyjsko-romański (ukraiński!) cud. Wtedy nie tylko młodzieńcze zapały niwelowały znaczenie i rolę tych gigantów w naszej historii, przede wszystkim była inna przyczyna: ówczesny reżim polityczny moskiewskiej radziecczyzny, stając się nieprzejezdnym zatorom dla odrodzenia naszej pamięci narodowej. Dla studentów w szczególnym zapomnieniu miał pozostawać właśnie Hakman, ponieważ ukraińskie oświecicielstwo, które kształtowało świadomość narodową, zawsze wrogo postrzegane było jako Kontynuacja na str. 2 NATALIA KUCZER IRYNA HOŁOWAJ
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Kultura Bytu, której nie da się zabić!», s. 1
Dokończenie. Pocz. na str. 1 zarówno przez moskiewską RKP, jak i kremlowski despotyczny reżim. Dlatego też ponowne „odkrycie” przez partyjną nomenklaturę relikwii Władyki jesienią 1976 roku w Czerniowieckiej cerkwi Świętego Ducha było niczym innym, jak ostateczną próbą zniszczenia pamięci narodowej. Po długich perypetiach E. Hakman w czasach Niepodległości w końcu powraca „do domu”, do kultury narodowej, póki co jeszcze niekanonizowany, stając się moralną wizytówką Bukowińskiego kraju, uniwersytetu, który obecnie pełni (według J. Komeńskiego) funkcję „warsztatu ludzi”, tworząc obywatelskość, patriotyczność, ukraińskość. Z takim nastawieniem wartościującym rozpoczynała się dla mnie kulturalno-artystyczna i naukowo-teoretyczna część tego międzynarodowego wydarzenia, gdzie teoretyczne i praktyczne aspekty wysokiego dorobku narodowego syntetyzowały się z osiągnięciami kultur europejskich, jakby naśladując wartościową „kaligrafię” słynnej kapeli O. Koszycia czy nie mniej słynne tournée po Ameryce (95 lat temu) Salomei Kruszelnickiej, która do swojego repertuaru wysokiej „mody” światowej klasyki zawsze wplatała szczytowe osiągnięcia narodowej kultury muzyczno-pieśniarskiej, przypominając światu o niepowtarzalności ukraińskiej pieśni ludowej, sławiąc i inspirując ukraińskość wykonaniem majestatycznych duchowych hymnów: szewczenkowskiego „Testamentu”, „Modlitwy za Ukrainę”, „Jeszcze nie zginęła Ukraina…”. Takie skojarzenia nastrajają na szczególne uświadomienie, że bogactwa narodów i ludów kryją się daleko nie tylko w ilościach wytopionego żeliwa, zebranej pszenicy, ściętego lasu czy skalach eksploatacji złóż i zasobów naturalnych. Nie. Zawierają się one przede wszystkim w ludziach, kapitale ludzkim, w porządnych szkołach i przedszkolach, bibliotekach i uniwersytetach, teatrach, muzeach i konserwatoriach, laboratoriach naukowych i audytoriach twórczych. Bo tak naprawdę można zabić cywilizację, a kultura jest nieśmiertelna, gdyż jest ona sercem człowieka i miłością do człowieka. Tylko kultura jest zdolna ożywić wszystkie 9 głównych ludzkich uczuć, uruchomić wszystkie 9 muz, a nawet 10. platońską (Safonę – sprawczynię „Domu muz” w świątyni Afrodyty), „uczłowieczyć” człowieka. Rzeczywiście, dzisiejszy świat, który przewyższył swoim okrucieństwem i wandalizmem wiele poprzednich epok i cywilizacji, potrzebuje nie po prostu oświeconej ludzkości w kontekście technologicznym, informacyjnym, innowacyjnym, ale także duchowego, kulturowego, etycznego czynu. Aksjomat, który swego czasu opisywał wielki W. Suchomłynski, twierdząc, że „najstraszniej jest, gdy następuje pustka duszy przy braku duchowej istoty, bez której nie ma ludzkiej osobowości, nie ma poczucia honoru i godności”. Nie ma Człowieka. Miał, najwyraźniej, rację znany filozof E. Renan, kiedy czytając na Sorbonie (1882 r.) wykład na temat: „Czym jest naród?”, oświadczył, że naród to nie po prostu wspólny język, wspólna religia czy wspólne interesy ekonomiczne. „Naród, przede wszystkim, – to duchowa zasada”. To rezultat ofiar i wyrzeczeń, bo kochamy zgodnie z ofiarnością, na którą się zgodziliśmy. To właśnie to najwyższe zmysłowe, to skoworodowskie „niewidzialne”, które współodczuwałem w majestatycznych salach uniwersyteckich przez dwa dni, poznając bardziej sercem i emocją, aniżeli logiką, będąc współuczestnikiem tego etyczno-estetycznego widowiska. Wydaje się, że tutaj kipiała ta szczytowa wartość znanej „piramidy Maslowa”, która w postrzeganiu świata przez Renana brzmiałaby tak: „umiera się (żyje się) za to, w co się wierzy, a nie za to, co się wie”. Rzeczywiście, każde wyjście muz, poczynając od prezentacji autorskich i ludowych kołysanek, które niezwykłą energią kształtują w dziecku miłość do ludzi, miłość do rodzinnej ziemi, narodu, Ukrainy, aż po prezentacyjno-poznawcze aspekty tematyczne naukowców i artystów, takich jak: muzyka i wojna, wojna i obraz artystyczny, Kultura i Wojownik – wyraźnie nakreślały współbrzmienie narodowej Sztuki i Czasu. Dlatego dla mnie nie było to po prostu sympozjum UNESCO, a coś bardziej znaczącego i symbolicznego. To – Dzwon Czasu! Wysokoetyczny, estetyczny, głęboko patriotyczny czyn –
od ucznia i studenta, aż po artystę i profesora, połączonych wspólnym duchowym mianownikiem: “Swoją Ukrainę kochajcie!”. Dlatego bardzo naturalna jest reakcja na to, co działo się 24-25 kwietnia w salach Szewczenkowskiej i Marmurowej. Vivat Academia! Vivant professores! Cześć Uniwersytetowi Czerniowieckiemu! Chwała Wojownikom ZSU, którzy bronią Państwowości, Tożsamości, Kultury Narodowej, dowodząc w boju, że Kultury Narodu zabić nie można. Chociaż wojna kontynuuje swoje czarne dzieło. Na dzisiaj ordyńska zgraja z moskowii już ukradła, zrujnowała, zniszczyła ponad 1 milion obiektów muzealnych i artefaktów. Zbrodnia przeciwko dziedzictwu kulturowemu – to ludobójstwo przeciwko narodowi ukraińskiemu. Pozbawić Ukraińców dorobku duchowego oznacza wywłaszczyć ich z narodowej Duszy i Pamięci. Bo prawdziwa kultura wypełnia znacznie ważniejszą i obszerniejszą misję, aniżeli po prostu estetyzuje i wywyższa ludzką istotę wysoką emocją, tworząc piękno. Wszak poza nią trudno wyobrazić sobie Osobowość, Naród, obdarzonych darem wolności i duchowej suwerenności. Jednak obecnie ta misja trafiła w żarna innych przejawów “cywilizacyjności” – despotyzmu, autokracji, tyranii, dyktatury… Te ostatnie (jako reżimy polityczne), jeśli nawet przyjmowały(-ją) kulturę, to zawsze “po swojemu”, traktując ją jedynie jako narzędzie, swoistą “miękką siłę” dla formowania “zamkniętego społeczeństwa”, czy też wydeptują drogę do jego powrotu, kiedy stadność, strach przed zmianami, uległość oraz nieodpowiedzialność nabierają wagi ustalonego “ideału” i normy behawioralnej. Milczący niewolnik jest obecnie najlepszym podarunkiem moskiewskiej satrapii, która śpi i widzi ludność poddaną, zaćmioną ślepotą obskurantyzmu w stosunku do wykształcenia i kulturalności, wolności i pokoju. Wszystkie biedy i nieszczęścia, tragedie wojen i realnych zagrożeń dla ludzkiego (jak i przyrody) życia w pełni zależą od kulturalności cywilizacji, niezależnie od epok, czasu i przestrzeni. Tak się stało, że dawno temu “na bagna” przyszła nie cywilizacja, a barbaryzacja, która odczłowiecza świat. Po raz kolejny warto wspomnieć W. Łypynskiego – wybitnego działacza ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego i myśli społeczno-filozoficznej, który wiek temu podkreślał, że cywilizacje Rzymu i Babilonu zginęły właśnie dlatego, że “zgubiły” moralność, kulturę, zachwyciwszy się fetyszem zysku, materialnego, zadowalając się grabieżami i widowiskami. Ci, którzy próbują wyznawać takie “wartości”, wszedłszy na tę błędną drogę, wcześniej czy nieco później, ale doszli (dojdą!) do swojego całkowitego rozkładu i zniszczenia. Takim nieubłaganym jest prawo przyrody, chociaż póki co tacy nieludzie wegetują w swoim wstrętnym wegetowaniu, wyrządzając ludzkości często niepowetowane szkody, siejąc smutek, ofiary, ruinę. Podobne państwowe zniekształcenia próbują niekiedy w swojej działalności przejawiać formalne oznaki “postępu”, zaczynając, powiedzmy, od baletu, a kończąc na kosmosie. Ale “lakmus” historii poświadcza inną prawdziwą ocenę takiego “postępu”. Zazwyczaj jest on dwulicowy. Z jednej strony technika, unikalne odkrycia i technologie, statki, komputery, medycyna, jakość życia, z drugiej – broń, wojny, terroryzm, ludobójstwo, doskonałe mechanizmy ludobójstwa, niszczenie życia społeczeństwa i przyrody. Dlaczego?! Bo tutaj wolność zastępowana jest niewolą, ludzka indywidualność traci ducha krytycznego, humanistyczne myślenie i działanie, dając pierwszeństwo w postrzeganiu wewnętrznego i zewnętrznego świata narzucanym z zewnątrz zakazom, rozkazom i normom behawioralnym, przestając przeciwstawiać się dyktatowi, który narzuca swoje oceny i zasady wyboru w kwestii zła i dobra. Jeśli oceniać według obecnych realiów istotę “wielkiej kultury” moskowii, to oczywiste jest, że ona (od puszkichów do dostojewskich, razem z sołżenicynami i michałkowami) wiecznie służyła imperialności, wyższości nad “innymi”, ludobójstwu, osiągnąwszy szczyty cynizmu, kiedy rozczochrany naród na bagnach samodzielnie, często nawet bez przymusu, odmawiał własnej godności, indywidualnej wolności, osobistego zdania i stanowiska, ponieważ, jak pisał europejski filozof K. Popper, takie narody, jednostki (upodobnione do moskali), “walczą przede wszystkim o to, aby zlikwidować kulturę wolności”. Zamiast suwerenności i woli woleliby być posłuszni, być “szczęśliwymi” w swoim ciemnym imperium zła, ciesząc się stanem nieodpowiedzialności i niesubiektywności, całkowicie oddawszy się na pastwę ślepym i odczłowieczonym siłom fanatyków. Jednak bieda nie w tym, że właśnie taki bezbrzeżny jest wybór tego moskiewskiego narodu, a w tym, że taki model istnienia (wegetowania) on już od wieków próbuje narzucić innym. Nie mniej zgubnym dla nich i tragicznym dla reszty świata jest także to, że oni fanatycznie, ślepo czy “świadomie” kontynuują wiarę w słuszność swoich błędnych teorii i “wartości”, nie uświadomiwszy sobie, że dla pełnowartościowego życia “musi istnieć wolność, która pozwoliłaby ludziom poddawać w wątpliwość zasadność wszystkich teorii”. Musi być także wolność słowa, krytyka, jako realizator wolności, bez której niemożliwy jest ani wzrost w dziedzinie nauki, edukacji, wychowania narodu, ani pokój i bezpieczeństwo, ani dobre życie społeczne. Poza fundamentami postępu obecnie (jak i wcześniej) wegetuje zbroczona krwią rosja. Ona (rosja) dlatego właśnie stała się globalnym wyzwaniem i zagrożeniem dla ludzkości, a przede wszystkim dla Ukrainy, że wartości wolności, człowieka kulturalnego tak i nie stały się decydującymi czynnikami zasady “odpowiedzialności za wszystko, co żyje”, uniemożliwiwszy jej (moskowii) zrozumienie dobra i zła.
Trudno nawet łudzić się iluzją, że naród z tak zakorzenioną mentalnością nienawistnika wobec wolności i wobec „innego”, który już dawno na podświadomym poziomie przyzwyczaił się „samodoskonalić” w swoich fobiach, jest jeszcze zdolny jakoś w jednej chwili zmienić się na lepsze, nawet jeśli jego państwo „pozbawi się głowy” tego czy innego despoty-tyrana, powiedzmy, Putina. Oczywiście ewolucja ta będzie miała charakter długotrwały i przewlekły. Ponieważ cała ich odwieczna ordyńska tradycja jest nastawiona na dehumanizację zarówno własnej, jak i cudzej przestrzeni życiowej. Ich edukacja, kultura, informacja przekształciły się w zuchwałą i cyniczną propagandę nietolerancji, wrogości, raszystowskiego prania mózgów. Wymownie świadczy o tym obecna „działalność” stworzonych przez nią szkół i placówek kulturalnych w Donbasie, na Krymie i innych tymczasowo okupowanych terytoriach, których przeznaczeniem jest całkowita zmiana samoidentyfikacji ukraińskich dzieci i młodzieży w ramach polityki ludobójstwa, kiedy „ruski mir” jest wpychany pod groźbą śmierci wszystkim żyjącym Ukraińcom. Współcześni kremlowscy czarnosotniowcy poszli znacznie dalej od swoich krwawych poprzedników zarówno w kwestii „teorii”, jak i „praktyki”. Oto jak formułował koncepcję ukrainobójstwa główny światowy zbrodniarz Putin w przededniu pełnoskalowej agresji 24 lutego 2022 roku: „Z punktu widzenia historycznego losu Rosji leninowskie zasady budowy państwa okazały się nie po prostu błędem, to było, jak to mówią, o wiele gorzej niż błąd”. Wszystko to oznaczało(-e) jedno: w chorobliwej putinowskiej (moskiewsko-raszystowskiej) wyobraźni nie ma prawa do samodzielnego bytu ani Ukraina, ani naród ukraiński. Taki w rzeczywistości jest charakter najstraszniejszej wojny XXI wieku, rozpętanej przez krwiożerczą Moskowię przeciwko Ukrainie. I chociaż wszyscy my, Ukraińcy, jesteśmy świadomi tego, że nasz los jest w rękach ukraińskiego wojownika – tej najwyższej wartości narodu, musimy także uznać, że zwycięstwo, jak i przyszłość, należy wywalczyć we wszystkich dziedzinach życia. Cerkiew, kultura, język, edukacja, historia, pamięć narodowa, informacja, jak również polityka i gospodarka, zobowiązane są być tym fundamentalnym oparciem, które będzie krzewić i wzmacniać naszą państwowość i tworzenie narodu. Bo duchowość jest taką samą bronią, która w dodatku do militarnej umożliwi zwycięstwo naszej siły. W czasach, gdy tworzyły się narody i państwa, ich przywódcy i budziciele twierdzili, że tak ważne cechy narodu, jak terytorium, język, kultura, religia, głos historii i krwi, jeszcze nie wyczerpują w pełni jego istoty, bo przynależność do narodu to sprawa „poczucia i woli”. Zatem najistotniejszą cechą siły narodu jest świadomość narodowa! Ona właśnie pielęgnowana jest wyżej nakreślonymi wartościami. Poza nimi świadomość jest skorupą bez jądra. W tym ukraińska filozofia światopoglądowa zawsze współbrzmiała z europejskimi i ogólnoludzkimi cnotami. Jeśli znany uczony Ołeksandr Potebnia uważał język ojczysty za główny element narodu, jego najpełniejsze odbicie, to i Szwed R. Kjellén twierdził analogiczną prawdę, że „nacjeogeneza osiąga szczyt wtedy, gdy naród wytwarza swój język literacki. Przecież odrodzenie uśpionych narodów zaczyna się od pielęgnowania języka ojczystego. Język to cały naród”. Tak, Ukraińcy wiekami wywalczyli i stworzyli swój piękny język ukraiński. Jednak pozostał dla obecnych pokoleń istotny niespłacony dług – pokonać „rusnię”. Na zawsze! A dlatego wspólny główny mianownik ukraińskości musi być założony we wszystkie życiodajne pory społeczeństwa. Żeby pokonać nie tylko antyludzką ideologemę „ruskiego miru”, ale i wycisnąć z planety Ziemia najbardziej zdziczałe raszystowskie imperium – eresję moskali. I niech wielki testament Szewczenki w tych fatalnych czasach będzie z nami! „Walczcie – zwyciężajcie! Bóg wam pomaga!” Georgij FILIPCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij KOWALCZUK, uczestnik walki o Niepodległość Ukrainy
Przez ostatnie półtora wieku świat i polityczna moralność stosunków międzynarodowych zmieniły się gruntownie. Wszystkie imperia, oprócz moskiewskiego, rozpadły się. Dawne kolonie uzyskały niepodległość państwową. Chociaż obecne granice między niektórymi krajami, w szczególności afrykańskimi, nie zawsze im odpowiadają (ziemie niektórych plemion są podzielone między sąsiednie państwa), to nie wywołuje to konfliktów zbrojnych między nimi. Wojny i grabież jako sposób rozwiązywania sporów międzynarodowych, w tym terytorialnych, są potępiane przez prawo międzynarodowe i organizacje bezpieczeństwa. Dlatego demokratyczne, miłujące pokój państwa powinny zatrzymać (politycznie, dyplomatycznie, ekonomicznie, technologicznie, wojskowo) moskiewskie neoimperium na jego drodze do siłowego odzyskania terytoriów utraconych po 1991 roku. Zapobiec ostatecznemu przekształceniu go w światowego bandytę i terrorystę, w jedno z centrów globalnego zła. Trzeba na zawsze położyć kres jego agresywnej polityce zagranicznej i zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych ukarać za popełnione na Ukrainie zbrodnie przeciwko pokojowi i ludzkości, za ludobójstwo i zamiar podważenia globalnego porządku prawnego. Bezczynność międzynarodowych organizacji bezpieczeństwa, jak i ich pobłażanie najeźdźcy, bezsensowne próby uspokojenia agresora – są nie do przyjęcia. Dalsze pobłażanie zbrodniom Moskowii przeciwko Ukrainie – jest niedopuszczalne. Krótkowzroczna polityka niektórych wielkich krajów, skierowana na zaspokajanie imperialnych apetytów Kremla, może doprowadzić do tragedii jeszcze większych rozmiarów. Jesteśmy pewni, że obecną wojnę przeciwko Ukrainie Moskowia niechybnie przegra – politycznie, strategicznie, ideologicznie, dyplomatycznie. Tak jak już przegrała wizerunkowo. W żadnym wypadku kremlowscy niedouczkowie nie osiągną zbrodniczych celów bandyckiej “spec-
Vadym PEPA, laureat nagród literacko-artystycznych imienia I. S. Neczuja-Łewyckiego oraz imienia Ołesia Honczara, Fundacji Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu imienia Wolanyków-Schwabinskich (USA)
Starożytnym Grekom w mądrości nie można odmówić. Po co więc założyli jeszcze przed naszą erą w mieście Olimpia tak zwane Igrzyska Olimpijskie? Chyba dla zachowania rodzaju ludzkiego. A do tego przepowiedzieli, że podczas Igrzysk Olimpijskich powinien panować pokój. Nikt nie śmie wojować. Uświęcili elecherię – “olimpijski rozejm”. Rywalizowali w pięcioboju – skoki, rzuty dyskiem i oszczepem, zapasy, walki na pięści. A co warte są wyścigi rydwanów? Na nieszczęście, władzę i wpływy w Grecji zdobyli Rzymianie. Cesarz Teodozjusz I, oczywiście Wielki (im większe nieszczęście wyrządził ziemianom, tym więcej sławosłowia, że Wielki. – V. P.). W 393 roku ogłosił, że wszystkie kulty pogańskie i obrzędy zostaną zlikwidowane. Jego następca Teodozjusz II nakazał zniszczyć wszystkie, bez żadnego wyjątku, pogańskie greckie pomniki. Powrócił język, by wydać rozkaz spalenia antycznej skarbnicy wiedzy – słynnej Biblioteki Aleksandryjskiej. Ale mniejsza z tym, żywotne Starożytne Antyczne zmartwychwstało. 2024
W 1904 roku Moskowia przegrała wojnę z Japonią. Jednym ze skutków haniebnej porażki gigantycznego pod względem powierzchni imperium z małym wyspiarskim dalekowschodnim krajem stała się rewolucja, która wybuchła w styczniu 1905 r. W celu samozachowania przerażony caryzm poszedł na wielkie ustępstwa polityczne wobec postępowych kręgów społeczeństwa, w szczególności ukraińskich sił patriotycznych. Utworzono Dumę Państwową jako przedstawicielski organ władzy. Wprowadzono niektóre swobody demokratyczne: słowa, druku, dozwolono wielopartyjność. Osłabiono kulturowo-humanitarną presję szowinistycznego imperialnego centrum na Ukrainę, anulowano dzikie akty o zakazie używania języka ukraińskiego w sferze publicznej. Prymitywni, mało wykształceni putinowscy propagandyści w brudnych potokach kłamstw, które płyną z ich śmierdzących gardeł, nigdy nie wspominają dwóch znanych historyków minionego stulecia – akademików, marksistów Tarlego i Pokrowskiego. Ten ostatni, nawiasem mówiąc, bolszewik, przyjaciel Lenina. Wydarzenia historyczne obaj analizowali z punktu widzenia teorii walki klas, a nie z pozycji wielkomocarstwowego moskiewskiego szowinizmu, jak to robili historycy stalinowscy. Tarle w opisach wojny Napoleona przeciwko Moskowii słusznie twierdził, że byłoby dobrze, gdyby Bonaparte w 1812 r. rozgromił zacofany dziki kraj. Zlikwidował w nim monarchię, haniebne poddaństwo, wprowadził swobody demokratyczne i republikańską formę rządów. Właśnie tak postępował ten francuski dowódca, mąż stanu i wielki reformator we wszystkich zwyciężonych przez siebie państwach. Przez niepowodzenie Francuzów w wojnie przeciwko Moskowii, w niej jeszcze przez ponad stulecie panował carski absolutyzm. Przez brak radykalnych reform pozostawała ona politycznie i ekonomicznie zacofanym, despotycznym, feudalnym krajem. Przez despotyzm władzy w dzikim kraju powstały i działały radykalno-terrorystyczne organizacje. Najbardziej znana, najokrutniejsza, najbardziej krwawa wśród nich była podziemna RSDRP – partia bolszewicka. Historyk M. Pokrowski, którego niektóre prace naukowe w latach 30. zostały zakazane, a on sam doświadczył prześladowań, traktował wydarzenia historyczne z punktu widzenia marksowskiej analizy klasowej. Za prawdziwe heroiczne postacie światowej historii, w tym moskiewskiej, uważał powstańców, dysydentów, wszystkich bojowników przeciwko monarchiczno-despotycznemu ustrojowi. A negatywnymi postaciami, zaprzysięgłymi wrogami ludu pracującego jako twórcy historii nazywał wszystkich moskiewskich carów oraz ich popleczników: ministrów, wojewodów, generałów. W szczególności Suworowa i Kutuzowa. Pierwszy – wierny poplecznik rozwiązłej carycy Katarzyny II – okrutnie stłumił antyfeudalne powstanie Pugaczowa, zbrojne wystąpienie Polaków przeciwko moskiewskiej okupacji, brał udział w wojnie przeciwko republikańskiej Francji w Europie. Drugi, gdyby bronił interesów ludu, a nie carskiej kamaryli, to walczyłby w 1812 r. nie przeciwko armii Napoleona, a razem z Francuzami wystąpiłby przeciwko pańszczyźnianemu imperium. Po zajęciu Petersburga i zniszczeniu w Moskowii caryzmu do władzy mógł dojść republikański rząd, który szybko przeprowadziłby wszystkie polityczne i społeczno-ekonomiczne reformy na wzór francuskich. Przez to, że tak się nie stało, Moskowia jeszcze przez ponad sto lat znajdowała się w stanie głębokiej stagnacji. Zamiast stać się wolną i demokratyczną republiką, zachowała się w niej monarchia absolutna. Przerażona zbrojnym wystąpieniem oficerów-dekabrystów, wzmocniła represje przeciwko inaczej myślącym (przypomnijmy Tarasa Szewczenkę i jego współmyślicieli) i przekształciła się w żandarma Europy.
Przemilczę już te matki, które giną razem z maleństwami i przykrywa je wilgotna ziemia w jednej trumnie. Czyż nie jest celowe nieustanne wytykanie oczu putinowskim bestiom, nie czekając na upublicznienie ogólnych liczb? Zastępczyni sekretarza generalnego ONZ ds. politycznych Rosemary DiCarlo wzywa do otwarcia oczu na niesłychane okropności: „Od lutego 2022 roku w Ukrainie zginęło 10 703 cywilów, w tym 594 dzieci, rannych zostało 20 146 pokojowych mieszkańców, w tym 1316 dzieci”. Przy tym szanowna pani wyraża wątpliwość: „liczba ofiar najprawdopodobniej jest znacznie większa”. Kto policzy bezlitośnie zabite przez szalejących kremlowskich najeźdźców dzieci?.. Jakie są perspektywy zapowiadanego od antyku „olimpijskiego rozejmu”? Lina Kostenko pyta: „Powiedz, po co ludzkości rozum, by świat ten tak zmarnować”? Absolutnie przeciwne rzeczy wyrywają się z nienasyconego gardła kremlowskiego uzurpatora samowładztwa: „Czy jesteśmy gotowi do negocjacji? Tak, jesteśmy gotowi, ale tylko na negocjacje nieoparte na jakichś zachciankach… a oparte na tych realiach, które ukształtowały się, jak w takich przypadkach mówią, na ziemi”. Czyha żarłoczny na zagrabione, okupowane terytoria pradawnej
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
operacji”. Nie zniszczą naszego państwa i jego Sił Zbrojnych, nie zniewolą i nie rzucą ukraińskiego narodu na kolana. W poprzednich stuleciach Kreml wielokrotnie doznawał haniebnych niepowodzeń, druzgocących porażek w agresywnych wojnach przeciwko pokojowym sąsiadom. Moskwę często spotykały katastrofalne rozgromy w rozpoczętych przez nią konfliktach zbrojnych z państwami, nawet mniejszymi pod względem terytorium i liczby ludności, słabszymi ekonomicznie. Z reguły wszystkie porażki tego agresywnego państwa okazywały się pożyteczne dla jego społeczeństwa. Choćby na krótki czas, ale wojenne rozgromy wyprowadzały imperium ze stagnacji, budziły społeczeństwo z letargu. Dawały możliwość kręgom intelektualnym po raz kolejny uświadomić sobie polityczne i gospodarcze zacofanie tego państwa, podłość jego władzy, tępotę całego politycznego kierownictwa. A także moralną i duchową prymitywność ludności. Czasami wojenne porażki Moskwy prowadziły do wstrząsów społeczno-politycznych, sprzyjały przeprowadzaniu reform i liberalizacji reżimu politycznego. Mamy nadzieję, że nie będzie wyjątkiem porażka Kremla w obecnej agresywnej wojnie przeciwko Ukrainie. Oto kilka przykładów z wielu, które potwierdzają powyższe. W 1856 roku Moskwa doznała haniebnej porażki w wojnie krymskiej. Ten krótkotrwały konflikt ujawnił społeczno-polityczne, ekonomiczne, techniczne, wojskowo-strategiczne zacofanie monarchicznego imperium względem państw europejskich. Rezultatem brutalnego rozgromu na Krymie stał się szereg pozytywnych zmian w państwie. Zmarł despotyczny, ograniczony umysłowo car Mikołaj (pierwszy), który siedział na tronie 30 lat. Jego następca przeprowadził szereg reform. Choć połowicznych, ale dawno wyczekiwanych. W szczególności zniesiono haniebne poddaństwo. Nastąpiła niewielka liberalizacja społeczna. rok mimo nieprzejednanych, wojowniczych konfrontacji odważa się ogłosić elecherię – „rozejm olimpijski”. Czy ludzkość jest na to gotowa? Co w głowie kremlowskiego pretendenta do dożywotniego panowania, to u jego poplecznika Miedwiediewa na języku. „Nicztoże sumiaszesia”, odurza ordyński zbór nie świętej Bogurodzicy: „Po wyzwoleniu wszystkich terytoriów Małorosji od band nacjonalistów, którzy głoszą wymyślone przez siebie ukraiństwo, Ruś znów stanie się jednolita, potężna i niezwyciężona, jak tysiąc lat temu... Pójdziemy w następną wyprawę dla odnowienia granic naszej ojczyzny, które, jak wiadomo, nigdzie się nie kończą... Będzie radiacja i zwały. „Mir biez rossii nam nie nużen”. Jak tu nie wspomnieć o olśnieniu jeszcze sprzed nowej ery mądrych Hellenów? Wierzę, bo to absurdalne. Współbrzmi z antycznym także przesłanie przez wieki Williama Szekspira: „Piekło jest puste. Diabły są tutaj!”. Ponad wszystko – ostrzeżenie od Jezusa: „Są ślepi, przewodnikami ślepych, a jeśli ślepy ślepego prowadzi, obaj w dół wpadną”. Oświecić by bezsensowne brednie szaleńczych terrorystów. Sankt Petersburg – zapożyczenie z języka niemieckiego. Moskwa – z bałtyckiej etymologii – błotnista okolica. Kaspij – jak wskazuje starogrecki autor siedemnastoksięgowej „Geografii” Strabon – od Rzymian. Czelabińsk – z baszkirskiego Czelab. Samara – indoirańskie. Omsk – tatarskie. Perm – fińskie. W nazewnictwie rzek odzywa się to, co najdawniejsze. Bajkał – buriackie Bajgał. Lena – ewenkijskie Eljuene – wielka rzeka. Jenisej – ewenkijskie Jonesi. Irtysz – turkijskie. Ob – komi-zyriańskie. Newa – fińskie. Eklezjasta przepowiada: „Nie ma nic nowego pod słońcem. Bywa coś, o czym mówią: „patrz: oto to nowe”; ale to było już w wiekach, które były przed nami”. Miedwiediew zachłystuje się: „Po wyzwoleniu wszystkich terytoriów Małorosji od band nacjonalistów”... Jakie to „bandy nacjonalistów” – niemowlęta i nieletnie dzieci? Dlaczego w wielostradalnej Ukrainie nieustannie nie są nagłaśniane i stale nie są upubliczniane zabite przez kremlowskich okupantów niemowlęta i uczniowie młodszych klas? Z jakiego szatańskiego opętania przemilczane jest bezmiernie bolesne dla matek i babć, które chowają swoje drogie kruszynki? Nie ma żadnych wątpliwości: przegrana Moskwy w obecnej wojnie przeciwko Ukrainie wyjdzie na korzyść całej ludzkości. Ale przede wszystkim ludności samego kraju-agresora. Oczywiście, po haniebnej porażce od Sił Zbrojnych Ukrainy obecna kremlowska szajka zostanie zmieciona siłowo. Nie tylko dlatego, że nie spełniła nadziei tępych obywateli na szybkie zwycięstwo w Ukrainie, nie przez to, że bezsensownie zgubiła prawie pół miliona „daragich rasijan” i straciła ogromną ilość wysokowartościowego sprzętu wojskowego. Przede wszystkim dlatego, że moskiewscy oligarchowie wszystkich narodowości i kolorów nie wybaczą kremlowskim władczym debilom ogromnych strat swoich kapitałów. I całkiem możliwe, że kremlowscy podżegacze zbrodniczej wojny przeciwko Ukrainie, którzy pozostaną przy życiu po przewrocie państwowym, obowiązkowo zostaną pociągnięci do odpowiedzialności karnej. I staną przed sądem. Rozprawy nad zbrodniarzami będą domagać się Moskale. Taki mają charakter – rzucić pod nogi i podeptać niedawnych idoli, tych, których jeszcze wczoraj wychwalali i wynosili do nieba. Mamy nadzieję, że nowi władcy Moskwy, którzy przyjdą po obaleniu putinowskiej kliki, jeśli okażą się ludźmi rozumnymi i adekwatnymi, będą próbowali wszelkimi sposobami zmyć ogromną hańbę z brudnej, krwawej reputacji swojego państwa i z czarnego sumienia zaszczutego moskiewskiego narodu. Pierwszymi ich krokami na drodze do pokoju powinny stać się potępienie kremlowskich agresorów, jak najszybsze zakończenie działań wojennych, wycofanie z Ukrainy za linię międzynarodowo uznanej granicy państwowej zdemoralizowanego wojska najeźdźczego, całkowita deokupacja (wojskowa, polityczna i ideologiczna) zagrabionych i okupowanych terytoriów naszego państwa. Matki-Ziemi ukraińskiego rodu-plemienia. Ponad to. Dopuszcza samozwaniec nawet zniknięcie „rosyjskiego etnosu”. „Będą Moskale i Uralcy”. Niepoczytalna reakcja na to, że 24.02.2023 r. ONZ przyjęła rezolucję o pokoju w Ukrainie i wycofaniu wojsk Federacji Rosyjskiej. Prawie trzy czwarte – 73 procent – 141 ze 193 krajów członkowskich ONZ zagłosowało za sprawiedliwym rozwiązaniem. Wstrzymały się Chiny, Indie, Iran i niedawni satelici – Kirgistan, Kazachstan, Armenia, Tadżykistan... Międzynarodowy Komitet Olimpijski nie dopuścił reprezentacji Federacji Rosyjskiej i Białorusi do udziału w Olimpiadzie-24. Kryteria dopuszczenia wyłoniły ośmiu sportowców z rosyjskimi paszportami i trzech z białoruskimi. Muszą oni podpisać oświadczenia o poparciu Karty Olimpijskiej. Narodowa symbolika dla Federacji Rosyjskiej i Białorusi będzie zakazana. Dotyczy to hymnu, flagi i innych atrybutów. A także sportowców, którzy pozostają na kontrakcie w formacjach wojskowych. Tegoroczna Olimpiada odbędzie się w stolicy Francji – Paryżu. Tam im bliżej do wielkiego święta, tym głośniej brzmią głosy przeciwko obecności na uroczystości Rosjan i Białorusinów. Spełnia się pouczenie z Biblii – Ewangelia według św. Mateusza 23:12: „Kto się wywyższa, będzie poniżony”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
potrzebny na froncie. I to uratowało życie niejednemu towarzyszowi broni. Stanisław przez cały czas był pozytywnie nastawiony, święcie wierzył w zwycięstwo i to udzielało się otoczeniu. Jak w dzieciństwie i młodości, był duszą towarzystwa, duszą żołnierskiego braterstwa. Po drugim zranieniu, z powodu ciężkich obciążeń fizycznych i psychicznych związanych z długotrwałym przebywaniem w piekle wojny, jego zdrowie zaczęło się pogarszać. Ciężko zachorował. Ponad rok stale się leczył. Stanisław zmarł w Kramatorskim Szpitalu Wojskowym 7 lutego 2024 roku. …Wojownik Stanisław marzył o studiach. Chciał wstąpić na wydział dziennikarstwa Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza. Miał poetycką, jasną duszę. Rosja niewinnie odebrała mu życie, a poezje pozostały z nami. W 2015 roku pisał o swoich odczuciach dotyczących wojny: Rozdarte niebo wisiało strzępami, świeciło dziurami, niby gwiazdami. Zgniłymi nićmi, spoconą istotą, ale już nie było, jak wczoraj – potężne. Wojownik – to człowiek wysokiej, wzniosłej duszy. Czy można powiedzieć lepiej o swojej ukochanej, jak powiedział Stanisław: Kochać niebo nad tobą, niby w chmurach utopić się, wodą z nieba znów napić się… z tobą, niby na skraju. (06.06.2017 r.) Albo ...Tam, gdzie noc nam maluje świt, Gdzie gwiezdne bagnety błyszczą. Nie uwierzysz. Lecz wierz, aż nad ranem Ja krzyczałem swoim skrzydłom: “Wstecz!” Czasami wpadał w gorzkie rozmyślania o losie żołnierza: Wczoraj, jak nigdy chciało mi się do domu, dzisiaj chce się być tutaj wiecznie, a jutro stanę się czymś podobnym do trawy pod krzyżem… Widziałem tych, którzy nie dożyli do zwycięstwa. Oni są między nami. I oni wiedzą, że wiosną zarosną trawą… było to, czego nie wiedziałam. Dobrze, że przypomnieli o okolicznościach budowy Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Niemało opowiadano o skutkach katastrofy (prawda, częściej brzmiało słowo “awaria”). Ale z jakiegoś powodu – prawie nic o jej przyczynach. Tylko trochę o pośpiechu w budowie i wadach konstrukcji – również, rzekomo, spowodowanych pośpiechem. Nawet gdzieś wybrzmiało komuno-moskiewskie słówko “niedbalstwo personelu”… A jeszcze tak niedawno dość szeroko mówiło się o interesach Moskwy, jej potrzebie nastraszenia Europy, gdzie pobudowano i dalej zamierzano budować elektrownie jądrowe, – stworzyć negatyw, bo odkryto w ZSRR wielkie złoża gazu i dla sprzedaży go powstała ostra potrzeba nowych rynków… Swój cel Federacja Rosyjska wtedy osiągnęła – i wzbogaciła się niesłychanie… Obecnie w tej wersji jakieś siły – u nas, w Ukrainie! – nie są zainteresowane?.. Po prostu zapomnieli? Czy ktoś przestraszył się logicznych wniosków?.. Larisa MOROZ, profesor
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro NYKYFORIAK. Swój los Stanisław Worobczuk z Wyżenki wybrał sam. Jeszcze w 2014 roku przedstawiciel Wyżnickiego rejonowego komisariatu wojskowego wręczył mu wezwanie. Od tego czasu służył w Siłach Zbrojnych Ukrainy, brał udział w działaniach wojennych na wschodzie Ukrainy. Z tych dziesięciu lat trzy spędził w rezerwie i mieszkał w swojej rodzinnej wsi. O Stanisławie opowiedziała jego kuzynka Iryna Biłowa. Od małego dużo czytał, bo w rodzinie była własna niewielka biblioteczka, a mama zaszczepiła w nim miłość do książek. Cały czas mówiła, że Stanisław będzie sławnym człowiekiem, bo był dociekliwy i bystry. O jego latach szkolnych opowiadają koledzy z klasy i przyjaciele, w sercach których pozostały wspomnienia o nim. To oni zwrócili się do mnie z prośbą, by napisać o Stanisławie. W szczególności Switłana Kłym ze ściskiem w sercu wspomina Stasa: „Był bardzo mądry. Miał skłonności do nauk ścisłych, dobrze znał matematykę, fizykę. Zawsze pomagał kolegom z klasy w nauce, którzy tego potrzebowali. Dobry, serdeczny, współczujący. Jego życie miało potoczyć się inaczej. Bardzo szkoda, że takich, najlepszych ludzi tracimy”. Po ukończeniu szkoły uczył się w Kuckiej szkole zawodowo-technicznej. Zdobył zawód traktorzysty i kierowcy. Po ukończeniu szkoły zawodowej pracował w zakładzie obróbki drewna. W latach 2013–2014 brał aktywny udział w Rewolucji Godności w Kijowie. Na Majdanie z młodych ludzi sformowano sotnie, które pełniły dyżury. Oni ochraniali Majdan. Jemu wraz ze współtowarzyszami przychodziło palić opony, rozbierać bruk, bronić się przed berkutowcami. Po zwycięstwie Rewolucji Godności Stanisław wrócił do Wyżenki. Znowu zaczął pracować w zakładzie obróbki drewna. Kuzynka Iryna mu pomagała, a on – jej, opowiadała, że jednocześnie brat przygotowywał się do udziału w ATO w Donbasie. Rozpoczął służbę w 128. samodzielnym batalionie górsko-szturmowym. Będąc już na pierwszej linii frontu, poprosił dowództwo o urlop, bo ciężko zachorowała mama. Opiekował się nią, organizował leczenie. Ale ona zmarła. Trzy dni po pogrzebie wrócił do swojego batalionu, który był już na pozycjach bojowych w obwodzie donieckim. W 2016 roku otrzymał legitymację uczestnika działań wojennych. W 2016 roku po zakończeniu kontraktu w Siłach Zbrojnych Ukrainy wrócił do rodzinnej Wyżenki i znów zatrudnił się w poprzedniej pracy. W pierwszym dniu pełnoskalowej wojny spakował wszystko, co niezbędne, do plecaka i tego samego dnia wyruszył w strefę działań wojennych w obwodzie kijowskim. Bronił i wyzwalał wraz ze swoim pododdziałem Buczę, Irpień. Właśnie tacy żołnierze z doświadczeniem bojowym byli fundamentem i przykładem dla innych, mniej doświadczonych i młodych obrońców, uczyli ich, pomagali im, chronili ich. Ciężko było w obwodzie sumskim. Ciągłe ostrzały raszystów. Brakowało jedzenia i wody. Rannych trzeba było wynosić przez pola minowe. Ale nasi żołnierze mężnie szli naprzód i wyganiali raszystów z ojczystej ziemi. Na koncie Stanisława jest wielu zniszczonych wrogów. Po wyzwoleniu obwodów kijowskiego, czernihowskiego i sumskiego ich pododdział przerzucono do obwodu charkowskiego. Brał udział w wyzwalaniu wielu miejscowości tego regionu. A dalej 8. samodzielny batalion górsko-szturmowy 10. brygady górsko-szturmowej, w którym służył Stanisław, bił raszystów na kierunku bachmuckim. Pierwsze zranienie i kontuzję otrzymał pod Bachmutem, kiedy trwała zacięta walka. Jego towarzysz broni o pseudonimie „Buk” został ciężko ranny. Stanisław udzielił mu pomocy przedmedycznej. Podczas ewakuacji z pola walki on również został ranny. Obu chłopaków dostarczono do punktu ewakuacji medycznej. Mama uratowanego obrońcy stale dziękowała Stanisławowi i modliła się za niego, żeby pozostał żywy i zdrowy, tak jak jej syn. Leczenie przechodził w Dnieprze, a rehabilitację – w swoim batalionie. Ciężkie drugie zranienie i kontuzję otrzymał podczas zmasowanego ostrzału artyleryjskiego 27 października 2022 roku. Leczył się w Kramatorskim szpitalu wojskowym. Po tym na rehabilitację miał zostać wysłany w obwód lwowski. Ale był patriotycznie zmotywowanym żołnierzem, dlatego pozostał na pozycjach bojowych z towarzyszami broni, bo nie było zastępstwa. Poczucie, że niech nikt nie pomyśli o jakichś moich roszczeniach terytorialnych – i nie tylko dlatego, że ten „rejon” na dzień dzisiejszy, zapewne, doprowadzony jest do stanu skrajnej nędzy. Po prostu w pamięci żyje bardzo wyraziste wspomnienie o tym, jak, jakieś 50 lat temu (może więcej), mój dziadek – stary charkowianin – drwił z tych nikczemnych (bo i na swoich stanowiskach byli nieudolnymi nierobami) urzędników rejonu, którzy domagali się statusu obwodowych, bo wtedy i pensje byłyby wyższe, i inne „możliwości”. Mówił, że naród z nich drwi… Czyżby nikt tego nie pamiętał?! Można by jeszcze pośmiać się z kolejnej bezsensownej telewizyjnej reklamy środka czyszczącego, po której – po przygotowaniu jedzenia „zostają góry brudnych talerzy”. Ale jest trzeci temat – najpoważniejszy, najbardziej bolesny. Przecież związany z Dniem Pamięci o katastrofie czarnobylskiej. Jakby wczoraj to wszystko było… Przejrzałam (dzięki telewizji!) niemało programów. Szczególnie poraziła opowieść o szczegółach raszystowskiej okupacji – to
Tłumaczenie maszynowe
Przeczytałem książkę literaturoznawcy, znanego działacza społeczno-politycznego Ukrainy, zastępcy przewodniczącego Centralnej Rady, akademika, wiceprezesa Ogólnoukraińskiej Akademii Nauk, jednego z założycieli i współpracowników gazety „Rada” Serhija Jefremowa „Dzienniki 1923–1929” (Kijów, 1997. – Gazeta „Rada” – 832 s.). „Władza nie wybaczała mu buty, wyniosłości, nieskrywanego i pełnego odrzucenia reżimu, tej wewnętrznej niezależności, której nie dało się nic zrobić” (s. 30) – czytamy we wstępnym artykule doktor nauk filologicznych Eleonory Sołowej. Aby zainteresować czytelników, zacytuję kilka wypowiedzi Serhija Jefremowa. „Czuję się zupełnie zdruzgotany, słaby. Serce boli. Nic nie mogę robić. Widocznie pora umierać. Bo żyć wśród tej obrzydliwości naprawdę już nie mam siły… Teraźniejszość posępna. Przyszłość – ciemna, ciemna… Oto podsumowanie całego życia” (s. 109). „Daremnie komuniści chwalili się, że rozpoczęto nową erę. Zdaje się, że kończą starą, doprowadzając zniewolenie nawet pracy do ostatniego stopnia” (s. 120). „W Boga nie wierzą, a w diabła wierzą” (s. 122). „Ostatnie wiadomości z komunistycznego zjazdu. Polemika. Obrzucają się nawzajem komplementami i przyprawiają przemówienia tekstami ze św. pisma – dzieł Lenina…” (s. 316). „Nowa fala aresztowań. Zabrano Szczepaniuka, Iw. Czykałenka i wielu innych. Dokąd ich zabierają? I za co i po co?... Najwyraźniej chcą przeprowadzić całą ukraińską inteligencję z tradycjami. Ukrainizacja bez Ukraińców albo, co lepsze, na zgubę Ukraińcom… Najwyraźniej chodzi już o fizyczne wyniszczenie ukraińskości” (s. 768). „Dzienniki” Serhija Jefremowa to kronika ukraińskiego życia lat 20. XX wieku. Należy je czytać po to, aby aktywnie uczestniczyć w umacnianiu państwa ukraińskiego.
Bohdan ZALIŹNIAK, członek NSPU i NSŻU, Lwów
Tłumaczenie maszynowe
Poruszę teraz tylko trzy z tematów, które mnie niepokoją.
1. Artykuł poważnego, cenionego przeze mnie autora A. Topaczewskiego „Zgodnie i wbrew…” (SP nr 16 z 2024 roku) jest ogólnie treściwy i interesujący. Ale jego początek mnie zszokował: „Pierwszym dziełem kina poetyckiego, według definicji krytyków filmowych, były „Cienie zapomnianych przodków” (1964)”. Nie chcąc wszczynać dyskusji, chciałabym tylko zapytać: „Gdzie się znaleźli ci „krytycy filmowi” – tak niewykształceni, że nie znają albo zapomnieli o Ołeksandrze Dowżence – pierwszym na świecie poecie ekranu filmowego?!”.
2. Biełgorod jako stolica obwodu rf – to przecież po prostu śmieszne. (Ciekawe, nawiasem mówiąc, ile tam mieszka ludzi). A czy w tym obwodzie są rejony? – Jakie tam rejony! Przecież jeszcze nie tak dawno był to centrum rejonowe Biełgorodzkiego rejonu – nota bene obwodu charkowskiego. Nie, nie-
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh OŁEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Ktoś go znał jako pisarza, laureata międzynarodowych nagród literackich im. Wasyla Mysyka i im. Jara Sławutycza, ktoś – jako weterana II wojny światowej, ktoś czci go jako honorowego obywatela miasta Chersoń, ktoś jako więźnia politycznego, a ktoś jako członka Proświty. W tym roku skończyłby 100 lat, jednak jesienią 2018 roku pisarz i działacz Proświty Mykoła Ołeksandrowycz Wasyłenko odszedł w zaświaty. Autor tomów poetyckich „Nebołyj klucz” (1990), „Oczna stawka” (1990), „Żmenia doszczu” (1999), „Architektura płanydy” (2004), „Tawrowani zorianyci”, „Tranzyt samocwitiw” (2012), „Katrenowyj teleskop” (2014), „Widłunnia nespokoju” (2017); książek dla dzieci: „Na hori stojała chata” (2001), „Żarysta szabla” (1996), „Klucz wid koroliwstwa” (1997), „Use carstwo – za konia!” (2003); utworów prozatorskich: „Ułamky imperiji” (2002), „Kuraj dla pożezhi” (2007), „Dowha doroha z tunełu” (2009), autor ponad 50 artykułów z zakresu literatury w periodykach i zbiorach literacko-artystycznych – Mykoła Wasyłenko zawsze pozostaje w naszych sercach jako Ukrainiec, który całe swoje życie poświęcił walce o utrwalenie języka ukraińskiego na ziemiach ukraińskich. Być może właśnie za wnikliwą dociekliwość utalentowanego młodego poety, który przeżył klęskę Hołodomoru 1932–1933 lat i nie z książek poznał II wojnę światową, w 1947 roku został uwięziony. Ale odbywszy karę w stalinowskich łagrach, w 1955 roku trzydziestoletni rodak wyszedł na brzeg Dniepru już zahartowany do walki z totalitarnym reżimem. Z „wilczym biletem” wroga ludu udało mu się jednak ukończyć Gorłowskie Technikum Przemysłowe (1960 r.) i kontynuować samokształcenie, aby włączyć do walki wyzwoleńczej nowe młode osobowości. To właśnie niezłomna pryncypialność Mykoły Ołeksandrowycza inspirowała młodych rodaków ze śniadej Tawrii do podążania ramię w ramię pierwocinami odrodzenia ukraińskiej państwowości z tak szacowną osobistością. Zawsze był na pierwszej linii frontu w walce o utrwalenie języka ukraińskiego. Petro HAJWORONSKYJ. U mamy i taty urodził się syn. Dali mu imię zwyczajne, męskie. Tak się stało, że nikt dawno nie pamięta tego imienia, Mykoła Wasyłenko przy biurku pracy we wszystkich dziedzinach społeczeństwa, odrodzenia duchowości narodowej i rozwoju kultury ukraińskiej. Kiedy pod koniec lat 80. XX wieku na Chersońszczyźnie tworzyły się pierwsze komórki Ludowego Ruchu Ukrainy i Towarzystwa Języka Ukraińskiego, które w 1992 roku przekształciło się w Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Mykoła Ołeksandrowycz Wasyłenko był zawsze w wirze wydarzeń. Organizował odczyty szewczenkowskie przy pomniku Wielkiego Kobziarza, swoimi wyrazistymi patriotycznymi utworami rozpalał serca ukraińskiego studenckiego środowiska, które potem stanowiło podstawę patriotycznych formacji „Młodej Proświty”, Służby Społecznej Ukrainy, Chersońskiego Kosza Ukraińskiego Kozactwa, studiów literackich „Kuliszewa krynycia” i „Tawrijśkyj perwocwit”. Z tomikiem poezji Mykoły Wasyłenki „Oczna stawka” patriotycznie nastawiona młodzież się nie rozstawała. Z przyjemnością wspominam nasze poznanie z Mykołą Ołeksandrowyczem podczas wyjazdu do Kijowa w grudniu 1993 roku na obchody 125-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, wtedy też miałem okazję otrzymać w prezencie wspomniany już mały tomik poetycki, który przez długie lata pozostawał kompasem na drodze zachowania etnokodu narodu. Pod koniec lat 90. był jednym z inspiratorów przeprowadzenia konferencji naukowo-praktycznej poświęconej 100. rocznicy urodzin Stepana Bandery, na której dane mi było występować z przemówieniem. Właśnie dzięki niemu zaczęły działać na Chersońszczyźnie Towarzystwo „Memoriał” oraz Związek Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Był jednym z tych rycerzy ukraińskiego ducha, którzy wspierali przywrócenie nabożeństw w Świątyni św. Aleksandry Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego przy ulicy Perekopskiej w Chersoniu. Wiele swoich książek poetyckich i prozatorskich Mykoła Wasyłenko wydał właśnie w Chersońskiej filii Centrum Wydawniczego „Proświta”. Wspominam nasze wspólne wystąpienia na Chersońskim Majdanie w 2004 roku. Kiedy każdego dnia dodawaliśmy rodakom otuchy, by się nie poddawali, a zdołali pokonać korupcyjną hydrę. I mnie, wtedy jeszcze młodemu liderowi obwodowej „Proświty”, miło było czuć wsparcie ze strony zasłużonej artystki Ukrainy Marii Sznajder-Seniuk, znanego ukraińskiego naukowca Iwana Nemczenki i niezłomnego więźnia politycznego, poety Mykoły Wasyłenki. Wspominam jeszcze jeden z momentów podczas wystawy ukraińskich wydawnictw w Moskwie w 2002 roku, kiedy delegacja rządzącej wierchuszki Dumy Państwowej Rosji defilowała obok półek z książkami ukraińskich wydawnictw i jak Władimir Żyrinowski aż podskoczył, jak oparzony, gdy zobaczył na wystawowych półkach CW „Proświta” nową powieść historyczną w trzech częściach Mykoły Wasyłenki „Ułamky imperiji” i w swoim epatującym stylu z okrzykami zapytał: „O ułamkach jakiej Imperii tutaj napisano?”. A ja mu odpowiadam: „O ułamkach imperium Aleksandra Macedońskiego…”. Chociaż przerażenie w oczach rosyjskiego polityka jeszcze majaczyło, jednak agresywnych działań wobec naszej wystawy z jego strony uniknęliśmy, gdyż on, zapewne, też intuicyjnie zrozumiał, z jakim celownikiem „Proświta” Chersońszczyzny prezentuje w Rosji taką książkę. Mykoła Wasyłenko zawsze był celowym i konsekwentnym bojownikiem o odrodzenie prawdy historycznej na terenach Sobornej Ukrainy, co inspirowało także młodych działaczy Proświty. Spowodowało to pojawienie się całego szeregu książek krajoznawczych wśród aktywu obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wspomnijmy choćby dziesięć książek z historii Berysławszczyzny autorstwa Serhija Hejki, czy to książkę Fedora Moroziuka „Kełehejskyj mor”, czy książkę Ołeha Tymkowa „Machnowśkyj ruch na Chersonszczyni”, czy poemat-dramat Wałentyny Naumycz „Błażenna Olha-Ołena”, czy cały szereg poematów dramatycznych Mykoły Bratana: „Tuha”, „Jide batko Machno”, „Machno w Paryżi”, „Szosta zapowid”, „Serdytyj Boh”, „Kolucza nywa” i inne. Mykoła Wasyłenko zawsze udzielał swojego ważkiego wsparcia śmiałym patriotycznym ideom młodzieży.
Po Pomarańczowej Rewolucji w Zarządzie obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zrodził się pomysł zebrania wszystkich utworów poetów Ziemi Chersońskiej, napisanych podczas wydarzeń rewolucyjnych, więc Mykoła Ołeksandrowycz od razu przekazał swoje poezje do druku, czym zainspirował także młodych literatów. Tak rozpoczął swój pochód tematyczny almanach „Głos Ojczyzny”. Na dzień dzisiejszy już pięć wydań wspomnianego almanachu ukazało się drukiem w Chersońskiej filii Centrum Wydawniczego „Proświta”. Poparł on również pomysł kandydata nauk filologicznych, docenta Chersońskiego Uniwersytetu Państwowego, proświcianina Iwana Nemczenki dotyczący utworzenia w 2005 roku swoistej Fundacji Tawryjskiej jako ośrodka badania ukraińskiej diaspory. Pomysł pomocy młodym naukowcom, młodym literatom Ukrainy w realizacji swoich twórczych zamierzeń zjednoczył wokół Mykoły Ołeksandrowycza plejadę filologów-patriotów, którzy do tej pory pracują nad tym, aby w Chersońskiej filii CW „Proświta” nadal ukazywał się drukiem unikalny almanach „Wiestnik Fundacji Tawryjskiej”, w pracy jest już 19. wydanie. Do ostatniego tchu pracował on na przyszłość naszego narodu. Jego liczne wystąpienia w radiu i telewizji, w audytoriach studenckich i uczniowskich, jego utwory zawsze rozpalały i nadal rozpalają serca młodych rodaków życiodajną siłą odrodzonej Ukrainy. Z inicjatywy zastępcy przewodniczącego Zarządu Chersońskiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kandydata nauk filologicznych Iwana Nemczenki, w pomieszczeniu Chersońskiej Obwodowej Biblioteki im. Olesia Honczara co roku w maju, począwszy od 2019 roku, odbywała się licznie odwiedzana konferencja naukowo-praktyczna, poświęcona życiu i twórczości Mykoły Ołeksandrowycza Wasyłenki. Z udziałem naukowców i studentów ukraińskich uczelni, działaczy społecznych i politycznych odkrywaliśmy dla Ukraińców na nowo niezwykle ciekawą i niebanalną postać pisarza i proświcianina. Wierzę, że po Zwycięstwie zbierzemy się jeszcze w jasnej sali obwodowej biblioteki i na należytym poziomie uczcimy wielkiego pracownika i konsekwentnego bojownika o utwierdzenie ukraińskiej Niepodległości! postanowili zgubić Sokoła za wszelką cenę. Złe zegary wybiły godzinę śmierci. W ten czarny dzień, kiedy bohater wzniósł w niebo swój samolot, wzleciały z tamtej strony, zza mogiły, dwa brudne skrzydła – cztery eskadry. Bił się jak zagnany w ślepą bezwyjściowość lew, jak ptak o swoje gniazdo, jak siwy wilk o wilczęta. Zestrzelił trzy, pięć, siedem wrogich samolotów, skonała eskadra. Ale wroga siła wzięła samolot w trzy pierścienie – nie widać ratunku. Zenitki z dołu biją z przenośnych przeciwlotniczych zestawów rakietowych. I zaczął bohater nasz nabierać wysokości, a niebo ratunkowe rozłożyło swoje objęcia przed nim. A on leciał coraz wyżej i wyżej, póki jego samolot nie zamienił się w lśniącą srebrzystą gwiazdę, która rozpuściła się wśród swoich niebiańskich braci. Jak przyjdzie czas pokoju na Ukrainę, spójrz na niebiosa, mój przyjacielu, w wieczornej porze, a zobaczysz wśród tysiąca gwiazd samolot i Sokoła, nie ducha, a lotnika-bohatera. Chersońska delegacja Światowego Forum Ukraińców, 2001 r.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...bo przezwali go nieco później. Chłopiec rósł szybko, krzepł ponad swoje lata, choć w górę nie spieszył się rosnąć – coraz bardziej rozrastał się w barki. I bardzo lubił patrzeć w niebo. Kilkadziesiąt razy na dzień niebo na Ukrainie zmienia barwy: to niebieskie, chabrowe, a za chwilę różowe i znowu błękitne, łagodne i życzliwe, dla słoneczka błękitne schronienie. Wszystko wokół zamarło, a niebo stało się białe, jakby łabędzie skrzydło zasłoniło je lśniącymi obłoczkami. Lecz oto zaświstał żylasty, silny wiatr, skraj nieba stał się czerwony, za chwilę zasnuły go czarne chmury. A wiatr był już nie łagodny, lecz srogi: porozrzucał zielone gałęzie, powalił drzewa, grzmiało i błyskało się błyskawicą, z nieba runął deszcz. Mineła godzina, a chmura wylała się ulewą. I znów niebo jasnoniebieskie. Chłopiec wpatrywał się w niebo. Za miłość do krainy nieba bliscy nazwali chłopca Sokołem. Ani na chwilę nie opuszczało go marzenie, by wzlecieć w niebo, bo przecież był Sokołem. I wymarzona zaduma spełniła się: chłopak został lotnikiem. Latał tak, że zazdrościły mu ptaki. Nasz Sokół stał się cząstką nieba, taką samą jak posrebrzony obłoczek, jasnolicie słońce czy niebiański ptak pod chmurami. Nie miał równych sobie na niebie! Aż wróg nie spał. Podstępny, drapieżny, srogi, ohydny i kłamliwy napadł znienacka, jak podły nocny złodziej. Przeklęty zwierz, oszalały, podpełzł pod Kijów, huczały wrogie samoloty nad bezbronną rodzinną ziemią, nad Dnieprem-Sławutą, nad siwym Borysthenesem. A nasz skrzydlaty bohater wzbił się w lutowe poranne czarne niebo. Wzniósł się sam jeden i zaczął zwycięsko bić wroga, a ten osłupiał i nie stawiał oporu, i spadały na ziemię sępy, na swoich, na zaklętych Kainów. Wrogie samoloty sypały się jak jagody z zgniłego grona. Takim był pierwszy dzień wojny, takie były i kolejne. Straszniejszy od wszystkich armat przeciwlotniczych świata stał się dla wroga nasz Sokół i jego naddźwiękowy samolot. Jak od pisku ptaka-sokoła rozlatują się w gwarnej panice wrony, nie wybierając dróg, tak rozpierzchała się przed bohaterem rosyjska hołota. Nierzadko nasz pilot wlatywał w szyk wroga niepostrzeżenie, znienacka, uciekać przed napastnikami było już za późno. Zestrzeliwał po klucz dziennie, a to i pół eskadry. Za to tchórzliwi wrogowie ochrzcili go Kijowskim Duchem. Nie miał nic przeciwko temu, jak kiedyś „kiborgom”, jak „banderlogom”. Niech będzie duchem, jeśli dla wrogów. Sępy Kremla posta-
Tłumaczenie maszynowe
Jurij PŁAKSIUK, dziennikarz, pisarz. Zakończenie. Początek w nr 16 z 2024 r. I. Zabijaka: Ponad sto czterdzieści lat temu, w 1882 roku, gazeta “Trud”, która ukazywała się wówczas w Rosji, opowiedziała o tym, jak wdzięczna Francja obchodziła 80-lecie swojego filozofa i oświeceniowca Wiktora Hugo, urodzonego w lutym 1802 roku. Otóż pod ścianami mieszkania, w którym mieszkał Wiktor Hugo, zwykli paryżanie, inteligencja i włodarze Paryża przeprowadzili czterogodzinną demonstrację z odpowiednimi hasłami i pozdrowieniami. Stary Hugo, trzymając za ramię swojego bratanka i płacząc, wyszedł do demonstrantów na balkon. Z ludzkiego tłumu wyodrębniła się postać dygnitarza, był to premier Francji, i z kwiatami w rękach, darami w postaci najcenniejszych przedmiotów wziętych z muzeów, urzędnik wszedł do mieszkania jubilata i podziękował mu za dobro i sławę, które przyniósł Francji. Wtedy, gdy nasi kwaśni różnoczyńcy-demokraci po śmierci Tarasa Szewczenki przez prawie dwadzieścia lat nijak nie mogli się samoorganizować, aby godnie uczcić jego pamięć. Dwadzieścia lat wszystko wyczekiwali, wszystko bali się rozgniewać dworaków. Długo radzili, co dla tego lepiej byłoby zrobić. Czy jakąś szkołę jego imieniem nazwać, wieczór pamięci przeprowadzić, czy coś poważnego wydać z jego spuścizny twórczej. Tylko nie oni to zrobili, a 26-letni mało znany wtedy jeszcze krytyk i publicysta Wasyl Horłenko. Rzecz w tym, że archiwalną beletrystykę o Tarasie Szewczence czerpię z tekstów XIX wieku. Tak właśnie dowiedziałem się, że ten chłopak był tym pierwszym publikatorem, który udostępnił rosyjskie powieści Tarasa Hryhorowycza. I to w okolicznościach, gdy rękopisy Szewczenki były dokładnie znane i Mykole Kostomarowowi, i braciom Łazarewskim. Ale nikt z nich nie zdobył się nawet na to, by palcem ruszyć, żeby Ukraina, oprócz poetyckiego “Kobziarza”, czytała jeszcze głębokie, społecznie znaczące utwory poety. Ju. Płaksiuk: Rzeźbiarz Leo Mol nieprzypadkowo stał się gorącym zwolennikiem twórczości i spuścizny artystycznej naszego geniusza. Przecież w 1935 roku on, jak i młody Taras, w siedemnastoletnim wieku zaczął uczyć się w szkole przygotowawczej przy Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Godzinami mógł przesiadywać w pracowni, gdzie kiedyś studiował Szewczenko. A kiedy już został studentem, to razem z innymi przyszłymi artystami pomagał znanemu radzieckiemu rzeźbiarzowi Matwijowi Manizerowi lepić kompozycję rzeźbiarską do pomnika Tarasa Szewczenki w Charkowie i pomnika Kobziarza w Kijowie. Dlatego nie jest zdolna robić wszystko zgodnie z prawem… Słucham wywiadu byłego ministra polityki społecznej pana Rewy. Dziwię się, jakie zdumiewające wiedzę i decyzje demonstruje emerytowany urzędnik: jak poprawnie obliczyć emeryturę ludziom, jak chronić staż pracy… Wtedy, kiedy on sam był ministrem, to nie czerwieniąc się, oświadczał emerytom: “Ograniczajcie się w jedzeniu!” Co to za państwo, jeśli urzędnicy nie mogą zrobić tego, czego wymaga prawo?! Kto jak kto, ale w kwestiach praworządności, szanowania naszych narodowych świętości przykładem dla innych zobowiązany jest być prezydent. Już po nim w kraju nie ma wyższej władzy wykonawczej, tylko naród! A. Kowtun: Panie Juriju, wiem, zawsze toleruje pan siebie jako autora samokrytycznego. Oto i odnośnie ogólnopaństwowych niepowodzeń wyrzuca pan swoimi artykułami nie tylko władcom, ale i konkretnym wykonawcom, ogólnie społeczeństwu… Czym jego publicystyka i niepokoi czytelnika. Nie ma w niej wypowiedzi w rodzaju “państwo nie zrobiło tego czy innego, nie zapewniło czegoś, nie obroniło jakichś wartości”. W niej zobaczyłam główny przekaz, że państwo – to terytorium, gdzie może realizować się jakikolwiek naród. Oto to i jest podstawową ideą narodową. Ani najlepszy protektorat, ani najciaśniejszy sojusz, ani najdroższe braterstwo republik nie stworzą narodowi takich sprzyjających możliwości dla rozkwitu, jak suwerenne, samodzielne, niepodległe państwo… My dopiero teraz dochodzimy do zrozumienia istoty idei narodowej, sformułowanej przez Tarasa Szewczenkę jeszcze w latach 1846–1848: “Swoja prawda, swoja wola!” Dlaczego państwo nie zdołało zrobić wielu rzeczy rewolucyjnych przez minione 33 lata? Dlatego że wszyscy my pozostawaliśmy w minionej epoce, te lata były innymi: nie dążyliśmy do zmian, samoidentyfikacji. Państwo istniało oddzielnie od nas, my – oddzielnie od niego! Właśnie dzięki niemu Taras Szewczenko pojawił się i w Waszyngtonie, i w Petersburgu, i w Ottawie. A w Kijowie, w Narodowym muzeum naszego filozofa i poety dziesięć lat temu pojawiła się nieco zmniejszona kopia waszyngtońskiego postumentu. Za własne środki zorganizował taką akcję kanadyjski Ukrainiec. Jednak stołeczna władza odmówiła chmielnickiemu towarzystwu w pozytywnym rozpatrzeniu kwestii wpisania jego imienia do kijowskiej toponimiki. Jedynie w rodzinnym Połonnem z mojej inicjatywy nazwano jedną z obrzeżnych ulic… I. Zabijaka: Taka szarzyzna to cecha urzędników. Od tamtych czasów do dziś… Dlatego że Tarasa Szewczenki nie nazbyt szanują nasi akademiccy teoretycy i mężowie stanu. Przypomnijmy, jak koniunkturalnie przygotowywano pełne zbiory dzieł poety. Wybaczcie, kogo jak kogo, ale Szewczenkę trzeba było już dawno wydać w oryginale. Przecież cała jego spuścizna jest znana, ponieważ została napisana ponad 180 lat temu! H. Daciuk: Mała uwaga od redakcji “Słowa Proświty”: po Wiktorze Juszczence na Górę Czerniecza, do grobu Tarasa Szewczenki więcej nie stąpała noga żadnego z jego następców-prezydentów. “Nie dochodzą ręce czy nogi prezydentów do grobowca naszego narodowego światła!” Taką była na ten rachunek replika przewodniczącego Ogólnoukraińskiego towarzystwa społecznego “Proświta” Pawła Mowczana podczas jubileuszowej mowy z okazji 155-lecia założenia organizacji… I. Zabijaka: Dzisiejsi politycy, ministrowie, ich zastępcy – wszyscy bezprawni i bezradni w sytuacjach, kiedy należy wykazać państwową inicjatywę, charakter… Im byle tylko istniał ich urząd, byle jako tako przestrzegano ogólnopaństwowej polityki… Opanowując pewne wysokie stanowisko państwowe, człowiek staje się podległy tym, kto go mianował i stoi nad nim. Dlatego i nie jest zdolna robić wszystko zgodnie z prawem… Agresja jako historyczny sposób ujarzmiania Ukrainy przez barbarzyńców. Ju. Płaksiuk: Historycy z czasem będą wymyślać i badać różne, zarówno wewnątrzpolityczne, jak i geopolityczne przyczyny rozpoczęcia obecnej wojny wyzwoleńczej Ukrainy przeciwko północnemu agresorowi – Rosji. Dla mnie taką całkowicie oczywistą przyczyną jest gorliwość naszych politycznych sterników wobec jej zasobowego, ekonomicznego i wojskowo-technicznego potencjału. Dlatego wszystkie 23 pokojowe lata naszej niepodległości… Uczestnicy prezentacji książki “Po stronie dobra”
ności, jak to mówią, trzymały się na cienkiej i krótkiej niteczce między państwowymi sporami… Ukraina dogadzała Moskwie, jak mogła, jednak nie uniknęła wojny, która rozpoczęła się znów od Krymu, gdzie po Majdanie nie otrzymała swojej kontynuacji Rewolucja Godności, a „widmo pikowej damy” spośród innych przyczyn okazało się dla nas najbardziej dotkliwym czynnikiem. I. Zabijaka: Rosja przygotowywała się do wojny zawsze. Pierwszą próbą była agresja przeciwko Gruzji. Potem zaczęła sięgać po inne terytoria. Ameryka, Europa, NATO nie zareagowały na to należycie, znaczy, zdecydowano w Kremlu, możliwe jest zorganizowanie pełnoskalowej agresji także przeciwko Ukrainie. Dokładnie wiem od znajomych mieszkańców Krymu, że jak tylko w 1991 roku zamiary nowej ukraińskiej władzy wcieliły się w dokumenty o Niepodległości Ukrainy, a półwysep nieoczekiwanie otrzymał autonomiczny status, Krym zaczął szaleńczo się zbroić… Wielkie obszary jego terytorium stawały się „pikowymi” strefami (dzierżawionymi lub kupionymi), gdzie zameldowały się rosyjskie bazy wojskowe. I właśnie od tej przykrej okoliczności zaczynał się krach naszej Niepodległości!.. Dlatego ja, tak jak i wy w swoim artykule, uważam za wielki błąd polityczny i ekonomiczny tę okoliczność, że kijowska władza nadała byłemu obwodowi autonomię. Co więcej, wydaje mi się, że był to nie tyle projekt samych Krymczan czy demokratycznego skrzydła naszej Rady Najwyższej, co projekt FSB! A. Kowtun: Przypominam sobie, jak poszczególne ówczesne krymskie gazety cynicznie puszyły się przed Ukrainą, jej Niepodległością… „Kijowianie, wy nie szanujecie Krymu, wy nie szanujecie wielkiej Rosji!” – raził na całej rozkładówce lokalnej promoskiewskiej gazetki obraźliwy dla każdego Ukraińca nagłówek. Pewnie ówcześni nasi deputowani ludowi, kiedy próbowali motywować konieczność nadania Krymowi autonomii, zapomnieli lub nie znali krzyczącego antyukraińskiego twórczego pasażu pisarza Wasyla Aksionowa, dopuszczonego w jego powieści „Wyspa Krym”. Wy w swoim artykule go nie zapomnieliście i całkiem słusznie argumentowaliście długotrwałe istnienie na uratowanym przez nas od upadku półwyspie tajemniczej niechęci do wszystkiego, co ukraińskie. Gdzieś w tym samym okresie (1995 rok) w Moskwie stała się inna straszna rzecz: rosyjska Duma Państwowa czy „Dumagłupia” w osobie jej „postępowych” deputowanych deptała naszą świętość – ukraiński sztandar narodowy. Ogłupiali wielkorusowie, rozrywając go, robili to celowo publicznie. Żaden protest ze strony państwa Ukraina, żadne oświadczenie jej „wysokoideowego” MSZ nie wybrzmiało! Nawet ogólnoukraińska gazeta, która informowała o tym haniebnym przypadku, wstrzymała się od sprostowania w stylu: „Ludzie, my jesteśmy osobnym krajem! Nie zajmujcie się dzikusem!”. Takiego zbrodniczego czynu ani obecnie, ani po naszym Zwycięstwie nie powinniśmy więcej dopuszczać. I. Zabijaka: Zatem konstatuję, że wasza książka – to swoista bomba publicystyczna! Ale, niestety, wybuchnie ona w niewielu duszach. Dlatego, że każdy artykuł w niej – to wymowny marker, przed którym państwu powinno być wstyd. Ogólnie jestem wdzięczny za zaproszenie do tej dyskusji. Przeczytawszy książkę, chcę powiedzieć, że absolutnie zgadzam się z każdym napisanym w niej słowem, z wyjątkiem tylko jednego faktu: Mychajłyna Kociubynśka, której cytat wykorzystano w jednym z artykułów, – to nie córka pisarza Mychajła Kociubynśkiego, a jego bratanica. H. Daciuk: Gazetowa publikacja naprawiła ten przykry błąd. Pewnie autor skierował do wydawnictwa nie wersję „Słowa Proświty”, a swój rękopiśmienny materiał. W każdym razie, to w żaden sposób nie psuje ogólnego wrażenia o wysokim poziomie publicystyki pana Jurija. M. Jaromluk: Zachowanie pamięci – to zachowanie nas samych! To wieczny hołd wdzięczności i zmarłym, i żywym. Przemyśliwując wasze argumenty na korzyść idei stworzenia narodowego cmentarza wojskowego na terytorium Kijowa, powiem następujące. Jakoś w 1985 roku byłem z grupą swoich studentów Uniwersytetu Lwowskiego w Pradze na centralnym cmentarzu Olszańskim. To, przyznam, było obowiązkowym warunkiem komitetu partyjnego odnośnie wycieczki do grobów poległych radzieckich żołnierzy. Tak więc, w oddaleniu od starannie uporządkowanego cmentarza wyzwolicieli Pragi, mieścił się inny nekropol – ukraiński. Żywiołowy i nieco zaniedbany. Ależ mi i studentom najbardziej chciało się zobaczyć, a gdzież znajduje się grób tego wielkiego Ukraińca, który poetycko odtworzył czary ukraińskiej nocy, kiedy w lotnej chwili naprzeciw nam idzie wiosna, kiedy „śmieją się, płaczą słowiki”. Czyli nagrobek wybitnego poety Ołeksandra Olesia (Kandyby). I co byście myśleli, w grupie nijak nie mogliśmy go odszukać, aż dopóki nie pokazał go nam Bułgar, który, szybko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Przede wszystkim pochodził z wołyńskich Czechów i także szukał grobów swoich dawnych przodków. Łatwiej było odnaleźć pochówek Strzelców Siczowych, bo to był oddzielny teren. Jednak teraz do kijowskiego grobu Ołeksandra Kandyby może się dostać każdy świadomy Ukrainiec, zakochany w jego poezji…
H. Daciuk: Kiedy podjęto decyzję o przeniesieniu do Ukrainy prochów Ołeksandra Olesia, byłam pewnym stopniem zaniepokojona możliwymi negatywnymi skutkami dla grobu Zofii Rusowej, który znajdował się zaledwie kilkadziesiąt centymetrów od grobu Olesia. Jednak wszystko jest w porządku. Miejsce pochówku Zofii Rusowej w Pradze ma kto doglądać.
M. Jarmoluk: Wiem od kolegów-dyplomatów, że ważna i odpowiedzialna procedura ekshumacji została przeprowadzona z szczególną troską. Niczego tam nie zmieniono, a tym bardziej nie uszkodzono. I tak samo nasi bohaterowie, którzy nie umierają i będą żyć przez wieki w narodowej pamięci, powinni mieć wygodny i atrakcyjny dostęp dla wdzięcznych Ukraińców. Właśnie w takiej części stolicy, o której autor pisze w artykule.
W. Janiszewski: Pozytywnym elementem w historii z wojskowym memoriałem jest to, że wreszcie ten projekt został podjęty do realizacji. Jednak dla mnie, jako mieszkańca obwodu kijowskiego, nie do przyjęcia jest również to, że cmentarz będzie znajdował się nie na terenie stolicy, ale w znacznej odległości od niej. Rzeczywiście, dlaczego nie na terenie byłego Expocentru, gdzie jest dogodne połączenie komunikacyjne i bliskość urzędów, które będą go nieustannie doglądać? Przecież wszystkie znaczące państwowe święta i wydarzenia są tłumnie obchodzone w stolicy. Otóż i nekropolia dla kolejnych pokoleń byłaby takim pamiętnym miejscem ogólnonarodowej pielgrzymki i hołdu dla obrońców.
J. Pławsiuk: Ten argument uczyniłem decydującym także w apelach do posłów. Miejsce dla naszej świątyni, dla poległych i zmarłych od ran Bohaterów — wyzwolicieli stolicy i całej Ukrainy — musi być zawsze tam, gdzie istnieje nie okazjonalna, lecz nieustanna możliwość oddania hołdu ich jasnej pamięci.
I. Zabijaka: Nieco inny punkt widzenia. Cmentarze to nie tylko kwestia aktualna, to bardzo pilny temat. I nie tylko z punktu widzenia tego, jak i do czego wszystko się prowadzi, ale także dlaczego nasze cmentarze w całej Ukrainie są tak zaniedbane! Dlaczego w większości zarządzają nimi cwaniacy-biznesmeni, a nie prawdziwi przedstawiciele lokalnych wspólnot? Dlaczego na nagrobkach, na pomnikach dopuszcza się język rosyjski, a nie ukraiński? Powinniśmy przejąć tradycję i zwyczaje Żydów, którzy w większości chronią swoje cmentarze przed obcym językiem. Dla nas jest to znaczący problem moralno-psychologiczny i duchowy. Przecież Rosja z czasem będzie miała podstawy, by wysuwać wobec Ukrainy pretensje terytorialne, także w celu szerzenia „rosjańskiego miru”. Dla mnie, jak i dla każdego Ukraińca, język to osobista i nasza wspólna tożsamość!
W. Janiszewski: Za dowodowe dla waszej argumentacji uważam także historyczne paralele, zawarte w materiale, między dzisiejszą decyzją rządu a wydarzeniami z 1918 roku, kiedy przywódcy UNR pochowali ciała 27 poległych bohaterów Krut nie gdzieś w pobliżu Kijowa, lecz na Mogile Askoldowej. Przy okazji uważam za organiczne wkomponowanie w stylistykę każdego waszego publicystycznego utworu udane cytowanie materiałów archiwalnych. Pojawiają się one i w historii o Tomaszu Masaryku, i w szewczenkologii, i w krymskiej sadze, a szczególnie w artykułach o cmentarzach i w niezwykłej historii ze scytyjskim złotem, które przestępczym sposobem próbowano sprzedać w Madrycie. Jedną tylko, jak już tu mówiono, mam uwagę. Nawet przy obecności znacznej ilości materiału archiwalnego wasze artykuły nie mogłyby w przyszłości pretendować do określenia „monografia” czy „badania naukowe”. A wszystko dlatego, że wy jako autor, podobnie jak większość publicystów, unikacie odwołań do źródeł dokumentalnych, z których zaczerpnięto tę czy inną cytatę, frazę, myśl… Poza tym przytoczone w publikacjach fragmenty z archiwalnych źródeł dokumentalnych były szeroko prezentowane w Internecie, a zatem są stosowne i, moim zdaniem, nie mogą wywoływać wątpliwości co do ich wiarygodności.
Żeby wola strzegła duszy… Ju. Płaksiuk: Podstawą naszej duchowości uważam kulturę, dziedzictwo i w stu procentach ukraińską przestrzeń informacyjną narodu. Dziś jest ona podzielona i bezprawnie przywłaszczona przez władców, daleko odległych od idei narodowej. A znaczna część wielkiego dziedzictwa historycznego przez wieki rozpraszała się po całym świecie. I aby zająć się jego powrotem, trzeba mieć silną wolę i państwową postawę. L. Wasylenko: Książka, niby hasło: „Mamy czym się chlubić, o co walczyć i za kim tęsknić!” Padały tu słowa o tym, że, rzekomo, często bywa wstyd za władzę. Rzeczywiście, bywa, ale przecież nie tylko obecna władza jest winna naszym kłopotom. Czynnik ludzki, polityczna niezgoda, geopolityczne okoliczności, wreszcie wojna – to główne przyczyny wielu dzisiejszych problemów Ukrainy. Książka, chcę zaznaczyć, częściowo daje odpowiedzi, recepty, a nawet podpowiedzi, jak nam w przyszłości ich unikać… Uwagi w artykułach do pracy Ministerstwa Kultury są zrozumiałe, bo takie rezonansowe zdarzenia pokazały nasze przeliczenia się i niepocieszającą teraźniejszość. Nadwrażliwe okoliczności, dotąd nieznane przyczyny nielegalnego wywiezienia w 2016 roku złota scytyjskiego do Hiszpanii wprowadzają pewną konspirologię w tę haniebną historię. Ale kiedy ktoś prowadzi niejawne badanie okoliczności, kiedy odbywają się określone prace śledcze czy prawne, nasza fachowa retoryka jest przedwczesna i nie na miejscu. Chociaż zaznaczę, że kontrola ministerstwa nad tymi procesami jest naszym priorytetem wiedzy. W. Diemczak: Jako przedstawiciel wydawnictwa „Dniepr”, które wraz z innymi aktywnymi obrońcami ukraińskiej książki walczy o przetrwanie, mam pełne prawo powiedzieć, że nieuporządkowanie naszej elektronicznej przestrzeni informacyjnej jest nie tylko krytyczne, jak niepocieszające perspektywy drukowanych mediów. Ta sprawa jest dobrze znana Ministerstwu Kultury. Jednak musimy przetrwać, nie zniszczą nas, dopóki są ludzie, którzy piszą i publikują teksty papierowe. Najważniejszy w tej twórczości jest sens. Książka to najskuteczniejsza forma przekazywania tego sensu. I już dziesiąte pytanie, komu i w jaki sposób przekazywać różnorodn
...książkowych sensów. Ale my na razie bez państwowego resortu samodzielnie pokonujemy także te przeszkody. Najważniejsze, że są ludzie, którzy te sensy tworzą. Otóż, panie Juriju, zaproponował Pan swoją wersję sensu historycznego, który warto przekazać tam, gdzie czytelnik może być nim zainteresowany. Przyjmie go, przemyśli i przekształci w coś takiego, czego oczekujemy. Albo sprawiedliwego państwa, albo wymarzonego Zwycięstwa, albo, albo, albo… Aby naprawdę, jak mówił Taras Szewczenko, żyć w swoim kraju, we własnym państwie, gdzie „jest własna prawda i wola”. Ale na razie przegrywamy w czasie. Musimy szybko nadrabiać bieg historii, ponieważ wiele sąsiednich nam narodów przez ten czas wyprzedziło nas jako takie. Osiągnęły znaczne pozytywne rezultaty. Dlatego jesteśmy zobowiązani stale odczuwać, że mamy dług wobec następnych pokoleń. Jedno resort w osobie Ministerstwa Kultury sam sobie z tym nie poradzi. Rozumiejąc to, aktywnie włączyliśmy się w programy rozpowszechniania książek naszego wydawnictwa dla bibliotek, Sił Zbrojnych, ośrodków wolontariackich. Planujemy wejść w tegoroczny pakiet książkowy w liczbie 700 egzemplarzy. L. Wasylenko: „Książka dla umocnienia jedności” – to właśnie ten program Ministerstwa Kultury, z którego możecie skorzystać dla mało kosztownego i sprzyjającego powszechnemu rozpowszechnianiu literatury pięknej. Jesteśmy gotowi również wasze, panie Juriju, dzieło publicystyczne doprowadzić do czytelników, którzy obecnie przebywają w trudnych warunkach wojennej zawieruchy. Tym bardziej, że jest ono wygodne i poręczne do przechowywania oraz ciekawe w czytaniu. Publicystyka budzi zaufanie, ponieważ przepracowali Państwo i przemyśleli cały materiał w ciągu życia. Wasza publicystyka przekonuje, że jesteście optymistą, że drukowane słowo dziś jest największym bogactwem, ponieważ żyje i służy ludziom dłużej niż jakiekolwiek inne słowo! W. Janiszewski: Jak mówią, kropla drąży skałę. Tak i słowo publicysty czasem prowadzi do nieoczekiwanych, ale miłych rezultatów. Wasza praca dąży właśnie do tego. Jestem przekonany, że stanie się nie tak, jak kiedyś bywało w sowieckim dziennikarstwie: „Napisaliście do nas, dziękujemy, a dalej choćby trawa nie rosła!” I. Zabijaka: Jak wszyscy obecni, mam głębokie przekonanie, że książka jest na czasie. Są w niej i przeszłość, i przyszłość, i wyjaśnienie, dlaczego na początku trzeciego tysiąclecia otrzymaliśmy wielką wojnę europejską! H. Daciuk: Wasza publicystyka powstała nie na darmo. Czekają na nią biblioteki, tymczasowo przesiedleni i, oczywiście, wojownicy na pierwszej linii. Znaczną liczbę naszych gazet przekazujemy także przez wolontariuszy na front, ale takiej skoncentrowanej, aktualnej i wygodnej do czytania książki, obawiam się, że się pomylę, tam jeszcze nie docierało. Ponadto nie mogła nie zwrócić uwagi na jeszcze jeden szczegół: tu brak jakiegokolwiek zaangażowania partyjnego, jakiejkolwiek uległości zarówno wobec obecnie rządzących możnowładców, jak i dawnych partyjnych „obrońców” interesów ludowych. Zapewne właśnie to jest tym szczególnym autorskim wyczuciem, bez którego książka „Po stronie dobra” nie byłaby koncentratem prawdziwych i jasnych sensów oraz sądów.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij MARTYNIUK, m. Irpień, obwód kijowski
6 marca 2022 roku. Siedziałem w drewnianej altanie przy Irpieńskim Wodociągu, w jednej ręce trzymając filiżankę kawy, w drugiej cygaro. „Delektowałem się” świstem wrogich min i pocisków i nie miałem ochoty się przed nimi kłaniać. Zmęczyło mnie padanie na ziemię z rękami na głowie, żeby uchronić się przed falą uderzeniową i odłamkami. Chrzanić was, moskale, a nie Martyniuka. Uszy od zdechłego Putina, a nie Ukraina. Mina świszczy i wybucha, a ja zdążam upić łyk kawy i jeden duży zaciąg. Kawy nie piłem od wieczności. Kawę zaparzyliśmy sami, a cygaro przyniósł Serhij Oreł. Wyjąłem notatnik i robiłem zapiski z minionego dnia wojny. Serhij podszedł z cygarem: – Pisarzu, będzie pasować do kawy? – i podaje mi cygaro, a oczy mu się śmieją. – Będzie pasować, Serhiju, oczywiście – odpowiedziałem. – Skąd taki deficyt? – Znalazłem na parapecie w garażu – siada obok mnie z filiżanką kawy w ręku. – Odprawmy ten rytualny obrząd picia kawy. Przyjmijmy, że w Irpieniu mamy wspaniały poranek i potrzebujemy porannej dawki kofeiny. Nigdzie się nie spieszymy, jest wolne, a my omawiamy fabułę książki o naszym zwycięstwie nad orkami – mówię mu uroczyście. – Zgoda. Ale z jednym warunkiem, że wszyscy moskale zdechną jak stonka kolorado na ogrodzie. Razem się roześmialiśmy i nie usłyszeliśmy świstu miny, która eksplodowała bardzo blisko. Odłamki z hukiem zadudniły o ściany i dachy. – Przyjmuję w sprawie moskali. A wczoraj przyjechaliśmy z Moskwy, gdzie tańczyliśmy hopaka na ruinach Kremla. Znów przeciągły świst miny, ale my się „nie kłaniamy” i nie reagujemy. I znów odłamki z hukiem sypią się na ziemię obok nas. Dokładnie dobę temu stoczyliśmy walkę na „Jaskółce” i wycofaliśmy się na wodociąg. Szliśmy lasem, a nieustannie ścigały nas wybuchy min, które eksplodowały 200 metrów przed nami i nieco z boku. Czasami mina wybuchała zupełnie blisko, w odległości 60–70 metrów, wtedy biegiem wgryzaliśmy się w ziemię i, zakrywając głowy rękami, zastygaliśmy. Ruchomy moździerz sprawnie wykonywał swoją robotę. Co jeszcze dosięgało? Nieustanny warkot kwadrokoptera nad głowami. Wtedy wtulaliśmy się w ziemię pod drzewami i nie ruszaliśmy się. Jeśli korygujący zauważał choćby najmniejszy ruch, natychmiast leciało po kilka min. Dotarłszy do osiedla „Centralne”, leżeliśmy pod drzewami jakieś trzydzieści minut. Próbowaliśmy pozbyć się tego latającego korygującego. Potem wysłaliśmy zwiad, a on wrócił z ochotnikami, którzy poprowadzili nas do naszego posterunku przy Irpieńskim Wodociągu. Tak wyszliśmy bez strat do grupy Sarmata. Lekka rana od odłamka miny się nie liczyła. Już podbiegając do punktu oporu, zobaczyliśmy dwa spalone rosyjskie czołgi. Serce zaśpiewało z radości. Liczba strat i zamiana orków w gnój rośnie. A na początku jak pięknie śpiewali: „Возьмем Киев за три дня”, „Ахмат сила”, „Нет такой страны, как Украина” i wieźli ze sobą paradne mundury na defiladę na Chreszczatyku. I co? I gdzie? Wolnych duchem nie da się pokonać. Posterunek (WOP czy punkt oporu) – ileż znaczy to słowo. Zza pagórka sarmackiego punktu oporu wpadliśmy na ziemię, czując się jak swoi wśród swoich. Przez jakieś dziesięć minut leżałem nieruchomo i słuchałem ciszy, czułem smak drzew, głaskałem ziemię. Na duszy przytulnie i co najważniejsze – spokojnie. Już na wodociągu zaparzyliśmy kawę i przegrupowaliśmy siły. Kawę zaparzaliśmy w czerwonym strażackim wiadrze, tam też wsypaliśmy mieloną kawę. Boże, jaka ta kawa wyszła pyszna! Razem z nami na wodociągu w parterowym domku mieścił się sztab 72. brygady, przez drogę w kawiarni stacjonowała 80-tka, a po lewej – punkt oporu naszych sarmatczyków. Prawda, żołnierzy Sił Zbrojnych było po jednym wzmocnionym plutonie, ale przynajmniej byli. Naszej kawy starczyło dla wszystkich, jeszcze i zostało. Oto co znaczy duże strażackie wiadro. Następnego dnia znów staczamy walkę. Na terenie wodociągu, z boku posterunku Sarmata, słychać grzmot czołgów, rozlega się strzał z „Javelina”, za chwilę – radosny okrzyk: „Jest jeszcze jeden!” i „Sława Ukrainie!”. Od strony Romanówki polem podjechały kacapskie transportery, zaczęły ostrzeliwać nasze pozycje. Wtedy zaczęły pracować nasze automaty – „tuk-tuk-tuk”. Oczywiście zamiar Rosjan był jasny: przełamać tylny płot wodociągu i uderzyć od tyłu na pozycje grupy Sarmata i Sił Zbrojnych. Ale nie wyszło i nie wyjdzie, przeklęta kacapnia. Jesteśmy tutaj i gotowi zabijać za Ukrainę. I 15 automatów wesoło „przemówiło” i potwierdziło naszą determinację. Moskalnia odpowiedziała seriami z ciężkich karabinów maszynowych. Rozumieliśmy, że orków nie przestraszył ogień z naszych automatów, ale nie wiedzieli, ilu nas jest – to po pierwsze, po drugie, nie wiedzieli, czy mamy przeciwlotnicze zestawy rakietowe i granatniki. Dlatego siedzieliśmy cicho. W tym czasie nasi chłopcy wysadzili kilka ich transporterów opancerzonych z granatników, a my wystrzelaliśmy piechotę. Potem była ewakuacja przez rzekę i zniszczony most, nocleg w lesie i posterunek w Kijowie. I całą trasę od Irpienia przeszliśmy pieszo. Moja druga wstrząśnienie mózgu i mój ratunek dzięki żołnierzom-ochotnikom. Jak dziś pamiętam, silny wybuch, podrzuca mnie w powietrze i odrzuca w bok o jakieś osiem metrów. Nie utonąłem, bo głowa trafiła na krzak trzciny. Nie uciekaliśmy, nie panikowaliśmy, nie chowaliśmy się, nie skarżyliśmy się – zbieraliśmy się, by stoczyć walkę i gryźć zębami przeklętych okupantów. Potem akademik na Nowobyliczach i znów walki, wyjazdy, dyżury. Ale smak kawy i aromat cygara pod spadającymi minami czuję do dziś. Wypędziliśmy moskali spod Irpienia tak, że czołgi płonęły, a martwa piechota walała się po wszystkich ulicach naszego miasta. Nie mówcie mi o słowiańskich braciach… Maska zrzucona… Wojna… Ukraina zwycięży!
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana MAJDANOWYCZ
Moskwa łzom nie wierzy (Według ludowego przysłowia) I pociekły łzy Jezusowe… (J 11,35) Znów depczą, jak po zbitym szkle, porywy miłości i nadziei… Jak można wierzyć Moskwie, która ludzkim łzom nie wierzy?
Niezgodnym karami grozi moskiewskie „chrześcijaństwo”: bez miłosierdzia i łzy, kamiennych serc samochwalstwo.
…Do Kijowa szedł jak pielgrzym, jak mnich – w sarowskim lesie ronił łzy starzec Serafin, w duchu Chrystusowi się modlił.
Nauka-prawda prosta od niego szerzyła się w narodzie: „Kto działa nie w imię Chrystusa, ten owocu dobrego nie wyda”.
Jemu na przekór – do klasztoru siostrzyczek młyńskich wspólnotę, zdobywanie Ducha – do tej pory ukrywają chrześcijaninowi.
Jak wiernych przyjmował winem, też od przełożonych miał prześladowania… Ze smutkiem do Nieba odszedł przy ikonie „Umilenie”…
Tamtych zakazów rośnie góra – Moskwa idzie Bogu w nieposłuszeństwo. Pora opuścić ten gród, ten Kreml, niczym Sodomę i Gomorę.
O, chrześcijanie, pośpieszcie, porzućcie mauzoleum-grób, gdzie czeka zguba dla duszy, choć niby jest dogodnie dla ciała.
Lecz tam nie bracia, a – bratwa, pachanom-szatanom posłuszni. Kimże wy jesteście, że wasz ułus – Moskwa, ten bożek, który łzom nie wierzy?
Moskowia nosić śmie imię ukradzione „Rosja”. Świat od Chin po Europę imperium znów krwią topi.
Nowocześni despoci na Kremlu, potomkowie ducha Czyngis-chana, biorą zewsząd ziemi – w opryczników, w moskali! – w kogo dusza w złu zachłanna.
I gorzko nam obserwować, że są tacy i na Ukrainie, – to zdrajców bezbożna armia, zatwardziałych w zazdrości i pysze.
W Rusi-Ukrainie, w dni straszne wojennej ruiny-skwiry, złym duchem służą tej Moskwie, która i łzom Chrystusa nie wierzy! Znów depcze, jak po zbitym szkle, porywy miłości i nadziei… 11.03.2021
Krzyż nad Świętą Zofią
14 stycznia 2022 roku krzyż zerwany przez burzę, 2 marca 2022 – ustanowiono nowy krzyż nad jedną z kopuł Zofii Kijowskiej staraniem społeczności
Z tysiącletniego soboru krzyż był spadł, lecz powstał znów. Wzniósł naród w wojennej porze do Boga Prawdziwą Miłość.
Tak, choć weszła w Świętą Zofię pół-gołoręka pół-ciemność, lecz chrześcijanie od dawna śmieją duchowe odrzucić kłamstwo.
Straszna modlitwa faryzeusza – pychy zgubna ciemnota! Wzniosła się w święto nad ziemią niepokutna, nie święta.
Ani przewin, ani pokuty przed Tym, Który śmiercią śmierć zwyciężył… Modlitwę celnika – usłyszeć czeka Bóg w ludzkich czynach.
Więc Ukrainie na pomoc jak celnicy módlmy się do Boga: „Zmiłuj się nad grzesznymi, kto oślepł…” A już za tym: „…daj zwycięstwo!” Nasze powszednie zwycięstwo pokornie prosimy, jak chleb.
Tak modlitwa – z Niebem zgoda! – jak krzyż soborowy nad narodem. …Z tysiącletniego soboru krzyż był spadł, lecz powstał znów. Wzniósł naród w wojennej porze do Boga Prawdziwą Miłość. 27.04.2022
Chrystus w cierniowym stroju Z ciernia nałożyli strój, niby do tiary carskiej podobny… W straży rzymskich żołnierzy znęcanie, drwiny cierpiał Jezus Chrystus – Syn Boży.
Do krwi głowę pokłuł ów z kolców czarny kaptur. „Na śmierć!” – woła tłum znów… Za co karać?! Za Miłość, za Bożą sprawę i prawdę?!!
Narzucili purpurowy płaszcz, biczami szatkowali plecy. Cichnie Weroniki płacz… Straszny Twój Krzyż! Zmiłuj się nad nami, Zmartwychwstały Boży Synu!
Nie ominą i męki, i śmierć w ziemskim życiu ludzi nikogo. W nas wybór jest: trucizna – i miód: ziemską pokonywać krętaninę czy nam samym, czy z Bogiem.
Duszy cierpienia – wiernych trud w szalone te wieki ostatnie. Chociaż ciężka Miłości droga, publicznie już nie rozepną kaci pseudohumanitarni.
I zwierzęta w cyrku nie rozszarpią, i egzekucji za wiarę niby nie widać… Lecz czynią znów niesprawiedliwy sąd – i z ciernia tym strój niosą, kto idzie na Boże Światło! 1-20.08.2021
„Miłujcie nieprzyjaciół swoich…” (Mt 5,43-48) 1. Syn Boży na górze, w Galilei, jeszcze w pierwszych ery naszej latach, więc i dla mnie, dla duszy mojej, Nowy Testament w nowych przyniósł myślach.
2. Przyszli do Niego dalecy i najbliżsi, usłyszeli ludzie: uzdrawia prorok. Przyjął wszystkich… i na górze nauczał ich, podał Życia Błogosławionego zarękę.
3. „Niebiańskie Królestwo nieuchronnie wschodzi, idzie Boże Światło Prawdy w narody. Lecz powoli działa Wyższych sił zaczyn, rośnie w pokucie Boża Łaska…”
4. Zapisano te przykazania i przypowieści – wiele – w sile! – powiedziano wszystkiego. I to, czego prorocy – nie mówili inni… Złośliwość do dziś u wrogów Jego.
5. Ślepcy duchowi podnoszą śmiech: „Powiedział, widzisz: Nieprzyjaciół miłujcie swoich! Co – Rzymianom nam padać do nóg?! Jakiż by uczony w Piśmie to przyjąć mógł?!”
6. Przewrotni! Jest w okolicznościach – różnica. Więc na weselu wszystkich witać wypada. Na pogrzebie – inne zachowanie. W narodzie jest złośliwa opowiastka,
7. Jak szturchańców nasypali niegrzecznie szaleńcowi, co zachował się niestosownie: śpiewał-cieszył się, gdzie płakać potrzeba, nie rozważał tego, co oczywiste.
8. Takich nieuków omijajmy i my tak samo… Nie jednoznacznie zwą się wrogami, bo nieprzyjaciele u ludzi bywają różni. Są armie, które grożą Ojczyźnie,
9. Są potajemni złoczyńcy, bandyci, są zdolni ciało i duszę zgubić… „Kto miecz weźmie, ten od miecza zginie” – jeszcze powie Boży Syn w złą godzinę.
10. A tam, z Chrystusem, zebrali się pod górą nie wojownicy, którzy trzymali broń, i nie pułki, które szły do boju. On kazanie głosił nie przed wojskiem – O wrogach „swoich”, o osobistych.
11. „Czas – poróżni z ojcem człowieka, naprzeciw – córka z matką, …synowa. Bo – wrogowie człowieka wszyscy domownicy jego!” (Mt 10) Grzechem Adama od wieków porażeni…
12. Więc między ludźmi i Bogiem wrogość Chrystus – jak Krzyż Pokutny – wziął na ramiona. Pod drwiny współwiernych fałszywie-pobożnych: „Ratował wszystkich?! A Sam Siebie – nie możesz?!!”
13. Tak hipokryci do dziś czynią śmiech: „Co więc – „całować” nieprzyjaciół swoich?!” I lepią własne wymysły głupie, bezmyślnie, z chichotem, służą złu, kłamstwu.
14. Pogarda – zło-kłamstwa, wstręt, odpór! Lecz nie wpadajmy, przyjaciele, w furię i rozpacz. Nienawiść w naszych duszach – samobójcza. Ona serca i losy suszy-kruszy. Gońcie ją, jak tylko wchodzi w duszę.
15. Bo główny ziemski nasz bój zmartwychwstania – przeciwko duchom złości podniebnej. Zdradliwe ciało bezsilnie odstępuje, kiedy energii zła w sobie nie ma.
16. Miłości siła – Życiodajnie działa. Z nią – rozum wojowników mężnieje, sam Duch Święty śpieszy na pomoc im w starciach z napastnikiem złym.
17. Ziarno Miłości – Boża włócznia i tarcza, Nim stworzył się i chroni się świat. Tylko w Miłości – prawdziwe zwycięstwo. Nienawiść, oprócz ruin, nie da niczego.
18. Powiedział Chrystus: „Miłujcie nieprzyjaciół swoich! Błogosławcie, kto was przeklina, Dobro czyńcie, módlcie się za tych, Kto szkodzi, prześladuje… Bóg wie I spali sam niepokutny grzech.
19. Do czasu jeszcze deszcze idą na wszystkich, i tak, jak dobrych, słońce grzeje złych. Więc bądźcie doskonali, jak Ojciec!” Jeszcze póki nie nastał ziemski koniec…
20. Żywe Słowa – żywa dusza przyjmuje, jak źródło pulsuje, przybywa. Na tej górze – było wesele z Bogiem!!! Życie w Miłości – Światła zwycięstwo. 26-30.06.2023
Chwała Bożej Ukrainie!
Dlatego i leje się na ziemi krew. Wojny, terror, przemoc, ogarnęły świat. …Poprzez Swoich Proroków Pan wyjaśnia, że istnieje bezpośredni związek między tym złem, które czyni człowiek, – a pomnażaniem nieszczęść na świecie. …Gdyby ludzie pokajali się przed swoim Stwórcą za zdradę i zdołali naprawić się – to nie wylewałaby się na ziemię pełnia Bożego gniewu (Ap 16,1-21). (Duchowy skarbiec. Pismo Święte o współczesności i przyszłości świata / Oprac. schimniszka Jekaterina Kijowska. Kijów: wydawnictwo Krynycia, 2004. S. 31, 32, 34).
1. Wojna grzmi na Ukrainie. Błagają o pokój ludzie różni, lecz samolubną i powierzchowną Bóg lekceważy modlitwy mowę.
2. I mija ta prośba, Co bez pokory i skruchy. Co krzywdy przemilcza dawne I znieważa bóle bliźnich. 3. Bóg poznaje, kto Bożymi dziećmi, W troskach ich modlitwy. Prorokom otwiera Bóg, Kogo chroni Jego Miłość. 4. Są Boże dzieci na Ukrainie! Z duchem zła w walce nieustannej, Z Chrystusem – komunia krwią bliskich. Dla nich daje Bóg Życie, i wolność, i zwycięstwo. 5. To jasne dusze. Ich pokora – Najwyższego w dziełach znamię. Im dawała Mądrość wieść: “Kto chce pokój – gotujcie wojsko!” 6. Wyrzekł się naród, ściągnął zgrozę… Niczym Sodoma albo Gomora – Miasta zrujnowane wszędzie. Lecz wybrani z nich wyszli ludzie. 7. Zachowano z wieków nasienie. Wzrośnie naród w pokoleniach, Złączy jeszcze naukę i wiarę Z Twórcą Życia – w pracę szczerą. 8. Wrogie zastępy, odstąpcie, Chroni nas Pana Prawica, Żeby odrodziła się ziemia – Wojną uśmiercone pola. 9. Są na Ukrainie wierne dusze, W Prawdzie Bożej nieporuszone. Trzymają Niebo Ukrainy W zgodzie z Bogiem w każdej minucie. 10. Cierpienie ich, krew i rany – Nasz okup za nieprawości i zdrady. Swoim życiem w samozaparcie Powstrzymują śmierć – swoją śmiercią. 11. Przekładają dzień po dniu Słowa Niebieskie – na ziemskie, Żeby Owoce Ducha Świętego Wzrastały w ukraińskich duszach. 12. I sieją wszędzie siłę Słów, Którymi świat Chrystus nauczał. I każdy z Panem wzajemnie Znów duchy zła zwycięża. 13. Są mężne dusze – wierne Bogu! On im wręcza zwycięstwo. Błogosławi siłę i władzę, I odrzuca podstęp, zdradę. 14. Z nimi będzie niezwyciężona I pokojowa wolna Ukraina. Olega Olżycza testamenty W czyny wprowadzają Boże dzieci. 15. Na nich buduje się państwo, O nich ten okrzyk: Bohaterom chwała! Prawdziwy ich apel dzisiaj Tak: Chwała Bożej Ukrainie! 7-13.12.2023
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana KULBAKA, nauczycielka fizyki w Marjińskim ZZO I–III stopnia nr 2. Nazywam się Tetiana Kulbaka. Jestem nauczycielką fizyki w Marjińskim ZZO I–III stopnia nr 2. Wojna wtargnęła w nasze życie jeszcze w 2014 roku. Moi rodacy, dzięki Siłom Zbrojnym Ukrainy, wytrzymali wtedy wrogą nawałę. Przez wszystkie lata aż do pełnoskalowej inwazji nasze miasto pozostawało silną twierdzą. Odbudowywaliśmy to, co zostało zniszczone w trakcie wrogich ataków w 2014 i 2015 roku, życie znów powróciło do naszego małego, zawsze schludnego miasta. Pedagodzy wznowili proces nauczania, a dzieciaki znów wypełniły klasy wyremontowanych szkół. Na parapetach dla bezpieczeństwa pozostawały worki z piaskiem, urządzono schrony, bo trzy alarmowe dzwonki rozbrzmiewały, kiedy rzadziej, a kiedy częściej. Wróg robił swoją czarną robotę. Lecz życie trwało nadal, nawet na linii starcia. Uczniowie, jak wszyscy ich rówieśnicy, zdobywali tak potrzebną wiedzę, brali udział w konkursach, zawodach – torowali drogę w swoją przyszłość. Właśnie w tamtym czasie nasza szkoła zaczęła aktywnie włączać się w działania prowadzone przez Narodowe Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” (NC MANU). W styczniu 2022 roku uczyłam się na pierwszej zdalnej Szkole fizyki, którą pod kierownictwem NC MANU online przeprowadzili ukraińscy naukowcy z Europejskiego Centrum Badań Jądrowych – CERN (Genewa, Szwajcaria). Koordynatorami tego projektu ze strony ukraińskiej byli: Ołeksandr Jurow, wiodący specjalista NC MANU, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Klubu Honorowych Ambasadorów Nauki CERN na Ukrainie; ze strony CERN – Daria Ternowa, pracownik naukowy. W rezultacie uzyskałam symboliczny status członka Ogólnoukraińskiego Klubu Honorowych Ambasadorów Nauki CERN na Ukrainie – nieformalnego zrzeszenia pedagogów i uczniów, którzy ukończyli szkolenia w szkołach CERN, w celu szerzenia zdobytej wiedzy, wymiany doświadczeń itp. Wrażenia z nauki były niesamowite! Ale nasze normalne życie przerwała wojna… Staram się mniej wspominać tamte czasy, kiedy musiałam w kilka minut zebrać rzeczy i uciekać z rodzinnego domu w nieznane… I właśnie wtedy, w niesamowicie trudnych czasach, poczułam tak potrzebną troskę i wsparcie od ludzi, którzy byli inicjatorami i organizatorami wspomnianej szkoły online. Praktycznie codziennie otrzymywałam listy z pytaniami: gdzie jesteście, jak się macie?... Cały ukraiński zespół CERN od pierwszych godzin pełnoskalowej inwazji stanął w obronie Ukrainy. A otrzymane przeze mnie, jako uczestniczkę tej szkoły, certyfikat atestacyjny oraz certyfikat honorowego ambasadora nauki CERN na Ukrainie posłużyły za promyk światła i ciepła w czarnym mroku nieszczęścia. Myślę, że w ten sposób wiedza fizyczno-matematyczna z CERN pod kierownictwem NC „MANU” we współpracy z Ogólnoukraińskim Klubem Honorowych Ambasadorów Nauki CERN na Ukrainie nabrała znaczenia wsparcia informacyjnego, moralnego i psychologicznego nie tylko dla mnie, ale także dla pedagogów i uczniów innych niepokonanych miast Ukrainy. Zakończenie roku szkolnego 2021/2022 stało się ciężką próbą dla pedagogów, jednak praca Klubu, jak na froncie, nie ustawała. Letnie webinary online dotyczące popularyzacji osiągnięć CERN, nauk fizyczno-matematycznych, przyrodniczych oraz aktualnych kwestii humanistycznych kontynuowała druga zdalna Szkoła CERN dla nauczycieli Ukrainy. Wzięło w niej udział także czworo moich uczniów z Marjinki (tak wielkie okazało się zainteresowanie młodzieży wiedzą z CERN!). Z uwzględnieniem takiego zainteresowania, w lutym 2023 roku zorganizowano pierwszą zdalną Szkołę CERN dla ukraińskiej młodzieży szkolnej i studenckiej. Organizatorzy programu to Ołeksandr Jurow oraz moderatorka Szkoły Oksana Żywotowa – krajowa koordynatorka programów edukacyjnych CERN dla uczniów i pedagogów Ukrainy. Ważne jest, aby zaznaczyć, że zanim włączono młodzież do nauki w tej Szkole, organizatorzy przeprowadzili ankiety i zdalne konsultacje z nauczycielami odnośnie programu Szkoły, uwzględniając ich życzenia. Fascynujących wykładów specjalistów CERN oraz naukowców z Ukrainy słuchali także moi uczniowie i absolwenci z Marjinki, Wuhłedaru. W ciągu lutego 2023 roku uczestnicy Klubu, w szczególności uczniowie i studenci, mogli dołączyć do nauki w Europejskiej Szkole Zimowej w ramach programu DESY Ukraine Winter School. A od marca 2023 roku wystartowała nowa inicjatywa NC „MAN Ukrainy” – telemosty w formie webinarów, które połączyły CERN z placówkami edukacyjnymi niepokonanych miast – Irpienia, Buczy, Kijowa, Ługańska oraz Liceum Mariupolskim w Kijowie, a także placówką edukacyjną, która przyjęła wielu uczniów-uchodźców z Ukrainy – Ryską Ukraińską Szkołą Średnią (Ryga, Łotwa). Działania te na dzień dzisiejszy przybrały formę zorganizowanej nieformalnej współpracy i wsparcia dla pedagogów niepokonanych miast Ukrainy, a O. Jurow występuje faktycznie jako ich honorowy ambasador. Telemosty pomagają placówkom edukacyjnym i nauczycielom utrzymywać więzi ze swoimi uczniami i kolegami, którzy zmuszeni byli opuścić przedwojenne miejsca zamieszkania i nauki, oraz pielęgnować i zachowywać ich zainteresowanie dyscyplinami fizyczno-matematycznymi, przyrodniczymi oraz edukacją i nauką w ogóle, wykorzystując przy tym wiedzę z CERN. Pedagodzy i uczniowie rozumieją, jak wiele wysiłku trzeba włożyć w realizację podobnych projektów, a także jak ważne są one dla rozwoju edukacyjnego dziecka. Jako świadectwo tego wystarczy posłuchać opinii najmłodszego uczestnika telemostu CERN – NC MANU – Ryska Ukraińska Szkoła Średnia, ucznia 5. klasy Marjińskiego ZZO I–III stopnia nr 2 Dawida Zawhorodniego: „Nauka to coś ciekawego i fascynującego, dlatego z radością przyjąłem możliwość wzięcia udziału w telemoście. Bardzo zrobiła na mnie wrażenie wideoprezentacja, wirtualna podróż do międzynarodowego centrum badań jądrowych. Pozostało mi wiele pytań, ponieważ wydarzenie było obliczone na nieco starszą publiczność. Ale dobrze rozumiem, że działalność naukowa jest bardzo ważna”. Dziewięcioklasistka Daria Warfołomiejewa podziękowała organizatorom i wyraziła własną opinię: „Programy edukacyjne dla uczniów i telemosty CERN to wspaniała możliwość dla uczniów, aby zrozumieć, czy podoba im się ta dziedzina. Super, że tak ważna organizacja z radością pomaga uczniom i studentom, odpowiada na pytania i daje wiele możliwości zdobywania wiedzy. Bardzo dziękuję organizatorom telemostów”. Ważne jest, aby zaznaczyć również, że edukacja fizyczno-matematyczna i wiedza z CERN, które są przekazywane w ramach wspomnianych wyżej telemostów i webinarów, są aktywnie uzupełniane nieformalną współpracą i wzajemną pomocą między zaangażowanymi w nie placówkami edukacyjnymi. Praktycznym przejawem takiej współpracy stało się przeprowadzenie 25 maja 2023 r. w Buczy pierwszego spotkania-seminarium pedagogów niepokonanych miast Ukrainy, w którym wzięli udział pedagodzy i uczniowie placówek edukacyjnych Irpienia, Buczy, Kijowa i Mariupola. Rok 2024 zaczął się od przeprowadzenia pod kierownictwem NC MANU telemostów, które połączyły CERN z obwodowymi Małymi Akademiami Nauk Chersońszczyzny i Charkowszczyzny. W tym kontekście chciałabym wyrazić podziękowania dla ich organizatorów i wykonawców, a także życzenia dotyczące dalszego rozwoju praktyki wspierania pedagogów niepokonanych miast i obwodów Ukrainy, które walczą i się uczą. Razem – do Zwycięstwa! Uczestnicy telemostu, który połączył CERN – NC MANU z Liceum nr 2 w Irpieniu, Irpień, 2 czerwca 2023 r.
Uczestnicy pierwszego spotkania-seminarium edukatorów – uczniów i pedagogów, przedstawicieli placówek oświatowych Buczy, Irpienia, Kijowa i Mariupola z symboliczną flagą Zwycięstwa edukatorów niepokonanych miast Ukrainy, m. Bucza, 25 maja 2023 r.
Tłumaczenie maszynowe
Weronika Ternowska, uczennica klasy 10-B Liceum nr 1, m. Iwano-Frankowsk
25 kwietnia odbyło się wręczenie nagród zwycięzcom XVII Międzynarodowego Konkursu z Ukrainoznawstwa dla uczniów klas 8–11 placówek ogólnokształcącego szkolnictwa średniego oraz kierowników prac badawczych obwodu iwanofrankowskiego. Konkurs był przeprowadzony przy wsparciu Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy w dwóch etapach: I etap – do 20 lutego 2024 roku; II etap – od 27 do 29 marca 2024 roku. W uroczystości uczestniczyli uczniowie i nauczyciele z całego obwodu. Wręczenie nagród rozpoczęło się od uczczenia pamięci poległych w rosyjsko-ukraińskiej wojnie.
Z powitalnym słowem do zebranych zwrócił się dyrektor Departamentu Edukacji, Nauki i Polityki Młodzieżowej Iwanofrankowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wiktor Josypowycz Kimakowycz. Wyraził słowa wdzięczności zwycięzcom konkursu, ponieważ żmudna praca i wytrwałość uczestników przyczyniły się do ich zwycięstwa. Wśród nagrodzonych znaleźli się uczniowie Liceum nr 1 Iwanofrankowskiej Rady Miejskiej obwodu iwanofrankowskiego: Bohdan Pasieka, uczeń klasy 10, który zajął II miejsce, oraz Zofia Kaiuk, uczennica klasy 10, która zajęła III miejsce (otrzymali dyplomy). Podziękowanie otrzymała nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Liceum nr 1 w Iwanofrankowsku oraz kierowniczka projektów, przewodnicząca pierwotnej organizacji Towarzystwa „Proświta” przy liceum, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Wira Wasylyszyna.
Obecnie w Ukrainie toczy się krwawa wojna o wolność i niepodległość naszego państwa. Właśnie wydarzenia takiego poziomu pielęgnują w młodym pokoleniu poczucie patriotyzmu, oddanie sprawie ogólnopaństwowej, umacniania kraju, aktywną postawę obywatelską oraz zaangażowanie w ukrainoznawcze projekty naukowe. Razem do Zwycięstwa! Chwała Ukrainie – Chwała Bohaterom!
Na zdjęciu: uczniowie-zwycięzcy i ich opiekunowie. Od lewej: Zofia Kaiuk, Wira Wasylyszyna, Wiktor Kimakowycz i Bohdan Pasieka
Tłumaczenie maszynowe
Doświadczenie poprzednich pokoleń Ukraińców, nabyte w heroicznej walce na rzecz utwierdzenia ukraińskiej państwowości, ma szczególną wartość w obecnej wojnie rosyjsko-ukraińskiej. To twierdzenie wzmacnia artystyczno-dokumentalna powieść Bohdana Czerwaka „Okupacja, albo Prawda o ukraińskim Kijowie 1941–1942 lat”, która ujrzała światło dzienne w stołecznym wydawnictwie „ArtEk”. Autor przenosi czytelnika w dramatyczne i tragiczne wydarzenia pierwszych miesięcy i lat II wojny światowej, kiedy naziści okupowali Kijów. W zajętej przez Niemców ukraińskiej stolicy w tym czasie działały nielegalne komórki Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Taras HOŁOWKO
Wśród bohaterów powieści znajdują się znani ukraińscy patrioci Ołeh Olżycz i Ołena Teliha. Trafiwszy do miasta w składzie grup pochodnych, skierowanych przez Prowód OUN na Ukrainę latem 1941 roku, wraz z przyjaciółmi o podobnych poglądach rozwinęli tutaj pracę podziemną. W szkicach, z których składa się powieść artystyczno-dokumentalna – „Ołena Teliha”, „Andrij Melnyk”, „Wołodymyr Bahazij”, „Iwan Rohacz” oraz „Ukraińskie słowo”, „Bazar”, „Melnykiwcy-banderiwcy”, „Areszt”, „Mykoła Wełyczkiwski”, „Ołeh Olżycz. Ostatnie spotkanie” – na podstawie danych dokumentalnych Bohdan Czerwak szczegółowo opisuje dramatyczne wydarzenia, których uczestnikami byli ukraińscy patrioci, wspominani w tytułach rozdziałów. W latach wojny Ołeh Olżycz kierował Trybunałem Rewolucyjnym Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, był zastępcą Przewodniczącego Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów pułkownika Andrija Melnyka i z jego polecenia w istocie kierował całym nacjonalistycznym podziemiem w okupowanej przez nazistów ukraińskiej stolicy. W autorskiej opowieści dobrze widać, jak zmieniał się stosunek nazistów do ukraińskiego podziemia, które starało się nie tylko ulżyć doli kijowian cierpiących z powodu głodu, chłodu, chorób i samowoli hitlerowców, ale także profesjonalnie prowadziło agitację wśród obywateli zdenacjonalizowanych przez dziesięciolecia stalinowską propagandą, wykrywając przy tym głęboko zakonspirowanych wśród nich radzieckich agentów. Bohdan Czerwak, zwracając się bezpośrednio do czytelnika książki, podkreśla, że po raz pierwszy publikowane są tu nieznane dotąd fakty związane z działalnością podziemnej sieci OUN w Kijowie i innych miastach Ukrainy w latach 1941–1942. Niektóre z nich, na przykład, dotyczą Ołeny Telihi, ukraińskiej poetki, publicystki, której tragiczny los jest ściśle związany z bezkompromisową walką o utwierdzenie ukraińskości w warunkach zarówno bolszewickiego, jak i nazistowskiego najazdu. W książce znajdują się ciekawe autorskie rozważania na temat jej twórczości poetyckiej, która kształtowała się pod wpływem autorytatywnego w nacjonalistycznych kręgach w latach 20.–30. ubiegłego wieku publicysty-ideologa Dmytra Doncowa. Budzi zainteresowanie autorska próba pokazania w formie artystycznego dialogu między Ołeną Telihą a Ołehem Olżyczem motywów poświęcenia tej szczerze oddanej nacjonalistycznej sprawie ukraińskiej patriotki, dla której śmierć fizyczna nigdy nie stawała na przeszkodzie heroicznemu czynowi. Te cechy charakteru poetki, w wielkim rozrachunku, były właściwe przeważającej większości ukraińskich nacjonalistów, którzy własnym życiem płacili za przekonania ideowe. Jewhen Konowalec był jednym z tych, którzy zapłacili najwyższą cenę za świętą sprawę – budowę ukraińskiego państwa, które, niczym Feniks, powstało z ruin i popiołów w latach 1917–1921. Uwadze autora nie umyka żaden ważny punkt z biografii wybitnego ukraińskiego działacza państwowego pierwszej połowy XX wieku, który przyczynił się do stworzenia potężnej nacjonalistycznej organizacji na terenie Europy Wschodniej, mającej na celu zdobycie Państwa Ukraińskiego drogą zbrojną. W dość krótkim czasie OUN osiągnęła autorytet wśród szerokich mas ludowych i stała się tą siłą, z którą zaczęła liczyć się Moskwa. Odczuwając realne zagrożenie dla reżimu stalinowskiego, który dopuszczał się masowych zbrodni na kontrolowanym przez siebie ukraińskim terytorium, zwłaszcza po sztucznie wywołanym głodzie na Ukrainie na początku lat 30., kremlowscy stratedzy za wszelką cenę dążyli do fizycznej likwidacji Jewhena Konowalca – nowego lidera ogólnonarodowego oporu, sam fakt istnienia którego ogłaszał nowy etap walki z rosyjską kolonizacją. Jego śmierć w maju 1938 roku w wyniku operacji specjalnej, zaplanowanej przez czekistów-enkawudzistów, na krótki czas zdezorientowała OUN. Jednak, zdaniem Bohdana Czerwaka, sytuacja zmieniła się radykalnie, gdy na czele ruchu nacjonalistycznego stanął Andrij Melnyk, były pułkownik armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, współpracownik Konowalca z czasów walk wyzwoleńczych. Autor nie pomija w książce innego dramatycznego momentu, który powstał w wyniku rozłamu w środowisku nacjonalistycznym w latach przedwojennych. Chodzi o jeszcze jednego formalnego lidera ruchu nacjonalistycznego na terenach zachodniej Ukrainy Stepana Banderę, który opowiadał się za zbrojnym wywalczeniem niepodległości Ukrainy w odróżnieniu od większości „umiarkowanych”. Na tle różnic taktycznych, psychologicznych i personalnych doszło do rozłamu w OUN na emigracji w 1940 roku. Powstały dwa skrzydła nacjonalistyczne: OUN (b) – banderiwcy, OUN (m) – melnykiwcy. Ogłoszenie 30 czerwca 1941 roku we Lwowie Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego przez współpracowników Stepana Bandery – Jarosława Stećkę i Romana Szuchewycza, co z niezrozumiałych przyczyn nie jest wspominane przez autora książki „Okupacja…”, jest tego namacalnym potwierdzeniem. Co więcej, właśnie po przeprowadzeniu zgromadzenia z udziałem przedstawicieli ukraińskiej inteligencji, ukraińskiego kościoła, przywódców OUN (b) w stolicy Galicji, na którym został przyjęty i ogłoszony ten dokument o wadze państwowej, stało się dla wszystkich jasne, że Hitler i większość jego wspólników, z wyjątkiem być może poszczególnych liderów NSDAP, na przykład Alfreda Rosenberga, nie popierają idei suwerennego państwa ukraińskiego w kontekście nazistowskiej polityki „przestrzeni życiowej na Wschodzie”. Zakładała ona, jak wiadomo, wyłączne prawo Trzeciej Rzeszy do decydowania o przyszłym losie narodów wschodnioeuropejskich, które znalazły się na okupowanych przez Niemców terytoriach w latach II wojny światowej, i zgodnie z teorią rasową, głoszoną przez ideologię niemieckiego narodowego socjalizmu, zaliczała je do etnosów niższych. Czy podział w ruchu nacjonalistycznym był korzystny dla narodu ukraińskiego w warunkach najpierw okupacji radzieckiej, jeśli mowa o przyłączeniu przez Związek Radziecki Zachodniej Ukrainy do Ukraińskiej SRR po podpisaniu niesławnego paktu przez Mołotowa i Ribbentropa w 1939 roku, a potem niemieckiej – z początkiem wojny w 1941 roku? Kategorycznie – nie. W recenzowanej książce autor przytacza jeden wymowny fakt, związany z tajemniczym zabójstwem kierowników prowodu OUN Omeliana Senyka i Mykoły Sciborskiego w sierpniu 1941 roku w Żytomierzu. Do dziś nie wiadomo dokładnie, kto stał za tą zbrodnią – agenci NKWD, gestapo czy nacjonaliści-podziemni, którzy z jakichś powodów postanowili wyrównać rachunki z konkurentami w walce zbrojnej. Bohdan Czerwak w powieści artystyczno-dokumentalnej bardzo przekonująco modeluje scenę, w której Ołeh Olżycz, emocjonalnie zwracając się do towarzyszy broni, dokonuje własnej oceny destrukcyjnych procesów w ruchu nacjonalistycznym, kiedy ukraińscy patrioci z różną wizją taktyki i strategii zwalczania wroga nierzadko stawali się ofiarami siebie nawzajem, wyrządzając tym samym niepowetowaną szkodę całemu ruchowi nacjonalistycznemu: „To jest ten Duch Ruiny, duch stepu, który pokutuje w psychicznym układzie naszego narodu od czasów książęcych, poprzez hetmańszczyznę i walki wyzwoleńcze 1917–1921 lat aż po dzień dzisiejszy. To ten duch, który dał nam w historii Teterę, Brzuchowieckiego, Sirkę, Puszkara, którzy buntowali się przeciwko własnym hetmanom i spiskowali z sąsiadami to z północy, to z zachodu, występowali z nimi przeciwko własnemu narodowi i hetmanom oraz wydawali ich wrogom na pal albo i sami ich zabijali”. Ostatnie słowa z tej natchnionej przemowy Ołeha Olżycza, dzięki lekkiemu pióru autora, odbierane są nadto proroczo w nasz, pełen dramatyzmu, czas i faktycznie są apelem niezłomnego patrioty i szczerze oddanego walce wyzwoleńczej bojownika do przyszłych pokoleń Ukraińców: „Musimy pamiętać o jednym, a mianowicie: że nam dzisiaj tak samo, jak przez całe stulecia, pozostaje tylko siła moralna i postawa. Nasza społeczność musi wykrzesać z siebie taką siłę moralną i zająć taką postawę, która zniszczyłaby Ducha Ruiny, a niszczycieli zmusiłaby do milczenia”. Pomimo nasilenia terroru przez władze nazistowskie, nie powstrzymywało to podziemia nacjonalistycznego przed dalszym prowadzeniem pracy oświatowej wśród ludności, stłamszonej nie tylko radziecką propagandą, ale i zastraszonej represjami politycznymi, wyzyskiem ekonomicznym, uciskiem narodowym. Wskazują na to zebrane przez autora dokumentalne świadectwa o obchodach w listopadzie 1941 roku w okupowanych Kijowie i Żytomierzu dwudziestej rocznicy tragedii pod wsią Bazar. Właśnie jesienią 1921 roku, jak dowiaduje się czytelnik, odbył się Drugi pochód zimowy ochotników armii URL. Próba ukraińskich żołnierzy rozbicia wojsk bolszewickich na Polesiu i wzniecenia ogólnoukraińskiego powstania okazała się nieudana. Do niewoli trafiło 537 ukraińskich powstańców, którzy odmówili złamania przysięgi wojskowej na wierność narodowi ukraińskiemu i przejścia na stronę czerwonych okupantów. Wszyscy oni, nawet ranni, zostali rozstrzelani w obecności miejscowych chłopów. Dla prowodu politycznego OUN (m), zdaniem Bohdana Czerwaka, ważne było uczczenie tego rycerskiego czynu świadomych bojowników o wolność Ukrainy, którzy nie tylko złożyli swoje życie na ołtarzu Ojczyzny i wpisali własne imiona w kohortę bohaterów narodowych, ale, co ważne, duchowo i moralnie nie złamali się pod groźbą śmierci. Z jednej strony ta i podobne akcje, organizowane przez ounowców we wrogim otoczeniu, dodawały sił wewnętrznych ukraińskiej społeczności, by wytrwale znosić próby przyniesione w codzienne życie przez wojenną zawieruchę, z drugiej – dały powód gebitskomisarzom do sporządzania list proskrypcyjnych osób nielojalnych wobec reżimu nazistowskiego. „Los uczestników Drugiego Bazaru był analogiczny do losu powstańców – do takiego smutnego wniosku dochodzi autor. – Tylko w 1921 roku Ukraińców rozstrzeliwali moskiewscy okupanci, a w 1941 – niemieccy najeźdźcy. Niestety, nie zachowały się niemieckie „listy rozstrzelań”, ale jeśli takie były, to ich znaczenia dla narodu nie sposób przecenić, to były również listy bohaterów”. Bohdan Czerwak w powieści artystyczno-dokumentalnej porusza niezwykle bolesny temat ludobójstwa Żydów, urządzonego przez niemieckie dowództwo okupacyjne w Kijowie. W latach 1941–1943 w uroczysku Babi Jar, położonym na północno-zachodnich obrzeżach miasta, odbywały się masowe rozstrzały cywilnych obywateli narodowości żydowskiej. Kierownicy podziemia nacjonalistycznego wiedzieli o tych zbrodniach hitlerowców i przez zakonspirowanych agentów w policji nakazywali Ukraińcom pod jakimkolwiek pozorem nie brać udziału w masowych akcjach przeciwko miejscowej ludności, organizowanych przez nazistów. Ilustracją tego jest podany przez autora dokumentalnie potwierdzony fakt uratowania młodej Żydówki z matką i pięcioletnim synem, których w pierwszym dniu masowych rozstrzałów Żydów 29 września 1941 roku uchronił przed śmiercią członek OUN Roman-Osyp Bida, w porę wyprowadzając ich ze strefy rozstrzału. On też za pomocą znajomych ludzi, pracujących w zarządzie miejskim, zdobył dla nich nowe dokumenty, znalazł mieszkanie, gdzie rodzina ukrywała się przez długi czas. Los okazał się
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przychylnego wobec wszystkich trzech, które przeżyły lekcje wojny… Zgodnie z relacją autora, po rozpadzie ZSRR w 1991 roku ocalony kiedyś pięcioletni chłopiec o nazwisku Alperin, już dorosły, opublikował w kijowskiej gazecie „Widrodżennia” artykuł, w którym poświadczył ten odważny czyn Romana-Osipa Bidy. W pamięci Alperina zachował się nawet konspiracyjny pseudonim skromnego, ówcześnie 36-letniego młodego mężczyzny pochodzącego z Galicji. Uratował on także innych Żydów, jak twierdzi autor, lecz wiadomości o ich ocaleniu nie dotrwały do naszych czasów. Ta historia, obok szczęśliwego finału, miała także smutne zakończenie. W książce opisane są okoliczności śmierci Romana-Osipa Bidy, którego w grudniu 1941 roku aresztowali gestapowcy, a w lutym 1942 roku rozstrzelano go w Babim Jarze jako uczestnika podziemia OUN. Jakimi же podstępnymi na tym tle wydają się bajki, celowe insynuacje o rzekomym udziale nacjonalistów w zbrodniach hitlerowskich w Babim Jarze!
W książce zamieszczono krótkie szkice także o innych patriotach, którzy wraz zOłehem Ołżyczem i Oleną Telihą prowadzili pracę podziemną w okupowanym Kijowie, każdej chwili ryzykując własnym życiem. Wśród nich jest Wołodymyr Bahazij, któremu udało się zająć wpływowe stanowisko w zarządzie miejskim i ściśle współpracować z nacjonalistycznym podziemiem, starając się na wszelkie sposoby wspierać jego działalność. Z inicjatywy Bahazija w mieście utworzono organizację Ukraińskiego Czerwonego Krzyża, dzięki której ludność miejska była zaopatrywana w żywność dostarczaną z okolicznych miejscowości. Na podstawie donosu wrogiego agenta nacjonalista-podziemiec został aresztowany przez niemiecką służbę bezpieczeństwa i rozstrzelany za sabotowanie zarządzeń komisarza gebitu Kijowa.
Specyfika działalności struktur OUN (m) w warunkach nazistowskiej okupacji przewidywała wydawanie prasy w języku ojczystym, która z początku była postrzegana przez hitlerowców jedynie jako skuteczne narzędzie przeciwstawienia się i wykorzenienia pozostałości radzieckiej propagandy, przypominającej o sobie w zdobytym przez Niemców stolicy URSR na każdym kroku – w nazwach ulic, symbolice architektonicznej, pomnikach, reklamach… Już w pierwszych miesiącach pobytu grup wędrownych na Ukrainie podjęto decyzję o wydawaniu gazety „Ukraińskie Słowo”, której redagowanie powierzono doświadczonemu dziennikarzowi, członkowi Prowodu OUN Iwanowi Rohaczowi, oraz dodatku literacko-artystycznego „Litawry”, za który odpowiadała Olena Teliha. W swojej relacji Bohdan Czerwak kładzie bardzo trafny akcent: od samego początku te wydawnictwa zajmowały wyraźnie proukraińskie stanowisko i starały się dystansować od propagandy narzucanych z zewnątrz idei narodowego socjalizmu, które szerzyły skrajne formy antysemityzmu, nietolerancji rasowej, słowianofobii, pangermanizmu. Jeśli na łamach „Ukraińskiego Słowa” publikowano materiały naświetlające aspekty bieżącej polityki, życia społecznego, kultury, literatury, historii, codzienne życie w Kijowie, to w „Litawrach” drukowano utwory ukraińskich poetów i pisarzy, literaturoznawców i krytyków sztuki, a także artystów, których nazwiska za czasów radzieckich były zakazane, a szeroki krąg czytelników nie miał pojęcia o ich twórczości literackiej i artystycznej. Ktoś po raz pierwszy odkrył dla siebie poezję i prozę Ołeha Ołżycza, Oleny Teligi, Ułasa Samczuka, Leonida Mosendza, Jewhena Małanjuka, Iwana Irlawskiego… Dziś nawet trudno uwierzyć, że nakład „Ukraińskiego Słowa” w pierwszym roku wojny pod niemiecką okupacją sięgnął 60 tysięcy egzemplarzy.
Oczywiście taki stan rzeczy w wrogim otoczeniu nie mógł trwać długo. Fala za falą przetaczały się represje wobec nacjonalistów w ogóle we wszystkich miastach Ukrainy, a w Kijowie w szczególności. Ten ostatni akt odległej tragedii, a zarazem bohaterski czyn wszystkich tych ukraińskich patriotów, którzy mieli stalowy charakter, prawdziwie gorące serce i dość chłodny rozum, ujawniony w ostatnich miesiącach, dniach, godzinach przed śmiercią, bardzo szczegółowo opisano w pracy H. Polikarpenki „Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów podczas II wojny światowej”. Bohdan Czerwak z jednej strony popularyzuje to dokumentalne opracowanie mało znanego historyka, zamieszczając z własnym wstępem wybrane rozdziały z niego pod koniec książki „Okupacja…”, a z drugiej jakby oddaje głos bezpośredniemu świadkowi chwalebnych wydarzeń związanych z ruchem narodowo-wyzwoleńczym na terenie Ukrainy w latach 40. XX wieku.
Niestety, skąpe informacje o H. Polikarpence w Internecie, a także brak jego danych biograficznych w wielotomowej Encyklopedii ukrainoznawstwa pod redakcją profesora Wołodymyra Kubijowycza nie dają pełnego obrazu autora, którego praca jest wysoko ceniona w środowisku ukraińskiej emigracji od czasów powojennych. Niemniej jednak to właśnie H. Polikarpenko, według konkluzji Bohdana Czerwaka, w takich rozdziałach swojej pracy, jak „Przeniesienie działalności OUN na Ziemie Środkowe i Wschodnie Ukrainy latem 1941 roku”, „Organizacja życia narodowego w Kijowie i OSUZ”, „Niemieckie represje wobec ukraińskiego życia narodowego na OSUZ”, „Zaplecze OUN”, „Straty OUN pod panowaniem niemieckiego imperializmu na Ukrainie w latach 1941–1944”, przytacza bezcenne źródła dokumentalne o działalności członków OUN na okupowanych przez hitlerowską Niemcy wschodnioukraińskich ziemiach, podając imiona, nazwiska, pseudonimy bezpośrednich uczestników rozmaitych akcji, zamieszcza statystykę strat, opisuje okoliczności śmierci konkretnych członków OUN, publikuje wyciągi z odezw i inne dokumenty, które rzucają światło na metody prowadzenia zbrojnej i ideologicznej walki nacjonalistycznego podziemia z nazistami i ich satelitami, radziecką agenturą, czerwonymi partyzantami.
Powołując się na dane H. Polikarpenki, od rąk wrogów w latach 1941–1944 zginęło 4756 członków OUN, w tym 197 członków najwyższego kierownictwa. „Ze wszystkich miast Ukrainy najwięcej członków złożyło życie w Złotoglawym Kijowie, który w latach 1941–1943 był głównym centrum skupienia sił i sercem Organizacji, i z niego nerwy szły do innych miast i rejonów Lewobrzeża i Prawobrzeża” – twierdzi H. Polikarpenko. Dalej wspomina on m.in. krajowego Prowodnyka OUN Domaszra-Dibrowę, który po aresztowaniu przez gestapowców doznał tortur trwających przez kilka tygodni. Pokryty ranami od pobicia ten silny duchem rycerz zostawił na ścianach Łukianiwki napisane krwią słowa: „Spływam krwią – nie zdradzę tajemnicy przyjaciół!”. Według tego samego przebiegu wydarzeń zginął także Ołeh Ołżycz, który po śmierci Oleny Teligi, rozstrzelanej wraz z innymi bojowymi towarzyszami broni w Babim Jarze w 1942 roku, nadal prowadził walkę zbrojną aż do chwili, gdy wpadł w szpony nazistów. Po kolejnych torturach w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, dokąd dowieziono go ze Lwowa latem 1944 roku, tam też odszedł w wieczność, pełen pogardy dla wrogów i nieskalanej ludzkiej godności.
Symboliczne jest, że książka „Okupacja, czyli Prawda o ukraińskim Kijowie 1941–1942” Bohdana Czerwaka ukazała się drukiem w 2023 roku, w drugim roku pełnowymiarowej rosyjsko-ukraińskiej wojny. Jak ponad osiem dekad temu członkowie OUN za cenę własnego życia wywalczali prawo narodu ukraińskiego do życia w wolnym i niepodległym państwie, stawiając zbrojny opór najeźdźcom z północy i zachodu, tak dziś związki, jednostki wojskowe i oddziały Sił Zbrojnych Ukrainy odbijają nielegalnie okupowaną przez odwiecznego wroga – Moskala – ukraińską ziemię. Odporność – zdolność do aktywnego oporu – zawsze prowadziła Ukraińców do zwycięstwa, rodziła zazdrość u słabodusznych, wywoływała wściekłość u wrogów. Heroizm i waleczność jednych, ujawnione w latach 40., poświęcenie i nieugiętość innych, zademonstrowane podczas długotrwałych walk na wschodzie i południu w obecnym stuleciu, utwierdzają w jednym: nigdy i nikomu nie uda się zniewolić narodu ukraińskiego, postawić go na kolanach, odebrać mu wolności, wyczekiwanej przez wieki.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhenija JURCZENKO, m. Żytomierz
Wielowarstwowe poetyckie światy – pod jaskrawą okładką nowej książki Olega Ozarianina „Spojrzeniem dziwaka”, która niedawno ukazała się nakładem wydawnictwa „Samit-Knyha”. Oleh Ozarianin to literacki pseudonim żytomierzanina Oleha Antoniuka, autora siedmiu zbiorów wierszy. Nowy dorobek twórczy Oleha Ozarianina można już nazwać dojrzałym pisarstwem: zebrano tu utwory napisane w latach 2019–2023, a także dwa nowe wiersze, datowane na 2024 rok; w sumie w książce jest sto siedemdziesiąt sześć wierszy. We wcześniejszym zbiorze „Nieubłagane” (2019) Oleh Ozarianin, jakby mimochodem, wyznaje czytelnikowi:
Nie wiersze jeszcze – tylko przeczucie:
Nierozpoznane, wzruszająco-pożądane,
Takie, co wynurzają się z niebytu
I ku sobie na wędrówki wabią.
W „Spojrzeniu dziwaka” autor jest znacznie pewniejszy siebie, w jego twórczości pojawiły się motywy minorowe, wiele refleksji, bo żyjemy w tak trudnym czasie. Bohater liryczny jest dziwaczny, odważny, podobnie jak sam autor książki. Eksperymentuje, czasem prowokuje, skłania do zastanowienia, a gdzieniegdzie po prostu się śmieje, choć częściej jednak smuci się, rozmyśla i rozważa. Na wszystko ma swoje niezwykłe, a nawet nadzwyczajne spojrzenie, dziwne, a może i zdumiewające widzenie świata. Po części jego śmiałość przełamuje literackie kanony, dotyczy to zwłaszcza miłosnej liryki Oleha Ozarianina. W każdym pokoleniu literatów są swoi śmiałkowie. W swoim czasie takim był futurysta Mychajl Semenko. Nie wszyscy współcześni rozumieli jego twórczość, lecz w literaturze jego imię pozostało. Nie wszyscy pojmą też dziwaczność Oleha Ozarianina, ale jemu to wcale nie jest potrzebne! Ma dość szerokie grono czytelników nie tylko w Ukrainie, lecz także za granicą. Wiele wierszy poety stało się już piosenkami. Nie pisze wierszy wolnych, w jego dorobku czołowe miejsce zajmuje sylabotonika. Autor eksperymentuje z treścią, śmiało wypowiada się w formie wierszowanej, ale są to klasyczne wzory poezji rymowanej. Nie każdy czytelnik zrozumie i pojmie niezawoalowany erotyzm liryki Ozarianina, który graniczy z ironią czy literackim sarkazmem. Jego dziwak jest ekspresyjny. Płacze z rozdarciem, śmieje się głośno i kocha się jakby wbrew normom i regułom, a filozofia afirmacji życia została wspaniale z tym połączona. Swoiste eseje o relacjach mężczyzny i kobiety w formie wierszowanej – to nie zawsze poezja, lecz właśnie wiersze. Już wiersze – nie przeczucia, choć bez metaforyczności słów i myśli. Bezpośredniość autora przekracza granice, paradoksalnie, ale fakt – ta bezpośredniość i szczerość urzeka czytelnika. Bohater literacki, podobnie jak sam autor książki, jest miłośnikiem życia i wszechstronnym romantykiem, uziemia go jedynie wojna i śmierć; tym tematom poświęcono sporo uwagi. W książce „Spojrzeniem dziwaka” – Ukraina przed wojną i podczas wojny, człowiek w czasie wojny, samotny pustelnik, którego ratuje domowy pies:
Gdyby nie pies, straciłbym rozum,
Zostałem sam na sam z wojną.
A tak – trzymam się, czasem – modlę się,
A pies w parze modli się ze mną.
Bóg, życie i śmierć – kategorie wieczne, dialog z Wszechmogącym, filozoficzne rozmyślania o sensie bytu – to kolejna strona wierszowanych wersów poety:
Gdy jesteś Bogiem, masz bezmiar spraw
Na każdy dzień, rozciągnięty w wieczność.
Czy rozdmuchać żar porannych zórz,
Czy ukoić wszelką zaświatowość.
Niezwykłe postrzeganie czasoprzestrzeni, rozłąki i miłości są właściwe Oleh Ozarianinowi. Nie stroni od aksjomatów, choć często ma inny kąt widzenia, nietypowe spojrzenie na codzienne zjawiska. Bohater liryczny czasem udaje zatwardziałego pesymistę, a gdzieniegdzie – miłośnika życia i marzyciela, gotowego podzielić się pouczającymi sentencjami:
Więc całuj życie, całuj mnie,
Dopóki czas nie stawia kropek. Cenię słodkie chwile pralinek,
A ja odpłacę czułością w zamian. Wydaje się, że jest niewspółczesny, choć aż do przesady rozpaczliwie odważny. Czy ta cecha jest udawana? Tu każdy czytelnik będzie miał własny wniosek, własną interpretację, ale z pewnością można powiedzieć, że książka „Spojrzeniem dziwaka” stawia jedynie wielokropek w twórczości poety, ponieważ autor twórczo się rozwija, zmierza ku nowym szczytom i zdobyczom, szlifuje słowo i hartuje ducha, choć daje bezmierną swobodę emocjom, dzieli się z czytelnikiem jaskrawym obrazem swojego światopoglądu, maluje pejzaże tak, że łatwo je sobie wyobrazić:
Jesienny dojrzały czuły milczący
Jasny bezchmurny wieczór spadających gwiazd,
W którym ciepło szykuje się do ucieczki
W przededniu śnieżnych zawiei.
Nowa książka Ołeha Ozarianina zawiera również filologiczne smaczki – akrostychy ŁESI UKRAINKI, OŁENY TELIHY, LINY KOSTIENKO. Treść książki zostało udanie i harmonijnie uzupełnione kolorowymi ilustracjami ukraińskiej artystki Aliny Dalinina. Pomimo niepokoju, a nawet pesymistycznych wypowiedzi w niektórych wierszach, książka jest pełna wiary w ukraińskie Zwycięstwo:
Jeszcze nie gaśnie wiara w Zwycięstwo,
Nieodwracalne, lecz niestety nie bliskie...
Marzyciel i realista – jak te oblicza łączą się w życiu i twórczości Ołeha Ozarianina, wie tylko Bóg. Dziwak, skazany na samotność czy na zrozumienie? Ma szczególną misję – przekazać innym swoją wizję świata, być może niezwykłą, dziwną, ale jasną i piękną:
Na samotność skazani być w każdym tłumie,
Przed jego zamachami obronić się bezradnym wierszem;
Dostrzec to, co dozwolone jest tylko tobie,
Ale tylko po to, aby oczy otworzyły się innym.
W rzeczywistości wiersze Ołeha Ozarianina wcale nie są bezradne, wszystkie są zdumiewająco różnorodne, jak kawałki mozaiki, organicznie połączone w barwny i jasny obraz postrzegania świata. Zbiór poezji „Spojrzeniem dziwaka” z pewnością zwróci uwagę czytelników, wielu nie pozostawi obojętnymi, choć być może nie wszystkim przypadnie do gustu właśnie taki sposób spojrzenia i wyrażania myśli. Ale wtedy dziwak nie byłby dziwakiem, a autor nie usprawiedliwiłby czytelniczego zainteresowania samym tytułem książki, która miło cieszy wzrok profesjonalnym designem, gdyż jest jakościowo wydana w jednym z najlepszych wydawnictw Ukrainy. Mam nadzieję, że autor nie porzuci żmudnej pracy nad słowem i każda jego kolejna książka jeszcze nie raz miło zaskoczy czytelników nowymi odcieniami poetyckiego pisarstwa.
Tłumaczenie maszynowe
Natalia KUCZER, kierowniczka sektora Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy
Zdjęcie Romana WŁASIUKA
W zbiorze dzieł artystycznych szesćdziesiątników, przechowywanym w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, szczególne miejsce zajmują portrety dożywotnie Wasyla Stusa, Alli Horskiej, Iwana Switlicznego, Iwana Dracza, Ludmyły Siemykinej, szkice wizerunków Iryny Żyłenko, Anatolija Makarowa, Romana Korohodskiego. Wykonane nie na zamówienie państwowe, lecz z potrzeby serca, te portrety mają zarówno wartość artystyczną, jak i historyczną. Wśród nich – rzeźba Iwana Switlicznego autorstwa Borysa Dowhania. Borys Dowhań (1928–2019) – uczestnik ukraińskiego ruchu obrony praw człowieka, artysta, który pozostawił jasny ślad w historii rodzimej kultury. Rzeźbiarz przeżył długie życie – ponad 90 lat i pracował aż do ostatnich dni. W jego dorobku są pomniki H. Skoworody, M. Gogola, W. Stusa, Jana Pawła II; W. Wernadskiego, O. Wertynskiego, portrety rzeźbiarskie M. Zerowa, H. Kocziura, L. Hrabowskiego, M. Chołodnego, F. Juriewa; tablice pamiątkowe P. Czubynskiemu, B. Antonenko-Dawydowyczowi, pomniki na cmentarzu M. Hłuszczenkowi, S. Stećko, S. Danczenkowi, W. Ikonnykowi i in. Rzeźba „Skorbotna muza” na terenie Narodowej Akademii Sztuk Pięknych poświęcona jest artystom – ofiarom represji O. Muraszce, M. Bojczukowi, W. Sedlarowi, O. Rubanowi, I. Padałce, A. Horskiej i stała się miejscem ich uczczenia. Utrwalenie dla potomnych pamięci o wybitnych osobistościach Borys Dowhań uważał za swoją misję. Borys Dowhań należał do pokolenia szesćdziesiątników – młodych utalentowanych artystów, naukowców, którzy wyznawali wolność twórczości i bronili narodowej i ludzkiej godności. Jego szesćdziesiątnictwo rozpoczęło się w 1956 roku, po ukończeniu instytutu sztuki. Władzy radzieckiej przez całe życie nie akceptował intuicyjnie. Urodził się w 1928 roku w Kijowie, na Priorce, naprzeciwko domu, w którym mieszkał T. Szewczenko. Rodzina przeszła wszystkie wędrówki, które spadły na los wielu Ukraińców: w 1932 roku uciekali przed głodem na Białoruś, a następnie do Rosji i Kirgistanu, gdzie Borys ukończył siedem klas. Musiał przejść trudną drogę poszukiwań swojej życiowej drogi – pracował jako kierowca, robotnik w fabryce, po powrocie w 1945 roku do Kijowa uczył się w technikum transportu rzecznego. Dopiero gdy trafił do Kijowskiego Uczelni Sztuk Stosowanych na kierunek modelarza-sztukatora, poczuł zgodność ze swoim powołaniem. Potem nastały szczęśliwe lata studiów (1950–1956) w Kijowskim Instytucie Sztuki (wykładowcy I. Makohon, M. Łysenko, I. Szapował, Ju. Sadylenko). Miał szczęście być wśród uczniów Łysenki, wybitnego rzeźbiarza, kierownika katedry (do 1960 roku) rzeźby. W tym czasie nazwisko M. Łysenki było legendarne, a jego dzieła stawały się wzorami dla studentów. Profesor miał własną koncepcję nauczania, bronił wysokiej misji sztuki nawet w surowych warunkach totalitarnego państwa. Od uczniów Łysenko wymagał nienagannego opanowania akademickiej poprawności, stałego kontaktu z naturą, a także nalegał na twórczy związek z klasycznym dziedzictwem, co pomagało uwolnić rzeźbę od codziennych naturalistycznych szczegółów i podnieść ją do poziomu wysokich idei plastycznych. Jednocześnie nie akceptował formalizmu i oderwania od życia – nie uznawał rzeźby jako pewnego symbolu. Jednak autorytet Michaiła Łysenki nie ciążył nad utalentowanymi uczniami. Borys Dowhań fascynował się niemieckim ekspresjonizmem, w rzeźbie pozostawał jednak wolny w twórczości. Swoim prawdziwym nauczycielem uważał Iwana Makohona, który przyszedł do studentów na czwartym roku i spędził z nimi w pracowni pół roku. Borys Dowhań odnosił się do niego z najwyższym szacunkiem, wysoko ceniąc go jako artystę, pedagoga i człowieka. Za swojego nauczyciela uważał też Iwana Szapowała, który go wspierał i wpajał mu wiarę w talent i powołanie. Właśnie podczas studiów Borys Dowhań zaprzyjaźnił się z rzeźbiarzem Wiaczesławem Klokowem i artystą Oleksą Zacharczukiem. Ta osobista i twórcza przyjaźń trwała przez całe życie. I właśnie w Instytucie Sztuki, na wieczorze świątecznym, poznał Margaritę Dowhań – studentkę wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego. To spotkanie okazało się przełomowe zarówno w życiu osobistym, jak i twórczym. Margarita Dowhań później przedstawiła mężowi Wasyla Stusa, z którym współpracowała, oraz innych szesćdziesiątników. Ich dom stał się jednym z ośrodków ukraińskiej kultury. Odbywały się tam zebrania literacko-artystyczne, poranki dla dzieci. Przez pewien czas mieszkał tam Wiaczesław Czornowił. Pewnego razu tam przyszedł Iwan Switliczny, z którym ciepłe stosunki były nasycone rozmowami intelektualnymi i wspólnymi poglądami. W zbiorach muzeum przechowywana jest książka wierszy Béranger w przekładzie Switliczmego z dedykacją dla rodziny Dowhaniów. Po ukończeniu instytutu Borys Dowhań uczył rzeźby w Republikańskiej Szkole Sztuk Pięknych im. T. Szewczenki. Wśród jego uczniów byli W. Prjadka i W. Szewcow. Od 1961 roku w pełni przeszedł na pracę twórczą. W 1965 roku został członkiem Związku Artystów. To otwierało nowe możliwości uzyskiwania zamówień państwowych i udziału w wystawach. W 1968 roku artysta podpisał słynny „List 139” do sekretarza generalnego L. Breżniewa, protestując przeciwko aresztowaniom ukraińskiej inteligencji. W tym właśnie czasie rzeźbiarz tworzy takie znaczące prace, jak portret Wasyla Stusa, Hryhorija Kocziura i Iwana Switliczego. Rzeźbę Wasyla Stusa Borys Dowhań odważył się pokazać na Republikańskiej Wystawie pod neutralnym tytułem jako portret młodego mężczyzny. Ktoś jednak poinformował komisję, że przedstawiono w niej zakazanego poetę, i pracę zdjęto z ekspozycji. Zamiast tego fotografia rzeźby trafiła na Zachód i została opublikowana w monachijskim czasopiśmie „Suczasnist”. Czasopismo z wizerunkiem rzeźby jest eksponowane na stałej wystawie muzeum. Borys Dowhań określił ten okres jako czas szczęśliwej pracy i obcowania w swojej półpiwnicznej pracowni na ulicy Włodzimierskiej (dokładnie naprzeciwko ponurego masywnego budynku KGB). Do pracowni przychodzili utalentowani ludzie o podobnych poglądach, wśród nich tłumacz H. Kocziur, kompozytor L. Hrabowski, naukowiec H. Dworko. Przychodził także Iwan Switliczny – literaturoznawca, poeta, tłumacz, krytyk. Prawie zawsze towarzyszyli mu przyjaciele lub siostra – N. Switliczna, A. Horska, M. Kociubynska, L. Czerewatenko. Jak zaznaczał artysta, takie obcowanie w dużej mierze ukształtowało jego światopogląd. Później, już w latach Niepodległości, rzeźbiarz napisał wspomnienia o pracy nad portretami oraz o swoich odczuciach i wrażeniach dotyczących osobistości. To cenny materiał do naświetlenia tematu szesćdziesiątników w nieformalnych relacjach. We wspomnieniach „Jak lepiłem portret Iwana” Borys Dowhań pisał, że Iwan Switliczny jako model i jako pozujący zachowywał się bardzo grzecznie, posłusznie wypełniał wszystkie wymagania i siedział bardzo spokojnie. Ogólnie mistrz był bardzo dobrze przygotowany w instytucie, a do wykonania portretu z natury potrzebował trzech-czterech godzin. Sesji było około pięciu, po godzinie, a potem rozmawiali. Iwan Switliczny był bardzo życzliwy, zawsze uśmiechnięty, promieniował ciepłem i światłem. Zauważali to wszyscy jego przyjaciele i nawet obcy ludzie. „Jak mi bez uśmiechu Iwana przetrwać tę deszczową zimę”, – pisał do Wasyla Stusa w wierszu poświęconym druhowi. Nazywał go „wąsatym słoneczkiem” i zaznaczał, że wszystko lepsze w nich pochodzi od Iwana. Jednak artysta, subtelny psycholog, zawodowo odczytywał cechy charakteru każdego modela i dostrzegał także wewnętrzny świat człowieka. „Iwan zazwyczaj był uśmiechnięty, życzliwy w stosunkach z ludźmi, zwłaszcza z przyjaciółmi. Wydawało się, że to człowiek łagodny, ustępliwy. A jednak łapię moment, gdy odłącza się od zewnętrznego świata, pogrąża się w myślach, zagłębia się w siebie i wtedy widzę, jak rysy Iwanowej twarzy nagle stają się surowe, wyraźnie zarysowane. Widzę człowieka o niezłomnej woli, twardych przekonaniach”. Właśnie to połączenie tych cech wcielił rzeźbiarz w portrecie. Iwan Switliczny był duchowym guru szesćdziesiątników, aktywnym uczestnikiem integracji kulturalnej Zachodniej i Wschodniej Ukrainy, czołowym działaczem samizdatu. Jako jeden z pierwszych nawiązał kontakty kulturalne z ukraińską diasporą. W latach 1962–1963 stał się jednym z liderów Klubu Twórczej Młodzieży „Suczasnyk”. 1 września 1965 roku został aresztowany pod zarzutem prowadzenia antyradzieckiej agitacji i propagandy. Podczas rewizji skonfiskowano mu Pismo Święte wydane za granicą, galicyjskie wydawnictwa sprzed 1939 roku, wiersze M. Chołodnego i M. Mamajsura. Po pół roku Iwana Switliczego zwolniono z powodu braku dowodów jako „socjalnie bezpiecznego”. Mimo to nie mógł zawodowo znaleźć pracy. Zajmował się wytwarzaniem i rozpowszechnianiem samizdatu – puścił w obieg „Dziennik” W. Symonenki z wyborem jego wierszy, ujawnił sprawę L. Łukianenki. Brał aktywny udział w ruchu obrony praw człowieka, zwłaszcza w obronie S. Karawańskiego, W. Czornoła, W. Mroza. Po raz drugi Iwana Switliczego aresztowano podczas masowego pogromu ukraińskiej inteligencji 12 stycznia 1972 roku za kontakty z zagranicznymi organizacjami w sprawie Dobosza. Podczas rewizji skonfiskowano u niego wiele utworów samizdatu W. Symonenki, W. Stusa, I. Dziuby, J. Swerstiuka, I. Kalynca, D. Szumuka. Wyrok był surowy – 7 lat pozbawienia wolności w obozach o ścisłym rygorze i 5 lat zesłania. Karę odbywał w obozie permskim 35/36. Tam nadal prowadził aktywną działalność na rzecz praw człowieka, 56 dób prowadził głodówkę, zorganizował wytwarzanie i konspiracyjne przekazywanie na wolność informacji o życiu więźniów politycznych oraz ich utworów. Nazywano go „obozowym sumieniem”. Zesłanie Iwan Switliczny odbywał we wsi Ust-Kan w Obwodzie Gorno-Ałtajskim. W 1980 roku przeniesiono go do wysokogórskiej miejscowości – wsi Majma, której klimat był przeciwwskazany jego zdrowiu. Po miesiącu dostał udaru, przeszedł dwie trudne operacje czaszki i stał się inwalidą. Mimo takiego stanu władze zmusiły go do odbycia kary w całości. Iwana Switliczego zwolniono
1983 roku. Do Kijowa wrócił niezdolny do działania i przez ostatnie dwa lata nie mógł ani mówić, ani się poruszać. Opiekowała się nim wierna żona Ljola (Leonida), która była przy nim do ostatniej chwili. 25 października 1992 roku Iwan Switliczny odszedł w Wieczność. Już w latach Niepodległości Ukrainy jego twórczość zyskała wysoką ocenę i uznanie. W 1994 roku został pośmiertnie uhonorowany Państwową Nagrodą im. T. Szewczenki. Ukazały się drukiem wydania jego wierszy i przekładów, prace z zakresu literaturoznawstwa, korespondencja obozowa. Uroczysta prezentacja tych książek odbyła się w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Twórczość Iwana Switlicznego jest przedstawiona w sali literatury lat 60. XX wieku. W 1994 roku do Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy trafiła rzeźba Iwana Switliczného autorstwa Borysa Dowhania. Została ona zakupiona i przekazana do zbiorów przez Dyrekcję Wystaw Artystycznych Ukrainy. Na niskim postumencie (21x20 cm) umieszczono brązową rzeźbiarską podobiznę o wysokości 55 cm. Widzimy twarz mężczyzny w średnim wieku z wysokim czołem, skupionym spojrzeniem, mocno zaciśniętymi ustami. Wzrok skierowany jest w dół. Włosy są gładko zaczesane do tyłu. Fragment marynarki i zapięty kołnierzyk koszuli wykonano umownie, bez szczegółów. Na postumencie wyryty jest napis: „Iwan Switliczny”, po drugiej stronie, z prawej, inicjały autora oraz data „68 r.” Podobieństwo do Iwana Switliczného przekazano maksymalnie wiarygodnie, co jest charakterystyczne dla twórczej manery rzeźbiarza Borysa Dowhania. Ta rzeźba zajęła godne miejsce w kolekcji artystycznej Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy i jest ozdobą wystaw poświęconych szestdziesiątnikom.
Literatura: 1. Wowk Wira. Światło w ciemności. – W: Dobrookyj. Wspomnienia o Iwanie Switłycznym. – Kijów, Czas, 1998. S. 372–378. 2. Głuzman Semen. Iwan Switłyczny we wspomnieniach, pamięci, sercu. – Kijów, 2018. 3. Dowhań Borys. Jak lepiłem portret Iwana. – W: Dobrookyj. Wspomnienia o Iwanie Switłycznym. – Kijów, Czas, 1998. S. 415. 4. Dowhań Małhorzata. Rzeka życia. – Kijów, Klio, 2021. 5. Historia kultury ukraińskiej w pięciu tomach. T. 5, kz. 1. Kultura ukraińska XX – początku XXI wieku. Rozdział Rzeźba. – Kijów, Naukowa Dumka, 2011. S. 508–526. 6. Owcharenko Eduard. Kronika Ukrainy w rzeźbach Borysa Dowhania. – Słowo Proświty, nr 31. 2–8 sierpnia 2018. S. 14. 7. Ruch Oporu na Ukrainie 1960–1990. Encyklopedyczny leksykon. – Kijów, Smoloskyp, 2012. – S. 646–647. 8. Swerstiuk Jewhen. Pracownik. – W: Dobrookyj. Wspomnienia o Iwanie Switłycznym. – Kijów, Czas, 1998. S. 177–194. 9. Switłyczna Lolja. Obok Iwana. – W: Dobrookyj. Wspomnienia o Iwanie Switłycznym. – Kijów, Czas, 1998. S. 20–60. 10. Stus Wasyl. „Iwan – to moja największa miłość”. – W: Dobrookyj. Wspomnienia o Iwanie Switłycznym. – Kijów, Czas, 1998. S. 346–348. 11. Taran Ludmyła. Sam na sam z Gogolem. – Czasopismo „Kultura ukraińska” nr 9, 2008.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kategoria utalentowanych osobistości, które pod koniec życia podejrzewają, że nie dano im dość sławy albo że ją im odebrano, celowo przeszkodzono w zdobyciu szerokiego uznania itd. I wtedy szukają wrogów nawet wśród przyjaciół i znajomych, którzy odważyli się być ich oponentami. W takiej roli zazdrośnika, niestety, wystąpił też muzyk-dysydent Wadim Smohytel (ur. 1939, Odessa). Do przykrych przypuszczeń skłaniają przykre wrażenia z biograficznej powieści o nim Dmytra Iwanciwa „My – oni” (2023). Ale gdyby chodziło o muzykę albo w ogóle o twórczość… Najpierw o tym, jak pod koniec epoki ZSRR, w 1990 roku, mieszkaniec Żmeryńca Wadim Smohytel przybył do Kanady, a wkrótce przeniósł się do USA. Wykazując pomysłowość w znajomościach z diasporą i korzystając z talentu muzycznego, zdołał nabyć nie tylko studio muzyczne, ale także mieszkanie i szykowny samochód. Powołując się na znajomości z radzieckimi więźniami politycznymi, uzyskał azyl polityczny, chociaż już nikt go nie prześladował. Po 15 latach W. Smohytel, z paszportem obywatela USA i statusem amerykańskiego emeryta, wrócił do rodzinnego Żmeryńca. Wykupił elitarne mieszkanie i… z czasem się znudził. Czym zająć się dalej, by zwrócić na siebie uwagę jako poszkodowany przez władzę radziecką? Przecież był skazany – za chuligaństwo, na podstawie sfabrykowanego zarzutu. Ale był dobrze znany z wielu znanych dysydentów, gdy studiował w stołecznym konserwatorium i później. I sam miał kłopoty z KGB. Teraz jednak o nim zapomniano, pominęli go sławą ci, z którymi pił herbatę i kawę albo po prostu dyskutował. A co, jeśli pokazać, dajmy na to, przywódców Ruchu Ludowego Ukrainy z drugiej strony i ujawnić to, przeciwko czemu walczyli? W tym celu skorzystać z możliwości Internetu. Bo w redakcjach nie uwierzą. I oto na haczyk fejsbukowych zmyśleń Smohytela dał się złapać pisarz z Kałusza Dmytro Iwanciw. Bez wahania uwierzył, że w prowincjonalnym Żmeryńcu mieszka wyjątkowy prawdomówca z amerykańskim paszportem. Objawienia samorodnego Amerykanina o byłych dysydentach, znanych poetach poruszały jego wyobraźnię. I, zgodnie z dziennikarskim nawykiem, natychmiast zaczął je notować. Przecież to bombowy wątek na biograficzną powieść! Przewodniczący Ruchu Ludowego, dawny „zekowski generał”, jak się okazuje, był konfidentem. A Łewko Łuk’janenko, który siedział w celi śmierci, również donosił kagiebistom. Kto o tym wiedział? Pisarz drżał z przeczucia sensacji. I nie śmiał pytać swojego idola o dowody, bez których napisane uznane zostanie za oszczerstwa. Aż dziwne, że Smohytelowi zabrakło wyobraźni, by powołać się na jakieś tajne źródło informacji. Pisanie zakończyło się (niemal wszystko ze słów głównego bohatera opowieści) wydaniem książki o niejednoznacznym tytule „My – oni”. Nota bene, nie za pieniądze zamożnego żmeryńskiego Amerykanina, lecz patriotycznie nastawionych sponsorów, których przekonał autor, zapewne ukrywając prawdziwy kierunek opowieści. Ponadto powoływał się, jak się zdaje, na bardzo życzliwą przedmowę znanego… wyłącznie trzy. „Przez pośrednie i wymuszone kontakty z KGB Wadimowi w USA nie pozwolono wykładać w amerykańskiej armii języka ukraińskiego” (s. 221). Co znaczy „pośrednie i wymuszone”? Z podpisu pod zdjęciem s. 220: „Wadim Smohytel, jego żona Walentyna i syn Wołodia, zamaskowany za korepetytora, KGBista Choroszcz”. Czyli utrzymywano przyjacielskie stosunki? A zaraz potem: „Choroszcz załatwił Wołodię na studia w specjalnym moskiewskim instytucie pedagogicznym do nauki języków obcych, wziął go do siebie na mieszkanie” (s. 220, 221). Więc, panie Wadimie, rzeczywiście była umowa z gebistami? Jakieś zmącenie w waszym patriotyzmie… Czy nie stąd też jakaś chorobliwa rozdwojenie w wypowiedziach? Jakoś to nie pasuje do reputacji odważnego, bezkompromisowego bojownika-patrioty. Na terenie imperium radzieckiego niezgodni czuli się jak na terytorium okupowanym. Gdyby książkę „My – oni” wydał sam Smohytel, pod własnym nazwiskiem, być może jej strony nie oburzałyby tak uważnych, zasadniczych czytelników. Jednak gdy chodzi nawet nie o zapis literacki, autor biograficznej powieści staje się współwinnym oszczerstw. Zatem podlega pociągnięciu do odpowiedzialności na podstawie artykułów Kodeksu cywilnego Ukrainy o rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji. Mówiąc prościej, chodzi o ochronę czci i godności. Opłacanie prawników za pozew do sądu i prowadzenie sprawy nie ma sensu. Obecnie jest wiele pozwów przeciwko kolaborantom i zbrodniarzom wojennym. Z drugiej strony pan Smohytel przebywa pod ochroną amerykańskiej temidy. Dobrze przygotował się na zamaskowane ataki na dysydentów-patriotów. Z tych względów ten opus D. Iwanciwa jest nieopatrzoną przysługą dla propagandystów „russkiego mira” w wojnie informacyjnej z Ukrainą w okresie stanu wojennego. Z dążeniem do zwątpienia w ukraińską państwowość i jej przywódców. Na kształt drwin: „Według świadectwa dysydenta Wadima Smohytela, oni, z wyjątkiem kilku, okazali się przekupnymi i zdrajcami, a chochły zaliczyli ich do panteonu bojowników o wolność. Oto co znaczy rozmach demokracji…” Oczywiście każdy czytelnik, nie mówiąc o dysydentach, może indywidualnie interpretować szestdziesiątników-podwiżników, rozważania o wzniesieniu narodu przez ruchowców. Ale w literaturze są rzeczy niedopuszczalne. Pisarzowi nie przystoi stronniczo osądzać, bezczelnie przekraczać granice etyki na korzyść bohatera wspomnień. I przytaczać bezdowodowe kompromaty. Stawiać rachunki swoim oponentom jako „obnażoną prawdę”.
List-odpowiedź na powieść D. Iwanciwa „My – oni” podpisali: Nadija Łuk'janenko, działaczka społeczna, wdowa po L. Łuk'janence; Orysia Sokulska, przewodnicząca organizacji społecznej WTPiR, wdowa po więźniu politycznym I. Sokulskim; Petro Honczar, dyrektor generalny Muzeum Iwana Honczara; Oleksa Riznykow, poeta, dwukrotnie represjonowany; Iwan Małuta, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy; Tamara Stepanenko, wdowa po pułkowniku MSW w stanie spoczynku M. Stepanence, wolontariuszka; Mykoła Hrebeniuk, wolontariusz, członek Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
krytyka z Prykarpacia Jewhena Barana. I oto niektórzy czytelnicy, oszukani nazwiskami pisarzy, z zdumieniem rozkładają ręce: „Czyżby to była prawda?” Okazuje się, że „Ludowy Ruch to projekt KGB. Wadym wyobraża to sobie tak: do Związku Pisarzy Ukrainy (SPU) przyszedł major KGB i powiedział, że jesteście zbrodniarzami wobec własnego narodu. Stwórzcie Ruch i zmyjcie plamę” (s. 261). A kto realizował ten „projekt”? Wieloletni więźniowie polityczni, przywódcy ruchu dysydenckiego i obrony praw człowieka, Wiaczesław Czornowił, Lewko Łukianenko, Jewhen Swerstiuk i inni, męczennicy sowieckich więzień i obozów koncentracyjnych. Na to jakby wskazuje również nieudolny tytuł książki. Można się zgodzić, że „w ruchu dysydenckim nie wszystko było jednoznaczne: z jednej strony KGB – oni, z drugiej – Switłyczny, Horska, Stus”. I oczywiście gdzieś tam przylepił się skromny Smohytel. Cóż, a „Dracz, Taniuk, Dziuba, Swerstiuk – gdzieś pośrodku” (s. 108). Ojej, a gdzie są Czornowił, Łukianenko? W „ostatnim słowie” książki Smohytel-„zarządca” całkowicie zwątpił w ich rolę i sprowadził wszystko do absurdalnej myśli: „A może… przywódcy to nie tyle nasi, co wrogowie nasi?” (s. 342). Wreszcie zostawił jadowitą uwagę: „Sławko Czornowił – nieustraszony przywódca narodu?” I opowiedział, jak pił z nim kawę we Lwowie i chciał się był pokłócić, „ale przecież to Czornowił (!), a psuć wieczoru jakby nawet nie mam moralnego prawa” (s. 343). Wstał i dumnie wyszedł, niech za kawę i pierogi zapłaci Wiaczesław. A w ogóle Smohytel wątpił, „czy można było Czornowiłowi i Łukianence… brać udziału w tworzeniu niepodległego państwa ukraińskiego?” (s. 41). Za to pisarz – powołując się na swojego bohatera – jednak docenił przewodniczącego Ruchu jako sprawnego dziennikarza: „Wadym uważa Czornowiła za znakomitego eseistę, ale złego polityka” (s. 273). Równie jadowicie Smohytel jakby pyta czytelnika: „Lewko Łukianenko – żywy męczennik narodu? Skazany przez reżim na stryczek, ale nie tylko nie rozstrzelany przez ten reżim, lecz w jakiś dziwny sposób przez ten sam reżim wyniesiony aż do tytułu Bohatera Ukrainy i ambasadora w Kanadzie…” (s. 343). Hej, panie Iwanciw, trzeba było choć zredagować, sprecyzować, przez jaki dokładnie reżim „wyniesiony”. Z jakąś patologiczną nienawiścią Smohytel nagadał ufnemu pisarzowi oszczerczych zdań o utalentowanym poecie, jednocześnie poniżając ukraińskich emigrantów za oceanem: „Diaspora, która na poziomie intelektualnym postrzega Dmytra Pawłyczka jako patriotę Ukrainy, to kompletna ruina” (s. 324). Brawo, panie kompozytorze, to po naszemu, po ukraińsku: niech się tak daleko, tak wysoko nie wychyla… Złośliwie zachęca do tego literackiego brudu J. Baran, cytując we wstępie słowa, że „Wadym odkrył dla siebie prawo huśtawki. Na jednym końcu siedzą tacy ludzie jak Medwedczuk, Pawłyczko…” (s. 6). A kiedy Iwanciw przekazuje zmyślenie swojego idola (s. 77), że poeta D. Pawłyczko był tajnym oficerem KGB, mniej więcej w randze generała, i miał osobisty gabinet w tej złowieszczej instytucji, to od „objawień” Smohytela powiało jadowitym smrodem smogu. Łatwo się domyślić, jak ten muzyk mógł oceniać twórczość poetów starszego pokolenia – A. Małyszki, W. Sosiury i oczywiście P. Tyczyny. A na wieczorze twórczym I. Dracza w Teatrze Dramatu Rosyjskiego „Wadym po raz kolejny przekonał się, że Rylski dawno sprzedał Ukrainę i całym swoim jestestwem służy władzy radzieckiej” (s. 72). Jak dokładnie i za co „sprzedał”, autor nie uważa za potrzebne wyjaśnić. Zaprzańcy, zdrajcy… Jak łatwo Smohytel przypina etykietkę do nazwisk znanych poetów i szestdziesiątników. Wystarczy przypomnieć, że neoklasyk Maksym Rylski zaczął pisać „po sowiecku” po kilkumiesięcznym pobycie w więzieniu na Łukiance; Wołodymyra Sosiurę stalinowscy siepacze rozpinali za wiersz „Kochajcie Ukrainę”; Andrija Małyszce „sprawiono lanie” na zebraniach partyjnych za przemówienie przy grobie W. Sosiury; czekiści „zachęcili” Pawła Tyczynę do wychwalania partii, wynajdując jego wiersz „Na Askoldowej mogile”. A Dmytra Pawłyczka za wystąpienie na zebraniu partyjnym przeciwko rusyfikacji wyrzucono z aspirantury. „Między kompromisem a zdradą istnieje niezwykle cienka granica, którą bardzo łatwo przekroczyć, i wtedy kompromis staje się zdradą” – zapisał Iwanciw monolog swojego bohatera (s. 109). I można na to twierdząco kiwnąć głową. Ale kiedy brakuje dowodów, to przestaje być tylko obrazą. „Dziuba już się sprzedał – powiedział Smohytel – „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” napisał z pozycji komunisty” (s. 261). Ale przecież był to otwarty list do KC komunistów, który stał się bardzo ważnym samizdatem. Tak też działał pisarz-obrońca praw człowieka Mykoła Rudenko, przygotowując polemikę z „Kapitałem” K. Marksa. Nie będziemy o tym dyskutować. Ograniczymy się do repliki jednego poważnego dysydenta, że o Dziubie można sądzić tylko z jego wysokości. A na jaką wysokość moralności wzniosłeś się ty, panie Smohytelu? Na jakiej podstawie, niczym jakiś prokurator, oskarżasz przywódców narodu o odbudowę naszej państwowości? „Maksym Rylski, Paweł Tyczyna, Dmytro Pawłyczko otwarcie i świadomie służyli okupantom, później przyłączył się do nich Iwan Dracz”, po raz kolejny zapewnia memuarysta (s. 103). Wśród poetów-trubadurów epoki radzieckiej, którzy z konieczności szli na kompromis ze zbrodniczą ideologią władzy, oczywiście dla dóbr materialnych i wygodnego życia, było wielu prawdziwie utalentowanych. Byli wśród nich również całkiem dobrzy twórcy, którzy podnosili ducha narodowego, przywiązywali do ojczystego języka, kultury, obyczajów i tradycji ludu. Dlatego zasługują na publikacje w państwie ukraińskim. Główny narrator prawie za wroga narodu uważa W. Czornowiła. I nawet zarzuca nacjonalistom, że „pozwolili… Wiaczesławowi Czornowiłowi stworzyć Ludowy Ruch” (s. 261). A wreszcie – jawny oszczerstwo: „Wiaczesław Czornowił, Lewko Łukianenko, Jewhen Swerstiuk, Iwan Dziuba, Iwan Dracz, Lesia Taniuk powinni opowiedzieć, jak współpracowali z KGB, a dopiero potem pozwolić narodowi zdecydować, kto z nich ma prawo rządzić Ukrainą” (s. 262).
„Wadym nie jest zwolennikiem Ludowego Ruchu Ukrainy” – podsumował D. Iwanciw (s. 240) stosunek Smohytela do narodowych przywódców. A jeśli tak, to czy on jest po stronie wrogów naszego narodu? Przecież wstrząs ruchowców przyspieszył odrodzenie państwowości Ukrainy. Pouczające monologi Smohytela trudno nazwać rozważaniami, są zbyt kategoryczne. Ale kiedy występują jako obserwacje, to są dość interesujące. Na przykład w sądach o znajomych poetach – „neutralistach”. Wśród nich wyróżniał swojego przyjaciela Mykołę Worobjowa. I nie tyle za talent, ile za otwarte wyznanie, że jest tchórzem. „Wszyscy wokół się bali, Worobjow się bał, a Wadym – nie”, – zanotował Iwanciw (s. 140). Wrażenie z obserwacji E. Swerstiuka – jakby dla donosu: „Kiedy groziło mu najmniejsze niebezpieczeństwo, cofał się i podstępnie radził innym robić tak samo. Ile warte jest choćby jego oświadczenie, że w utworach, gdzie Szewczenko napisał „żydy”, trzeba zamienić na „jewrei” (s. 233). Ale dlaczego nie ma odniesienia do źródła takiej publikacji? Smohytel znalazł też wadę w zasługach przywódcy NRU, którą uważał za haniebną plamę: „Czornowoł miał grzechy i nie zgodził się na lustrację kagiebistów, bo potomkom będzie wstyd za ojców” (s. 142). Wprowadźmy istotne sprostowanie: chodziło nie tylko o lustrację kagiebistów, ale także funkcjonariuszy państwowych. Pojawia się logiczne pytanie, co wówczas skłoniło dysydenta Smohytela do emigracji, skoro sprawa zmierzała już do rozpadu ZSRR? Z jednej strony pisze, że „budować wolne, demokratyczne państwo nie miał z kim”, z drugiej przypomina, że mógłby się nie powstrzymać i zarąbać siekierą jakiegoś kagiebistę. Sądząc po wątkach fabularnych, dostrzegł perspektywę materialnej korzyści. Tak, zaledwie za godzinę-dwie dorobku, gdy grał na akordeonie przy Białym Domu, miał do 60 dolarów, a przy wszystkich pracach – nawet do 5 tysięcy miesięcznie. Po co więc udawać, że żal, iż nie mógł w tym czasie przysłużyć się Ukrainie? A może to nawet na lepsze. Pewnie pomógłby przeciwnikom Czornowoła szybciej rozbić Ruch. W artykule „Problem kompromisu” (czasopismo w USA „Nowe kierunki”, 1990, 13.06) pisał, że „droga, którą nowi liderzy partii, w tym NRU, prowadzą naród, nie jest właściwa” (s. 279). Ale wróćmy do jego „ostatniego słowa”, gdy zwątpił: „A może oni – to nie my…” (s. 342). Czyli byliśmy z nimi wcześniej? Ojej, coś tu nie gra… Jak pisał T. Szewczenko: „I ja nie ja, i ty nie ty / I wszystko to widziałem i wszystko wiem…”. A może Smohytelu coś się z tobą stało, jakaś przypadłość? Wrócił zza granicy z jakimś rozdwojeniem… Panie Smohytel, jest pan zręcznym narratorem, z ciężarem wielkiego doświadczenia. Ale kiedy oczywiste stawia pan na głowie, byle tylko pańskie było na wierzchu, trzeba poddać napisane nie tylko wątpliwościom, ale też sprostowaniu. Nie miał pan szczęścia do autora powieści i redaktora literackiego. I nie tylko z niezadowalającą obróbką tekstów. Przeoczyli, nie ostrzegli przed „wpadkami”. A tych jest sporo. Wy-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
drugi, tylny plan. Najważniejszą sprawą stały się samochody i pomoc armii” (“Auto”). “Chreszcze na zawsze stało się częścią i mojej biografii. Tak jak kilka wsi na Charkowszczyźnie, Mikołajowszczyźnie, Chersońszczyźnie, Zaporożu, gdzie z zespołem często bywamy, gdzie dzielimy stół z wojskowymi, gdzie obok nich nocujemy. Wielu z tych wojskowych już nie ma wśród żywych, pozostają tylko wspomnienia, nie najlepszej jakości fotografie, punkty na mapie. Kiedyś po zwycięstwie na pewno do tych punktów wrócę. Żeby pospacerować, pomilczeć, złożyć kwiaty” (“Chreszcze”). “Maksym poszedł do armii jako ochotnik, odstawszy kolejkę przed komisją wojskową i trzeciego dnia wojny trafiając do jednostki zmechanizowanej, którą prosto z marszu wysłano na pozycje… A w życiu i w duszy był artystą – delikatnym i odrobinę nieśmiałym. Malował ikony, pomagał malować cerkwie… Na pogrzebie myślałem o tym, że Maks absolutnie nie pasował do wojny. On i wojna – to jak dwa różne światy. Maksym nie powinien był zginąć, powinien był żyć i malować, wychowywać swoją córeczkę, tworzyć, budować, poznawać. Chowano go w rodzinnym mieście w zamkniętej trumnie. Szkoda, bo był pięknym, postawnym mężczyzną. Z takiego należałoby malować portrety…” (“Ikonopisarz”). Ze stron książki wyłaniają się szczere, prawdziwe historie, uświadamiamy sobie, że wojna, oprócz strat, tragedii i bólu, odkrywa w każdym człowieku umiejętność w szczególny, spostrzegawczy i pełen drżenia sposób widzieć nasze niepokojące, wojenne życie. Swobodnie, spowiedniczo, z lekką ironią do szaleństwa naszego bytu, ciepło i natchnienie przeleciały dwie godziny spotkania. Takie spotkania inspirują. Chce się żyć. Dziękujemy Andrijowi Lubce za działalność wolontariacką na rzecz zwycięstwa, za nową książkę oraz za światło i człowieczeństwo w te ciemne wojenne czasy. historia, było i jest marnotrawstwem. Właśnie dlatego Lubow Andrijiwna pokornie błaga Dażboga: “Ratuj, Boże, Rzekę! Dla jej przyszłości. … I zachowaj, Dażboże, to, co jeszcze jest, Żeby nie wysychało Rodzime Źródło”. On w jej wyobraźni jest uosobieniem aktywnego działania – Bóg Słońca, światła i ogólnoludzkiego dobra, zwycięzca zła, który sprzyja ludziom w dążeniu do “swojego szczęścia”. Znamienne: potężne wezwanie dobrodziejki do ochrony przyrody jest w swojej treści, zamyśle współbrzmiące z poetami i prozaikami Chmielniczyzny. Tak, na przykład, P. Starosta w dialogu z rzeką Kalus z niepokojem pyta: kiedyż wreszcie mieszkańcy zmęczą się jego zaśmiecaniem, zlewaniem do niego nieczystości? Jeszcze przecież stosunkowo niedawno, on, podobnie jak Ikwa, był czystą, błękitną, głęboką rzeką? Żywym słowem poeta A. Nenczynski zdecydowanie potępia osoby, które dla własnej korzyści skracają naturalny wiek drzew słynnych podolskich lasów: “I niech siekiera tu nie stuka! Zdrowym, lesie mój, rośnij... Ja pod twoją wysoką rękę Jeszcze wnuka mojego muszę przyprowadzić!” – pisze poeta w znanym wierszu “Zaprosiny”. Jego myśl podzielają także tacy mistrzowie słowa, jak: M. Sawczuk, A. Zakordoniec, W. Horbatiuk, M. Chorużyj, O. Jannicka, W. Jarczuk i inni. Przyrodę, jej faunę i florę, trzeba na wszelkie sposoby pielęgnować i pomnażać. Właśnie taka, jak się wydaje, jest myśl przewodnia wspaniałej książki Lubow Serduncz.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna HOŁOWAJ, wykładowczyni Kolegium, kierowniczka kółka młodych dziennikarzy w ITA-JUNPRES Kijowskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży. Zdjęcie z internetu, autor Danyło Pawłow. Kiedy chcę zainteresować studentów współczesną literaturą ukraińską, odczytuję im fragmenty esejów Andrija Lubki – czy to z książki „Spać z kobietami”, czy „Pokój dla smutku”, czy „Saudade”, czy „Coś ze mną nie tak”, albo fragmenty powieści „Twój wzrok, Cio-Cio-San”, czy fragmenty prozy non-fiction „W poszukiwaniu barbarzyńców: podróż do krain, gdzie zaczynają się i nie kończą Bałkany”. Kiedy zaś pragnę zainteresować współczesną poezją, proponuję posłuchać wierszy Andrija Lubki „Kobieto piękna”, „Obudzisz się rano i powiesz: wiesz, ty, niby, pisarz…”. I właśnie jego utwory poruszają młodych ludzi. Dziś Andrij Lubka to poeta, prozaik, tłumacz z języka polskiego, serbskiego, chorwackiego i innych języków, felietonista, bałkanista, uczestnik wielu ukraińskich i międzynarodowych wydarzeń kulturalnych, a od początku pełnoskalowej wojny w Ukrainie znany szerokiej publiczności jako aktywny wolontariusz, który w czasie wojny przekazał dla Sił Zbrojnych Ukrainy 267 samochodów, za co został odznaczony medalami Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy oraz Ministra Obrony Ukrainy. Właśnie Andrij Lubka w 2023 roku wszedł na listę „100 liderów Ukrainy” według wersji „Ukraińskiej Prawdy”. Przyjemnym wydarzeniem w życiu literackim stolicy była prezentacja nowej książki esejów Andrija Lubki „Wojna od zaplecza”, która odbyła się w Młodym Teatrze 24 kwietnia przy udziale i moderacji Switłany Stretowycz. „Moja nowa książka „Wojna od zaplecza” jest faktycznie o trzecim roku życia w czasach pełnoskalowej inwazji. Jako osoba cywilna, która mieszka na zachodzie kraju, z dala od strefy działań wojennych, ale często bywa na terenach przyfrontowych i zajmuje się wolontariatem, chciałem zebrać najciekawsze wątki, wszystkie interesujące historie, kolizje, które zdarzały się mnie lub mojemu otoczeniu podczas pracy wolontariackiej. Począwszy od Użhorodu, a kończąc na Bachmucie, w którym byliśmy w 2022 roku po raz pierwszy. Opowiedzieć o ludziach, którzy pomagają, opowiedzieć o ludziach, którzy zmobilizowali się do armii, opowiedzieć ich biografie, w ogóle pokazać ludzkie oblicze oporu w Ukrainie” – mówi pisarz Andrij Lubka. Żywa i szczera rozmowa z poetą, prozaikiem i wolontariuszem, a przede wszystkim – ciekawym i unikalnym Człowiekiem, pozostawiła jasny posmak, mimo deszczowej pogody i ciągłych alarmów w Kijowie. Wieczór literacki okazał się ciepły i szczery, w sali Młodego Teatrze był komplet widzów. Co zapadło w pamięć po spotkaniu z Andrijem Lubką?
Bronisław SOCHACKYJ, m. Lwów
Żyj w harmonii z przyrodą. Antyczna mądrość
W kolejnym dorobku utalentowanej i niestrudzonej Lubow Serdunycz „Do wrót ostrogskich (Trypoemat historyczny)” ważne miejsce zajmują jej głębokie rozmyślania o rzece Ikwie. W dawnych czasach miała ona, zdaniem poetki, wielki szacunek wśród licznych rodów trypolskich. Na jej nurtach, na Jaryłę, na Kupałę, wieczorami świece płonęły z wierzbowych wianków. Słyszała wtedy wesołe, radosne pieśni o miłości, młodości, sławieniu słońca, ziemi, przyrody, męskiej siły, rozkwitu. Poetka z miłością, czułością nazywa ją rzeczką, mateńką, babcią, rosinką, świtową, źródełkiem. Wspomniana rzeka, jak i matka-Ojczyzna, podkreślono w książce, miała „wzloty i upadki”. Obecnie zaś znajduje się w „zniesławionym dnie” – stanie upadku, spłycenia, zmaleń. O tym, przynajmniej lakonicznie, będzie mowa. Jak wiemy, nasi przodkowie z czcią odnosili się do wody, uważając ją za jeden z niezbędnych warunków istnienia. Jest ona, według ich wizji – pierwotną materią żeńską. Połączywszy się z pierwotną materią męską, utworzyła rzeki, trawy, lasy. W dawnej skarbnicy duchowej mądrości ukraińskości – przysłowiach o znaczeniu wody są takie głębokie powiedzenia: bez wody –
Pisarz podzielił się swoim doświadczeniem z działalności wolontariackiej, szczerze opowiedział o różnych stanach i odczuciach, emocjach i przemyśleniach podczas wojny na pełną skalę. Zauważył, że nasze społeczeństwo dzisiaj, jak nigdy dotąd, odczuwa zapotrzebowanie na sprawiedliwość i człowieczeństwo, ciepło ludzkich relacji. Dzisiaj żyjemy filozofią małych kroków i krótkich terminów. Teraz ważne jest, aby zachować spokój i harmonię w sobie – sobą uśmierzać chaos i panikę. Ważne jest, aby zapoznawać z sytuacją na Ukrainie inne kraje, i to nie tylko europejskie. Andrija Lubkę mile zaskakuje popyt na ukraińską książkę, wszak kultura to most w odbudowie i odrodzeniu wspólnoty narodowej. W czasie wojny na pełną skalę Andrij zaczął zajmować się tym, na czym zupełnie, jak to ujął, „się nie znał” – kupnem, przygotowaniem i dostarczaniem samochodów na front. Wszak wraz z zespołem nieobojętnych Ukraińców odbył ponad 40 wyjazdów na front – Bachmut, Słowiańsk, Kramatorsk, Chersoń, Zaporoże… A to nie tylko dobry uczynek, podarunki i smakołyki dla wojowników, wsparcie moralne i psychologiczne dla bojowników, ale także wielkie ryzyko. „Ja, z jednej strony, jestem bardzo doświadczonym kierowcą – lubię podróżować i bardzo dużo przejechałem za kierownicą. Ale z drugiej strony – zupełnie nie znam się na samochodach, na ich naprawie. Umownie: wszystko, co pod maską, jest dla mnie hieroglifami. Wykonuję to, co dobrze znam i potrafię. Mam taką czysto pisarską funkcję, która sprzyja kupowaniu aut. Czyli moją sprawą jest opowiedzieć o potrzebie auta i o pododdziale, który go potrzebuje. Moją pracą jest interakcja z publicznością. Muszę za wszelką cenę skłonić ludzi, by nie byli obojętni i dołączyli się do zbiórki funduszy na samochód właśnie teraz. A resztę robi zespół. Moim zadaniem jest wszystkich skoordynować i otrzymać rezultat. Ale najważniejsze w tej sprawie – to jednak zebrać pieniądze na samochód. To jest to, czego nie mogli zrobić moi przyjaciele lub żony wojskowych, które również zaczynały zbiórkę funduszy na auta dla swoich mężów w różnych pododdziałach. Nie mają one szerokiej publiczności w mediach społecznościowych i dlatego nie zawsze mogą zebrać potrzebną sumę, a do tego zrobić to szybko. Wszak zawsze chodzi o dość duże pieniądze: średnio taki samochód dla armii kosztuje 5 tysięcy euro, jeśli to pickup, a jeśli po prostu jeep – to 3-4 tysiące euro. Plus trzeba uwzględnić jeszcze koszty naprawy, a także paliwa: aby na wschód Ukrainy z Zakarpacia przegonić jednego jeepa, który „je” do 15 l na 100 km, potrzeba 10 tysięcy hrywien”. Andrij podzielił się tym, że przez długi czas nie mógł pisać i nie marzył o pojawieniu się nowej książki podczas wojny, nawet przebywał w stanie depresyjnym. Ale złożona paleta doświadczeń i realia codziennego życia dały impuls do napisania notatek, które stały się podstawą nowej książki. „Wojna od zaplecza”, która ukazała się w wydawnictwie „Meridian Czernowitz” – to dziennik autora, jego przemyślenia i spostrzeżenia, to proza o wojnie od zaplecza, o wyjazdach na front, wolontariacie i codziennych wyzwaniach życia cywilnego. Ta książka jest o szaleństwie i lekcjach wojny, o sile ludzi z najpiękniejszymi porywami w tym strasznym czasie. Ta książka tworzy panoramiczny obraz życia Ukrainy podczas wojny. Non-fiction o pisarzu, który nagle dla samego siebie staje się wolontariuszem i dostarcza jeepy dla armii. Swoją drogą, tę książkę autor dedykuje „swojej żonie Julii, która z oddaniem wzięła na siebie sprawy rodzinne i pozwoliła zanurzyć się w wolontariat”. „Twórczość – główny antydepresant, który pomaga zachować zdrowie psychiczne – zauważył pisarz. – W tym czasie nauczyłem się dziwić i szanować siłę ducha oraz czyny prostych ludzi. Niezwykle cenię w ludziach umiejętność dzielenia się…”. Pisarz odczytał fragmenty z nowej książki. Przed nami wyłaniały się portrety cywilów i wojskowych, obrazy życia obrońców, wolontariuszy, a nawet części Ukraińców, którzy stali się uchodźcami. Każdy esej to mała filozoficzna historia, która ma głębokie sensy i lekką ironię, owianą bólem i światłem, pragnieniem zwycięstwa. Przytoczę kilka cytatów z nowej książki Andrija Lubki: „Ze wszystkich rzeczy, które woziłem ukraińskim wojskowym na front, najważniejszą była paczka kawy. Kilogramowy pakunek świeżo palonej kawy z jednej hipsterskiej kawiarni-palarni w centrum Użhorodu… Ta kawa pomagała chronić psychikę, bo stwarzała poczucie, że nie jesteś kawałkiem mięsa, celem dla snajperów i bomb, a człowiekiem. Człowiekiem – z jego smakami, upodobaniami i nawykami…” („Roasted Uganda”). „Kiedy na senne, spokojne miasta spadły pierwsze rakiety, okazało się, że słowa są bezsilne i puste, że nadszedł czas armat. Dlatego w pierwszych miesiącach wojny miałem nie po prostu apatię, a prawdziwą odrazę do pisania: wydawało mi się ono egoistyczne i bezsensowne… W tych strasznych czasach pisanie i twórczość odeszły dla mnie na”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Bez barszczu i kaszy nie ugotujesz; w głębokiej wodzie – duża ryba; woda – to nie niwa, nie orzesz, nie siejesz, a nagi nie chodzisz; bez wody ani tu, ani tam; woda umysłu nie zmąci i głowy nie zasmuci. Coraz częściej ci nieszczęśni współziomkowie przekształcają wodę z życiodajnej, żywej – w trującą ciecz. Nasze naturalne środowisko, ku wielkiemu żalowi, bezlitośnie niszczą nieludzie, faszyści-raszyści, którzy już wyrządzili mu szkód na astronomiczną sumę – ponad 2,4 bln hrywien. Komentarze są tu zbędne. Z głębokim bólem i smutkiem w sercu artystka opowiada: jeszcze niedawno Ikwa hojnie dawała ludziom okonie, szczupaki, karasie. A wskutek barbarzyńskiego, zbrodniczego stosunku do niej rybki przestały wesoło pluskać w niej swoimi ogonami i srebrnymi bokami. Brzegi rzeki stały się ciągłymi, głębokimi ranami. Ucichły nawet „nie śpiewają żabie chóry”. Na jej błękitnej tafli utworzył się gęsty „dywan z rzęsy”. W jej niegdyś czystych jak łza wodach dziś grubi, bezczelni, obojętni ludzie myją konie, koła, beczki po ropie napędowej; do jej czułego łona rzucają zuchwali gbury butelki, gałęzie, słomę i tym podobne. Dla nich utrata rzeki to nie jest straszna sprawa. Zaiste, miał rację Lew Syłenko w swojej fundamentalnej, encyklopedycznej pracy „Maha Wiry”, mówiąc w swoim czasie: „Im więcej w narodzie obojętnych „ja”, tym tragiczniejszy los narodu”. Niestety, u nas takich infantylnych jednostek jest niemało… Z braku wilgoci brzegi Ikwy pożółkły, płaczące wierzby, olchy, wikliny uschły. To miejsce mogą na zawsze opuścić także rodziny bocianów, żegnając się machnięciem skrzydeł nad miejscami, które kiedyś nadawały się do życia. Za pisarką Ikwa, mając wdzięczną pamięć, z wielkim szacunkiem wspomina mężnych wojowników – kozaków Bohdana Chmielnickiego. Oni bronili naszej świętej wolności, wsi, pszenicznych pól, dolin, dąbrów, lasów, gajów, rzek przed srogimi zewnętrznymi wrogami – Polakami, Turkami, Moskalami: „Podnosiły się do boju drużyny z chorągwiami. Chorągwie ich – w machnięciu ręki. W ich rękach – i strzały, i strzemiona, A w myślach – dzwon wolności na wieki”, – czytamy w rozdziale zbioru „Co pozostanie?..”. W XXI wieku z niegdyś pełnowodnej Ikwy, narodzonej z „prastarej miłości”, potomkom pozostała tylko mała rzeczka. Jej niszczycielami-wrogami stali się swoi „ludzie z ich bezczynnością, Ku wieczności – obojętności mur”. Tu najwyraźniej miłośniczka przyrody ma na myśli właśnie to, że w naszym społeczeństwie ani jego obywatele, ani przyroda jeszcze nie stali się wartościami absolutnymi. Ono dla nich, jak świadczy dramatyczna nowit-
Tłumaczenie maszynowe
W Domu Aktora Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy odbyło się wydarzenie charytatywne – artystyczny projekt interaktywny „Refleksje wojny”, poświęcony drugiej rocznicy wyzwolenia obwodu kijowskiego od rosyjskich okupantów. Organizatorem wydarzenia jest Kulturalno-Artystyczny Fundusz Charytatywny „Kijów-Klasyk”. Wśród współorganizatorów znajduje się Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz stowarzyszenie kinematografów „Kinologos”. Podczas wydarzenia zaprezentowano otwartą interaktywną platformę działaczy kultury, przedstawicieli społeczeństwa, instytucji państwowych, konkursu dyplomatycznego „Front kulturalny”. Otwarto również wystawę malarską „Oblicza wojny” z pracami Wałerija Franczuka, Jurija Nahułka, Ołeksandra Karpenki oraz Wasyla Krasiochy. – W kwietniu 2022 roku obwód kijowski został wyzwolony od straszliwej okupacji rosyjskiego agresora – podkreśliła prowadząca wydarzenie Iryna Wynnyczuk. – Wtedy świat dowiedział się, kim są Ukraińcy i czym jest putinowska Rosja. Cały świat zobaczył siłę i jedność naszych ludzi, odwagę wojowników Ukrainy. Dziękujemy wszystkim, którzy wybrali drogę bycia razem z Ukrainą. Jesteśmy niewymownie wdzięczni naszym wojskowym, wolontariuszom, lekarzom, każdemu, kto wnosi cząstkę swojej duszy w imię zwycięstwa nad raszystowskimi najeźdźcami. Na zakończenie naszego wydarzenia zostanie przeprowadzona aukcja charytatywna, część dochodów z której pójdzie na potrzeby jednego z oddziałów wojskowych. – Świeże wspomnienia, kiedy 24 lutego 2022 roku usłyszeliśmy wybuchy i zobaczyliśmy okrutną wojnę, kiedy nasi ludzie rzucali się na czołgi, aby chronić Kijowszczyznę przed okupantami – powiedziała założycielka funduszu charytatywnego „Kijów-Klasyk”, artystka ludowa Ukrainy Jewhenija Basalajewa. – Zmieniliśmy ich plany. Ani w trzy dni, ani w dwa lata nie zdołali nas pokonać. Nasza platforma ma na celu ochronę kultury, sztuki. Przecież państwo istnieje, gdy istnieje jego kultura. Musimy chronić tożsamość ukraińskiego narodu. Ta platforma będzie działać stale. Będziemy mogli reprezentować Ukrainę za granicą, aby nasze państwo znano jako potężny, wysokokulturowy kraj z dawną historią. Wierzymy w nasze zwycięstwo! – Całkiem niedawno przeczytałem książkę, która ukazała się w Rydze – opowiedział akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki Mykoła Żułynski. – Jej autorem jest rosyjski opozycjonista Michaił Zygar, który swego czasu założył kanał telewizyjny „Dożd”. Obecnie przebywa w Niemczech. W swojej książce Michaił zauważa, że przez 350 lat rosyjska kultura narzucała się innym narodom i że właśnie z tej kultury narodził się rosyjski faszyzm. I to uznanie jest bardzo ważne. Ponieważ obecnie trwa wojna nie tylko dwóch państw, ale i dwóch cywilizacji. Rosyjska kultura w swojej historycznej perspektywie nagłośniła światu siebie, swoje wartości i zrodziła rosyjski faszyzm. A ukraińska kultura nieustannie wywalczała prawo do wyrwania się z okrutnych objęć rosyjskiej kultury i w ogóle rosyjskiego imperium. Dzisiejsze wydarzenie ma ważne i symboliczne znaczenie. I nie tylko dlatego, że świętujemy zwycięstwo, które miało miejsce dwa lata temu, i wierzymy w nasze wielkie Zwycięstwo. Ale także potwierdzamy, że kultura ma kolosalne znaczenie właśnie w takiej wojnie. Mamy bogatą i unikalną kulturę, która nieustannie znajdowała się w walce z rosyjską kulturą, rosyjską władzą. Nasi wojownicy dzisiaj chronią naszą kulturę, naszą historię, naszą wiarę! – Kino to rodzaj sztuki, która nie powstaje na zamówienie – jest przekonany reżyser, scenarzysta filmowy Dmytro Łomaczuk. – Po wyzwoleniu Kijowszczyzny przyszła do głowy myśl, dlaczego tak się stało i dlaczego wojna zaczęła się 24 lutego 2022 roku. Ktoś mówi, że zaczęła się w 2014 roku, inni, że w 1918, kiedy Ukraina zdobywała niepodległość. Jeszcze ktoś powie, że wojna z Rosjanami zaczęła się jeszcze w XVII wieku, kiedy Sahajdaczny dotarł do bram Arbat. W cyklu są zespoły chóralne. One nie tylko śpiewają, ale dokonują oceny, podkreślają drugi plan myśli głównych bohaterów, przeżywają sytuacje. „Chicago” – jeden z najbardziej znanych amerykańskich musicali. U jego podstaw leży sztuka teatralna Maurine Dallas Watkins „Chicago” (1926), która zaadaptowała w swoim utworze przeglądy spraw kryminalnych, które wydarzyły się w amerykańskim Chicago w ciągu 1924 roku. Spektakl zaadaptowano na Broadway w 1975 roku, właśnie wtedy odbyła się słynna premiera, która była nominowana do kilku nagród „Tony”. I chociaż spektakl nie zdobył żadnej, od razu stał się popularny wśród publiczności. W 2002 roku „Chicago” zostało sfilmowane przez Roba. Pawło Mowczan napisał scenariusz, a ponieważ finansowania nie było, to film „Piekielne objęcia” tworzyli niemal na kolanach. Zrobili go w czerwcu 2022 roku, zaraz po wyzwoleniu Kijowszczyzny od okupantów – na świeżo pod wpływem wrażeń. Pokazali obraz w ONZ, potem zrobili angielską wersję i ten film już zobaczyli w Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Polsce, Czechach i wielu innych krajach. – Ukraińcy to szczery i pokojowy naród – jest przekonany artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wałerij Franczuk. – Ale mamy takiego sąsiada, który już nie jedno stulecie dręczy naszą ziemię. Musimy wreszcie postawić kropkę, kto tu był pierwszy – horda czy Scytowie, Trypolianie, którzy żyli na swojej, przez Boga danej ziemi. Nie wierzę, że narody gdzieś chodziły. My tu byliśmy zawsze. I musimy wreszcie dzisiaj udowodnić, że my tu jesteśmy gospodarzami. Zasłużony artysta Ukrainy Jurij Nahułko opowiedział, że ma tak jaskrawe malarstwo, bo jest Ukraińcem, gdyż u Ukraińców zawsze są jaskrawe kolory. Przypomniał również, że jego syn od pierwszych dni walczył, otrzymał ciężkie rany. Podziękował wszystkim, którzy odwiedzili to wydarzenie. – Stworzyłem serię prac „Oblicza wojny”, rysowałem to, co poruszało, to, czym chciałem podzielić się z ludźmi – zaznaczył zasłużony artysta Ukrainy Wasyl Krasiocha. – Takich szkiców uzbierały się dwa albumy. Potem niektóre z nich chciałem odzwierciedlić na płótnach. Te prace były eksponowane w OTW „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Sarnieńskim Muzeum Krajoznawczym obwodu rówieńskiego, bibliotece Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”. Na nowej wystawie zaprezentowano dziesięć obrazów, to tylko czwarta część tej serii. Myślę, że będę pracował nad nią dalej. Obrazy Ołeksandra Karpenki. Zdjęcie z portali społecznościowych
– Dla mnie to wielki zaszczyt wystawiać swoje prace w tak wspaniałej sali – powiedział zasłużony pracownik kultury Ukrainy, artysta malarz Ołeksandr Karpenko. – Obecnie przeżywamy ciężki czas krwawej wojny. I każdy człowiek, któremu nie jest obojętny los Ukrainy, bierze udział w niesieniu pomocy żołnierzom. Front artystyczny to wielka siła! Sztuka zawsze szła na przedzie ze swoim sztandarem. Nasi artyści występują na pierwszej linii frontu, a w miastach i wsiach swoim dorobkiem twórczym udowadniają, że Ukraina jest niezwyciężona. I nie pokona nas żadna wroga siła. Zdołaliśmy się zjednoczyć i stanąć w obronie ojczystej ziemi. Już pokazałem swoje prace w Iwano-Frankiwsku, Truskawcu, na Zakarpaciu. Mam nadzieję, że będą mogli je zobaczyć także mieszkańcy innych regionów kraju. Ponadto na wydarzeniu wystąpili: muzyk jazzowy Petro Połtarew, reżyser filmowy Jurij Leskow oraz uczestnicy działań wojennych. Po tym odbyła się prezentacja kina niekomercyjnego: film dokumentalny „Piekielne objęcia”. Autor scenariusza Pawło Mowczan, reżyser Dmytro Łomaczuk. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zrzeszenie filmowców „Kinologos”, 2022 rok. Teledysk „Maison Blanche”. Jewhenija Basalajewa (fortepian), muzyka Ihora Korniłewycza, zdjęcia Ihora Kozijanczuka, 2022 rok. Teledysk „Przeszłość płynie w przyszłość” (ornament trypolski we współczesnym ubiorze). Reżyser Andrij Hadomski, autorka scenariusza Hałyna Szczerbań, reżyser A. Hadomski (Portugalia). 2022 rok. Teledysk „Ogień miłości” do wierszy poetki Olhy Chodackiej. Projekt Astra production (Toronto). 2022 rok. Podczas antraktu zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij przedstawiła wystawę „Oblicza wojny” artystów malarzy Wałerija Franczuka, Jurija Nahułka, Wasyla Krasiochy oraz Ołeksandra Karpenki, a oni sami podzielili się tajemnicami swojej twórczości. W drugiej części odbyła się prezentacja innowacyjnego projektu programów artystycznych Laboratorium Eksperymentów Twórczych „LaTE”. Autor projektu – reżyser Jurij Leskow, moderator, muzykolog Petro Połtarew. Producent dźwięku Serhij Semenichin. Wykonawcy: Inesa Iwanicka (wokal jazzowy), Pawło Szepeta (fortepian), Ołeksij Sahałowśkyj (wokal), Wałentyna Komerżenko (wokal), Pawło Łewczenko (wokal), Petro Czewerdas (wokal), Wasyl Karapułko (saksofon), Polina Biłous (wokal), Władysław Bondarenko (recytacja). zaangażowanych ponad 100 uczestników: wykonawcy, chór, balet, orkiestra. Pierwsze pokazy spektaklu odbyły się przy pełnych salach. Wdzięczna publiczność długo nie chciała wypuścić ze sceny Sofiji Pawliczenko, Oleny Urwancowej, Ołeksija Kyryłłowa, Hałyny Hrehorczak-Odrynśkiej, Kyryła Baskowśkiego, Dmytra Szaraburina, Hanny Dowbni, Ihora Nikołajewa, Arsena Kurbanowa, Olhy Fedorenko, Oleny Hałuszki, Anastasiji Małachowej, Wiktoriji Buseł, Kateryny Jasenczuk, Serhija Bondarenka, Ołeksandra Melnyka. Szczególne słowa podziękowania dla Bohdana Strutyńśkiego (reżyser-inscenizator), Serhija Didka (dyrygent-inscenizator), Wadyma Prokopenki (baletmistrz-inscenizator), Maksyma Kowalczuka (chórmistrz-inscenizator), Ołeksandra Biłozuba (scenograf), Anny Szkrohal (kostiumograf). A Narodowa Operetka Ukrainy już pracuje nad nowymi projektami. W kolejce – „Silva” Imre Kálmána, „Szafranowa róża” na motywach utworu Lope de Vegi „Pies ogrodnika”, „Małe ballady” według „Orfeusza i Eurydyki” Ch. W. Glucka, opera Mykoły Łeontowycza „Na Rusałczyn Wielkanoc” w redakcji muzycznej teatru. Zdjęcia Anatolija FEDORCIWA. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Narodowa Operetka Ukrainy stawia przed sobą coraz trudniejsze zadania i dowodzi, że nie ma dla niej rzeczy niemożliwych. Nowym śmiałym wyzwaniem dla zespołu stał się legendarny musical „Chicago” Johna Kandera (libretto Freda Ebba i Boba Fosse’a na podstawie sztuki „Chicago” Maurine Dallas Watkins), który wyreżyserował szef teatru, artysta ludowy Ukrainy Bohdan Strutyński. „Chicago” to niesamowita historia o skandalach, grzechach, korupcji i sławie w połączeniu z namiętnością i miłością. Jednocześnie jest to profesjonalna synteza wokalu, choreografii i kunsztu aktorskiego. Na widzów czeka wciągająca fabuła, barwne numery i znane hity, które oddają atmosferę Chicago lat 20. XX wieku. – Uważam, że to jeden z najciekawszych obrazów, w którym zmiksowano teatr, kronikę i musical jednocześnie – zaznacza Bohdan Strutyński. – W „Chicago” chodzi o zdobycie własnej wolności i spełnienie marzeń. Z muzycznego punktu widzenia jest to jeden z najtrudniejszych projektów, jakie kiedykolwiek gościły na scenie teatru operetki. W muzyce jest bardzo dużo rytmiki, jazzu, perkusji. Także w mu- Marshallem, a główne role zagrali Renée Zellweger, Catherine Zeta-Jones i Richard Gere. Obraz był nominowany do Oscara w trzynastu kategoriach, w sześciu z nich zwyciężył. – Jeszcze pięć lat temu chcieliśmy wystawić musical „Chicago”, ale nie było możliwości – kontynuuje Bohdan Dmytrowycz. – Choć sięgano po niego – sześć numerów interpretowano w programach koncertowych. Wreszcie w 2023 roku otrzymaliśmy licencję na jeden rok na preferencyjnych warunkach. To prezent dla Ukrainy, gdzie musical wystawiany jest po raz pierwszy. Jednak już rok po premierze musimy przyjąć ich niełatwe warunki. Według fabuły musicalu jedna z bohaterek, Roxie, całe życie marzy o byciu gwiazdą. Dąży do celu wszelkimi sposobami. Najpierw wdaje się w romans z Fredem Caselym. Dowiedziawszy się, że ją oszukiwał i nie może jej pomóc, zabija go. Dalej próbuje wykręcić się z sytuacji i za każdym razem wymyśla coś nowego. To mdleje, to zachodzi w ciążę. To wszystko jest o ludzkich wadach i o tym traktuje inscenizacja. „Chicago” jest także o tym, że niestety wszystko można kupić. Kobietę broni adwokat Billy Flynn, który nazywa siebie królem miasta i magiem sądu. Billy cały czas twierdzi, że nie potrzebuje pieniędzy. Jednak wykorzystuje swoje znajomości, aby jak najwięcej ludzi zainteresowało się Roxie, czyni ją sławną. Pokazuje receptę, jak z każdej sytuacji, jeśli nie traci się wiary, można wyjść zwycięsko. – Mamy w nowym musicalu kilka debiutów – opowiada dalej reżyser-inscenizator. – Do wystawienia przeprowadzono osobny casting. Do roli Velmy wziąłem aktorkę Sofiję Pawliczenko, która pracowała w London Music Hall. Ołena Urwancowa i Iryna Basko śpiewają Roxie. Zaangażowałem także swoich studentów, którzy wcielają się w uliczny band, odzwierciedlający epokę lat 20. XX wieku w Chicago. Ogółem w spektaklu
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
cyjny ubiór Ukraińca” – zauważył Wołodymyr Szczybria, koordynator Centrum Folkloru i Etnografii Instytutu Filologii. Głos zabrała również inspiratorka i inicjatorka stworzenia kolekcji, artystka ludowa Ukrainy Oksana Pekun, która podziękowała Instytutowi oraz kolegom za wsparcie i pomoc w urządzeniu: „Nasz program miał wielomilionową widownię, ale ważna nie jest liczba, a ludzie – szczerzy, życzliwi, ludzcy, z bezgraniczną wiarą w Ukrainę. Cieszę się, że właśnie wśród takich osób umieściliśmy te eksponaty”. Do wzbogacania ekspozycji wezwała zasłużona artystka Ukrainy, piosenkarka, prezenterka telewizyjna, artystka, działaczka społeczna Anżelika Rudnyćka: „To nasze dziedzictwo. Wzbogacajcie je nowymi eksponatami. To nowa przestrzeń do badań, nauki, krytykowania, zachwycania się. Nasze babcie przędły nić pamięci i dzięki nim wiemy, kim jesteśmy. Więc kontynuujmy przędzenie tej nici”. Słowa zachwytu wyrazili również zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Hnatiuk; bibliotekoznawca, działacz społeczny, p.o. dyrektora generalnego Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia Jarosława Mądrego Ołeh Serbin; zasłużona artystka Ukrainy Jarosława Rudenko; producentka Anżela Norbojewa. Studenci, wykładowcy oraz Oksana Pekun uświęcili laboratorium twórcze śpiewem. Rozbrzmiewały wiosnianki, duchowy hymn Ukrainy – „Boże wielki, jedyny…” oraz psalmy w imię naszych obrońców.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandra KASIANOWA Zdjęcia Serhija TERESZCZENKI, dział ds. kontaktów z opinią publiczną NNI Filologii KNU im. T. Szewczenki. Kilka miesięcy temu artystka ludowa Ukrainy, piosenkarka, kierowniczka i prowadząca teleprojekt „Folk-music” Oksana Pekun zwróciła się do kierownictwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyra Buhrowa oraz do dyrektora Naukowo-Dydaktycznego Instytutu Filologii Hryhorija Semeniuka z prośbą o „przygarnięcie” eksponatów twórczości ludowej, zebranych z różnych zakątków Ukrainy przez lata istnienia programu, znanego każdemu Ukraińcowi. Kierownictwo uniwersytetu i instytutu poparło taką inicjatywę. A wcieliły zamysł w życie katedra folklorystyki na czele z Ołesią Naumowską oraz pracownicy Centrum Folkloru i Etnografii z koordynatorem Wołodymyrem Szcybreją. „W globalnym świecie ważne jest zachowanie własnego „ja”! To podstawa nie tylko naszego przetrwania, ale i naszego zwycięstwa!” – podkreślił rektor Wołodymyr Buhrow, rozpoczynając otwarcie „Świtłyci”. Wołodymyr Anatolijowycz zaznaczył, że urządzona aula jest nie tylko laboratorium naukowym dla studentów folklorystyki i etnokulturoznawstwa, ale stanie się także tą przestrzenią, gdzie każdy, przychodząc, rozpozna coś bliskiego, a zatem – poczuje własne „ja”. „Dzisiaj w Instytucie ważne wydarzenie. Na mapie naszego gmachu obok tak znaczących miejsc, jak Ogólnoukraińskie Centrum Naukowo-Dydaktyczne szewczenkoznawstwa, Muzeum-forum Olesia Honczara, aula „Retro”, centra i dział imienia poległych żołnierzy, ulubiony skwerek z wierzbą Tarasa i znakami pamięci ku czci poległych studentów i wykładowców, pojawiła się prawdziwa ludowa perła – „Świtłycia”. I to dzięki dobrej woli i szczerej ukraińskiej duszy – Oksanie Pekun i Wołodymyrowi Kowalence. Przekazane eksponaty będą odgrywać w środowisku studencko-wykładowczym role kulturalno-oświatowe i wychowawcze. Oprócz oglądania i zapoznawania się, nasi studenci będą poznawać tutaj podstawy twórczości ludowej, badać ją. Są tu wzorce tradycyjnej sztuki, które sięgają starożytności, a także takie, które zostały potraktowane przez ludzi „po swojemu”. Jednak ważne jest to, że poprzez twórczość ludową będziemy głębiej poznawać siebie” – zaznaczył dyrektor Naukowo-Dydaktycznego Instytutu Filologii Hryhorij Semeniuk na otwarciu „Świtłyci”. „Kiedy rosyjskie wojska stały wokół Kijowa, my w rodzinie spakowaliśmy do walizki awaryjnej dokumenty i… wyszywanki. W mojej rodzinie, niestety, nie zachowały się dawne wyszywanki. Ale wyszywanka jako symbol ukraińskości nie ma wymiarów czasowych. Ta siła ukraińskiej kultury przebiła się przez liczne zakazy i zniszczenia. Twórczość ludowa zawsze dodawała sił, pomagała i inspirowała Ukraińców. I w sowieckich czasach na Sołowki, zesłania, i nawet migrując teraz, Ukraińcy wiozą w walizkach wyszywanki. We wszystkich czasach – i wcześniej, i obecnie – rzeczy w stylu „etno” służyły Ukraińcom jako markery samoidentyfikacji. Eksponaty zaprezentowane w laboratorium świadczą o niezniszczalności ducha Ukraińców i demonstrują niejednorodność elementów folkloru. Przecież twórczość ludowa – to nie tylko dawne wzorce „etno”, ale i współczesne elementy, które są stylizacją tej wykwintnej autentyki, zachowanej od starożytności, a nawet kicz. I zadaniem folklorysty jest w żadnym wypadku nie selekcjonować, nie odrzucać, nie zabraniać, a studiować, badać i analizować, dlatego laboratorium będzie służyć jako praktyczna platforma dla naszych studentów” – skomentowała dorobek „Świtłyci” kierowniczka katedry folklorystyki Ołesia Naumowska. „Ekspozycja, którą przekazali nam Oksana Pekun i Wołodymyr Kowalenko, liczy ponad 500 jednostek wzorców ukraińskiego wyszywanego tekstyliów i innych eksponatów. Zrozumiałe, że w „Świtłyci” zaprezentowaliśmy to, co najciekawsze. Ale jest jeszcze część w zbiorach. Oprócz tego, dla wszystkich na korytarzu wystawiono 12 witryn z narodowymi kostiumami. Jestem przekonany, że każdego filologa i gościa naszego gmachu zainteresuje tradycyjna... W ostatnich dniach w Naukowo-Dydaktycznym Instytucie Filologii (NNIF) otwarto laboratorium twórczości ludowej „Świtłycia”.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe dla wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Feszczenko Ołena Wasyliwna — 1000 hrywien. 2. Czystiak Dmytro Ołeksandrowycz — 2000 hrywien. 3. Hryhorenko Ludmyła Iwaniwna — 400 hrywien. 4. Oryszczenko Anatolij Mychajłowycz — 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe