W sektorze społecznym dostrzegają niebezpieczną tendencję zmuszania Ukrainy do ustępstw terytorialnych i przygotowują stosowny apel do ONZ. Opowiedzieli o tym przedstawiciele sektora społecznego na konferencji prasowej w Ukrinformie na temat: „Apel stowarzyszeń społecznych do Organizacji Narodów Zjednoczonych, Kongresu USA oraz Unii Europejskiej w sprawie niedopuszczalności ustępstw terytorialnych Ukrainy”. „Wojna, która trwa na Ukrainie, nabrała globalnych wymiarów i skłania nas dzisiaj do zwracania się do tych instytucji, które jeszcze zachowały się na świecie i wciąż wpływają na światowe wydarzenia oraz ich przebieg. Dotyczy to istnienia narodu ukraińskiego i nie tylko naszego egzystencjalnego wyboru, ale także naszej perspektywy jako gatunku na tej planecie” – podkreślił Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W apelu do ONZ, Kongresu USA oraz Unii Europejskiej stowarzyszenia społeczne pragną podkreślić niedopuszczalność jakichkolwiek decyzji, które mogą przewidywać ustępstwa wobec agresora lub być sprzeczne z interesami narodowymi Ukrainy. „My dzisiaj mówimy o oznakach sprzyjania agresji i niedopuszczalności ustępstw terytorialnych przez Ukrainę. Mówimy nie po prostu o polityce, a o prawie, fundamencie, sprawiedliwości i samej architekturze światowego porządku. W ostatnim czasie widzimy niebezpieczną tendencję: na poziomie międzynarodowym zaczęły rozbrzmiewać oświadczenia, które sprowadzają się do jednego – Ukraina musi ustąpić terytoria w imię pokoju. Chcę w imieniu naszego zgromadzenia jasno powiedzieć: Ukraina nie jest nic winna agresorowi, a prawo nie przewiduje kompromisów kosztem ofiary. Prawo międzynarodowe zabrania zmuszania do utraty terytoriów” – zaznaczył Mykoła Hołomsza, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Forum „Ukraińska alternatywa”. W swoich wystąpieniach deputowany ludowy Ukrainy Iwan Zajeć, zasłużony artysta Ukrainy Jurij Nahułko, deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji Witalij Melnyczuk podkreślili wagę zachowania konsekwentnego wsparcia międzynarodowego, przestrzegania polityki sankcyjnej oraz wypełniania wcześniej podjętych zobowiązań. Szczególną uwagę w apelu poświęcono roli ONZ i partnerów międzynarodowych w przeciwdziałaniu agresji oraz wzmacnianiu globalnego bezpieczeństwa. Autorzy apelu podkreślają również potrzebę jasnego i skoordynowanego stanowiska społeczności międzynarodowej w celu zachowania prawa międzynarodowego jako podstawy światowego porządku. Apel popierają: Ogólnoukraińskie Forum „Ukraińska alternatywa”, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Rada Koordynacyjna narodowych związków twórczych, organizacja społeczna „Ruch za Ukrainą w NATO”, Stowarzyszenie Deputowanych Ludowych Ukrainy oraz Kongres Ukraińskiej Inteligencji. Pawło Mowczan wyraził przekonanie, że ta lista będzie się powiększać. Dołączajcie! Apel. Na podstawie wyników dyskusji, my – przedstawiciele ukraińskiego społeczeństwa obywatelskiego – uważamy za konieczne zwrócenie się do społeczności międzynarodowej z następującym skonsolidowanym stanowiskiem. 1. W sprawie niedopuszczalności ustępstw terytorialnych Wszelkie propozycje lub inicjatywy polityczne, które przewidują przekazanie części terytorium Ukrainy, są: sprzeczne z normami prawa międzynarodowego; nieakceptowalne z punktu widzenia suwerenności państwa; tworzące niebezpieczny precedens legitymizacji agresji. Integralność terytorialna Ukrainy w granicach jej międzynarodowo uznanych granic nie może być przedmiotem żadnych kompromisów. 2. Międzynarodowo-prawne podstawy Zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych: zabrania się stosowania siły przeciwko integralności terytorialnej państw; państwa są zobowiązane powstrzymywać się od wszelkich form przymusu. Rezolucje Zgromadzenia Ogólnego ONZ potwierdzają: nielegalność agresji Federacji Rosyjskiej; obowiązek państw nieuznawania żadnych zmian terytorialnych dokonanych siłą. W ten sposób wszelkie „inicjatywy pokojowe”, które przewidują ustępstwa terytorialne, nie mają mocy prawnej. 3. Odpowiedzialność społeczności międzynarodowej Wzywamy partnerów międzynarodowych: zachować konsekwencję we wspieraniu Ukrainy; nie dopuszczać do decyzji politycznych, które mogą być interpretowane jako sprzyjanie agresorowi; zapewnić przestrzeganie zasady nieuznawania okupacji. Jakiekolwiek odstępstwo od tych zasad: podważa międzynarodowy porządek prawny; stymuluje dalszą agresję; tworzy zagrożenie dla globalnego bezpieczeństwa. 4. W sprawie polityki sankcyjnej Podkreślamy konieczność: zachowania i wzmocnienia sankcji przeciwko Federacji Rosyjskiej; niedopuszczenia do jej politycznej lub ekonomicznej rehabilitacji; wypełniania zobowiązań międzynarodowych w pełnym zakresie. Reżim sankcyjny jest kluczowym instrumentem powstrzymywania agresji i nie może być przedmiotem politycznego targu. 5. Rola instytucji międzynarodowych Wzywamy Organizację Narodów Zjednoczonych: wzmocnić skuteczność mechanizmów reagowania na agresję; zapewnić skuteczność prawa międzynarodowego. Kongres USA: zapewnić przestrzeganie polityki sankcyjnej; wspierać Ukrainę zgodnie z podjętymi zobowiązaniami. Unia Europejska: działać w sposób skonsolidowany w kwestiach bezpieczeństwa; wzmacniać wsparcie dla Ukrainy jako element ochrony europejskiego porządku. 6. Pryncypialne stanowisko Ukraina nie jest obiektem porozumień geopolitycznych. Wszelkie decyzje dotyczące jej terytorium mogą być podejmowane wyłącznie przy udziale i za zgodą Ukrainy. Ustępstwa wobec agresora nie prowadzą do pokoju – prowadzą do jego zniszczenia. Ukraina dzisiaj broni nie tylko własnego terytorium, ale także fundamentalnej zasady prawa międzynarodowego: granice nie mogą być zmieniane siłą. Zachowanie tej zasady jest wspólną odpowiedzialnością wszystkich państw demokratycznych. Sygnatariusze: Pawło Mowczan, Mykoła Hołomsza, Iwan Zajeć, Jewhen Szewczenko, Heorhij Filipczuk, Witalij Melnyczuk, Jurij Nahułko – w imieniu stowarzyszenia społecznego „Ukraińska alternatywa”, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, narodowych związków twórczych Ukrainy, przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego. Do sygnatariuszy dołączyli obecni na wydarzeniu działacze społeczni Serhij Prysuchin, Wałerij Franczuk, Ihor Hawryłow, Ludmyła Smolakowa, Switłana Feszczenko, Mykoła Waskiw, Ferhad Turanły, Roman Kucharuk, Ołeksander Kowaliw, Ihor Zoc, Hałyna Daciuk. 30 kwietnia na posiedzeniu zarządu Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki podjęto jednogłośną decyzję – poprzeć Apel do ONZ, Kongresu USA oraz UE „O niedopuszczalności ustępstw terytorialnych Ukrainy”. O jednogłośnym poparciu apelu poinformował szef organizacji społecznej „Silni Ukraińcy” Mykoła Panaszczuk. Dołączajcie! Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
horowicz Sołucha (1861–1922); zastępcą przewodniczącego był Serhij Mytrofanowycz Iwanycki – wykładowca seminarium duchownego; sekretarzem – Witalij Karpowycz Styrankewycz, wykładowca Kamienieckiej żeńskiej szkoły eparchialnej. Ewtym (Juchym) Sicyński jako członek zarządu „Proświty” stał się aktywnym doradcą w sprawach kulturalno-oświatowych. Jeśli w okresie I wojny światowej oddziały „Proświty” wszędzie zaprzestały swojej działalności, to na Podolu funkcjonowała ona nadal dzięki lekarzowi Sołusze. Możemy stwierdzić, że proświcianie Podola budzili ukraińskiego ducha narodowego, byli przewodnikami idei wolności i niepodległości Ukrainy, ich wspaniała praca przybliżała urzeczywistnienie odwiecznego marzenia narodu ukraińskiego – powstania samodzielnego państwa ukraińskiego. Chociaż na początek maja 1906 roku towarzystwo zrzeszało 120 osób, jednak proświcianie Podola byli aktywistami ukraińskiego budowania państwowości w czasie ukraińskiej rewolucji 1917–1921 lat. Delegatem towarzystwa na Wszechukraińskim Kongresie Narodowym w 1917 r. był Wiktor Prychodko. Do Ukraińskiej Centralnej Rady wybrano P. Błońskiego, H. Hołoskewycza, N. Hryhorijiwa, W. Dudycza, A. Żywotkę, P. Kuciaka, M. Łytwyckiego, D. Markowycza, A. Melnyka, O. Paszczenkę, W. Prychodkę, I. Ryżija, H. Stepurę, W. Czechiwskiego. Ministrem oświaty pierwszej Ukraińskiej Republiki Ludowej został N. Hryhorijiw. W strukturach rządowych URL pracowali H. Hołoskewycz, Ch. Łebid-Jurczyk, W. Czechiwski, K. Szyroćkyj, J. Szczyrycia, w Ministerstwie Wyznań Państwa Ukraińskiego – A. Hrynewycz, O. Marychiw. Ministrem oświaty drugiej URL został Iwan Ohijenko.
Tłumaczenie maszynowe
28 kwietnia w czytelni Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej odbyła się uroczysta akademia „Światło, które hartuje naród” z okazji 120. rocznicy powstania Podolskiego Towarzystwa „Proświta”. Za oficjalną datę utworzenia Podolskiej „Proświty” uważa się 4 maja 1906 roku – dzień zatwierdzenia Statutu. Witalij MIHALEWSKI, przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W historii ukraińskiej kultury narodowej najliczniejsza organizacja społeczna „Proświta” zajmuje znamienną stronę. Założona 8 grudnia 1868 roku we Lwowie i zlikwidowana przez reżim bolszewicki – „Proświta” nie zniknęła. Odrodziła się ponownie i łączy rolników i nauczycieli, inżynierów i robotników, młodzież i ludzi starszego pokolenia. Przekonującym słowem niesie ludowi wiedzę o języku ukraińskim, historii, tradycjach i zwyczajach ojczystego narodu, wiedzę o wierze, kulturze, swoim narodzie. Podolska „Proświta” („Proświta” guberni podolskiej) została założona w Kamieńcu Podolskim przez nauczycieli, lekarzy, księży. Wśród nich byli: Juchym Sicinśkyj, Kost Sołucha, Serhij Iwanicki, Josyp Doronowycz, Kyryło Styrankewycz (pseudonim literacki Podolenko), Ołeksij Biłousow, Trochym Pawłowśkyj, Anna Sołucha, Olimpiada Paszczenko, Wiktor Prychodko, Mychajło Zawojko, Witalij Styrankewycz. Zorganizowali się w październiku 1905 roku, a już 4 maja (według nowego stylu) 1906 roku statut został zatwierdzony przez generał-gubernatora. Jednak w warunkach rewolucyjnych (do 1917 roku) organizacja społeczna znalazła się w niepewnej, centrowej pozycji wobec innych partii i właśnie z tego powodu była krytykowana z obu stron. Niektórzy ukraińscy działacze nadal pisali w języku rosyjskim, ponieważ ojczysty uważali tylko „do użytku domowego”, a stąd „Proświtę” postrzegano jako szkodliwy separatyzm. Lewica zaś, socjaliści (esdecy, esery), zarzucali proświcianom szowinizm, konserwatyzm, burżuazyjność, bo, widzicie, wiedzieli, że w działalności „Proświty” nie ma miejsca na propagandę socjalistyczną. Socjalistom nie podobało się, że proświcianie nie poruszają problemów społecznych, a zajmują się jedynie kwestiami ogólnokształcącymi, ich zdaniem – nieaktualnymi. W rzeczywistości „Proświta” stała i stoi na stanowiskach ogólnohumanistycznych. Zawsze starała się wyprowadzić nasz naród na wyższy poziom kulturalny. W kwietniu 1906 roku oficjalnie zatwierdzono statut „Proświty”. Wybrano skład kierowniczy. Niezmiennym przewodniczącym aż do 1919 r. był lekarz, absolwent Uniwersytetu Kijowskiego Kost Hry-
Wraz z nadejściem władzy bolszewickiej działalność „Proświty” zostaje ograniczona, a z czasem (w 1923 r.) całkowicie przerwana, niemal wszyscy członkowie zostali aresztowani jako nacjonaliści i zgładzeni w obozach. Pod koniec 1988 r. szerzy się ruch na rzecz utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki. Wszak według stanu na 1 września 1989 roku tylko w mieście Chmielnicki w 28 szkołach i klasach rosyjskiego języka uczyło się 26 960 uczniów, podczas gdy w ukraińskojęzycznych uczyło się 10 926 dzieci, czyli 28,8%. Właśnie w opozycji do totalnej rusyfikacji ukraińskiej ludności powstało Towarzystwo Języka Ukraińskiego na czele z pisarzem M. N. Maherą (oficjalnie został przewodniczącym 4 kwietnia 1989 roku). W marcu 1990 roku Mykoła Nykanorowycz wysyła list do Ministerstwa Oświaty Ukrainy, w którym żąda natychmiastowego położenia kresu rusyfikacji. Obija progi komitetów obwodowych, miejskich partii, obwodowego i miejskiego wydziału oświaty. W rezultacie już w 1990 roku pojawiły się oddzielne ukraińskojęzyczne klasy w szkołach nr 5, 10, 15, 22, 26, 27 w Chmielnickim. Podobnie działały towarzystwa w Kamieńcu Podolskim, Izasławiu, Szepietówce, Wołoczyskach, Sławucie i innych miastach. Aktywnymi członkami „Proświty” stali się działacze regionu: klasyk rodzimej bajki, poeta, tłumacz Mykyta Hodowanec, znani pisarze – Mykoła Fedunec, Ołeksandra Wanżuła, Mykoła Maczkiwski, Mykoła Mahera, Wasyl Horbatiuk oraz wielu innych. Pierwszym przewodniczącym utworzonego Chmielnickiego Obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego „Rodowid” od 1989 do 1990 roku był pisarz i pedagog Mykoła Nykanorowycz Mahera. Potem obwodową organizację proświatową „Rodowid” w latach 1990–1992 kierował Wasyl Iwanowycz Horbatiuk – dyrektor Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego, następnie, w latach 1992–1994 – pierwszy przewodniczący odnowionej Chmielnickiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Witalij Petrowycz Maćko, doktor nauk filologicznych, profesor, honorowy przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta”, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kierował Chmielnickim Obwodowym Zjednoczeniem „Proświta” od 1994 do 2004 roku. Nina Mykołajiwna Szmurikowa-Hawryluk, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej, zasłużona pracownica oświaty Ukrainy, kierowała Chmielnickim Obwodowym Zjednoczeniem od 2005 do 2013 roku. Witalij Cezarijowycz Michalewski, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, przewodniczący Chmielnickiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kandydat nauk fizyczno-matematycznych, docent Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego, kieruje Chmielnickim Obwodowym Zjednoczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki od 2013 roku. 28 kwietnia w czytelni Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej odbyła się uroczysta akademia „Światło, które hartuje naród” z okazji 120-lecia od czasu utworzenia Podolskiego Towarzystwa „Proświta”. Przed uroczystą akademią przewodniczący różnych lat obwodowego zjednoczenia „Proświta” Wasyl Horbatiuk, Witalij Maćko, Nina Szmurikowa-Hawryluk, Witalij Michalewski odwiedzili obwodowy kanał telewizyjny TV-7+, gdzie opowiedzieli o utworzeniu Podolskiego Towarzystwa na początku XX wieku, jego odnowieniu oraz obecnej działalności. Na wydarzenie w Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej przybyli przedstawiciele Chmielnickiej Rady Obwodowej, Chmielnickiej Obwodowej Administracji Wojskowej, Chmielnickiej Rady Miejskiej, krajoznawcy, naukowcy, pisarze, byli szefowie obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, studenci Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej. Minutą ciszy obecni uczcili pamięć żołnierzy i cywilów, którzy oddali życie za wolność, niepodległość i integralność terytorialną Ukrainy. Ołena Baworowska, zastępczyni dyrektora ds. pracy wewnątrzbibliotecznej, wyraziła powitanie uczestnikom uroczystej akademii z okazji jubileuszu Podolskiego Towarzystwa „Proświta”, zaznaczyła ważną rolę „Proświty” w kształtowaniu ukraińskiej świadomości narodowej, rozwoju kultury i języka oraz wręczyła podziękowanie Chmielnickiemu Obwodowemu Zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki od dyrektorki Chmielnickiej OUNB Kateryny Czaban. Również powitania płynęły od pierwszego zastępcy przewodniczącego Chmielnickiej Rady Obwodowej Wołodymyra Honczaruka, który zaznaczył kluczową rolę Towarzystwa w kształtowaniu ukraińskiej inteligencji, rozwoju języka, literatury i społeczeństwa obywatelskiego w całości oraz podziękował proświatowcom za ich pracę, cierpliwość i wiarę, a także za ideę niepodległego państwa ukraińskiego. Wołodymyr Wołodymyrowycz wręczył aktywistom Towarzystwa „Proświta” podziękowania Chmielnickiej Rady Obwodowej za aktywną postawę obywatelską, twórczą i charytatywną działalność artystyczno-oświatową, wysoki profesjonalizm, popularyzację ukraińskiej sztuki, odrodzenie i pomnażanie tradycji dziedzictwa kulturowego Chmielnicczyzny oraz cenne prezenty. Podziękowaniami wyróżniono Mykołę Pobereżnego (przewodniczący oddziału jarmolińskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki), Lubow Serdunycz (przewodnicząca oddziału starosieniawskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki), Lidiję Jarochno (przewodnicząca oddziału starokonstantynowskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki), Ołhę Kowpak (przewodnicząca oddziału derażniańskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki), a także kolektyw Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ki (dyrektorka Kateryna Czaban). Mychajło Krywak, zastępca mera Chmielnickiego, wyraził wdzięczność proświcianom, a bezpośrednio przewodniczącemu Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Witalijowi Michalewskiemu za aktywną działalność oświatową oraz wręczył dyplom Rady Miejskiej Chmielnickiego i certyfikat pieniężny. Ludmyła Czerewczenko, zastępczyni dyrektora Departamentu Działalności Informacyjnej, Kultury, Narodowości i Religii Chmielnickiej Obwodowej Administracji Wojskowej, również pogratulowała proświcianom i wręczyła honorowe dyplomy pierwszym kierownikom Towarzystwa na Chmielniczyźnie – Witalijowi Maćkowi, przewodniczącemu ChOZ OUT „Proświta” im. T. Szewczenki w latach 1994–2004 oraz Ninie Szmurikowej-Hawryluk, przewodniczącej ChOZ OUT „Proświta” im. T. Szewczenki w latach 2005–2013. O Chmielnickiej Obwodowej „Proświcie” na początku lat 90. XX wieku opowiedział Wasyl Horbatiuk. Działalność towarzystwa „Proświta” obwodu chmielnickiego w okresie narodzin i rozwoju niepodległej Ukrainy (1992–2026) scharakteryzował Witalij Maćko. Nina Szmurikowa-Hawryluk naświetliła temat „Znaczenie jedności ośrodków oświatowych dla funkcjonowania we współczesnym świecie oraz uświadomienie negatywnych wpływów na ukraińskie słownictwo i możliwych dróg ich eliminacji”. Zoja Didenko, przewodnicząca Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta”, opowiedziała o Domu Ludowym „Proświta” w Chmielnickim i jego działalności. Witalij Michalewski złożył sprawozdanie z działalności Chmielnickiego OZ OUT „Proświta” im. T. Szewczenki w obecnych warunkach. Lubow Serdunycz rozwinęła temat „Ukraińskie słowo i prawdziwa historia – priorytet prośwician ze Starej Sieniawy”. Mykoła Pobereżnyj scharakteryzował rozwój „Proświty” w rejonie jaromlinieckim. Podczas wydarzenia wystąpili również: Wiktor Adamski, p.o. przewodniczącego Chmielnickiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, z tematem „Podolska Proświta w epoce imperialnej: nowe spojrzenie” oraz Oksana Sobko, pracownica naukowa Muzeum Historii Miasta Chmielnickiego z tematem „Utworzenie »Proświty« w Płoskirowie (kwiecień 1917 r.)”. Witalij Michalewski i Witalij Maćko otrzymali w darze książkę Wiktora Adamskiego i Wołodymyra Honczaruka „Oskarżenie: Ukrainiec. Droga życiowa i walka Pantełejmona Błońskiego (na podstawie materiałów spraw śledczych)”. W trybie telefonicznym uczestników uroczystej akademii „Światło, które hartuje naród” pozdrowił Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Obecnym zaprezentowano wystawę dokumentów Podolskiej „Proświty” z zasobów Państwowego Archiwum Obwodu Chmielnickiego oraz wystawę książek z zasobów Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej.
Tłumaczenie maszynowe
W kwietniu armia kraju-agresora Rosji po raz pierwszy od dłuższego czasu poniosła czyste straty terytorialne na froncie w Ukrainie. Ostatni raz zdarzyło się to w 2024 roku. Piszą o tym analitycy amerykańskiego Instytutu Badań nad Wojną (ISW). Według danych ISW, w kwietniu wojska rosyjskie utraciły kontrolę nad terytorium o powierzchni 116 kilometrów kwadratowych, nie licząc rejonów, do których okupanci prawdopodobnie zdołali przeniknąć.
Wpływowy senator-republikanin Mitch McConnell oświadczył, że Pentagon wstrzymuje pomoc wojskową dla Ukrainy na sumę 400 mln dolarów, którą Kongres już zatwierdził w ramach budżetu obronnego na rok budżetowy 2026. Według słów McConnella, republikańska większość w komisjach ds. sił zbrojnych wcześniej poparła przeznaczenie po 400 mln dolarów na Inicjatywę wspierania bezpieczeństwa Ukrainy na każdy z następnych dwóch lat. Jednak środki, zatwierdzone kilka miesięcy temu, do tej pory pozostają w Pentagonie. Senator podkreślił, że Ministerstwo Obrony USA ignoruje zapytania ustawodawców dotyczące dalszych losów tych środków. McConnell skrytykował opóźnienie, oświadczając, że taka sytuacja szkodzi wsparciu Ukrainy w warunkach wojny i wymaga natychmiastowego rozwiązania, informuje medium „Patriot Donbasu”.
Ogłoszenie reformy armii i podwyższenia wypłat dla wojskowych jest próbą władz odwrócenia uwagi społeczeństwa od „taśm Mindicza”, poprzez zastąpienie ważnej dyskusji głośnymi, ale nierealistycznymi inicjatywami dotyczącymi demobilizacji i zmian w wojsku. Taką opinię na antenie kanału telewizyjnego Espresso wyraziła dziennikarka Maryna Danyluk-Jarmołajewa. „Obecnie władza próbuje operować tym, że mamy wojnę, najważniejsze, żeby rakiety leciały w stronę Rosji, a kto co tam kradł – będziemy rozstrzygać po wojnie. Na ile to wszystko zadziała w odniesieniu do ukraińskiego społeczeństwa – zobaczymy. Prawdopodobnie jednak będą sondaże, jak społeczeństwo ocenia wszystkie te partie 'taśm Mindicza'” – opowiedziała Danyluk-Jarmołajewa. Dziennikarka podkreśla, że władza próbuje odwrócić uwagę społeczeństwa głośnymi oświadczeniami o podwyższeniu wypłat dla wojskowych i możliwej demobilizacji, jednak te inicjatywy wyglądają na nierealistyczne bez nowej fali mobilizacji i bardziej przypominają manewr informacyjny oraz PR.
Społeczna Rada Antykorupcyjna (HAR) przy Ministerstwie Obrony wezwała do rozpatrzenia kwestii odsunięcia sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy Rustema Umierowa z powodu materiałów dotyczących możliwych powiązań z biznesmenem Timurem Mindiczem. Mowa o tym w oświadczeniu HAR, opublikowanym na Facebooku.
„Obserwacje od Natalki Ficycz. 'Wśród cytatów Mindicza-Szeffira warto zwrócić uwagę na jeden. Nie na sens, a na formę. Szeffir: 'Takie tam, karma'. Mindicz: 'Nic, Pan Bóg – nie frajer'. To język kryminalistów lub żargon. 'Bazarią według pojęć', jeśli po gangstersku. Pozdrowienia z bandyckich lat 90. i czasów Janukowycza. W zasadzie wszystko logiczne – i tamci okradali Ukrainę, i ci. Tamtych wygonili. Ci są w kolejce'” – napisał na swojej stronie na Facebooku deputowany ludowy Ukrainy Wołodymyr Ariew.
Według słów dziennikarza, prezentera telewizyjnego Serhija Rudenki, nowa porcja „taśm Mindicza” – to nie po prostu kolejny skandal. „To dokumentalne potwierdzenie tego, że obok oficjalnych instytucji państwowych w Ukrainie latami działała (lub nawet do tej pory działa) międzynarodowa banda, która nielegalnie kierowała państwem. Sądząc po nagraniach, właśnie tam, a nie w gabinetach ministerstw, parlamentu czy centralnych organów jacyś typy bez stanowisk, bez legitymowanych pełnomocnictw, z paszportami innych państw w kieszeniach kręcili swoje interesy, które wpływały na całą Ukrainę” – zaznacza dziennikarz. „Do listopada 2025 roku ci typy 'obgadywali' sprawy w kijowskim mieszkaniu przyjaciela Zełenskiego – Timura Mindicza. Oni decydowali o nominacjach kadrowych w rządzie, radach nadzorczych banków państwowych, piłowali budżet obronny, tworzyli schematy, tworzyli 'obszczaki', łapali 'szczury' już wśród swoich, zapewniali własne interesy etc. Brak jakiejkolwiek publicznej reakcji Biura Prezydenta na te fakty obecnie nasuwa niepocieszający wniosek: o tych 'załatwiaczach' u Zełenskiego nie tylko wiedzieli, ale i opierali się na nich. Inaczej wyjaśnić istnienie 'samowoli' dla tej bandy nie jest możliwe” – napisał Serhij Rudenko w swoim blogu na stronie kanału telewizyjnego „Espresso”.
Ponad połowa zapytanych Ukraińców, 57%, uważa za kategorycznie nieakceptowalne przekazanie pod kontrolę Rosji całego obwodu donieckiego w zamian za gwarancje bezpieczeństwa od USA i Europy. Mowa o tym w sondażu Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii. Jednocześnie gotowych na takie ustępstwo jest 36%, chociaż większość z nich przyznaje, że jest to trudny warunek. Jeszcze 7% nie potrafiło określić się ze swoją opinią.
Nowa reforma mobilizacji w Ukrainie przewiduje jasne i przejrzyste nowości w organizacji działań powiadamiania. W szczególności planuje się przeprowadzenie kontroli w siłowniach. Wśród kluczowych kwestii kontroli – obecność u sportowców, którzy trenują, prawnych podstaw do otrzymania odroczenia od mobilizacji. O tym na antenie Radio NV poinformował przewodniczący Rady Antykorupcyjnej przy Ministerstwie Obrony Ukrainy Jurij Hudymenko. Podkreślił, że zmęczył się widokiem całkowicie wypełnionych sal sportowych „mięśniakami”, którzy najwyraźniej są przez kogoś zarezerwowani. „Oni nie są w pracy, a jednocześnie oglądają wideo o tym, jak u nas kolejny skandal z powodu tego, że TCK przekroczył swoje pełnomocnictwa” – dodał Hudymenko.
Ministerstwo Kultury Ukrainy wpisało do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków Ukrainy obiekty w rejonie mohylowsko-podolskim w obwodzie winnickim. Chodzi o zabytki o znaczeniu lokalnym. Do wykazu weszły osady w pobliżu wsi Bandysziwka. Tutaj zarejestrowano pozostałości kultury trypolskiej (V–III tysiąclecie p.n.e.), a także kultury czarnoleskiej (IX–VIII wiek p.n.e.). Oba obiekty mają status zabytków archeologii, informuje wydanie „20 chwyłyn”.
Na stronie rządu zarejestrowano petycję elektroniczną z wezwaniem do niedopuszczenia do zamknięcia wiejskich szkół w warunkach stanu wojennego. Autorka petycji Inna Koroticzenko podkreśla, że podczas pełnoskalowej wojny kwestii edukacji nie można rozpatrywać oddzielnie od kwestii bezpieczeństwa dzieci. Według jej słów, bezpieczeństwo uczniów powinno być ważniejsze od formalnych wskaźników efektywności sieci szkolnej. „W wielu wspólnotach odległość do najbliższej placówki edukacyjnej wynosi 20–25 km i więcej. Świadczy to o codziennych podróżach podczas alarmów powietrznych, braku gwarantowanego dostępu do schronów w drodze, podwyższonym ryzyku dla życia i zdrowia dzieci, fizycznym i psychicznym wyczerpaniu. Mowa nie o wygodzie. Mowa o podstawowym prawie dziecka do bezpieczeństwa” – cytuje autorkę petycji strona Oświata UA. W petycji podkreśla się, że wskaźniki demograficzne i mała liczba uczniów nie mogą być podstawą dla decyzji, które stwarzają zagrożenie dla życia i zdrowia dzieci.
Ukraińska ilustratorka Masza Foja stworzyła okładkę dla nowego wydania The Guardian Weekly, poświęconego 40. rocznicy katastrofy czarnobylskiej. Pisze o tym „Czytomo”, informuje „Dim”. W numerze z 1 maja 2026 roku brytyjski tygodnik wyniósł na okładkę temat Czarnobyla i opatrzył go specjalnym reportażem o obecnym stanie uszkodzonego schronu nad czwartym reaktorem. Dyrektorem artystycznym okładki został Andrew Stokes.
Ukraiński Instytut Książki (UIK) potrzebuje rocznie 1,2–1,4 mld hrywien, aby w pełni realizować swoje podstawowe funkcje: uzupełnianie księgozbiorów bibliotecznych i wspieranie wydawania nowych książek, działalność programu tłumaczeń, promocję czytelnictwa oraz dotacje dla księgarń. Oświadczyła to w wywiadzie dla „Detektor media” dyrektor UIK Ołeksandra Kowal. Według niej obecny budżet instytutu nawet w przybliżeniu nie odpowiada tym potrzebom. W 2026 roku UIK otrzymał 284,88 mln hrywien, z czego 200 mln hrywien skierowano na program „eKsiążka”, a kolejne 10 mln z tej sumy ma zostać przeniesione na wsparcie tłumaczeń. Formalne zwiększenie budżetu, zaznacza szefowa instytutu, faktycznie nie jest wzrostem: chodzi o zwrot środków, które wcześniej wycofano z funduszu wynagrodzeń. 1 maja w Skarbcu Narodowego Muzeum Historii Ukrainy (na terenie Ławry) otwarto wystawę „Cenne dziedzictwo kozackiej Ukrainy”. Ekspozycja prezentuje 27 oryginalnych dzieł ukraińskiego złotnictwa XVII–XVIII wieku – epoki, w której rozkwit państwa kozackiego zrodził unikalne zjawisko ukraińskiego baroku. Jest to kolejne znaczące wydarzenie na mapie kulturalnej Kijowa, które idealnie dopełnia temat ukraińskiego baroku i tożsamości narodowej. Wystawa „Cenne dziedzictwo kozackiej Ukrainy” w Skarbcu to rzadka okazja, by zobaczyć nie tylko złoto, ale „żywą” historię w imionach. Francuski aktor Jean Reno, znany z filmów „Leon zawodowiec” i „Goście, goście”, spróbował swoich sił w roli pisarza i wydał powieść „Ucieczka”, w której porusza temat wojny Rosji przeciwko Ukrainie oraz działań rosyjskich wojskowych, pisze XOeditions. W swojej książce Reno opisuje historię na tle współczesnego konfliktu, zwracając uwagę na tematy przemocy, zniszczeń i wyboru moralnego w warunkach wojny. Według autora powieść stała się dla niego sposobem na przemyślenie wydarzeń, które w jego opinii wykraczają poza ramy zwykłego starcia politycznego. Aktor wielokrotnie publicznie wypowiadał się na temat rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie i potępiał działania Kremla. W nowym utworze, jak zaznaczono, kładzie nacisk na cierpienia ludności cywilnej oraz „barbarzyństwo, które przynosi wojna”. Film „Wiosna” o wojnie w Ukrainie zostanie pokazany na 79. Festiwalu Filmowym w Cannes. Poinformowały o tym Ukraińska Akademia Filmowa oraz biuro prasowe festiwalu w Cannes. Obraz litewskiego reżysera Rostysława Kyrpyczenki zostanie pokazany w sekcji „Pokazy specjalne”. Międzynarodowy zespół, który pracował nad „Wiosną”, liczy około 80 specjalistów. Fabuła filmu rozgrywa się w okupowanej Ukrainie, gdzie rosyjskie siły zabraniają chować straconych ukraińskich cywilów. 35-letni ksiądz Andrij zmuszony jest przechowywać ciała zabitych, zanim zostaną wysłane do masowych grobów. Jednak stawia on tajny opór: identyfikuje zmarłych, zwraca ciała rodzinom i zapewnia godny pochówek. Film kręcono we współpracy z Ukrainą, Litwą i Francją, główną rolę zagrał litewski aktor Kęstutis Cicėnas. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
W historii japońsko-ukraińskich i ukraińsko-japońskich związków literackich, kulturalno-artystycznych mamy znaczące osiągnięcia japońskich ukrainistów i ukraińskich japonistów. Wśród nich można wymienić: Japońskie baśnie ludowe. Na język ukraiński przełożył Antin Łotockyj. – Lwów, 1926; O. W. Asadczych, I. P. Dziub, Ch. Katauoka. Ukraiński epos baśniowy w języku japońskim. – Kijów, 2010, Japońska literatura: Chrestomatia. Tom I (VII–XIII w.) / Redaktorzy: Bondarenko I. P., Osadcza J. W. – Kijów, 2010. Do składu pierwszego tomu trzytomowej chrestomatii klasycznej literatury japońskiej weszły prozatorskie i poetyckie utwory z VII–XIII w., przetłumaczone na ukraiński-
Tłumaczenie maszynowe
Yoshinari HARADA
Od 12 do 14 grudnia 2025 roku w Tokio i Jokohamie odbył się pierwszy w Japonii Festiwal Literatury Ukraińskiej. Wśród zaproszonych uczestników znaleźli się tacy współcześni pisarze i wydawcy jak: Mariana Sawka, Tetiana Własowa, Ołena Herasymjuk, Wiktorija i Pawło Matiuszi, Tamara Horiha Zernia oraz Ołena Grabb. Dzięki wsparciu koordynatorki tego wydarzenia, Darii Murakami, ostatniego dnia festiwalu miałem cenną okazję osobiście zaprezentować świeżo wydaną książkę pod tytułem „Wyzwania kultury ukraińskiej: pokonywanie burzliwej epoki”, której byłem jednym z redaktorów. Publikacja jest zbiorem referatów z sympozjum o tym samym tytule, które odbyło się na Uniwersytecie Keio w dniach 24–25 lutego 2024 roku, dokładnie dwa lata po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Według współredaktora zbioru, Mitsuharu Akaio, japońskie społeczeństwo uważnie śledzi przebieg wojny w Ukrainie, jednak należy przyznać, że głębokie zrozumienie ukraińskiego społeczeństwa i ukraińskiej kultury, które są fundamentem odporności Ukrainy w niesprawiedliwej i nieproporcjonalnej wojnie, jeszcze nie osiągnęło odpowiedniego poziomu. Częściowo wynika to również z braku specjalistów od tematyki ukraińskiej w Japonii. Wydaje się oczywiste, że „znajomość kultury, obok historii i współczesnych procesów politycznych, jest ważnym czynnikiem dla całościowego zrozumienia danego kraju i jego społeczeństwa. Praktyki kulturowe, w szczególności folklor, zwyczaje, język, literatura, sztuka w ogóle, odzwierciedlają doświadczenia i wymiary emocjonalne ludzi, kształtują ich światopogląd, co jest podstawą istnienia narodu jako podmiotu politycznego” – pisze M. Akaio. Właśnie w celu omówienia różnorodnych problemów, przed którymi stoi ukraińskie społeczeństwo, zorganizowano sympozjum, podczas którego swoimi przemyśleniami i ocenami podzielili się japońscy i ukraińscy specjaliści ds. historii, kultury i politologii Ukrainy, badający aktualne tendencje w tych dziedzinach. Głównymi zadaniami wydarzenia było nie tylko prześledzenie źródeł kultury ukraińskiej, która była przekazywana przez wiele pokoleń od przeszłości do teraźniejszości w warunkach dominacji sąsiednich narodów, ale także rzucenie światła na dynamiczne zmiany społeczne, które zaszły w Ukrainie, zwłaszcza po Rewolucji Godności i rozpoczęciu wojny z Rosją. Podstawą książki stało się 15 referatów, które zostały napisane w języku japońskim w formie esejów dla lepszego odbioru przez czytelników spoza środowiska naukowego. Zgodnie z treścią, referaty te zostały połączone w bloki tematyczne, z których każdy kończy się zwięzłą kolumną japońskich ekspertów z lakonicznym naświetleniem poszczególnych aspektów ukrainoznawstwa. Pierwsza część publikacji nosi tytuł „Zerwanie z »ruskim mirem«: wymiary dekolonizacji Ukrainy”. Weszły do niej artykuły trzech ukraińskich intelektualistów: pisarki Wiktoriji Ameliny „Rozszerzenie granic domu: historia dla nas wszystkich”, politolożki z Wielkiej Brytanii Kseniji Oksamytnej „Imperializm, hegemonia i rosyjska inwazja na Ukrainę” oraz publicysty Mykoły Riabczuka „Kartografowanie »narodu znikąd«: szkodliwa atrakcyjność »wiedzy imperialnej« i wyzwania dekolonizacji”. Autorzy analizują jarzmo „ruskiego miru”, które przez wieki niwelowało podmiotowość polityczną Ukrainy i hamowało rozwój jej oryginalnej kultury, a także podkreślają konieczność ostatecznego zerwania z nim. Druga część, „W poszukiwaniu źródeł kultury ukraińskiej”, naświetla różne okoliczności, w jakich znalazła się kultura ukraińska od wczesnej nowożytności do współczesności, od dominacji Rzeczypospolitej do dominacji Imperium Rosyjskiego z krótkim okresem niepodległości Hetmanatu. Są to referaty: Masaki Hary „Teoria odrodzenia świata księcia Zasławskiego”, Tokiko Ono „Reprezentacja i perspektywa historyczna Ukrainy od okresu Hetmanatu do pierwszej połowy XIX wieku”, a także Ihora Dacenki „Przeciwko zakazowi języka: współpraca ukraińskich intelektualistów w czasach dwóch imperiów”. Wszystkie trzy referaty są gruntownymi badaniami autorów specjalizujących się w dziedzinie historii, kulturoznawstwa i lingwistyki. Trzecia część, „Genealogia ukraińskiego ducha w sztuce”, poświęcona jest roli, jaką odgrywają muzyka, kino i sztuki plastyczne w kształtowaniu ukraińskiej tożsamości. Artykuły Olhy Chomenko „Wspólnota utkana pieśnią: historia ukraińska i siła pieśni ludowych”, Yuji Kajiyamy „Trójwymiarowe spojrzenie na ukraińską sztukę filmową: dorobek Ołeha Sencowa i Serhija Łoznyci”, a także Wakany Kono „Artystyczna ekspresja w czasie wojny: trajektoria twórczości współczesnych ukraińskich artystów” analizują, w jaki sposób tworzenie sztuki i jej odbiór w społeczeństwie są powiązane z unikalnym, pełnym konfliktów doświadczeniem historycznym Ukrainy. Materiały te dają swoiste spojrzenie na kulturę ukraińską jako na wieloaspektowe zjawisko, które wykracza daleko poza granice tradycyjnego rozumienia zjawisk estetycznych. Czwarta część, „Poezja i humor jako opór: literatura i rozrywka w czasie wojny”, zawiera artykuły pogłębiające zrozumienie twórczości poetyckiej ukraińskich pisarzy w czasie wojny. Są to referaty: „Teatr cieni: czytanie i przekład poezji w czasie wojny” Amelii Glaser oraz „Słowa, którymi pokonuje się wojnę: o wierszach napisanych po 24 lutego 2022 roku” Yoshinariego Harady. Jeszcze jeden artykuł, „Wojna rosyjsko-ukraińska i śmiech” Mitsuharu Akaio, naświetla naturę komizmu jako narzędzia dekonstrukcji relacji ukraińsko-rosyjskich, akcentując to, jak dyskurs humorystyczny odzwierciedlał i pogłębiał sprzeczności, które stały się katalizatorem wojny. Piąta część, „Język i tożsamość: wojna z Rosją i narodziny narodu ukraińskiego”, zawiera trzy artykuły dotyczące transformacji przestrzeni językowej Ukrainy i tożsamości językowej Ukrainy. Są to artykuły: Takumi Ikezawy „Językowe podłoże inwazji Rosji na Ukrainę”, Juliji Dziabko „Czy język ma jakiś związek z wojną? Język i samoidentyfikacja w narracjach uchodźców ze Wschodu Ukrainy” oraz Takashiego Hirano „Kim są Ukraińcy? Zmiana postrzegania tożsamości po inwazji”, które pokazują, jak wybór języka i etniczna samoidentyfikacja przekształciły się z elementów codzienności w narzędzia oporu i markery politycznego samostanowienia. Rozprawy te mają szczególną wagę w kontekście pokonywania przestarzałych stereotypów o Ukrainie i jej narodzie jako części Imperium Rosyjskiego, oferując odnowioną wizję opartą na naukowym badaniu współczesnych realiów.
językiem ukraińskim przez krajowych specjalistów-japonistów. Wśród tych utworów znajdują się zarówno materiały folklorystyczne, w szczególności japońskie baśnie ludowe, przysłowia, powiedzenia, jak i najważniejsze zabytki literackie epoki Nara (710–794), Heian (794–1185), Kamakura (1185–1333). Chrestomatia przeznaczona jest dla studentów-filologów wyższych uczelni Ukrainy, którzy kształcą się na kierunku „Język i literatura japońska”. W różnym czasie do ukraińskiego czytelnika w przekładach na język ukraiński trafiły utwory klasyków literatury japońskiej: Yasunariego Kawabaty, Murasaki Shikibu, Akutagawy Ryūnosuke, Abe Kōbō, Harukiego Murakamiego, a do japońskiego – Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Wasyla Symonenki i innych pisarzy. Dobrze znana w Japonii jest również twórczość Ukraińca Wasyla Jeroszenki, a w Ukrainie – badania porównawcze Hiroshiego Kataoki.
Ostatnie dwa artykuły zbioru poświęcone są akademickiej i społecznej recepcji Ukrainy w Japonii. Autorzy rozważają doświadczenie wprowadzania studiów ukrainoznawczych do japońskiej edukacji uniwersyteckiej, a także analizują stan opinii publicznej w Japonii wobec wojny rosyjsko-ukraińskiej. Oczywiście ten zbiór nie pretenduje do wyczerpującego ujęcia całej problematyki, jednak akcentuje krytycznie ważne punkty styczne. Ponieważ sytuacja ukraińska coraz wyraźniej jawi się jako wojna o niepodległość w kontekście globalnej dekolonizacji, analiza sytuacji ukraińskiej jest tym bardziej coraz ważniejsza w perspektywie porównawczej. W szczególności skrajnie konieczne jest zestawienie realnej ukraińskiej rzeczywistości nie tylko z innymi krajami przestrzeni poradzieckiej, ale także z państwami Azji i Afryki, które uzyskały niepodległość w drugiej połowie XX wieku. Jestem przekonany, że dla przemyślenia tych wydarzeń w globalnym kontekście historycznym w japońskim dyskursie publicznym i akademickim musi utrwalić się zasadnicza postawa – szacunek dla Ukrainy jako równorzędnego podmiotu światowej przestrzeni politycznej. *** Dalej chciałbym zatrzymać się na moim rozumieniu pojęcia „kultura”, które jest centralnym konceptem tej książki. Już sam tytuł zbioru zawiera pretensjonalną myśl, twierdząc, że kultura ukraińska nadal rzuca wyzwania, mimo burzliwej epoki. U czytelnika pojawia się uzasadnione pytanie: komu lub czemu właśnie ona się przeciwstawia i o co lub przeciwko czemu walczy? Szukając odpowiedzi na to pytanie, warto zacytować słowa ukraińskiego pisarza Ołeksandra Mycheda, który opisuje wydarzenia, jakie miały miejsce w Buczy, miasteczku w pobliżu stolicy, które znajdowało się pod rosyjską okupacją w marcu 2022 roku, na samym początku pełnoskalowej inwazji. Dzień trzydziesty dziewiąty. Świat dowiedział się o masowych morderstwach i pochówkach w Buczy. Kiedy piszę te słowa, odkryto ciała trzystu czterdziestu cywilnych miejscowych mieszkańców. Często – ich ręce są związane za plecami. Mają przestrzelone kolana. Zabito ich strzałem w potylicę. Ale zabito ich dlatego, że my – jesteśmy Ukraińcami. [...] Ciała nagich kobiet, które Rosjanie próbowali spalić. Ciało starego mężczyzny, który jechał rowerem, i teraz jego rozpostarte szczątki zastygły w absurdalnie połamanej pozie wielkiego zmiażdżonego owada. kultu przodków w japońskiej i ukraińskiej twórczości ludowej. Pod koniec 2025 roku w japońskim wydawnictwie „Genki Shobo” pod redakcją Mitsuharu Akao i Yoshinariego Harady w języku japońskim ukazał się zbiór esejów „Wyzwania kultury ukraińskiej: pokonywanie burzliwej epoki”. Opublikowane w nim materiały składają się na wyraźne wyobrażenie o postrzeganiu w Japonii współczesnej Ukrainy, przede wszystkim po wiarołomnej inwazji Rosji w 2022 roku. Poniżej podajemy informację Yoshinariego Harady o tym wydaniu. Ołeksij WERTIJ, doktor nauk filologicznych (Ukraina) Ihor DACENKO, kandydat nauk filologicznych, doktor filozofii z historii, asystent-profesor Centrum Studiów Słowiańskich i Eurazjatyckich Uniwersytetu Hokkaido (Sapporo, Japonia) Zgwałcone dzieci. Zgwałcone nastolatki. Zaminowane wszystko. Obozy koncentracyjne w obozie dziecięcym. Komnaty tortur w pokojach budynków mieszkalnych. Masowy pochówek ledwo przysypanych ziemią ciał. Groby na podwórkach kwartałów mieszkalnych. Krzyże z patyków. Na wielu napisano po prostu: „Nieznany”. [...] Znajoma historyczka sztuki z Czerkas pisze: „Jeśli za wszystkie te okrucieństwa te zwierzęta nie poniosą kary, to, szczerze, po prostu nie widzę sensu żyć w takim świecie”. Inna znajoma, menedżerka projektów kulturalnych, autorka pięknych kolaży, następnego dnia pisze, jak przed snem wyobraża sobie, co jest gotowa zrobić z okupantami, aby chronić bliskich. Zmiażdżyć czaszkę, kłuć ich nożem i rwać na kawałki. Boi się samej siebie. […] Drogi Adorno, znaleźliśmy odpowiedź na twoje pytanie „Czy możliwa jest sztuka po Auschwitz?”. Ale czy znalazłbyś odpowiedź na pytanie „Czy możliwe są słowa po Buczy?”. Po ujawnieniu okrucieństw popełnionych przez rosyjskie wojska wobec ludności cywilnej na okupowanych terytoriach Ukrainy, stale pojawiają się dyskusje, w których grozę tych wydarzeń porównuje się do nazistowskiego Holokaustu. Odwołanie Mycheda do pytania Adorno jest jednym z takich przykładów. Jeśli Adorno wysunął tezę, że po Auschwitz pisanie poezji jest barbarzyństwem, to Myched zwraca się z bardziej radykalnym twierdzeniem: po Buczy samo używanie języka jest niemożliwe. Mogę sobie wyobrazić, jak Adorno, zderzywszy się z takim krzykiem duszy, milcząco objąłby Mycheda za ramiona. Oczywiście Myched musi wiedzieć, że porównywanie Auschwitz i Buczy oraz spieranie się o to, co z nich jest bardziej okrutne – to nonsens. Ale Myched nie mógł nie zadać tego pytania, bo, jak Auschwitz dla Adorno, Bucza dla Mycheda nie była częścią przeszłości czy po prostu przyswojonym gorzkim doświadczeniem – dla niego to nieprzerwana, żywa rzeczywistość. Według słów Hosomi Kazuyukiego, znanego japońskiego specjalisty od filozofii niemieckiej, „Auschwitz” w leksykonie Adorno stosuje się dla odzwierciedlenia Holokaustu, a „poezja” używana jest jako symbol całej działalności kulturalnej ludzkości. Jeśli tak jest, to słowa Adorno można interpretować tak: po Holokauście każda praktyka kulturalna jest barbarzyństwem, czyli staczaniem się wstecz. Wszakże Adorno nie negował możliwości samej działalności kulturalnej jako takiej. Jako błyskotliwy estetyk, uświadamiał sobie przyrodzoną sztuce i estetycz-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wyrażeniu pewność siebie graniczącą z zarozumiałością. Swoje nadzieje pokładał w kulturze jako przejawie samokrytycznej świadomości, zdolnej rozpoznawać i przezwyciężać iluzję własnej wyjątkowości. To właśnie „pewna siebie” kultura, która nie jest zdolna do zrelatywizowania samej siebie, stała się podstawową przyczyną Holokaustu. Następujący fragment z książki Adorno „Minima Moralia” odzwierciedla tę formę kultury, w której autor pokładał swoje nadzieje: Nawet drzewo, które kwitnie, kłamie w chwili, gdy widzisz jego kwiat bez cienia grozy; nawet niewinne „Jak pięknie” staje się usprawiedliwieniem dla hańby istnienia, które jest inne, i nie ma już piękna ani pociechy, poza spojrzeniem, które skierowane jest prosto na grozę, przeciwstawia się jej i w niezmniejszonej świadomości negatywności mocno trzyma się możliwości tego, że będzie lepiej. [...] Należy być złączonym z cierpieniami ludzi: najmniejszy krok ku ich radościom to krok ku hartowaniu cierpień. Kiedy, jak mówi Adorno, tylko chłodne, obojętne spojrzenie, które może patrzeć prosto na straszną rzeczywistość, wytrzymywać ją i nie tracić z pola widzenia możliwości lepszego świata w pełnej świadomości negatywności, może przynieść piękno i komfort, wtedy kultura również musi być powołana do istnienia właśnie jako takie spojrzenie – chłodne i obojętne, które może patrzeć prosto na straszną rzeczywistość, wytrzymywać ją i nie tracić z pola widzenia możliwości lepszego świata w pełnej świadomości negatywności. I w tym tkwi istota solidarności z „cierpieniami”, a nie zalecanie się do „komfortowości”. Kiedy czytasz fragment Serhija Żadana o naturze poezji po Buczy i Iziumie, gdzie autor ewidentnie apeluje do tezy Adorno, odnosi się wrażenie, że podziela on te same pełne rozpaczy nadzieje filozofa: Poezja po Buczy i Iziumie jest bez wątpienia możliwa, co więcej – konieczna. Jednak cień Buczy i Iziumu, ich obecność będą zbyt wiele ważyć w tej powojennej poezji, w dużej mierze określając jej wypełnienie i tonację. To bolesne, lecz konieczne uświadomienie sobie, że odtąd kontekstem pisanych w twoim kraju wierszy będą masowe groby i zbombardowane mikrodzielnice – ono, oczywiście, nie dodaje optymizmu, lecz dodaje zrozumienia tego, że język potrzebuje naszej codziennej pracy, naszej stałej styczności, naszej zaangażowania. Spojrzenie Żadana jest bez wątpienia skierowane na cierpienia ludzkości i wydaje się, że jest to chłodne, obojętne spojrzenie, które może patrzeć prosto na straszną rzeczywistość, wytrzymywać ją i nie tracić z pola widzenia możliwości lepszego świata w pełnej świadomości negatywności. Dla Żadana priorytetem praktyki językowej w czasie wojennym jest wypowiadanie imion poległych na głos, aby uniknąć głębokich pęknięć w języku, próżni między głosami i zerwania pamięci, a także mówienie, wyrażanie się i opowiadanie o przyszłości z taką samą siłą, przekonaniem i miłością. Mówi on, że robiąc to, musimy przywrócić poczucie czasu, perspektywy i ciągłości, które zostało zniszczone lub utracone na wojnie. Zderzywszy się bezpośrednio ze „straszną rzeczywistością”, symbolizowaną przez Buczę i Izium, przeżywszy ją, w pełni uświadamiając sobie istnienie absurdu i nierozumu (czyli negatywu), które są tak powszechne na tym świecie, wciąż możemy mówić, wyrażać się i dyskutować o przyszłości z chłodnym, jasnym spojrzeniem, które nie traci z pola widzenia możliwości lepszego świata, oraz z siłą, przekonaniem i miłością, które niosą nie mniejszy ładunek potęgi. Ta próba przywrócenia nieprzerwanego związku między przeszłością a przyszłością za pomocą współczesnego podejścia, opartego na stałym kontakcie i zaangażowaniu w codzienną pracę i język, może być istotą „poezji”, „sztuki” i „kultury”, które, według słów Adorno, „niosą piękno i komfort” i wciąż są potrzebne nawet po Auschwitz i Buczy. Podsumowując te rozważania, chciałbym rozważyć, jaka może być poezja lub język po Buczy, analizując dwa wiersze młodego utalentowanego poety Artura Dronia. Dowiedziałem się o nim dzięki informacji zamieszczonej na stronie poetki Julii Musakowskiej w jednym z portali społecznościowych. Najpierw pierwszy wiersz. Im mniej razy powiesz słowo „wojna”, tym bardziej będą wierzyć twoim wierszom. Mów jak jest. Zastrzelili swoi. Przypadkowo, nikt przecież nie chciał. Walka trwała długo, wagnerowcy nacierali, a w lesie już ciemno, grudzień. Pełzł do rannego i gdzieś zabłądził w tych zmierzchach, nie rozpoznali. Nie pisz „wojna”, napisz: nikt z nich nigdy nie pozbędzie się tamtego wieczoru. (Artur Dron)
Czytając ten wiersz, nagle uświadamiasz sobie semantyczną niejednoznaczność, właściwą słowu „wojna”: tę niepewność co do odpowiedzialnych za nią i własną nieostrożność w postrzeganiu wojny jako daności, której naturę zazwyczaj przyjmujemy na wiarę, nie poddając w wątpliwość. Wydarzenia podobne do opisanych w wierszu mogą rozgrywać się nie tylko na polu bitwy, ale i w codziennym życiu na tyłach. W takich sytuacjach uświadamiasz sobie, że używanie leksyki, która ukrywa odpowiedzialność, lub odmowa solidarności i współczucia wobec duchowych i fizycznych wstrząsów, ostatecznie wobec cierpień każdego człowieka, są nieakceptowalne. Po Buczy w poezji czy w ogóle w jakichkolwiek aktach językowych jest to niedopuszczalne, tak samo jak niedopuszczalne było „niepatrzenie w oczy strasznej rzeczywistości” lub „niewidzenie cienia strachu w kwitnących drzewach” po Holokauście. A. Dron twierdzi, że podczas wojny należy pisać właściwie nie o wojnie, a o ludziach, bo decydujące znaczenie zawsze mamy my sami, żywe ciało i krew, a nie abstrakcyjne pojęcie wojny, która sama w sobie nie może być przedmiotem odpowiedzialności. Rozważmy jeszcze jeden wiersz A. Dronia.
Dzieci Kiedy mówimy o nadziei, to tak naprawdę mówimy o dzieciach.
Jestem wdzięczny, bo pamięć o tobie Do dziś wyłazi z wewnątrz, Choć tyle czasu minęło. I kiedyś wszystkie dzieci będą mrużyć oczy od słońca. A ci z nas, którzy przeżyją, Zobaczą, że wszystko to było nie na darmo.
My tutaj rzadko mówimy o nadziei, czy o patriotyzmie, czy o Ojczyźnie. Ale jeśli mówimy, to zawsze o dzieciach. I, wiesz, kiedy myślę teraz o tobie, to wyobrażam sobie, jakim dzieckiem byłaś. Jak mrużyłaś oczy od słońca.
Ci z nas, którzy przeżyją, będą długo milczeć. Bo po co słowa o nadziei, kiedy oto ona obok. Stoi w umorusanych szortach, drapie ręce, pokąsane przez komary, pokazuje słońcu mleczne zęby. (Artur Dron)
Ten wiersz jest pełen takiego ciepła, że trudno uwierzyć, iż został napisany na polu bitwy. Odnosi się wrażenie, że przyszłość widać z niesamowitą siłą, pewnością i czułością. Jednak, podobnie jak w pierwszym utworze, głównym celem nie jest unikanie leksyki, która zaciemnia odpowiedzialność, nawet jeśli wyrażona jest tak pozytywnym pojęciem jak „nadzieja”. Przede wszystkim autor podkreśla wagę nazywania konkretnych imion, konkretnych przedmiotów i ludzi, którzy potrzebują stałego związku, udziału i bliskości ich dusz.
*** Powróćmy do postawionego na początku pytania. Czym dokładnie są wyzwania dla ukraińskiej kultury? Być może jest to ta „kultura”, która zrodziła Auschwitz i Buczę? Pisanie poezji może wydawać się biegunowym przeciwieństwem Holokaustu, ale tylko uznając, że Holokaust również był „kulturą” i że nawet najczystsza i najbardziej niewinna poezja nie może być usprawiedliwieniem pewności siebie ludzkiego ducha, możemy zrobić krok ku wzrastaniu kultury, która nie będzie rodzić Holokaustu. Rzucenie wyzwań „kulturze”, która zrodziła Auschwitz i Buczę, wcale nie jest zadaniem powierzonym wyłącznie ukraińskiej sztuce. Kiedy ludzkiemu duchowi właściwe jest poddawanie się wpływom komfortu i popadanie w iluzję własnej bezgrzeszności, to kultura, która zrodziła Auschwitz i Buczę, może pojawić się gdziekolwiek na świecie, w szczególności w Japonii. Co więcej, te wyzwania nie powinny ograniczać się do czasu wojny. Czy to w czasach wojny, czy w czasach pokoju, legalnie czy nielegalnie, codziennie stykamy się z niesprawiedliwością, przemocą i okrucieństwami różnych skal i rodzajów. Mądrość, odwaga i niestrudzona praca nad sobą, które są niezbędnie ważne dla wzrastania kultury, która nie będzie rodzić Holokaustu, są potrzebne każdemu z nas, niezależnie od naszego historycznego, społecznego i politycznego kontekstu. Rozmyślając nad wierszami A. Dronia, w których pojęcia „wojna” i „nadzieja” są reinterpretowane lub przynajmniej poddawane dokładnej analizie, mimowolnie przychodzi na myśl, że my w dzisiejszej Japonii musimy uświadomić sobie, że żyjemy w czasie niewygodnych pytań i trudnych odpowiedzi. Innymi słowy, wokół nas jest mnóstwo rzeczy, które zbyt długo pozostawały niezauważone lub też nadal ukrywają prawdę. Mam nadzieję, że ta świadomość z kolei skłoni do krytycznego przemyślenia słów używanych w naszym społeczeństwie, pomoże przekształcić od wewnątrz paradygmat epoki, która jest kształtowana przez te słowa, i przyczyni się do stworzenia uniwersalnej i trwałej siły, która wyzwoli Ukrainę z jej obecnego katastrofalnego położenia. Ihor Hyrycz oraz Ołena Nużna rozmawiali z autorami i wydawcami, omawiali książkę oraz poruszone w niej tematy. Uczestnicy wydarzenia szczerze podziękowali za wartościowe i ciekawe spotkanie, podkreślili ważność wydania oraz życzyli dalszych udanych projektów i nowych inicjatyw badawczych. Zakończeniem prezentacji stało się przekazanie egzemplarza książki do zbiorów Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia Jarosława Mądrego, gdzie stanie się on dostępny dla wszystkich czytelników.
Tłumaczenie maszynowe
15 kwietnia w Narodowej Bibliotece Ukrainy imienia Jarosława Mądrego odbyła się prezentacja książki Tamary Skrypki i Ihora Hyrycza „Drahomanow, syn Drahomanowa” (Wydawnictwo „Prostir”, 2026). Książka ukazała się na początku 2026 roku w wydawnictwie „Prostir”. Kontynuuje ona pracę ukierunkowaną na przywracanie ukraińskiej przestrzeni kulturowej imion i postaci, które mają istotne znaczenie dla historii, nauki i kultury Ukrainy. Ihor Hyrycz, autor badania, doktor nauk historycznych i pisarz, zaprezentował książkę i opowiedział o jej powstaniu. Zaznaczył, że we współpracy z Tamarą Skrypką udało się dogłębnie opracować materiały archiwalne i odtworzyć historię rodu Drahomanowów. Główną uwagę badacz skupił na postaci Switozara Drahomanowa. Scharakteryzował go jako samodzielną osobowość, która nie tylko kontynuowała tradycje rodzinne, ale także ukształtowała własną drogę w nauce i działalności społecznej. Autor opowiedział o drodze życiowej Switozara Drahomanowa. Jego los przypadł na trudny okres historyczny: lata 1920–1930 z naciskiem reżimu bolszewickiego, wydarzenia II wojny światowej oraz późniejszą wymuszoną emigrację. W 1943 roku wyjechał do Europy, a od 1951 roku mieszkał i pracował w USA. W USA aktywnie współpracował z ukraińskimi instytucjami naukowymi, w szczególności ze środowiskiem Wszechukraińskiej Akademii Nauk. Switozar Drahomanow zdołał zachować i uporządkować część archiwum rodzinnego Drahomanowów, która obecnie przechowywana jest w USA, w szczególności w kolekcjach archiwalnych Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w Nowym Jorku. Osobno wspomniano o jego pracach poświęconych ojcu – Mychajle Drahomanowowi, dzięki którym Switozar nie tylko zachował, ale i kontynuował tradycję intelektualną rodziny. Switozar Drahomanow. Ołena Nużna, wydawczyni, dyrektorka wydawnictwa „Prostir”, opowiedziała o pracy wydawniczej nad książką, w szczególności o przygotowaniu publikacji do druku. Podkreśliła, że opracowanie archiwalnych materiałów fotograficznych oraz praca z warstwą ilustracyjną były jednymi z najważniejszych składników przygotowania wydania, ponieważ to właśnie fotografie pomagają głębiej ukazać postacie i kontekst historyczny książki. Wasyl Szenderowski, ukraiński fizyk, publicysta i popularyzator nauki, w swoim wystąpieniu podkreślił wagę badania i popularyzacji postaci ukraińskiej elity o światowym znaczeniu. Sprzyja to bowiem zachowaniu pamięci historycznej oraz lepszemu rozumieniu ukraińskiej kultury przez młodzież i kolejne pokolenia. Sydir Kiral, kierownik działu bibliografii Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego, odnotował naukową i oświatową wartość książki, zwrócił uwagę na ważność wykazu wykorzystanych źródeł archiwalnych i materiałów podanych w publikacji, a także podkreślił znaczenie takich badań dla zrozumienia historii ukraińskiej kultury. Podczas prezentacji odbyła się ożywiona dyskusja: goście zadawali pytania auto-
Tłumaczenie maszynowe
Petro KRALIUK, doktor nauk filozoficznych, pisarz, publicysta, członek Proświty
W Czechach po soborze w Konstancji (1414–1418), podczas którego stracono czeskiego reformatora Jana Husa, sytuacja rozwijała się niezwykle dramatycznie. Czeski król Wacław IV pod wpływem swojego młodszego brata Zygmunta Luksemburskiego w 1419 roku nakazał przywrócić na ich stanowiska katolickich duchownych. Tymczasem husyccy kaznodzieje z miasteczka Sezimovo Ústí ukryli się w jaskiniach na górze, która z czasem otrzymała nazwę Tabor. Tam kontynuowali głoszenie kazań, przyciągając do swojego kręgu coraz więcej ludzi. Kazania były coraz ostrzejsze wobec papieża rzymskiego i katolickiego duchowieństwa. Wkrótce na górze Tabor powstała ufortyfikowana osada zwolenników Husa. Stała się ona głównym ośrodkiem radykalnego nurtu ruchu husyckiego. Ich przedstawicieli zaczęto nazywać taborytami. Ci ostatni, w przeciwieństwie do umiarkowanego skrzydła husytów (kielichowców), które opowiadało się za pewnymi reformami w Kościele, w tym za zezwoleniem na przyjmowanie komunii przez wiernych pod dwiema postaciami (chlebem i winem), radykałowie dążyli do zbudowania społeczeństwa, w którym nie będzie „ani panów, ani poddanych”. Tabor przekształcił się w dobrze ufortyfikowane miasto. Husyci (przede wszystkim taboryci) zdołali zorganizować wojsko nowego typu. Dokonali swoistej rewolucji w sztuce wojennej. Przed wojnami husyckimi w Europie główną siłą uderzeniową wojsk byli specjalnie wyszkoleni i dobrze uzbrojeni rycerze. Przeciwstawienie się im słabo uzbrojonym i niewyszkolonym w sprawach wojskowych prostym ludziom było trudne. Jednak husyci, których armia składała się głównie z prostego ludu, znaleźli sposób, by temu zaradzić. Pojawiła się u nich nowa broń – okuty żelazem ciężki bojowy cep, jeden cios którego strącał z konia rycerza w pełnym uzbrojeniu. Służyły do tego również długie włócznie z hakami, zapożyczone od flamandzkich pospolitych ruszeń. Husyci skutecznie wykorzystywali także broń palną – bombardy i arkebuzy. Ważną rolę w armii husytów odgrywały bojowe „wageny” (wozy). Miały one strzelnice w bocznych ścianach, przez które strzelano z kusz lub ręcznic (ręcznych dział). Koła oraz przestrzeń między nimi osłaniały boczne tarcze z dębowych desek. Wozy zaś łączono łańcuchami, a przestrzeń między nimi zakrywano kolcami i przenośnymi tarczami. Właśnie te połączone wozy stanowiły szyk bojowy (jednostkę taktyczną) – wagenburg (tłumacząc z niemieckiego, można to nazwać „umocnieniem z wozów”). Wagenburg mógł się przemieszczać, wykonując manewry wojskowe. Do bojowego wozu („wagenu”) wchodziło około dziesięciu osób. Wśród nich było czterech młotkowych – cepników, którzy mogli zadawać około 30 uderzeń na minutę, jeden woźnica, a pozostali to łucznicy, kusznicy lub arkebuzerzy. Husyci również jako pierwsi zaczęli używać w swoich wagenburgach lekkich polowych dział. Wagenburgi umożliwiały wytrzymanie ataków rycerzy, intensywnego ostrzału przeciwnika, a także prowadzenie ognia odwetowego. Dzięki nim husyci stosunkowo skutecznie walczyli z rycerzami. Z czasem tę husycką taktykę z wykorzystaniem wozów zaczęto stosować także w innych armiach. Dotyczyło to również Rusinów (Ukraińców). Przynajmniej wykazywali oni zainteresowanie wojskowymi nowinkami husytów, które aktywnie przejmowali i stosowali. Dlatego nie dziwi, że wielu z nich wzięło udział w wojnach husyckich. Nawiasem mówiąc, taktyka użycia wozów w działaniach wojennych, która przyszła od husytów, została później przejęta przez ukraińskich kozaków. Warto także zauważyć, że dowódcy oddziałów wojskowych u husytów nazywani byli hetmanami. Jest to słowo pochodzenia niemieckiego, które dosłownie oznaczało „główny mąż”. Dzięki husytom termin ten rozpowszechnił się w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim oraz Ruskim. Tak zaczęto tu nazywać najwyższych dowódców wojskowych. Termin ten rozprzestrzenił się także na ziemiach ukraińskich, gdzie wojskowych przywódców zaczęto nazywać hetmanami. W 1419 r. niespokojnie było w stolicy Królestwa Czech – Pradze. Po dekrecie króla Wacława IV o zwrocie parafii duchowieństwu katolickiemu zorientowanemu propapiesko rozpoczęło się powstanie. 30 lipca husyci szturmem zdobyli ratusz Nowego Miasta, siedmiu ratmanów zostało wyrzuconych z okien i zabitych przez tłum. Wkrótce, 16 sierpnia 1419 roku, król Wacław IV zmarł. Wtedy władza w Pradze znalazła się w rękach husytów. Mieszkańców Pragi poparły Pilzno i Tabor. Wkrótce powstaniem objęto całe Czechy. Tymczasem spadkobiercą zmarłego króla czeskiego został jego brat, wielokrotnie wspominany Zygmunt Luksemburski, który odmawiał porozumienia z husytami. Wojna stała się nieunikniona. W literaturze można spotkać twierdzenie, że już w 1419 r., na początku wojen husyckich, pochodzący z Wielkiego Księstwa Litewskiego i Ruskiego poparli husytów i walczyli po ich stronie. Jednak w rzeczywistości nie ma na to dowodów dokumentalnych. Masowo przyłączyli się do husytów nieco później. Choć poszczególni przedstawiciele z Królestwa Polskiego oraz Wielkiego Księstwa Litewskiego i Ruskiego najwyraźniej brali udział w wojnach husyckich na wstępnym etapie. W 1420 r. przeciwko zwolennikom Husa katolicy przeprowadzili pierwszą krucjatę, prowadzoną przez Zygmunta Luksemburskiego. 25 marca pod miastem Sudoměř dwutysięczny oddział krzyżowców po raz pierwszy spotkał się z husyckim wagenburgiem, składającym się z około czterystu osób. Mimo liczebnej przewagi rycerskiego wojska nie zdołało ono wygrać bitwy. Husycka artyleria polowa i kusznicy zadali mu straty, rycerze zostali zmuszeni do odwrotu. Husyci zademonstrowali tu skuteczność swojej taktyki wojskowej. Mimo to Zygmunt Luksemburski liczył na zwycięstwo. W maju 1420 r. jego wojska oblegały Pragę. Na Górze Białej, niedaleko od stolicy Czech, 14 lipca 1420 roku doszło do bitwy husytów z krzyżowcami. Gdyby armia Zygmunta Luksemburskiego opanowała tę górę, Praga znalazłaby się w pełnej blokadzie. Krzyżowcy mieli przewagę liczebną – ich wojsko liczyło około trzydziestu tysięcy ludzi. Przeciwstawiał im się czterotysięczny oddział pod wodzą hetmana Jana Žižki. Wagenburgowi husytów udało się wytrzymać wszystkie ataki krzyżowców i częściowo wykrwawić ich. A potem husyci zaatakowali z flanek. Krzyżowcy zostali zmuszeni do odwrotu. Choć dla nich nie była to wielka klęska, lecz jedynie taktyczna porażka, między dowódcami krzyżowców zaczęły się niezgody. Dlatego 30 lipca 1420 roku Zygmunt Luksemburski zaprzestał oblężenia Pragi. A w listopadzie 1420 r. jego wojsko poniosło klęskę pod Wyszehradem. Wtedy niemal cała Czechy oraz sąsiednia Morawy znalazły się w rękach husytów. Tymczasem pojawiło się pytanie o króla Czech, którym uważany był Zygmunt Luksemburski. Kielichowcy i część taborytów skłaniali się ku temu, by zaprosić na czeski tron Władysława Jagiełłę. Jednak przeciwko temu wystąpił główny hetman husytów Mikulasz z Husi (ok. 1370–1420). Pokłócił się on z mieszkańcami Pragi i opuścił miasto. Wkrótce potem, 24 grudnia 1420 r., zmarł. Uważa się, że spadł z konia i rozbił się. Po tym głównym hetmanem husytów został Jan Żiżka. Tymczasem latem 1421 roku zaostrzyły się sprzeczności między radykalnie nastawionymi taborytami a kielichowcami. 30 czerwca 1421 roku radykałowie na czele z praskim kaznodzieją Janem Želivským dokonali przewrotu w Pradze, przejmując kontrolę nad miastem i ustanawiając tu swoją władzę. Po tych wydarzeniach Jan Želivský zorganizował wyprawę wojskową przeciwko tym miastom północnych Czech, które kontrolował król Zygmunt Luksemburski. Zdobyto Rudnice, Doksany, Teplice, Osek. Następnie husyci zdobyli i spalili miasto Duchcov, a 12 lipca zajęli Bilinę. Jednak 5 sierpnia ponieśli porażkę od wojsk margrabiego miśnieńskiego Fryderyka podczas próby zdobycia miasta Most, które pozostało wierne królowi Zygmuntowi Luksemburskiemu. Korzystając z tego, Zygmunt Luksemburski rozpoczął drugą krucjatę na czeskie ziemie. We wrześniu 1421 roku krzyżowcy oblegli miasto Žatec, położone niedaleko granicy z Saksonią. Przywódcy taborytów Janowi Żiżce udało się ze swoim oddziałem przerwać pierścień oblężenia i wprowadzić do miasta tabor z żywnością. Jednak kontratak polskich i węgierskich rycerzy, którzy służyli Zygmuntowi Luksemburskiemu, zmusił taborytów do odwrotu do Pragi. Jan Żiżka zajął pozycję obronną na górze Vladař niedaleko miasta Žlutice. Taboryci zbudowali wagenburg, w którym ustawili bombardy. Przez trzy dni rycerze atakowali taborytów, ale zostali odparci ogniem artyleryjskim i bojowymi cepami. Po tym armia Jana Żiżki zdołała przedrzeć się do Žlutic. Wkrótce wojska Zygmunta Luksemburskiego, które miały trudności z zaopatrzeniem, opuściły Czechy. Choć, jak już wspomniano, wojska Zygmunta Luksemburskiego po klęsce pod Žlutice musiały opuścić Czechy, jednak ten król nie porzucał nadziei na odwet. Zebrawszy ponownie znaczną armię z Niemców, Węgrów i włoskich najemników, rozpoczął najazd na ten kraj i jako pierwszy cel strategiczny obrał miasto Kutná Hora. Ta miejscowość interesowała Zygmunta Luksemburskiego z kilku powodów. Miasto miało dogodne położenie. Opanowując je, można było przejąć kontrolę nad znaczną częścią Czech, tworząc przyczółek do dalszych działań. W mieście znajdowały się kopalnie srebra, a zatem znaczne bogactwa. Wreszcie, można tu było znaleźć katolików lojalnych wobec króla. W grudniu 1421 r. krzyżowcy podeszli pod Kutną Horę. Miasto bronili husyci-taboryci pod wodzą Jana Żiżki. Jednak jego mieszkańcy wycięli niewielki husycki garnizon i otworzyli bramy przed wojskami Zygmunta Luksemburskiego. Jan Żiżka wraz ze swoim wojskiem znalazł się w okrążeniu. Mimo to zdołał się z niego wydostać, sięgając po nowe dla tego czasu metody działań wojskowych. Artylerię ustawiono na wozach. Te zaś, wykorzystując ogień artyleryjski, ruszyły na krzyżowców i przełamały ich szyki. Po tym wycofali się oni do miasta Kolin. Od nowego, 1422 roku husyci przeszli do kontrofensywy. W styczniu tego roku zadali druzgocącą klęskę rycerzom-krzyżowcom i zajęli miasto Německý Brod. Tymczasem w sferze politycznej zaszły zauważalne zmiany. W warunkach wojny w 1421 r. czeski sejm pozbawił tronu Zygmunta Luksemburskiego. Odpowiednio pojawiło się pytanie o wybór nowego króla. Czesi chcieli mieć takiego monarchę, który udzieliłby im pomocy, w tym wojskowej, w starciu z Zygmuntem Luksemburskim. Takiego nie sposób było szukać w Europie Zachodniej czy Środkowej, gdzie władcy orientowali się na katolicki Rzym. A Władysław Jagiełło, którego znaczna część husytów chciała widzieć swoim królem, nie poparł husytów. Gdyby to zrobił, Zakon Krzyżacki miałby powód do zorganizowania krucjaty przeciwko Królestwu Polskiemu, które poparło czeskich heretyków. Ale wśród husytów istniały jeszcze
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kontakty z Wielkim Księstwem Litewskim i Ruskim. Przynajmniej na to wskazywała wspomniana tu wizyta Hieronima z Pragi. Dlatego zaproponowali królewską koronę księciu Witoldowi. Ten był zainteresowany tym, by zostać królem. Wtedy znalazłby się „na równi” ze swoim bratem-rywalem Jagiełłą. Jednak, przyjmując czeską koronę królewską z rąk husytów, wiele ryzykował – przecież mógł znaleźć się w konfrontacji ze światem katolickim. A to stworzyłoby mu wiele problemów. Dlatego Witold zajął „wyczekującą pozycję”. Nie odrzucał wprost czeskiej korony, lecz oficjalnie jej nie przyjmował. Natomiast, jak już wspomniano, wiosną 1422 r. wysłał do Czech swojego przedstawiciela, księcia Zygmunta Korybutowicza, na czele pięciotysięcznego wojska. Temu księciu wraz z husytami udało się wyprzeć Zygmunta Luksemburskiego z ziem czeskich. Ten wycofał się na Węgry. Przypomnijmy, że w tym czasie był on nie tylko królem rzymskim (niemieckim), lecz także węgierskim. 16 maja 1422 r. Zygmunt Korybutowicz wkroczył do Pragi, gdzie ogłoszono go czeskim władcą. Ten książę przyjął komunię pod dwiema postaciami (chlebem i winem), co świadczyło o jego przystąpieniu do husytów. Przyjmowanie takiej komunii, zarówno przez duchownych, jak i świeckich, było bowiem jednym z głównych postulatów przedstawicieli tego ruchu. Do husytów najwyraźniej przyłączył się także Fiodor-Fryderyk, syn księcia Fiodora Ostrogskiego, którego Cerkiew Prawosławna uznała za świętego. Chyba najważniejszym problemem dla Zygmunta Korybutowicza było pogodzenie dwóch skrzydeł husytów (kielichowców i taborytów). Kielichowcy natychmiast uznali władzę namiestnika Witolda. Natomiast taboryci, na czele z Janem Żiżką, który uchodził za głównego hetmana husytów, uczynili to nieco później. Uznając zwierzchnictwo Zygmunta Korybutowicza, w swojej działalności zachowywali autonomię. Szczęście wojenne sprzyjało temu nowemu władcy Czech. Pod jego kontrolą znalazła się znaczna część ziem czeskich. Jednak na polu dyplomatycznym Zygmuntowi Korybutowiczowi nie szczęściło się szczególnie. Według naszej oceny wykorzystywała go Polska, a także Wielkie Księstwo Litewskie i Ruskie jako „kartę” w grze z Zygmuntem Luksemburskim i zakonem krzyżackim. Latem 1422 r. możnowładcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego (niemieccy elektorzy) wysunęli żądanie odwołania Zygmunta Korybutowicza z ziem czeskich. A w listopadzie tego roku papież Marcin V naciskał na Witolda i Jagiełłę, by to uczynili, grożąc im ekskomuniką i krucjatą. 30 marca 1423 roku w Kieżmarku między Władysławem Jagiełłą a Zygmuntem Luksemburskim zawarto układ. Był to cios w plecy dla Witolda. Polski król, uważany za suzerena Witolda, uznawał za Zygmuntem Luksemburskim prawo do tronu czeskiego. W takiej sytuacji Witold powinien był zrezygnować z pretensji do korony czeskiej. Wojska zaś Zygmunta Korybutowicza zostały odwołane z Czech. Jednak z czasem ten książę-wojownik postanowił sam ubiegać się o tron Królestwa Czeskiego. Właśnie w tym czasie Czesi bezpośrednio zwrócili się do niego, proponując koronę. 29 czerwca 1424 roku Zygmunt Korybutowicz na czele oddziału liczącego około półtora tysiąca ludzi ponownie wkroczył do Pragi. Tam ogłoszono go królem, lecz koronacja nie doszła do skutku. Jagiełło zaś skonfiskował wszystkie rodowe majątki Zygmunta Korybutowicza, a papież ogłosił go heretykiem. Witold w tej sytuacji publicznie wyrzekł się swojego wasala. Prawda, Zygmunt Korybutowicz i wielki książę litewski i ruski nadal prowadzili korespondencję. Zygmunt Korybutowicz starał się połączyć dwa skrzydła husytów – kielichowców i taborytów. Stanął na czele praskiego wojska kielichowców, które w głównych wyprawach występowało razem z taborytami. Natomiast dowódcami wojsk (przeważnie taboryckich) byli hetmani. W 1424 r. naczelnym hetmanem pozostawał Jan Żiżka, jednak 11 października tego roku zmarł. Zastąpił go Bohuslav ze Švamberka, który zginął w 1426 r. Po nim wojskowym przywódcą husytów został Prokop Wielki (1380–1434), który zasłynął jako wybitny wódz. 16 czerwca 1426 roku armia husycka odniosła znaczące zwycięstwo w bitwie pod Usteckiem nad Łabą. Wojsko krzyżowców, liczące około siedemdziesięciu tysięcy ludzi i przewyższające liczebnie husytów, straciło do dziesięciu tysięcy żołnierzy i zostało zmuszone do odwrotu. Właśnie w związku z tą bitwą po raz pierwszy wspomniano o Fiodorze-Fryderyku Ostrogskim. Walczył on dzielnie w szeregach husytów i został opiewany w czeskiej pieśni o tej bitwie, gdzie nazywano go „księciem Fryderykiem ruskim”. Po bitwie pod Usteckiem nad Łabą husyci zdobyli morawskie miasto Brzeclav. Stało się ono dla nich jednym z punktów oporu na granicy z Austrią, skąd groziło najazdem wojsk austriackiego księcia Albrechta Habsburga. Obronę Brzeclavu powierzono Fiodorowi-Fryderykowi. Wojsko austriackiego księcia wzięło to miasto w oblężenie, jednak zdobyć go nie zdołało. Załoga husycka pod dowództwem Fiodora-Fryderyka zdołała je obronić. Później oblężonym na pomoc przyszli taboryci pod wodzą Prokopa Wielkiego. Ostatecznie zagrożenie dla Brzeclavu udało się usunąć po rozgromieniu Austriaków w bitwie pod Cvettlą, która odbyła się 12 marca 1427 r. Brzeclav zaś przekazano w zarząd Fiodorowi-Fryderykowi Ostrogskiemu. A jednak husyci w pełni nie wykorzystali swojego zwycięstwa pod Usteckiem nad Łabą. Stało się tak dlatego, że powstały niezgody między Zygmuntem Korybutowiczem, który reprezentował kielichowców, a Prokopem Wielkim, który stał na czele taborytów. Zygmunt Korybutowicz nie chciał kontynuować wojny, starał się pogodzić katolików i husytów. W swoich listach do Witolda prosił go, by został pośrednikiem w rozmowach z „partią katolicką”, w szczególności z Zygmuntem Luksemburskim. Ta korespondencja wpadła w ręce taborytów, co, oczywiście, wywołało z ich strony niezadowolenie. W 1427 r. taboryci uwięzili Zygmunta Korybutowicza na cztery miesiące w zamku Valdštejn. Jednak jego popularność wśród ludu była tak wielka, że taboryci, aby uniknąć powstania, postanowili przewieźć go pod eskortą do Polski – co nastąpiło już w 1428 r. O popularności Zygmunta Korybutowicza świadczą czeskie pieśni, w których figuruje. Istnieje specjalna pieśń o tym księciu. Jest on także jednym z bohaterów wspomnianej pieśni o bitwie pod Usteckiem nad Łabą. Natomiast Fiodor-Fryderyk Ostrogski, który był towarzyszem Zygmunta Korybutowicza, pozostał w Czechach. W 1428 r. przyłączył się do wyprawy Prokopa Wielkiego na Śląsk. A w latach 1429–1430 Prokop Wielki odbył wyprawy na ziemie niemieckie – do Miśni, Frankonii i Bawarii. W jego wojsku pozostawał Fiodor-Fryderyk Ostrogski. W kwietniu 1430 r. Zygmunt Korybutowicz powrócił ze swoim wojskiem do Czech i zajął miasto Hlinice, czyniąc je swoją rezydencją. Wtedy też pogodził się z taborytami. Przez pewien czas walczył ze swoim oddziałem w Czechach i na Śląsku. Wtedy również z nim walczył Fiodor-Fryderyk. Istnieją także legendarne historie o napadach tego księcia na ziemie polskie i nawet o zniszczeniu przez niego ikony Matki Bożej na Jasnej Górze (Częstochowie) w 1430 r. W rzeczywistości te historie są legendami, które nie mają potwierdzenia w dokumentach. Po 1430 r. nie mamy wiadomości o Fiodorze-Fryderyku. W tym czasie w Czechach i poza nimi doszło do szeregu wydarzeń związanych z husytami. Tak więc w 1433 r. polski król Jagiełło poprosił ich o pomoc w walce z zakonem krzyżackim. Wojsko husyckie (tzw. „sierotki”) pod dowództwem tabority Jana Czapka z Sán (ok. 1400–1445) przepuszczono przez ziemie polskie na wielką wyprawę łupieżczą na terytoria krzyżackie. Tu husyci zadali szereg dotkliwych ciosów krzyżakom i dotarli aż do Morza Bałtyckiego. 13 września 1433 roku wykrwawiony zakon krzyżacki poprosił o pokój. Rokowania trwały do grudnia i zakończyły się na korzyść Jagiełły. Równocześnie tegoż 1433 roku wybuchła kolejna wojna między różnymi odłamami ruchu husyckiego, wywołana, między innymi, próbami kielichowców pogodzenia się ze stroną katolicką. Utworzyli oni koalicję z umiarkowanymi husytami i czeskimi katolikami, nazwaną Ligą Czeską. 30 maja 1434 roku w bitwie pod Lipanami armia taborytów została rozgromiona przez kielichowców, których wsparli katolicy. Najwyraźniej Zygmunt Korybutowicz w tej sytuacji nie widział dla siebie szczególnych perspektyw w Czechach. Dlatego powrócił do Wielkiego Księstwa Litewskiego i Ruskiego, gdzie stanął po stronie Świdrygiełły, który walczył o wielkoksiążęcy tron z Zygmuntem Kieistutowiczem. Rozpowszechniona, lecz niepotwierdzona dokumentami myśl, jakoby wraz z nim powrócił także Fiodor-Fryderyk Ostrogski. Właśnie ci dwaj książęta mieli rzekomo przynieść na ziemie Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego i Ruskiego nowinki wojenne husytów, w tym użycie wagenburga. Zygmunt Korybutowicz zginął w bitwie pod Wilkomierzem w 1435 r., gdzie starły się wojska Świdrygiełły i Zygmunta Kieistutowicza. Czy Fiodor-Fryderyk walczył razem z Zygmuntem Korybutowiczem po stronie Świdrygiełły, budzi wątpliwości. Bardziej prawdopodobne wydaje się, że Fiodor-Fryderyk jednak pozostał w Czechach i ożenił się. Pod rokiem 1460 wspomniany jest Wacław-Fryderyk, „książę z Ostroga”, który służył zamożnemu panu Mladwankowi z Rachmanowa. Być może był to syn Fiodora-Fryderyka. Pamięć o udziale ruskich (ukraińskich) wojowników, w szczególności Zygmunta Korybutowicza i Fiodora-Fryderyka Ostrogskiego, po stronie husytów przez długi czas utrzymywała się na Ukrainie. Tak więc w 1631 r. Izajasz Kopinski, wybrany prawosławnym metropolitą kijowskim, zwrócił się listem do księcia Jeremiego Wiszniowieckiego, który wywodził się z rodu Korybutowiczów. Właśnie wtedy ten możnowładca przeszedł z prawosławia na katolicyzm. Izajasz Kopinski, wspominając pobożnych przodków tego księcia, wspomniał także Zygmunta Korybuta. W szczególności napisał, że ten „przez wielką działalność rycerską został wzięty na Królestwo Czeskie”. Istniała też (choć nieco zniekształcona) pamięć o tym, że książę-święty Fiodor Ostrogski walczył po stronie husytów – i traktowano to jako jedną z jego zasług. W rzeczywistości zaś, jak wskazywano, po stronie husytów walczył jego syn. Obecnie fakty te zyskały „drugie tchnienie” dzięki popularnemu polskiemu pisarzowi Andrzejowi Sapkowskiemu. Przynajmniej on w swojej „Sadze o Reinevanie”, tzw. Trylogii husyckiej („Wieża błaznów”, „Boży wojownicy” i „Wieczne światło”) wspomniał Zygmunta Korybutowicza i Fiodora-Fryderyka Ostrogskiego. Prawda, przedstawiono ich raczej w negatywnym świetle.
ność” III stopnia (pośmiertnie) odznaczono Serhija Kraweczenka, Wołodymyra Pawliczenkę. Te odznaczenia są symbolem uznania przez państwo nieocenionego wkładu wojowników we wspólne zwycięstwo i świadectwem tego, że ich czyn na zawsze zapisze się w oficjalnej historii kraju. Przemawiając do obecnych, buczański burmistrz podkreślił znaczenie wsparcia rodzin poległych oraz zachowania pamięci historycznej dla przyszłych pokoleń. Jego zdaniem obowiązkiem każdego Ukraińca dziś jest nie tylko chylić głowy w żałobie, ale również codzienną pracą dowodzić, że ofiara Bohaterów nie była daremna. Pomnik w Babińcach to nie tylko budowla architektoniczna, lecz bolesne przypomnienie o niezwykle wysokiej cenie, jaką naród ukraiński płaci za prawo do życia na własnej ziemi. Będzie stał jak wieczna tarcza pamięci, strzegąc imion tych, którzy stali się żywą tarczą dla całej Ukrainy. Za informacją serwisu „Kyiv 24/7”
Tłumaczenie maszynowe
Osiedle Babyntsi uczciło pamięć swoich synów, którzy nie wrócili z frontu. Nowy kompleks pamiątkowy poświęcony jest 23 obrońcom starostatu babynieckiego, którzy oddali to, co najcenniejsze — własne życie — za wolność, integralność terytorialną i niepodległą przyszłość Ukrainy. Ten znak pamiątkowy od-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pełna sala, wysokiej jakości program, wspaniałe wykonanie. Dziękuję zespołowi festiwalu za to święto muzyki. Mimo wszystkich ataków Federacji Rosyjskiej i wyzwań miasta przyfrontowego, w Charkowie rozwija się kultura i skaluje się to, co ukraińskie. Dziękuję każdemu ze społeczności kulturalnej!” – powiedziała Tetiana Bereżna. Festiwal zgromadził w Charkowie przedstawicieli społeczności kulturalnej, muzyków i miłośników muzyki klasycznej. Wydarzenie od
Tłumaczenie maszynowe
Walerij FRANCZUK, artysta ludowy Ukrainy Zdjęcie ze strony na Facebooku Desniańskiej RDA w Kijowie. W cichy, bo nie było alarmu przeciwlotniczego, prawdziwie wiosenny dzień, w Miejskiej Galerii Sztuki rejonu desniańskiego w Kijowie otwarto niezwykłą akcję artystyczną – rozkwit palety, tematycznych, patriotycznych, filozoficznych dzieł o różnych tematach i gatunkach naszego życia. Tak szczera, kobieco wyrafinowana, ciepła i elegancka wyszła ta ekspozycja. Tak jasna i zadziwiająca praca twórcza artystek i artystów, z których każdy przyniósł swoje serce, aby jeszcze raz potwierdzić, jak bogata w talenty jest nasza ukraińska ziemia, aby napełnić duszę radością za nasz niezłomny, utalentowany naród „z głębokimi korzeniami, z wysokimi gałęziami...”. Ja tylko z całego serca podziękuję autorce i organizatorce licznych wernisaży twórczych, członkini Narodowego Związku Sztuki Ludowej, autorce wspaniałego projektu „Rozstaje pokoleń. Wola” Olenie Suchockiej. Za to, że połączyła wojskowych artystów, zespoły twórcze, wolontariuszy, nieobojętnych ludzi, którzy znajdują się w wirze wydarzeń. Dlatego wystawa „Wolna przestrzeń” mówi nam, widzom, tak różnobarwnie o tym, co skryte, co skłoniło ich do działania, do wyrażania siebie, o uczuciu miłości do naszych odważnych wojowników – mężczyzn i kobiet, którzy stanęli w obronie swojej ziemi. Niech więc każda z tych artystek opowie o sobie i swojej twórczości. A zatem oddajmy im głos. Olena Suchocka, mistrzyni ludowa, autorka i organizatorka projektu wystawowego „Rozstaje pokoleń. Wola”: – Ten projekt to dedykacja dla mojego syna Maksyma, pseudonim „Jenot”, weterana wojny; brata Hliba, pseudonim „Hlib”, weterana wojny; Marii Afasjewej, pisankarki, ochotniczki Sił Zbrojnych Ukrainy od pierwszych dni wojny do chwili obecnej; każdego ukraińskiego wojownika, który stoi na straży naszego prawa do życia, naszej woli, naszej niepodległości. Projekt połączył artystów, w tym wojskowych, mistrzów, studia dziecięce, zespoły twórcze, muzyków rockowych, wolontariuszy, nieobojętnych ludzi, którzy znajdują się w wirze wydarzeń. Wystawa „Wolna przestrzeń” połączyła twórców różnych gatunków, ale z jednym pragnieniem bycia wolnymi, życia w wolnej, niepodległej, silnej Ukrainie! Połączyliśmy siłę woli i piękno, męstwo i delikatność, surowość bytu i filozofię życia. Naszym symbolem jest drzewo życia, które rośnie, krzepnie i wypuszcza gałęzie nowych pokoleń. Chcemy podarować odwiedzającym naszą wystawę chwile piękna, pokazać, jak utalentowani są nasi Ukraińcy, jak mocno i nierozerwalnie powiązany jest front z tyłami. Mamy nadzieję, że nasze wystawy pomagają Ukraińcom poczuć spokój w duszy, kontemplując piękne dzieła. Anhelina Petrowa, mistrzyni ludowa Ukrainy, kierowniczka studia „Współczesna tradycyjność” Kijowskiego Centrum Kultury rejonu darnyckiego: — W swojej twórczości łączę ludowe malarstwo dekoracyjne (samczykiwskie, kijowskie), dekor, design i malowanie tkanin farbami olejnymi za pomocą rożków. Stereotypy to nie dla mnie. Sofija Perepelycia, pseudonim artystyczny Sofi Ortiky: – Aktywnie pracuję jako wykładowczyni, a w 2024 roku rozpoczęłam karierę artystyczną. To nowe i ekscytujące doświadczenie dla mnie. Za każdym razem, gdy projekt „Rozstaje pokoleń. Wola” organizuje wystawy i mam zaszczyt zaprezentować swoje prace, nieustannie dziwię się różnorodności i głębi ukraińskiej sztuki! Od starożytnych technik, epoki trypolskiej – po sztukę współczesną, która mówi o życiu tu i teraz. I najbardziej zadziwiające jest to, że tak różne tematy są harmonijnie połączone w jednym projekcie i sali. I to jest piękne. Ludmyła Nadtoczij: – Na wystawie zaprezentowane są moje prace malarskie. Lubię malować kwiaty, wizerunki kobiet, dzieci. To szczególny proces, którego nie da się opisać słowami, jakbyś sama stawała się cząstką tworzonego obrazu. Początkowo byłam wolontariuszką, plotłam „chimery”, a potem zaczęłam malować w stylu petrykiwskim skrzynki na amunicję, tuby, wykonuję amulety, motanki. Biorę udział w aukcjach charytatywnych dla naszych wojowników. Na wystawie zaprezentowane są kompozycje stworzone podczas wojny. Ale obok prac z koszmarem wojny są też optymistyczne: „Ta, która biegnie ratować świat”, „Wiosna”, „Świat zwycięża ciemność”. Każda praca ma filozoficzny sens, chce się ją oglądać, rozmyślać nad nią. Ołeksandr Łychoszerst, żołnierz obrony terytorialnej, artysta ludowy, wolontariusz: – Swoje obrazy tworzę na tkaninach wyniesionych ze spalonych domów. Na nich odzwierciedlam swoje emocje, swój światopogląd. Biorę udział w aukcjach, pieniądze ze sprzedaży obrazów idą na pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy. Dopóki ostatni „buriat” nie zostanie wygnany z mojego domu, mojej Ukrainy, nie zmęczę się pomaganiem Siłom Zbrojnym Ukrainy. Tamara Biriukowa, korespondentka gazety „Wisti” z Połtawy: – W projekcie „Rozstaje pokoleń. Wola” prezentuję ukraińską biżuterię etniczną – korale, gerdany, dukacze, zgardy. Ale tak naprawdę jestem tu nie tylko jako mistrzyni, ale i osoba, która żyje w kraju, który walczy. Ten projekt jest poświęcony wojskowym. Tym, którzy dziś są na froncie. Tym, którzy wrócili. Tym, którzy nie wrócili. Tym, którzy są obok nich – towarzyszom broni, rodzinom, wolontariuszom. I kiedy myślałam, co mogę wnieść do tego projektu od siebie, zrozumiałam: mogę wnieść pamięć. Bo ukraińska biżuteria to pamięć. Dla mnie ta wystawa to także osobista historia. Chcę wesprzeć wojskowego Jurija o pseudonimie „Died”. To bardzo bliska mi osoba. I mój udział w tym projekcie dotyczy także jego. Osoby, która dobrowolnie poszła na wojnę. I ważne jest dla mnie, aby wojownik wiedział: póki on broni Ukrainy tam, na granicy – my robimy swoje tutaj. Zachowujemy pamięć, kulturę, korzenie. Chcę, żeby moja ziemia miała pamięć... Lidija Wernyhor, zasłużona artystka Ukrainy: [fragment tekstu] Narodowa Orkiestra Prezydencka pod batutą maestro Maksyma Husaka. „To święto muzyki i życia. On daruje nam łyk pięknej, wiecznej sztuki. To rzeczywiście wielkie święto muzyki, ale nie tylko. Zawsze czujemy wsparcie społeczeństwa, władz i tylko kolaboracja sił patriotycznych pozwala muzyce brzmieć w naszym mieście mimo przerażających i okrutnych dźwięków wojny. Tym festiwalem w Charkowie demonstrujemy całej Ukrainie i całemu światu, że nasi muzycy nie milczą nawet wtedy, gdy wróg próbuje zniszczyć harmonię” – zaznaczył założyciel i prezydent międzynarodowego festiwalu muzyki klasycznej KharkivMusicFest Serhij Polituczyj. Program koncertu został zbudowany jako symboliczna trajektoria – od przewartościowania podstaw do współczesnego wyboru muzycznego i
– Niezapomniane wrażenia i zdumiewające emocje pozostały w sercu każdego, kto odwiedził i był uczestnikiem tej wystawy. Natchniona, odważna i pełna determinacji autorka projektu zebrała zespół utalentowanych artystów, którzy zaprezentowali swoje niepowtarzalne prace twórcze i harmonijnie połączyli się w ciekawe kompozycje znaczeniowe. Właśnie dzięki takim nieobojętnym i natchnionym ludziom my, Ukraińcy, pewnie kroczymy naprzód. Bezgranicznie dziękujemy naszym obrońcom za możliwość tworzenia i realizowania tak ważnych wydarzeń. Inna Łuppa, mistrzyni ludowa: – Na wystawie zaprezentowano trzy moje lalki oraz lalki mistrzyń ludowych, członkiń Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Ołeny Suchockiej, Ołeny Jeremenko, Natalii Semeniuk, Iryny Murawjowej oraz Ołhy Słobodianyk, w których przekazano miłość do Ukrainy, do jej tradycji, historii i kultury. To wystawa, którą chce się odwiedzać wciąż na nowo. Na dobre słowo zasługują także inni szanowni uczestnicy. W szczególności Wałentyna Proćko zaprezentowała Kijowską szkołę ukraińskiej oshibany wraz z Ludmyłą Porunową, Hanną Filiną, jest członkinią gildii florystów Japonii. Kijowskie mistrzynie wielokrotnie zdobywały zwycięstwa na wystawach zarówno u siebie w domu, jak i za granicą. Tak, L. Porunowa, H. Filina, L. Chandoszko, W. Czernyszowa, K. Borysowa są laureatkami wystaw w Korei Południowej, Japonii. W. Proćko oraz I. Czursina – uczestniczki międzynarodowej wystawy w Luksemburgu. Zaprezentowano także utwory Hałyny Donczenko, Kateryny Didkiwskiej, Iryny Błażczuk, Natalii Malowanej. Jeszcze jedna uczestniczka – Ludmyła Kobyczewa, od ponad 25 lat pracuje w gatunku „asamblaż”, który należy do „symbolizmu dekoracyjnego”. W odróżnieniu od kolaży, które zazwyczaj tworzone są na płaskiej powierzchni, asamblaż wykonywany jest na wielowarstwowych podstawach z dołączeniem różnorodnych technik artystycznych i materiałów. Osobliwością prac L. Kobyczewej jest wykorzystanie przezroczystych tkanin jako podstawy. Ta technika wykonania uznana jest za ekskluzywną. Prace artystki znajdują się w 16 krajach świata. Swoje prace zademonstrowali również studenci specjalności „Sztuki piękne, sztuka dekoracyjna, konserwacja” Hadziackiego Kolegium Kultury i Sztuki imienia I. P. Kotlarewskiego. wielkiej symfonicznej historii. W pierwszej części zabrzmiały utwory Benjamina Brittena oraz Ołeha Bezborodki, w drugiej – Symfonia nr 1 Gustava Mahlera. KharkivMusicFest 2026 potrwa przez kilka tygodni i połączy szereg koncertów, wydarzeń oraz projektów artystycznych, skierowanych na wsparcie życia kulturalnego miasta. Ze strony internetowej Ministerstwa Kultury Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
W Charkowie wicepremier ds. polityki humanitarnej Ukrainy – minister kultury Ukrainy Tetiana Bereżna odwiedziła koncert otwarcia międzynarodowego festiwalu KharkivMusicFest 2026, który w tym roku przebiega pod hasłem „Historia o przyszłości”. „KharkivMusicFest – to ważne wydarzenie artystyczne dla Ukrainy. Za
Tłumaczenie maszynowe
27 kwietnia w Kijowie, w hotelu Radisson Blu Hotel Kyiv City Centre, odbyło się międzynarodowe wydarzenie literacko-artystyczne „Łesia Ukrainka w azerskiej przestrzeni kulturowej”, poświęcone 155. rocznicy urodzin wybitnej ukraińskiej poetki. Maryna Honczaruk z wydaniem „Pieśni leśnej” w języku azerskim. W ramach wydarzenia po raz pierwszy zaprezentowano kompleksowe badanie dotyczące obecności dziedzictwa kulturowego poetki w Azerbejdżanie: historię postawienia pomnika Łesi Ukrainki w mieście Łokbatan w rejonie Garadagh w Baku, a także przegląd wydań książkowych utworów poetki w tłumaczeniu na język azerski, publikacji, artykułów i badań azerskich autorów na temat jej twórczości. Odrębną częścią programu była prezentacja dramatu-feerii „Pieśń leśna” w języku azerskim, wydanego przez Państwowe Centrum Przekładu Azerbejdżanu przy wsparciu Ukraińskiego Instytutu Książki. Jak zaznaczyła autorka i kuratorka projektu „Łesia Ukrainka w azerskiej przestrzeni kulturowej”, dyrektorka Ukraińsko-Tureckiego Centrum Maryna Honczaruk, projekt demonstruje wzajemny związek dyplomacji kulturalnej i jej wpływ na wsparcie humanitarne dla Ukrainy. Według niej, po raz pierwszy w ramach jednego wydarzenia systemowo przedstawiono, jak postać Łesi Ukrainki jest zintegrowana z przestrzenią kulturową Azerbejdżanu – i jak ten wymiar humanitarny przekształcił się w realne kroki wsparcia Ukrainy. Chodzi w szczególności o wpływ dyplomacji kulturalnej na pomoc humanitarną Azerbejdżanu, skierowaną na odbudowę ukraińskich miast i infrastruktury społecznej. „Jeszcze w 2003 roku ukraińskie miasto Irpień i azerskie miasto Łokbatan w rejonie Garadagh w Baku podpisały memorandum o współpracy, a już w 2004 roku otwarto pomnik Łesi Ukrainki w Łokbatanie oraz wybitnej lekarki-okulistki, akademika, żony trzeciego Prezydenta Azerbejdżanu Hejdara Alijewa, Zarify Alijewej w Irpieniu. W dalszej kolejności ta współpraca przekształciła się w płaszczyznę praktyczną – w szczególności w kierowanie pomocy humanitarnej Azerbejdżanu na odbudowę obiektów społecznych w Irpieniu: gdzie już odnowiono szkołę i szpital oraz zaplanowano szereg kolejnych projektów budowy obiektów infrastruktury społecznej” – podkreśliła kuratorka projektu wydania „Pieśni leśnej” w języku azerskim Maryna Honczaruk. Wołodymyr Ławrenczuk, szef przedstawicielstwa w Ukrainie NEQSOL Holding B.V., zaznaczył: „Znając postać Łesi Ukrainki – jako człowieka-bojownika, intelektualistki, która biegle władała wieloma językami, symbolu siły ducha, wolności i europejskiej tożsamości Ukrainy – NEQSOL Holding, globalna firma z azerskimi korzeniami i europejską obecnością, wspiera tłumaczenie jej utworów na język azerski jako naturalną kontynuację swojej tożsamości i wartości”. Wołodymyr Ławrenczuk. Prezydent Ukraińsko-Azerskiego Stowarzyszenia Biznesowego „Terezy” Dżalal Husejnow podkreślił, że to wydarzenie jest odzwierciedleniem nie pojedynczego poziomu partnerstwa, a jego pełności. „Najwyższy poziom zrozumienia to mimo wszystko słowo. Wydarzenie wsparły flagowiec azerskiego biznesu w Ukrainie – firma SOCAR oraz międzynarodowa firma z azerskimi korzeniami NEQSOL Holding. I to nie jest przypadek: jako przedstawiciel azerskiej społeczności biznesowej w Ukrainie, jestem szczególnie zadowolony, że to wydarzenie wsparły takie firmy – które operują dużymi aktywami, rozwijają się w Ukrainie i przy tym znajdują zasoby zarówno na kulturę, jak i na wsparcie humanitarne w warunkach rosyjskiej agresji. To jest prawdziwa konsekwencja, to jest wiara w Ukrainę” – zaznaczył Dżalal Husejnow. W ramach wydarzenia odczytano również słowo powitalne azerskiego poety i tłumacza „Pieśni leśnej” Salama Sarvana. Część artystyczna wydarzenia obejmowała wykonanie przez ukraińskich artystów numerów choreograficznych i wokalnych, reprezentujących azerską kulturę ludową. Zabrzmiały również kompozycje instrumentalne, w tym hymn państwowy Azerbejdżanu w wykonaniu na bandurze. Zaprezentowano wystawę kolaży artystycznych na temat „Łesia Ukrainka w azerskiej przestrzeni kulturowej” autorstwa studentki Mariupolskiego Uniwersytetu Państwowego Marii Zamaj. Po oficjalnej części wydarzenia gości częstowano azerskimi słodyczami podczas tradycyjnej ceremonii herbacianej, a także ciastem Kosaczów – jednym z ulubionych deserów Łesi Ukrainki. Partnerami wydarzenia byli Radisson Blu Hotel Kyiv City Centre, NEQSOL Holding B.V., SOCAR Energy Ukraine, Ukraińsko-Azerskie Stowarzyszenie Biznesowe „Terezy”, Fundusz Wsparcia Diaspory Azerbejdżanu oraz restauracja „Bakiński bulwar”. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, działacze kultury i sztuki, zagraniczni dyplomaci oraz przedstawiciele mediów. Wł. inf.
Tłumaczenie maszynowe
Wira BODNARUK, 56. Oddział SUA Zdjęcia: Miła Wyszkwarkowa. 18 kwietnia 56. Oddział Związku Ukrainek Ameryki (SUA) pod przewodnictwem Lidy Biłous hucznie obchodził 100-lecie SUA oraz 35-lecie swojego 56. Oddziału SUA w North Port na Florydzie, organizując festiwal artystyczny na placu przy cerkwi św. Marii. Były tam stoiska, na których członkinie Oddziału przygotowały potrzebne materiały, aby uczyć chętnych gości pisania pisanek, wyszywania, wyplatania wianków, robienia zabawek i motanek, ceramiki oraz naszyjników. Szczególną atrakcją festiwalu było płótno dużych rozmiarów, zaprojektowane przez Miłę i Darynę Wyszkwarkowe. Członkinie SUA oraz goście mieli okazję malować to płótno, które pozostanie trwałą pamiątką obchodów 100-lecia SUA na Florydzie. Uroczysta kolacja odbyła się w przepełnionej sali cerkiewnej św. Marii. Goście mieli okazję obejrzeć krótki film o misji i udanej pracy Związku Ukrainek Ameryki na przestrzeni 100 lat: służeniu Ukrainie i pielęgnowaniu ukraińskiej kultury. Przewodnicząca 56. Oddziału Bohdana Pużyk krótko opowiedziała o powstaniu oddziału SUA w North Port 35 lat temu i przedstawiła założycielkę oddziału Annę Mariani. Opowiedziała o wielostronnej pracy oddziału w obecnym czasie na rzecz pomocy Ukrainie: stypendiach dla studentów, funduszach dla szpitala dziecięcego, sprzęcie medycznym dla medyków na froncie, odzieży oraz innych potrzebach dla kobiet na froncie. W sali znajdowała się wystawa fotografii, ksiąg konwencyjnych oraz artykułów w prasie o pracy oddziału. Pozdrowienia od przewodniczącej Zarządu Głównego SUA Natalii Pawłenko odczytała Natalia Santarsiero, przewodnicząca 136. Oddziału, i przekazała dyplom z okazji 35-lecia 56. Oddziału. Święto zakończyło się w przyjaznej atmosferze pięknych wspomnień.
Tłumaczenie maszynowe
Baj Roman KUKHARUK
NAD WIOSENNYM ZRÓWNANIEM DNIA Z NOCĄ LUBOWY HOŁOTY Śmieją się-płaczą słowiki. Ołeksander Ołeś 1. Z miłości skoszona trawa Przeinaczyła głębiny. O, nie bierz mnie na kpiny. Ciężka u mnie głowa
Po wczorajszym. Słowa Jak las wyrąbuję. Winy Nie ma niczyjej. Połowy Szukałem nieczule. Przezwon
Przemknął gardłem przeleza Przez ulice i zniknął Daleko w przetaczające się
Na moim polu. Ta asceza Tak głęboka jak poeza Prawst mojej samotności
2. Kiedy mnie zdobędziesz ty W tych stepach, gdzie zielnikami Otwarte burzliwe bramy, Gdzie nie zaostrzone kąty,
A gdzieniegdzie jakieś płoty – Bierz, rzucaj na sine plamy Rzek, nakreślonych łzami, Śmieją się-płaczą trzy koty
Doliny wieją miłkiem wiosennym. Zachłysnąłem się białym latem, A w jesień – owłur? – ziemniaki.
A nad lasami nienasycenie Świta śnieg. Drzeworytem Zima przypadła do ziemi
3. I pije ją jak mleko Małe cielątko przy krowie. A my poważnie honorowi Przy nas i myszy, i sirko,
A na stole stare słonko I kromka chleba. Kropla krwi Z noża przebudzi się w słowo, Które zapomniane. Wszyscy na o,
A my – nie my – idziemy gromami Swoimi – owłur? – głosami Głosimy głośno trawę.
Trawa niełżynymi ustami Szeptem wieczy nad nami Miłości muzykę żywą. Roku Bożego 2026 Marca 20 dnia W książęcym Kijowie. W domu
KIJÓW, CZYNAR, DESZCZ, TOPOLOWA ZAMIEĆ …nad jeziorem. Rozejrzałem się... Ihor Mysiak 1. Nad jeziorem łęgi, śnieg, Nad jeziorem słońce, wiatr, Nad jeziorem pełno snów, Nad jeziorem czarnych liter Nakruszony obracasz. Dokąd ty idziesz, Ihorku? Ale muszę – na parastas Skurzyć surową machorkę A myśleć o miłości, A marzyć o kołysce.
Spokojnie ja nie wrócę znów Do was w studzoną miskę Będę czekać was wszystkich U Pana w Olirnie. I mój niesprzedajny śmiech Usłyszą nie tylko bliscy.
2. Ihorko. Kwiatki. Marusia Z Olirny rosę niesie. Nad jeziorem rozejrzałem się... 23 maja 2023
SŁOWINA Słowina – nie nowina. Gardło cierpnie od wina. Ty mój głos drzewisz. Ja lecę – kiedy ty śpisz. Ja uciekam w wiosnę – W wesołą, nawiedzoną, Niewiarygodnie głośną, Zemdloną ciasną. Ptaki, wargi, słońce, śmiech. Słowo w wargach twoich Winogronem. Świat — jasność Jak otwarte niebiosa. Roku Bożego 2026 Kwietnia 3 dnia w książęcym Kijowie.
UKRAIŃSKI LOGOS NA GŁOS Do niebieskiej gliny. Pawło Mowczan Poeta znajduje sercem serce słowa. Lubow Hołota Dookoła płomienia. Ołeksander Kopyłenko Wszyscy płyniemy w słonych wodach. Papież Benedykt XVI Do niebieskiej gliny dusza przechodzi granicę, Zostawia po tej stronie majątki I marzeń rdzę, I namiętności jare, I kolliwa koła drżące. Głoszą drzewa Korzeniami w niebo. Pijane Stawy, zielniki A jezior nieobjęte kraje. Okrojone serce śmieje się. A wody twoje Słone jak morze I szabla twoja dźwięczna I gardła wrogie Rąbać zmęczyła się ręka. A płomień wiąże ciebie Do wszystkich Ukrain – Po prawej, po lewej, Po tej stronie, po tamtej stronie Ruin. Ty iskrę otrzymałeś Od Boga I duszę spaliłeś I wieczność rozwiałeś Pomiędzy Wielkimi oliwami. Praradość wielka Pojmuje Wysokość gorzką – Do niebieskiej gliny Dusza przechodzi Rzekę. Roku Bożego 2026 Marca 28 dnia W książęcym Kijowie. Dzień. Proświta.
NA SIÓDMYM NIEBIE PROŚWITY Pawłowi Mowczanowi Czy deszcz pada Czy gołąbki dziobią Ziarno twoje Rozrzucone w rozsypkę? Ziarno twoje Nie wiesz gdzie pada: Na ziemię, czy na kamień, Czy na zgubę A wszystko na twoją Ukrainę lubą.
I gołąbki dziobią, I deszcz pada... Roku Bożego 2026 Marca 26 dnia W książęcym Kijowie.
ZWIASTOWANIE Jak deszcz na runo... Ze Świętego Pisma Jak deszcz na runo słońcelew W wierzby, figi, śmiech oliw, W fale morza. Ocean — Oliwny Panu pean. A brzeg pełen piasku. A ty okrawasz rzekę Zamszonym jasnym głazem. Dusza – nie tutaj. Ona – ogrom. Oranta radością krwawi W otchłaniach złych tysiącleci. Pełnogłosia tajemnica – Wiosna. Roku Bożego 2026 Marca 25 dnia W książęcym Kijowie. Ciepła Zofia.
SREBRNY POEMAT BIAŁEJ KOSZULI Poemat białej koszuli. Iwan Franko 1. Naczerp mi Srebrnej wody. – Gdzie? – W Hilczy. – He. A gdzie to? – Na Wołyniu. Źródło świętego Mikołaja. Tam orły Wodę piją. – O. Orła znalazłeś. – Nie?
2. W Hilczy Światła dużo. I wody. Srebrnej.
3. Kozacy Przyszli Na brzeg Ustia Wozy rozłożyli, Pługi – W ziemię. Lasy – Pod pole. Siej-rodź Żyto – pszenicę, Len po kolana, Konopie pod sufit.
4. – Tam jabłka dobre. – A mak? – Na wodzie.
5. – A w Kijowie jak? – Co? – Srebrna woda jest? – Jo. – Gdzie? – W moim plecionym koszyku. – Jak? – Dwie srebrne łyżki. Woda. – O. Jo. Dwie srebrne łyżki. – Oczywiście.
6. Pająki Srebrną nić Sukają. Prosionki tkają Płótno. Wróble i sroki Suszą go
Na brzegu Dnieprowej żywiołowości. – A słońce? – Wybiela.
7. – A księżyc? – Wybiela płótno. Pszczoły Pierzgą zatruwają. Zioła Farbują. – A szyje kto? – Lato. – Dobrze tobie.
8. Srebrna koszula Ze mną Zawsze. Ona Duszę Grzeje I Chłodzi Ją, I uskrzydla.
9. – A ile Wyhaftowanych masz? – Na co dzień. – Ależ Traci się Święto. – Po 50-tce Każdy dzień, Darowany przez Pana, Święto.
10. Żyję Żerysławnie Żerysłow Żarozmyślnie.
11. Rano Woda niepoczęta Zagaja rany Oczy rozjaśnia Duszę Przestrzennia W świat.
12. – Jak umrzesz, Mo, Zapiszesz mi Srebrną koszulę. – Nie. Srebrną koszulę Dusza Zabierze Ze sobą, Bo W czym ożyje Przed Panem? – Naga przyszła, Naga pójdzie.
13. Nie myl Ciała A Duszy. Ciało – ramię, łachmany, niepotrzebne. Dusza – wieczna.
14. – A koszule twoje Nie łachmany? I czy nie wszystko jedno, W czym ty jesteś – W srebrnej, wyhaftowanej Czy nylonowej, Czy i po prostu W zwykłej w krateczkę? Wszystko jedno Robactwo Zje Twoje łachmany.
– Nie. Przejdę przez ogień W popiół. Popiół Wzrynie W srebrną wodę Dniepru.
15. A co z sądem Bożym? – I ci, co w grobach? – Jo. Ci. – Co? – W grobach. – A grób Mój – Pański W Jerozolimie Są. A dusza Wieczna Bezcielesna Radosna. – Że skapnęła z więzienia? – Z Bogiem przebywała. – Do siedmiu razy? – Nie bój się.
16. – Koszule tobie Zapiszę, chłopcze, Ale ciężko Koszulę wyhaftowaną Nieść Codziennie Na swoich Ramionach. – A to czemu? – Bo każda Ma we wzorze Tysiące znaków Nacji. I każdy wróg Zechce ciebie Opluć, Zniszczyć, Zakopać, I tylko dlatego, Że ty wróg mu. – A komu nie? – Tobie, Panu, Radości.
17. Koszula Światła Uskrzydla Wieczność I Woła Za horyzont.
18. – Nie spiesz się.
19. Więzienie Opróżni się Bez nas.
20. – Wierzysz?
21. Wiem.
22. Kwiatem płonę W łzach Twoich, Panie, Zapachach, Dźwiękach, Przeżywam Piękno Słowa Twojej Prawdy. Roku Bożego 2026 Marca 1 dnia W książęcym Kijowie. Dzień. Proświta.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tego. Oczywiście, tutaj można rozbujać wyobraźnię do maksimum… Ale autor nie spieszy się, wybierając najpyszniejsze kawałki z tego niespodziewanego tortu. Już w tytule utworu „Znaleziona kolczyk” zawarto klucz do frywolnego opowiadania. Zarysowano kierunki narracji. Wszakże autor nie przepuszcza tutaj okazji, by pełnokrwistością ukształtować postacie; choćby krótko, znakami, zaznaczyć ich historie. Główny bohater, nie to, żeby „profesjonalny uwodziciel”… Ale przy okazji długotrwałej nieobecności żony swojego nie przepuścił. A co z kolczykiem? Ten kolczyk, okazuje się, został zgubiony w jego mieszkaniu przez jego przyjaciela Lubomyra, a dokładniej przez kochankę tego mężczyzny… A dalej wszystko według zasad ironicznego dramatu. Autor dobrze wypisał dialogi, zaostrzył charakterystyki bohaterów. Kolorowo przedstawił środowisko, otoczenie… Czyta się tak, jakby sam robił te zapiski. Bo przecież takie coś mogło przydarzyć się niemal każdemu z nas. I humor… Jest dobry humor z aluzjami i niedopowiedzeniami. Czytajmy. A czy znaleziono kolczyk?..
6. Jest w książce także opowiadanie „Miłość ślepa”. Tytuł pochodzi od włoskiego przysłowia: „Miłość jest ślepa, ale widzi daleko”. Główni bohaterowie Giovanni i Marta do bólu banalnie, jak i we wszystkich podobnych historiach, spotkali się we Włoszech. On – biznesmen, ona – zwykła pracownica zarobkowa. „Giovanni po prostu marzył o Marcie…” Autor dobrze wyczuwa napięcie w opowiadaniu, dlatego przenosi wydarzenia także do Lwowa, kierując tam Giovanniego. Cała akcja rozgrywa się według praw szekspirowskich tragedii. I to szczególnie przyciąga naszą uwagę… Opowiadanie z pewnością zaimponuje przede wszystkim tym, którzy kochają romanse. A to – zawsze zainteresowany czytelnik. Zatem Petro Cehołko poradził sobie z tą książką. Tym bardziej, że następna – nie za górami…
7. O biografii Petra Cehołki: nakreślę tylko skąpymi kreskami pisanej grafiki. Ono tak jakoś się układa. Poznaliśmy się jeszcze w dalekich latach siedemdziesiątych na posiedzeniu stowarzyszenia literackiego „Frankowa kuźnia” Uniwersytetu im. Iwana Franki we Lwowie. Ja reprezentowałem wydział filologiczny tej uczelni, on – wydział dziennikarstwa. Już wtedy Petro pisał i prozę, i poezję. I sumiennie chodził na posiedzenia. Z czasem pracował we Lwowie w gazetach, w radiu, telewizji. W końcu był przedstawicielem Narodowej Rady Ukrainy ds. telewizji i radiofonii w obwodzie lwowskim. Często spotykaliśmy się na różnorodnych wydarzeniach literackich i innych. W periodykach nierzadko spotykałem jego publikacje literackie: mała proza, poezja. Cenię jego dar bycia ciekawym opowiadaczem oraz wystarczająco głębokim analitykiem literackim. Właściwie, umiejętność bycia zawsze sobą. Jednak czas płynie i stajemy się inni…
kultury – chóralne, w chórze bierze udział cały komitet wykonawczy, deputowani. A już o świętach nie ma co mówić – śpiewają wszyscy. A pogrzeby, zwłaszcza bohaterów, których wiozą z naszych stron na tarczy... Słyszysz kozackie, strzeleckie, powstańcze pieśni i wydaje się, że podnoszą i niosą one na skrzydłach chłopaka do „niebios obiecanych”. O pieśni moja! Co najlepszego jest W sercu i myśli narodu mojego, W twoich dźwiękach, jak w harfie nieśmiertelnej, żyje I czeka zmartwychwstania nowego....
O pieśni ludowa! Jedyna ty mnie, Jedyna ty mnie nie zostawiasz, I dokąd tylko los mnie nie goni - Ty za mną, jak ptaszyna, latasz. Śpiewał główny śpiewak ziemi bereżańskiej Bohdan Sylwestrowycz Łepkyj. Może to nie tak, ale wydaje mi się, że powiedzenie: „Ile znasz ukraińskich pieśni, tyle razy jesteś Ukraińcem” ma rację. Więc zapytajcie swoje dzieci, ile znają ukraińskich pieśni.
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor PALYNSKYJ, Lwów 1. Książka opowiadań i esejów Petra Cehołki „Znaleziona kolczyk” (Charków, „Folio”, 2025 r., 253 s.), od razu powiem, zainteresuje nie tylko intelektualistów-smakoszy twórczości artystycznej, ale i znacznie szersze grono czytelników. Właściwie swoją nastrojową praktyką odnalezienia kontekstu modeli życiowych i wieloaspektowej wyobraźni, niebanalnych myśli, głębokich przeżyć. „Znaleziona kolczyk” daje możliwość czytelnikowi rozluźnić się i jednocześnie zrozumieć sytuację, w której życie nie kończy się jutro i trzeba jednak uprawiać duchową niwę. I ta szczerość autora daje nam możliwość bycia na krótkiej stopie z pisarzem, prowadzenia dialogu. Przyjemne i treściwe… 2. Nie będę zwlekać z tym, co leży na powierzchni tekstu. Bo dzisiaj właśnie ten temat zapala wiele wojennych świateł w wydawnictwach i salach prezentacyjnych. U Cehołki ta otwarta linia jest na samym początku. Opowiadanie „A czyja to wojna?..” tak jakby wita się z czytelnikiem i kładzie nacisk na definicję, w jakiej epoce żyjemy, jakie moralne brzemię dźwigamy, dokładając nadludzkich wysiłków. …Młody człowiek Andrij niby nie należy do zagorzałych unikających poboru. Jednak przebywa na rozdrożu wątpliwości i sprzecznych uczuć… A do tego matka troskliwie broni syna. Oczywiście, żałując swojego, zamartwiając się i przymawiając. Ale syn jednak dotarł do domu, przyjechawszy z Polski, gdzie był na zarobkach. A mógłby?.. Bo przecież wiedział, że już w domu czekają na niego aż trzy wezwania z komisji wojskowej. Zapewne nie przypadkiem chłopakowi przyszło dorastać w patriotycznej rodzinie wśród tradycji UPA i opowieści. Cehołko tutaj nie ciągnie podtematu za włosy. Ona, niby samoczynnie, pojawia się w procesie opowieści. I mądry dziadek Mykyta nie przypadkowo Wołodymyr BEREZIN, dziennikarz, działacz społeczny, Donbas – Galicja Im dłużej żyjesz w tym nowym dla ciebie ukraińskim kraju, tym bardziej rozumiesz, na ile jesteśmy tacy sami i na ile jesteśmy różni. I pierwsze, na co zwracasz uwagę – tutaj bardziej zachowały się rdzenne, a to oznacza przede wszystkim wiejskie tradycje ludowe. Nasz zurbanizowany do przesady, cały w potworach-megapolisach Donbas, jak i większość dużych ukraińskich miast, daleko odszedł od tradycji, czasami bez-wo tutaj. To już społeczna, a i literacka tradycja nasza: „Więc jedźmy, Andriju, do komisji wojskowej sami. Powiesz, że gotowy jesteś iść walczyć, nie jesteś unikającym poboru ani zdrajcą! A jak nie chcesz, boisz się, Andriju, to pójdziemy we dwóch na tę wojnę z wrogiem przeklętym moskiewskim. Ja się nie boję!.. To nasza wojna za Ukrainę!..” 3. Są w książce i opowiadania, które nazwałbym nowelami, bo ekspresji w nich wystarczy. „Ksenin łąka” jest właśnie taka. Co ciekawe, obrazowość tutaj jest wyraźnie wizualna. Możliwe, że mamy wpływ telewizyjności, z którą związany był Cehołko. Widzimy, całe rzędy wyprostowały się, aby dodać sobie nawzajem kolorytu. Nazwałbym to literacką wizualizacją. „Mały nieposieda, psotnik”. „Mam lat cztery… przypominam sobie, przechadzałem się tam i z powrotem po kałużach, coś do siebie mówiłem, a jak znudzi się – pluskałem się w nich, rozbryzgiwałem wokół wodę. Jeśli dzień wypadał ciepły letni, wtedy ja boso po kałużach nie chodzę, a biegam. Aż błoto leci w różne strony”. I takich obrazków w opowiadaniu jest pod dostatkiem. Właściwie dziecko opisuje światy zgodnie ze swoim widzeniem i postrzeganiem. A czytelnikowi na duszy staje się świątecznie. Bo swoje dzieciństwo wspomina. „Ksenin łąka” – to w jakiejś mierze i nasza z wami łąka, gdzie błyszczały bose nogi. I mama, zdaje się, pozwalała na wszystko na tym skrawku ziemi. Bo dziecko jednak chce się nabiegać i poznać absolutnie wszystko. Autor o tym dobrze wie: przeżyte i wypróbowane. „Tylko zwinne jaskółki cieszą się wolnym-swobodnym lotem, jakby pływały w niebieskiej kąpieli”. Podobne obrazki, swoiste filmy wideo można znaleźć i w innych opowiadaniach: „Życie najlepszy scenarzysta…”, „Studnia”, „Kwitły sady na krywczyckich wzgórzach”, „Magia pocałunku”. Przy czym czytelnik adaptuje się do tych tekstów, jak do swojej dziecięcej biografii. 4. Osobno, wydaje się, stoi opowiadanie „Cegielnia”. I jeśli porównać tę nazwę z nazwiskiem autora, to można wyłapać coś egzystencjalnego w tym tekście. To – wędrówki „krainą dzieciństwa”. I to tak pasuje do prawdziwej legendy. Wydawałoby się, że to – taki sobie zakładzik wypalania cegły. Okazuje się – nie! Przecież… Większość chat i budynków technicznych wzniesiono właśnie z tego materiału. I tak dobrze płynie autorska opowieść właśnie o tym, już zaniedbanym, kawałku ziemi na wzgórzu na skraju wsi. Prawdziwie można było tutaj czuć się gospodarzem, przywódcą, wojownikiem. Biorąc do sprawy ruiny cegielni, potłuczone oprzyrządowanie warsztatów, zaśnięte szyny kolejek wąskotorowych, zgasłe piece wypalarnicze… …Tutaj nie trzeba szczegółowo wypisywać linii fabularnych, one jakby same się wyobrażają, w pełni gotowe do opowieści. Wylatując z ekspresji czynów i głośnych rozmów nastolatków. Chłopcy cieszyli się, ucztowali, bawili w gry, uciekali przed stróżem. Wspominali, jak to wcześniej było, kiedy cegielnia jeszcze pracowała. …Autor prowadzi i do tego, że w tej oazie i charakter chłopców rzeźbił się, hartował. Jeden z nich, w imieniu którego prowadzona jest opowieść, wymyślił sobie wejść na sam wierzchołek komina cegielni. Było strasznie. Komin nagle zaczął się chwiać. Jednak został pokonany. I „oczom otworzył się nie widziany dotąd krajobraz”. I pamięć na całe życie. W duszy triumfowało brawurowe: „Ja mogłem, ja zobaczyłem to samo, co widzą tylko ptaki!” 5. Nowela, która dała tytuł książce P. Cehołki. To, na pierwszy rzut oka, wir pozytywnych emocji, nieoczekiwanych zwrotów, ekscentrycznych romansów i wielu innych rzeczy, przyjemnych i nieco zapomnianych
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nadzwyczaj pewnie. Tym bardziej, że wieś i wszystko, co ukraińskie, były wykrwawiane przez Hołodomory i represje, tak zwaną internacjonalizację, rusyfikację, moskiewszczenie. Ale, moim zdaniem, najważniejsze jest jednak to, że w tym wszystkim działa ogólnoświatowy, nieodwracalny proces wchłaniania wsi przez miasta. Nie tak, że ukraińska kultura u ludzi się zaciera – w ogóle wykorzeniane jest i jest wykorzeniane wszystko, co ludzkie, w tym pieśń. To jest to ludzkie, co powinno być w człowieku od dzieciństwa. Nie wiem, jak to wygląda u innych, ale u mnie, który urodził się i całe życie spędził w centrum wielkich miast Bachmuckiego kraju, tego zacierania z pewnością nie było i nie ma. Zwróciłem na to uwagę już w 2014 roku, kiedy podczas pierwszego zajęcia Donieckiego kraju przez cztery miesiące przebywałem na Lwowszczyźnie, w osiedlu Dobrotwór. Tam zawsze wszyscy śpiewali i niemal codziennie słyszeliśmy za oknami pieśni śpiewane, modlitwy, to weselne, to pogrzebowe, to przy chrztach niemowląt.
Przesiedleńcy z Doniecczyzny, którzy mieszkali w pięciopiętrowym akademiku przedsiębiorstwa, na parterze którego znajdowała się kawiarnia, gdzie obchodzono chrześcijańskie i rodzinne święta, żartowali: ile tu mieszkamy, a ani razu nie widzieliśmy, żeby ktoś się bił, bo co to, jak mówią, za święta?! Oni śpiewają! Wszystko to napisałem po to, żeby przekazać mały epizod, scenkę, którą zobaczyłem zaraz po przyjeździe na Berezańszczyznę wiosną 2022 roku. Mnie to uderzyło i postawiło tłustą kropkę w poszukiwaniu tego, czym się różnimy i czym jesteśmy podobni, kiedy mowa o pieśni. Żeby zrozumieć jakąś miejscowość, trzeba odwiedzić cztery miejsca: posiedzenie sesji miejscowej rady, rynek, świątynie i cmentarz. W Berezanach, jak wszędzie, rynek to nie tylko kupno i sprzedaż, to systemowy, stale działający plac rozmów, komunikacji. Mój pierwszy wyjazd na miejscowy targ "zabiła" mnie jedna scenka, jakiej nie mogło być w naszych stronach. Ale jestem pewien, że wcześniej takie rzeczy na pewno się zdarzały. Spotkali się dwaj dziadkowie, którzy najwyraźniej przyjechali na targ z pobliskich wsi. Po prostemu, znoszonym ubraniu ci 80-letni mężczyźni wyglądali, jakby właśnie zeszli z wozu, którym przyjechali na jarmark. Zdawało się, że pachnie od nich końmi i ziemią. Stali naprzeciw siebie i bardzo żywo rozmawiali, w jakiejś euforii prawie nie zauważali, gdzie są i co się dzieje dookoła. A oni śpiewali! Śpiewali wersy jakiejś pieśni, przypominali sobie i spierali się o słowa. Jeden zapewniał, że trzeba śpiewać tak, drugi zaprzeczał i pokazywał, jak naprawdę trzeba śpiewać. Ta scenka mnie po prostu "zabiła". Jak głęboko to wszystko tu wciąż żyje i jak u nas już zaginęło. Dalej widziałem, że kultura pieśni tutaj nie tylko żyje, ale się rozwija. Główne dziecięce i dorosłe zespoły w domach
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
Przedmowa Zachowało się około dwudziestu autoportretów Szewczenki i dziesięć fotografii poety wykonanych za jego życia. Istnieje na ich temat gruntowna literatura, przede wszystkim prace wybitnego szewczenkologa, historyka sztuki, muzealnika Wołodymyra Jaciuka (1946–2012). W czterech miniaturach historycznych, które proponuję czytelnikowi, krótko mowa o rzadkich wizerunkach Tarasa Szewczenki w nakryciu głowy.
“Wtedy stale nosił czarną aksamitną czapeczkę” We wspomnieniach Ołeksandra Afanasjewa-Czuzbynskiego czytamy: „…Zeszliśmy się z Tarasem Hryhorowyczem bliżej w 1846 roku. Jakoś niespodziewanie zajechał on do mnie przed Zapustami – blady i z ogoloną głową po niedawnej febrze. Wtedy stale nosił czarną aksamitną czapeczkę”. Najprawdopodobniej czapeczka dostała się Szewczence od Andrija Kozaczkowskiego, który leczył go pod koniec 1845 roku i wiedział, że właśnie takie nakrycie głowy będzie najwygodniejsze zimą dla ogolonej głowy poety. Wyraźnie widzimy czapeczkę na autoportretowym profilowym szkicu ołówkiem w pełnej postaci, datowanym na koniec grudnia 1845 roku – początek stycznia 1846 roku (zamieszczonym na stronie rękopiśmiennego zbioru Szewczenki „Trzy lata”). Z aksamitną czapeczką związana jest mało znana przygoda, którą można traktować i jako przykrą, i jako zabawną. Przybywszy do Nieżyna 20 lutego 1846 roku, przyjaciele następnego dnia wyruszyli do Nieżyńskiego zgromadzenia szlacheckiego. Ktoś z przełożonych nie chciał wpuszczać Szewczenki do pomieszczenia zgromadzenia właśnie dlatego, że był w aksamitnej czapeczce. Nie pominiemy słów ze wspomnień Afanasjewa-Czuzbynskiego: „Poeta bardzo śmiał się z tej przygody”. Widzę ten zdumiewający obraz. Bożego wybrańca, który dwa miesiące wcześniej napisał poetycki Testament, oznajmiwszy żywym i nienarodzonym rodakom swoim o tym, że „poleci do samego Boga” dopiero wtedy, „jak poniesie z Ukrainy w sine morze krew wrogą”, czyli dawszy narodowi nieśmiertelną duchową nadzieję i oparcie, zatrzymano na progu Nieżyńskiego zgromadzenia szlacheckiego, bo komuś wydała się niestosowna jego aksamitna czapeczka, a on w odpowiedzi śmieje się sardonicznym śmiechem. Wszak, według słów tegoż Afanasjewa-Czuzbynskiego, później w Czernihowie „Taras bardzo niepokoił się, czy nie przyczepi się do niego ktoś za czapeczkę”… Lecz może wszystko było zupełnie inaczej i 32-letni Szewczenko, niedawno uratowany przez Pana od ciężkiej choroby, czując w sobie odnowienie młodej siły i energii, wesoło drwił ze śmiesznej przeszkody, wszak dla niego w ogóle nie istniały nie do pokonania przeszkody… Tak czy inaczej, pedantycznemu zarządcy wyjaśniono, że Szewczenko, choćby w jakim był ubraniu i nakryciu głowy, przynosi zaszczyt zgromadzeniu samą swoją obecnością.
Autoportret w żołnierskiej czapce Pierwszy autoportret z nakryciem głowy (papier, ołówek) Szewczenko narysował w 1847 roku (23 czerwca – nie później niż 11 grudnia) w Twierdzy Orskiej. Szewczenkolodzy uważają, że został on stworzony dla przyjaciela Szewczenki Andrija Łyzohuba, i dlatego – na niewielkim arkuszu, wielkości koperty, i wysłany w liście z 11 grudnia 1847 roku, w którym zesłaniec wylał swoją rozpacz: „Ja strasznie męczę się, bo mi zabroniono pisać i rysować. A noce, noce! Panie, jakie straszne i długie! – a jeszcze w koszarach”. Ciężkie przeżycia zesłańca na wieki odbiły się w tragicznej ciemności oczu Szewczenki na jego pierwszym autoportrecie z okresu zesłania – w żołnierskim mundurze – dosłownie przygniecionym czapką z otokiem: „3:R:”. Było to oznaczenie 3. roty 5. Orenburskiego batalionu liniowego. Dziesięć lat później, w umocnieniu Nowopietrowskim, będąc już szeregowym 4. roty 1. Orenburskiego batalionu liniowego, zesłaniec jakoś odnotował w Dzienniku „tę nieszczęsną rotę, do której i ja mam nieszczęście należeć”. To wyznanie jeszcze bardziej dotyczy wyrytej na czapce Szewczenki 3. roty w Orsku. Nie przypadkiem wspomniany utwór czasami wspomina się pod tytułem „Autoportret w żołnierskiej czapce”. Otrzymawszy prezent i wpatrzywszy się w portret mikołajowskiego żołnierza Szewczenki, Łyzohub zaczął swój list do niego przejmującymi słowami: „List Wasz, kochany przyjacielu, otrzymałem na sam Nowy rok. Przeogromne Wam dzięki i za list, i za Was, tylko ciężko na Was patrzeć”. Wszakże nie zapomnijmy, że według słów samego Szewczenki, zapisanych w Dzienniku w czerwcu 1857 roku, on jeszcze w dniu ogłoszenia mu carskiej kary, czyli 30 maja 1847 roku, „powiedział sobie, że ze mnie nie zrobią żołnierza”. Jakby na potwierdzenie tego w 1847 lub 1848 roku Szewczenko narysował zarysowany autoportret (nie zachował się), który wysłał w grudniu 1849 roku temuż Łyzohubowi. Na dowolnej kopii autoportretu, z którą można zapoznać się w 9. tomie Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki, widać, że szeregowy ironicznie przedstawił siebie podczas musztry z karabinem i w umundurowaniu oraz w żołnierskiej czapce na głowie. W Dzienniku Szewczenki pod koniec zesłania – 11 lipca 1857 roku – jest wzmianka o tym, że miał już „słomkowy kapelusz-samoróbkę”. Swoisty symbol tego, że żołnierza z niego „tak i nie zrobili”.
Autoportrety w białym i czarnym kaszkiecie Dostrzec Szewczenkę w tym nakryciu głowy można tylko na jego autoportrecie z okresu zesłania – artysta przedstawił siebie w białym kaszkiecie z szerokim daszkiem, który wystaje półkolem nad czołem, zakrywając go w połowie. Czysto ogolony, ale z dozwolonymi wąsami, uważnie i skupiony wpatruje się w nasze oczy, a jego – szeroko otwarte, obolałe, wymagające, zdaje się, przenikają w samą duszę. Historyczka sztuki Iryna Werykiwska uważała, że ten autoportret Szewczenko przekazał Warwarze Riepninie przez Arkadija Wengżynowskiego, z nim poznał się w listopadzie 1849 roku w Orenburgu. W liście z 14 listopada 1849 roku, który przekazano, zdaniem Werykiwskiej, przez Wengżynowskiego, poeta pisał: „Narysowałem swój portret, który wam wysyłam na pamiątkę o mnie, o nieszczęsnym waszym przyjacielu”. Przekazać prezent Riepninie rzekomo nie udało się, „portret wszedł do literatury jako podarowany A. Wengżynowskiemu”. Co do autoportretu w czarnym kaszkiecie, który datowano na lata 1849–1850, to według wniosku historyczki sztuki i artystki Maryny Jur, on wraz z olejnymi autoportretami w białych kaszkietach jest kopią już wspomnianego autoportretu. Rzeczywiście, w 9. tomie Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki ten autoportret podano wśród utworów znanych z kopii innych autorów. Wszakże w tym przypadku ciekawa jest właśnie zmiana koloru nakrycia głowy na czarny, co wyraźnie wyróżnia błyszczący daszek i świetność formy kaszkietu oraz nadaje mu monumentalny wygląd. Jak widać z autoportretów, kaszkiet był Szewczence do twarzy.
“Zamówiłem portret fotograficzny w czapce i kożuchu…” Taki zapis w Dzienniku Szewczenko poczynił 30 marca 1858 roku, czyli dzień po powrocie z zesłania do Petersburga. Poecie fotografia nie wydała się udana. Przynajmniej wysyłając ją komendantowi Twierdzy Nowopietrowskiej Iraklijowi Uskowowi, pisał: “Posyłam wam swój kiepski portret, zrobiony z natury w Petersburgu”. Wszakże w żaden sposób nie dotyczyło to czapki i kożucha. Wystarczy przypomnieć, że po dwóch latach artysta wykonał autoportret w technice akwaforty właśnie z tego zdjęcia! Jak wiadomo, istnieją też inne fotografie poety w czapce i kożuchu, w tym wśród przyjaciół4. Zauważę, że fotograficzne portrety Szewczenki w czapce i kożuchu, z brodą i bez brody, zrobione jeszcze w 1859 roku, przyczyniły się swego czasu do uproszczenia, a nawet prymitywizacji fenomenu Szewczenki pod piórem partyjnych ideologów i niektórych szewczenkologów. W wierszu “Niskopokłonni” (1965) na początku breżniewowskiego “zastoju” Dmytro Pawłyczko wykrzykiwał: Zdjęli go ze skały Prometeja I ubrali w kożuch, W barankową czapkę atamana, Jeszcze przewiązali pasem, Żeby krzywdą stało się kłamstwo, A krzywda – łaską i dobrem. Syndrom “czapki i kożucha” zakorzenił się na długo. Trzy dekady później, o świcie nowej doby, Iwan Dracz w poezji “Wyzwanie” żądał: Zdejmijcie z Szewczenki czapkę. I tego głupiego kożucha. Odkryjcie w nim akademika. Jeszcze desperata-zucha. Jeszcze katorżnika pracy. Jeszcze przypomnijcie wszystkim: Miał przed śmiercią zaledwie czterdzieści siedem lat. Wszakże koniecznie chcę podkreślić, że demaskatorskie wiersze wielkich poetów w rzeczywistości dotyczyły nie czapki i kożucha, które świadomie założył Szewczenko, a tych państwowych przywódców i ideologów już niepodległej Ukrainy, którzy tak i nie zdołali w nowszych czasach dostrzec niezmiennego duchowego konsolidatora ukraińskości i budowniczego państwa, autora poezji, które stały się nieodłączną istotą duchowości narodu ukraińskiego. Odnośnie moich przemyśleń i wniosków na ten temat w książce “Szczegóły życia Szewczenki” (2021) znany uczony-filozof historii, akademik Wasyl Tkaczenko pisał: “Wołodymyr Melnyczenko odnotowuje w wielu kwestiach naciągane spory wokół kozackiej czapki i kożucha, które stały się typowe dla fotoportretów poety po powrocie do Petersburga… Kozacka czapka w tamtym czasie – to nie po prostu nakrycie głowy, a nieodzowny atrybut etnoforu… Czy możemy wątpić w to, że wizerunek Szewczenki w kożuchu i czapce był swoistym wyzwaniem dla imperialnej Rosji, gdzie służbowi ludzie byli “zapięci na wszystkie guziki”, zgodnie z artykułem… Więc, sądząc po wszystkim, należy nie “wyłamywać” poety z historycznych ram jego bytu, a wychodzić z konkretów tamtego czasu, kiedy czynnik etniczny był wyzwaniem dla imperialnej Rosji, a indywidualność człowieka w jej etnicznym wcieleniu odgrywała najważniejszą rolę, nawet demonstracyjnego wyzwania”5. Miło mieć tak głęboko myślącego czytelnika! P. S. Kiedy po wielu latach niechybnie zostanie stworzona nowa zbiorowa, wielotomowa akademicka Biografia Tarasa Szewczenki, wszystkie autoportrety i fotografie Kobziarza zajmą w niej godne miejsce. ___________ 1 W połowie lutego Szewczenko zajechał do wsi Iskiwci w powiecie łubieńskim guberni połtawskiej, a potem z Afanasjewem-Chużbynskim odwiedził Łubnie, Nieżyn, Czernihów. 2 Ihor Marcinkowski w artykule “Zdrowie Szewczenki” w “Encyklopedii Szewczenkowskiej” zaznacza, że Szewczenko złapał epidemiczny dur wysypkowy: “Potwierdza obecność właśnie duru wysypkowego to, że Szewczenko musiał ogolić głowę”. 3 Datowany na lata 1848–1849 – czas pobytu Szewczenki na Kosaralu (istnieje też wersja, że wykonano go w Orenburgu), ale w obu przypadkach jest to czas, kiedy zesłaniec miał możliwość korzystania z cywilnego ubrania. 4 Zob. szczegółowo: Jaciuk W. Taras Szewczenko i świat fotografii : album-monogr. Kijów, 2019. 220 s. 5 Zob.: Tkaczenko W. Taras Szewczenko : wycie sowy (rozważania nad książką Wołodymyra Melnyczenki “Szczegóły życia Szewczenki”) // Procesy społeczno-polityczne. Wydanie 19. Kijów : Politija, 2022. S. 410–436.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
literatury, wskazał na klucz do dekodowania małej, średniej i wielkiej prozy: „Myślenie pisarza nie jest podobne do innych, jest kontrowersyjne: potrafił jednocześnie twierdzić i przeczyć”. Moderator dla przykładu powołał się na powieść filozoficzną „Sąd”, w której H. Sztoń nie tylko odwołał się do historii Jezusa Chrystusa, ale odważył się przemawiać nie tylko w Jego imieniu, ale i jako On sam. Czegoś takiego w literaturze światowej nie obserwowano. Jednocześnie autor, wychodząc najwyraźniej od apokryficznej Ewangelii Judasza, przemyślał na nowo postać tego apostoła, interpretując go nie jako zdrajcę, lecz wykonawcę woli Bożej i doradcę Syna Bożego. Powieść „Ogród”, zbudowana jako kolaż, składa się z onirycznych dialogów narratora-artysty z S. Dalim, rozważań o samowystarczalnej wartości sztuki. Nie ukrywając krytycznego stosunku do współczesnego technokratycznego świata, H. Sztoń przeciwstawił mu Ducha – jedyną podstawę ludzkiego bytu. Uczestnicy wydarzenia poświęconego koledze H. Sztonia (Oksana Slipuszko, Jarosława Wilna, Myrosława Hnatiuk, A. Tkaczenko, A. Szpital), jego synowie (Maksym i Ihor), przyjaciele (B. i S. Czernijowie, O. Soproniuk) w swoich barwnych wspomnieniach ukazali wszechstronną naturę jubilata. Tetiana Wirczenko – doktor filologii Kijowskiego Uniwersytetu im. B. Hrinczenki zaprezentowała wydanie utworów dramatycznych H. Sztonia (2012). Rozmowa toczyła się w szczerej, intelektualnej atmosferze. Odczuwało się obecność Hryhorija Maksymowycza. Wydział ds. kontaktów społecznych imienia Wołodymyra Mukana Naukowo-Dydaktycznego Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
28 kwietnia 2026 r. w Instytucie Filologii odbyło się wydarzenie poświęcone laureatowi Nagrody im. Tarasa Szewczenki, doktorowi nauk filologicznych, profesorowi, pisarzowi, scenarzyście filmowemu, artyście, wiodącemu pracownikowi naukowemu Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, profesorowi Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, Hryhorijowi Sztoniowi (1941–2021). W tym roku (13 marca) skończyłby 85 lat. Z inicjatywy prof. Jurija Kowaliwa wydarzenie zorganizowały Katedra Historii Literatury Ukraińskiej, Teorii Literatury i Twórczości Literackiej Instytutu Filologii oraz Muzeum-Izba Olesia Honczara. Symboliczne jest to, że spotkanie odbywało się w przestrzeni pisarza, którego utwór „Tronka” odegrał kluczową rolę w kształtowaniu się H. Sztonia jako filologa, poety, prozaika, dramaturga. Jurij Kowaliw, zaznaczając różnorodność talentów H. Sztonia, nakreśliwszy działalność naukową i twórcze pasje jubilata, zatrzymał się na jego epice, mniej znanej wielbicielom współczesnej. Anatolij Tkaczenko, Maksym Sztoń z żoną. Zoja RUŻYN, przewodnicząca organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Postęp kobiet-mirosławic”. Występuje profesor Jurij Kowaliw.
Tłumaczenie maszynowe
Niestety, z Donbasu nie da się jeździć na rozprawy do Lwowa, ale sytuacja wokół procesu oskarżonego o zabójstwo Iryny Farion wymaga uwagi społecznej. Istnieją oczywiste próby przeciągnięcia sprawy i przekształcenia jej w bluźnierstwo wobec pamięci o Irynie Farion. A co najbardziej obrzydliwe – w prawdziwe tortury psychiczne dla krewnych i bliskich pani Iryny.
Andrij ILLJEŃKO, wojskowy
Rozprawy stale są odraczane. To jeden adwokat oskarżonego „zachorował”, to drugi. To zmieniają adwokatów i znów przeciągają czas na „zapoznanie się z materiałami sprawy”. Kiedy nie udaje się odroczyć posiedzenia, oskarżony to próbuje „powiesić się” na koszulce wprost na sali sądowej, to „traci przytomność”. Do tego żałosnego farsu można by odnosić się po prostu jak do chaotycznej desperacji przed nieuniknioną odpłatą za popełnione czyny, gdyby nie chodziło o straszliwą zbrodnię zabójstwa. A oto bezpośredni cytat z „adwokata” na rozprawie sądowej. Mówi on o chłodnokrwiście zamordowanej, bezbronnej Irynie Farion: „nie była działaczką społeczną, a wszystkie jej działania były skierowane na podsycanie wrogości”. „Adwokat” zapomniał, że sądzony jest przecież nie Farion, lecz jej zabójca? „Adwokat”, nota bene, znany jest z tego, że broni kolaborantów, a nawet deputowanych rosyjskiej „gosdumy”. Bardzo wymowne. Po co cały ten absurdalny potok brudu i prymitywnych manipulacji, jeśli uważasz się za niewinnego? Niezbyt logiczna linia postępowania, gdy przeciwko tobie są wszystkie ekspertyzy
W 80. roku życia odszedł na wieczną wartę Dmytro Josypowycz Iwanow – znany ukraiński poeta, prozaik i dziennikarz, laureat Nagrody im. Szewczenki, zasłużony dziennikarz
(portretna ta odorologічna) — poprawka: (portretowa i odorologiczna), szczególnie gdy grozi dożywocie. Można przecież po prostu udzielić odpowiedzi na oczywiste pytania: · Co sprowadziło mieszkańca Dniepra na podwórze Iryny Farion we Lwowie? · Po co urządził cały ten maskaradę z okularami, czapką, dziwnym ubraniem, które wcześniej kupił w internecie, a potem sam sobie przesłał z Dniepra do Lwowa? · Dlaczego w przeddzień zabójstwa wpisywał setki dziwnych zapytań wyszukiwarki, szczególnie o to, jak zacierać ślady, „zabić człowieka i nie ponieść kary”? · Po co mu zrzuty ekranu miejsca zamieszkania Iryny Farion? · Dlaczego od razu po zatrzymaniu oskarżony (podejrzany?) zachowywał się bezczelnie, a teraz udaje niewinną ofiarę „w rozpaczy”? Lecz przy tym znowu ani jednego istotnego słowa o faktycznych okolicznościach sprawy? Jeśli zaś nie ma nic do powiedzenia co do istoty – pozostaje jedynie przeciągać czas i obrzucać błotem zamordowaną Irynę Farion. Mam nadzieję, że sąd wymierzy sprawiedliwość. (Tekst ze strony na Facebooku Andrija Iłłenka, tytuł – redakcja „SP”)
Ukrainy, wieloletni główny redaktor Czernihowskiej obwodowej gazety „Hart”. Proświtianie dzielą ból straty z bliskimi i najbliższymi zmarłego, ze wszystkimi, którzy znali Dmytra Josypowycza Iwanowa. Świetła pamięć.
Po najbardziej masowej w historii energetyki jądrowej katastrofie czarnobylskiej, 26 kwietnia 1986 roku, tysiące ludzi zostało napromieniowanych. Miejscem masowego osiedlenia przesiedleńców z Czarnobyla i Prypeci była Borszczahiwka w mieście Kijowie. Wspólnota poszkodowanych prypeciaków zwróciła się do dziekana okręgu świątoszyńskiego miasta Kijowa, ojca Walerija Symanco, a przez niego do Patriarchy (wówczas Metropolity) Filareta, który pobłogosławił założenie kaplicy parafii Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy pod adresem: ulica Jakuba Kołasa, 27. W 2002 roku na skwerze osiedla postawiono pamiątkowy znak mieszkańcom miasta Prypeci przez organizacje pozarządowe Związek „Czarnobyl Ukrainy” oraz „Dzieci Czarnobyla”, przy wsparciu deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy, Rady Miejskiej Kijowa i Świątoszyńskiej Państwowej Administracji Rejonowej. Proboszczem kaplicy Prawosławnego Kościoła Ukrainy pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy jest protoprezbiter mitrofor Ołeksandr Szwec. W tej kaplicy znajduje się ikona „Zbawiciela Czarnobyla”, którą jeszcze w owych czasach przywiózł Patriarcha Wołodymyr
Romanjukiem i ojcem Ioanem Szwecem z Niemiec, a przekazany przez Egzarchę Zachodniej Europy Autokefalicznego Kościoła Patrika Detrala. Ten obraz namalowała hrabina z Kijowa, artystka, która po katastrofie czarnobylskiej mieszkała w Niemczech. Już w Kijowie malarz Wiktor Czornobaj powiększył obraz i znajduje się on w kapliczce Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy przy wejściu po prawej stronie. Co roku odprawia się nabożeństwo żałobne oraz obrzęd uczczenia pamięci poległych. 25 kwietnia odbyło się również uczczenie pamięci mieszkańców miasta Prypeć oraz likwidatorów katastrofy czarnobylskiej. Kursanci Kijowskiego College'u Zawodowego ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowym i fizycznym (dyrektor – Ludmiła Rożkowa) Weronika Tachirowa i Andrij Kuzmycz złożyli wieniec i lampkę z Błogosławionym Ogniem przy pamiątkowym znaku. Wystąpiły przewodnicząca organizacji pozarządowej „Ogólnoukraiński Ruch Kobiet-Mironosicz” Zoja Ružyn, która przekazała kołacz przewodniczącej organu samoorganizacji ludności „Prypecianie” Ludmile Biełokrainskiej. W wystąpieniu Ludmiły Pietrowny zabrzmiały słowa wdzięczności dla likwidatorów i kondolencje dla rodzin, które zginęły od promieniowania z miasta Prypeć; podziękowała ona Ioanowi Szwecowi za współudział i wezwała prypecian do uczęszczania do cerkwi na nabożeństwa. Dokonano łamania kołacza za jasną pamięć i Królestwo Niebieskie poświęconych Ojczyźnie bohaterów oraz mieszkańców Prypeci zmarłych od promieniowania. Chleb roznosiła wśród członków swojej organizacji za błogosławieństwem Ioana Szwecza wraz z dziećmi ludowego artystycznego zespołu Teatru Pieśni „Ładonki” Centrum Pozaszkolnej Pracy Dzielnicy Swiatoszyńskiej, które były obecne na uroczystości pod kierunkiem zasłużonej działaczki sztuk Ukrainy Switłany Sadowenko. Imprezę poparła przedstawicielka Swiatoszyńskiej RDA Ludmiła Jakowenko. Również wystąpił przedstawiciel Kijowskiej Miejskiej Organizacji ze Swiatoszyńskiego Rejonu Związku „Czarnobylcy Ukrainy” Jakiw Marczenko. Uczczenie odbyło się z udziałem Kijowskiego College'u, NSPU, Narodowej Rady Kobiet Ukrainy, Związku Oficerów Ukrainy, TOW „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, uczestników „Artystycznego Specnazu”, organizacji pozarządowej „Ogólnoukraiński Ruch Kobiet-Mironosicz”, organizacji pozarządowej „Zemlaky Prydniprowia”, organizacji pozarządowej „Związek Czarnobylców miasta Kijowa”, OSN „Prypeciany”. Wdzięczna za wsparcie w przygotowaniach do uczczenia zastępcom dyrektora college'u Ładzie Wołoszkowej i Ołeksijowi Pietrowyczowi, kronikarzowi wydarzenia Ołeksandrowi Macepurze oraz siostrom-mironosicom Switłanie Sadowenko i Larysie Pawlenko. Podziękowanie przewodniczącemu organizacji pozarządowej „Ogólnoukraiński Ruch Kobiet-Mironosicz” „Zemlaky Prydniprowia” Leonidowi Kostiuczence oraz wszystkim, którzy uczcili jasną pamięć czarnobylców.
Strata
Tłumaczenie maszynowe
Zaoczne poznanie autora tych słów ze światowej sławy wokalistą brytyjskiej supergrupy „Deep Purple” Ianem Gillanem miało miejsce w już odległych latach 70., kiedy nie wiadomo jakimi drogami za „żelazną kurtynę” trafiły płyty winylowe z albumami „Deep Purple in Rock”, „Fireball”, „Machine Head”, „Made in Japan”. Wtedy po raz pierwszy, jak grom z jasnego nieba, zabrzmiała muzyka z przestarzałych gramofonów i magnetofonów, która wielu nie tylko oszołomiła, ale i zszokowała.
Taras HOŁOWKO
Muzykologowi O. Jewtuszenkowi dedykuję
Do kraju, w którym niemal całodobowo z sowieckich telewizorów i odbiorników radiowych brzmiały jałowe piosenki w rodzaju „Mój adres – Sowietskij Sojuz”, nagle wtargnęły anglojęzyczne kompozycje muzyczne z niezwykłym akompaniamentem instrumentalnym, w których wokalista dysponował wyjątkowymi warunkami głosowymi – około 4 oktaw – od niskich barytonowych nut do ekstremalnie wysokich nut sopranowych. Takie piosenki w jego wykonaniu, jak „Speed King”, „Child in Time”, „Smoke On The Water”, od razu podbiły zastraszoną przez komsomoł młodzież, która jakby obudziła się po długim letargu i zupełnie innymi oczami zaczęła patrzeć na świat zewnętrzny. A kiedy we wrześniu 1996 roku do Kijowa po raz pierwszy zawitał „Deep Purple” w składzie: Ian Gillan (wokal), Roger Glover (bas), Ian Paice (perkusja), Jon Lord (instrumenty klawiszowe), Steve Morse (gitara solowa) i wystąpił z koncertem wtedy jeszcze na Stadionie Republikańskim w ramach wsparcia albumu „Purpendicular”, odbył się długo oczekiwany triumf tego oryginalnego kolektywu muzycznego na ukraińskiej ziemi. Teraz, prawie pół wieku później, słynny angielski wokalista rockowy, frontman, kompozytor i autor tekstów postanowił podzielić się autobiograficznymi wspomnieniami przed wielomilionową publicznością czytelniczą o własnej karierze muzycznej, rozpoczętej jeszcze pod koniec lat 60., która trwa do dziś, chociaż w sierpniu bieżącego roku skończy 81 lat! Książka pod tytułem „Autobiografia wokalisty Deep Purple” w tłumaczeniu Hennadija Szpaka (autobiografia) i Julii Wrotnej (piosenki i poezje) ukazała się nakładem wydawnictwa „Nasza format” prawie dekadę po tym, jak Ian Gillan przy udziale współautora Davida Cohena wydał autentyczne wydanie w jednym z londyńskich wydawnictw książkowych. Tak długi termin można wyjaśnić niekorzystnymi okolicznościami wywołanymi wojną, które logicznie utrudniają realizację podobnych projektów wydawniczych. Już od pierwszych stron książki zaczyna kształtować się wyobrażenie o Ianie Gillanie jako o nietuzinkowej osobowości, który dzięki wrodzonym talentom przebił się na szczyt rockowego Olimpu, trafiając w skład „Deep Purple”. Gdyby do tego nie doszło, kto wie, jaki spotkałby go los, przychylny czy wręcz przeciwnie, niewdzięczny, jak na przykład z fatalnymi skutkami dla Janis Joplin, Jimiego Hendrixa, Jima Morrisona, Marca Bolana, Kurta Cobaina, Paula Kossoffa, a bliżej naszych czasów dla Amy Winehouse i jeszcze dziesiątek innych utalentowanych osobowości. Tak, Ianowi Gillanowi poszczęściło się, że jego głos bardziej przypadł do gustu założycielom grupy „Deep Purple” – gitarzyście Ritchiemu Blackmore’owi, klawiszowcowi Jonowi Lordowi, perkusiście Ianowi Paice’owi, aniżeli warunki wokalne Roda Evansa i gra na gitarze basowej Nicka Simpera, których po prostu brutalnie wypchnięto za drzwi po nagraniu z ich udziałem trzech pierwszych albumów – „Shades of Deep Purple”, „Book of Taliesyn”, „Deep Purple”, otwórzmy się, skrajnie nieudanych komercyjnie, a co za tym idzie mało dochodowych. Było jeszcze kilka istotnych czynników, jak przekonuje w książce Gillan, które przeważyły szalę na jego korzyść. Pierwszy – jego kreatywność, od razu ujawniona przy pisaniu piosenek do albumu „Deep Purple in Rock” (i dla wszystkich następnych po nim!), z których poszczególne stały się hitami, zajęły pierwsze miejsca na listach przebojów wielu krajów świata, w rezultacie nakład osiągnął od 5,7 do 12 milionów kopii! Drugi pozytywny czynnik związany jest z basistą Rogerem Gloverem, z którym Gillan wcześniej występował w składzie mało zauważalnej w środowisku muzycznym Anglii grupy „Episode Six”, a potem po usilnych namowach jednak włączył się do kolektywu twórczego „Deep Purple” (bardzo udanie!). Drugi album „Fireball” wyszedł w rok po „Deep Purple in Rock”, dla którego Gillan napisał piosenki: „Fireball”, „Strange Kind of Woman”, „The Mule”, „Fools”, „No One Came”. Ostatnia kompozycja jest znamienna, bo w niej Gillan objawił się jako wnikliwy autor, który reflektuje nad sławą, przemysłem muzycznym i własnym miejscem w nim. Piosenka odbierana jest jako autobiograficzny monolog, w którym opisuje doświadczenie przebywania w epicentrum sukcesu „Deep Purple”. W książce Gillan otwarcie przyznaje, że „Fireball” jest jego ulubionym albumem, bo w nim on i inni członkowie grupy dużo eksperymentowali, dążąc do rozszerzenia palety muzycznej, szlifowania własnego stylu wykonawczego, stosowania nowych technik podczas nagrywania dźwięku i wielu innych rzeczy. Mniej więcej w tamtym czasie wydarzyło się znaczące wydarzenie, które wzmocniło autorytet Gillana jako utalentowanego wokalisty, zdolnego pracować w różnych gatunkach – od szybkich numerów rockowych po rock psychodeliczny i progresywny. Z nim, jak pisze w książce, zaczęli liczyć się i rozmawiać jak z równym ci, którzy już mieli status gwiazdy, w szczególności muzycy z grup „The Who”, „The Kinks”, „Procol Harum”, „Faces”, „The Hollies”. Właśnie usłyszawszy głos piosenkarza w albumie „Deep Purple in Rock”, twórcy rock-opery „Jesus Christ Superstar” („Jesus Christ Superstar”) Andrew Lloyd Webber i Tim Rice zaprosili Iana do wykonania w niej roli Jezusa Chrystusa, dzięki czemu ich projekt stał się sukcesem, bo piosenkarz postawił niezwykle wysoką poprzeczkę tego, jak właśnie powinien brzmieć „rockowy Jezus”, łącząc religijną dramatyczność z buntowniczą energią rock’n’rolla. W książce Gillan po raz pierwszy ujawnia mało znany fakt, że jego bezpośrednim konkurentem podczas przesłuchań kandydatów na wykonanie arii Jezusa Chrystusa w rock-operze okazał się sam Robert Plant z supergrupy „Led Zeppelin”, który z niewiadomych przyczyn został odrzucony przez Webbera i Rice’a.
Dzięki kolosalnemu sukcesowi „Jesus Christ Superstar” imię mało znanego do tamtego czasu wokalisty z zespołu rockowego „Deep Purple” stało się znane szerokiej publiczności po obu stronach Atlantyku, w jednej chwili czyniąc go megagwiazdą pierwszej wielkości. W takim statusie Gillan podszedł do nagrania trzeciego z jego udziałem, ale szóstego w kolejności albumu „Deep Purple” – „Machine Head” z 1972 roku. Nie będzie to „tajemnicą poliszynela”, ale prawie wszyscy członkowie grupy w tamtym czasie nie mieli za sobą akademickiego wykształcenia muzycznego. Prawda, poza jednym. Gillana, Glovera, Paice’a i Blackmore’a można postrzegać wyłącznie jako utalentowanych samouków, którzy osiągnęli niesamowitą wirtuozerię i fantastyczne mistrzostwo gry na gitarach elektrycznych, zestawie perkusyjnym oraz w śpiewie czysto dzięki wrodzonym zdolnościom plus wytrwałej nauce, która trwała latami. W przeciwieństwie do tej czwórki amatorów-profesjonalistów klawiszowiec Jon Lord, oprócz tego, że od dzieciństwa brał lekcje gry na fortepianie, miał poważne przygotowanie akademickie z muzyki klasycznej, uczył się także w prestiżowej Royal Central School of Speech and Drama w Londynie, założonej na początku ubiegłego wieku. Gillan ze szczególnym pietyzmem wypowiada się w książce o kunszcie Lorda jako organisty, ujawnionym przez niego przy nagrywaniu albumów „Deep Purple in Rock”, „Fireball”, „Machine Head”. Wspomniane są jego techniczne innowacje, do których się uciekł, w szczególności z organami Hammond C3, podłączając instrument do potężnych wzmacniaczy gitarowych Marshall, co pozwoliło osiągnąć szczególne brzmienie, które idealnie pasowało do ciężkiego rocka. To właśnie organista z „Deep Purple” włączył innych członków grupy do współpracy z wielkimi orkiestrami symfonicznymi, próbując w tym samym solowym projekcie „Concerto for Group and Orchestra” na początku lat 70. zapoczątkować nowy gatunek w ówczesnej muzyce, który z czasem otrzymał nazwę „symfo-rock”. Trudno dziś przecenić znaczenie albumu „Machine Head” w dorobku twórczym „Deep Purple”, który liczy 24 albumy studyjne i około 30 koncertowych. Gillan, jak i większość krytyków muzycznych, tak samo skłania się ku myśli, że „Machine Head” jest szczytowym w twórczości zespołu rockowego, po którym żaden kolejny album nie był w stanie przewyższyć „Główki kołka” (lub trzpienia w dosłownym tłumaczeniu z angielskiego, za pomocą którego mocuje się struny na instrumencie muzycznym, w szczególności na tejże gitarze elektrycznej). Po wyjściu „Machine Head” album zajął pierwsze miejsca na listach przebojów w Wielkiej Brytanii i stał się najbardziej udanym wydawnictwem grupy w USA. Muzykolodzy wtedy jednym głosem twierdzili: ten dorobek uczynił „Deep Purple” światowymi gwiazdami pierwszej wielkości. Każda piosenka na płycie stała się klasykiem. Wziąć choćby dla przykładu „Smoke on the Water”, napisaną przez Gillana w tandemie z Gloverem pod wrażeniem widzianego pożaru w hotelu-kasynie w Montreux w Szwajcarii, który wybuchł na ich oczach w wyniku idiotycznego wybryku jednego z gości lokalu. Słowa do piosenki napisali w jeden wieczór, a ich kolega Ritchie Blackmore wymyślił oryginalny riff do niej, który został stworzony pod wpływem V symfonii Beethovena. „Smoke on the Water” wkrótce stał się hitem, przynosząc wielomilionowe zyski grupie. Jak, właściwie, i inne hity z tego albumu, w szczególności „Highway Star”, „Lazy”, „Space Truckin’”. Właśnie w „Machine Head” Gillan zademonstrował niesamowitą skalę we własnym śpiewie – od niskiego, prawie mówionego tembru do firmowego wysokiego krzyku (falsetto shriek). Jego wykonanie w „Highway Star” i „Lazy” uważane jest za wzorcowe dla rockowego wokalu. Co się tyczy treści piosenek, których był autorem, to właśnie w tym okresie Ian zaczął więcej używać ironii i codziennych tematów, co dodało grupie pewnej „ziemskiej” charyzmy w przeciwieństwie do mistyki „Led Zeppelin” czy mroczności „Black Sabbath”. Jego wiz-a-vis – Ritchie Blackmore, którym stopniowo się stał, kiedy poczuł, że autorytet Gillana rośnie w grupie, a zatem jego jednoosobowe przywództwo zaczyna podupadać, zdołał w albumie „Machine Head” wprowadzić elementy muzyki klasycznej, w szczególności motywy melodii Bacha i Vivaldiego, do hard rocka. Oprócz tego, był jednym z pierwszych w tamtym czasie w czysto rockowych kompozycjach, który używał arpeggio* i sekwencji**. Zdaniem ówczesnych krytyków muzycznych, technika gry na gitarze elektrycznej Ritchiego Blackmore’a była o wiele czystsza i ostrzejsza niż u większości ówczesnych gitarzystów, co czyniło brzmienie „Deep Purple” bardziej agresywnym, ale szlachetnym. Jeszcze jedną charakterystyczną cechą w muzycznych osiągnięciach „Machine Head” można nazwać swoiste pojedynki, które odbywały się podczas wykonywania kompozycji między gitarzystą solowym Ritchiem Blackmore’em a klawiszowcem Jonem Lordem. Na przykład w kompozycji „Lazy” Ritchie na ulubionym przez siebie instrumencie Fender Stratocaster demonstruje swoje bluesowe korzenie, jednocześnie wchodząc w długą przekomarzankę z organami Hammond Jona, gdzie gitara imituje ludzki głos lub harmonijkę ustną. Podsumowując wszystko, co zostało powiedziane o szóstym albumie w dyskografii „Deep Purple” i roli w nim Iana Gillana oraz innych uczestników zespołu, dodajmy: „Machine Head” stał się w historii światowej muzyki rockowej swoistym mostem między blues-rockiem lat 60. a ciężkim metalem lat 80. Bez niego niemożliwe jest wyobrażenie sobie rozwoju ciężkiej muzyki w takiej postaci, w jakiej znamy ją dzisiaj. Twórcza konkurencja między Gillanem a Blackmore’em w składzie „Deep Purple”, z jednej strony, sprzyjała osiągnięciu oszałamiającego sukcesu na światowej scenie rockowej, a z drugiej – zasiała konfliktowość, którą do pewnego czasu udawało się tłumić, jednak po nagraniu kolejnego albumu „Who Do We Think We Are” atmosfera w kolektywie stała się na tyle toksyczna, że Gillan zmuszony był w 1973 roku odejść z grupy, zabierając ze sobą oddanego przyjaciela Rogera Glovera. W autobiograficznej książce Gillan wielokrotnie analizuje przyczyny powstania wrogości między nim a lead-gitarzystą, który nie bezpodstawnie uważał się za głównego architekta brzmienia w „Deep Purple”. Jeśli zważyć wszystkie „za” i „przeciw”, aby zrozumieć, po czyjej stronie „była prawda”, to wyłania się oto taki obraz. Blackmore widział „Deep Purple” jako własny projekt, gdzie on miał być głównym sound-createrem. Gillan zaś był zbyt wyrazistą i samodzielną osobowością, by po prostu „wykonywać polecenia”. Wymagając dyscypliny i podporządkowania swojemu widzeniu, Ritchie bardzo często natrafiał na ostre poczucie humoru i wolnomyślicielski charakter Iana, i to coraz bardziej drażniło poważnego i zarozumiałego gitarzystę, doprowadzało do prawdziwego szaleństwa. Był jeszcze jeden niuans, który wpływał na ich relacje. Chociaż razem stworzyli prawdziwe perły w muzyce rockowej, ich poglądy na rozwój grupy często się rozchodziły. Jeśli jeden bardziej ciążył ku neoklasyce i przejrzystym strukturom (to jaskrawo przejawiło się w stylu muzycznym stworzonej przez Blackmore’a w 1975 roku grupy rockowej „Rainbow”), to drugi, przeciwnie, preferował bardziej spontaniczne, rock-and-rollowe i bluesowe podejście. Tak samo w życiu codziennym, poza sceną, obaj demonstrowali absolutnie przeciwne zachowanie. Ritchie był zamknięty, skłonny do mistyki i skomplikowanych żartów, które, delikatnie mówiąc, czasem przekraczały granicę. Ian, przeciwnie, miał towarzyski wygląd, lubił imprezy i bezpośrednią komunikację. Słowem, „trafiła kosa na kamień”, ale, co dziwne, dało to pozytywny efekt w dalszym twórczym wzroście zarówno jednego, jak i drugiego, a co więcej, ich kolejne projekty ucieszyły nowymi muzycznymi arcydziełami prawdziwych fanów hard rocka.
Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
z nim nie tak wiele prób, ale będzie to zupełnie inny Robert. Sergij ma własną psychofizykę, własne poczucie humoru i w pewnych decyzjach dotyczących konkretnych scen patrzy na rzeczy po swojemu. Julija Brusenceva i Olena Swirska w rolach Kati – Ukrainki, do której do Charkowa z Polski będzie jeździł nasz bohater. To również będą różne postacie, ale bardzo ciekawe portrety psychologiczne. A poza tym mamy niezwykłą Marilę – żonę Polkę Roberta, która pojawia się w jego wspomnieniach. Grają ją nasze młode aktorki Daria Procenko i Kateryna Czikina. W tej postaci dużo uwagi poświęcono nie tylko rozwiązaniu psychologicznemu, ale także wizualnemu i plastycznemu. Tutaj widz zobaczy wspaniałą pracę choreografki Anżeliki Borysowej. Nie można nie wspomnieć o przyjacielu Roberta – Jakubie, bardzo troskliwym, a zarazem komicznym bohaterze. Jego empatia wobec Ukraińców z czasem zaraża także Roberta, który na początku dość chłodno odnosił się do wydarzeń w Ukrainie. Tak było do momentu, gdy w wiadomościach w telewizji nie zobaczył swojej dawnej miłości – Katii. Po tym jego świat się odwraca i rusza do Ukrainy. Jakuba grają wspaniali aktorzy Artem Atamaniuk i Ihor Nikolajew, którzy mają doskonałe poczucie humoru połączone z subtelnym rysunkiem psychologicznym – to tworzy niezapomniane postacie.
Na pierwszy rzut oka scenografia jest dość prosta: drzwi piekarni i dwa stoły, które w toku historii nabierają nowych znaczeń – na przykład stoły stają się półkami w przedziale pociągu, łóżkami w akademiku czy schowkiem w charkowskim mieszkaniu. Drzwi piekarni zaś – portalem do przeszłości, telewizorem lub ekranem podczas rozmowy wideo. Dlatego duża uwaga poświęcona jest treściom wideo i artystycznemu światłu. W „Byłych” przede wszystkim chciałem, żeby było słychać tę historię, spowiedź głównego bohatera. Nic nie powinno temu przeszkadzać. Dlatego u nas wszystko jest maksymalnie proste. Dużo zbliżeń. Myślę, że wyszła prosta, ale szczera i wzruszająca historia. Tu bardzo ważna jest atmosfera. Dla jej stworzenia reżyser-realizator musi wykreować świat, w którym będą żyć postacie. Dlatego aktor musi być żywy, a nie marionetką w rękach reżysera. Kiedy na przedstawienie przyszedł widz, ono ożyło, pojawiły się humor, lekkość, powietrze. Aktorzy stali się bardziej żywi, pełni. Na kolejne pokazy prawie wszystkie bilety są sprzedane. Widz przyszedł na spektakl. Po oklaskach odczuliśmy jego miłość i wdzięczność za rozmowę, którą prowadzimy w tym przedstawieniu. A z Wołodymyrem Hołosniakiem mamy znów pomysł. Tak więc mamy nadzieję, że będzie kolejny wspólny projekt.
Tłumaczenie maszynowe
Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu im. Witalija Małachowa w ostatnich latach wielokrotnie sięgał po współczesną dramaturgię ukraińską. Nowym projektem stało się przedstawienie „Byli” według sztuki Wołodymyra Gołosniaka.
Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Eduarda Mieżuła
„Na tym świecie dzieje się coś bardzo smutnego, urwało się coś ważnego, coś, co przekazywano od starszych do młodszych i co czyniło nas wiecznymi. Tak stajemy się ludźmi jednorazowymi, jak jednorazowe naczynia. Ten świat zakochał się w rzeczach jednorazowych, a ludzie jednorazowi z pewnością go zgubią”, – tak rozmyśla Robert Nowak, spotkawszy po dziesiątkach lat swoją dawną miłość. Podobnie jak bohaterowi tej historii, czasem nam się wydaje, że życie wyrzuciło cię na pobocze i nikomu już nie jesteś potrzebny. Ale codzienna praca, miłość i służba przywracają nas do życia i wypełniają sensem każdy przeżyty dzień. Dlatego ta dramatyczna historia piekarza staje się pokrzepiająca i zaszczepia wiarę w miłość do życia. – Najpierw napisałem nowelę „Dawni”, – wspomina Wołodymyr Hołosniak, zasłużony artysta Ukrainy, autor sztuki. – Dałem ją do przeczytania ludziom z środowiska teatralnego. Powiedzieli, że to materiał sceniczny i być może warto napisać sztukę. Jej podstawą stały się wydarzenia rosyjsko-ukraińskiej wojny. Po pewnym czasie zwróciłem się do dyrektora-kierownika artystycznego Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu im. Witalija Małachowa Bohdana Benjuka i zaproponowałem mu kilka swoich sztuk. Minął mniej więcej tydzień. Telefon od Bohdana Mychajłowicza, mówi: „Zainteresowała mnie sztuka „Dawni”. Pokażę ją jednemu reżyserowi, poradzimy się, zastanowimy, czy zdołamy się za to zabrać”. Bardzo dziękuję Bohdanowi Mychajłowiczowi, że zwrócił uwagę na ten materiał. Na pewnym etapie wziąłem aktywniejszy udział w tworzeniu przedstawienia. Pan Benjuk znów zadzwonił do mnie i powiedział, że chcą z tym materiałem „trochę poigrać”. Przyszedłem na próbę. Bohdan Mychajłowicz przedstawił mnie reżyserowi Wołodymyrowi Kudlinskiemu. Porozmawialiśmy, i poproszono mnie, abym dopisał kilka scen. Część z nich weszła do przedstawienia, a niektóre – nie. Dla mnie było to ciekawe doświadczenie. Czasu na realizację było mało, dziś trzeba było pisać nową scenę na jutro. Nieprzypadkowo zaproponowałem swoje utwory właśnie Teatrowi na Podolu. Jeszcze gdy pisałem sztukę „Dawni”, myślałem o tym, który z aktorów idealnie nadawałby się do roli Jakuba. I widziałem w tej roli właśnie Benjuka. Coś mi podpowiadało, że Bohdan Mychajłowicz powinien odczuwać ten materiał. Ale on odebrał sztukę nieco inaczej – zobaczył siebie w roli Roberta. I znakomicie tę rolę zagrał. A rolę Jakuba powierzono aktorowi Artemowi Atamaniukowi, któremu, moim zdaniem, wyszła ona znakomicie.
Warto też wspomnieć o reżyserze Wołodymyrze Kudlińskim. Uważam, że wyznaje inteligentną reżyserię, precyzyjnie wyczuwa materiał. Nie goni za hajpem, efektem dla efektu, nowoczesną formą dla nowoczesnej formy. Wołodymyr odbija się od istoty, od idei. Dobrał się wspaniały twórczy zespół. Bardzo miło było pracować z tym zespołem. Reżyserka, artystka Sofija Pliacko, wszyscy aktorzy wspierali się nawzajem, coś podpowiadali, doradzali. Wspólnie się martwili, wspólnie się cieszyli, że spektakl nabiera kształtu, rośnie, rozwija się. Wspaniała drużyna, wspaniały teatr ze swoją publicznością, która przyjęła spektakl. Obecnie mam w pracy wiele materiału. To i sztuki, i nowele. Niedawno skończyłem nowelę „Win-win” – to angielskie wyrażenie, które oznacza strategię budowania relacji, gdy obie strony mają korzyść, pozostają na plusie. Jest bliska tematycznie i formalnie noweli „Kolišni”. Narracja prowadzona jest w imieniu starszej osoby. Znaczna część wydarzeń wiąże się z Czechami. Zaplanowana jest jeszcze jedna nowela, a wszystkie trzy mają utworzyć trylogię i ukazać się pod jedną okładką. Mam nadzieję, że w najbliższym czasie zdołam ukończyć nowe sztuki i zaproponować je ukraińskim teatrom. Część tych utworów będzie związana z wojną. Uważam, że nie możemy chować się przed tym tematem, a powinniśmy znajdować formy, które pomogą przemyśleć doświadczenie życia podczas wojny. – Dziś istnieje potrzeba mówienia o aktualnych problemach, o tym, co niepokoi ludzi – przekonuje Wołodymyr Kudlinski, reżyser-realizator. – I to właśnie współcześni autorzy starają się znaleźć odpowiedzi na bolesne pytania. Dlatego, o ile to możliwe, czytam współczesne utwory, śledzę aktualną dramaturgię, ale nie jest tak łatwo znaleźć swojego autora, swój tekst. Historia Wołodymyra Hołosniaka stała się raczej wyjątkiem od reguły. Jego sztuka, którą dał mi do przeczytania Bohdan Benniuk, od razu mi się spodobała. Przeczytałem ponownie inne utwory tego autora – zbiór nowel, w którym były także „Kolišni” – i zrozumiałem, że świat bohaterów Hołosniaka jest mi bliski. Wyczułem tematy, które mnie poruszają, i sformułowałem dla siebie, o czym będzie spektakl. Ponieważ główny bohater pracuje w piekarni, postanowiłem zgłębić tę kwestię. Dlatego poszedłem do piekarni „Good Bread”. Trzeba było zrozumieć, kim jest piekarz, i od środka poczuć technologię produkcji chleba. Przecież to nie jest zwykły proces technologiczny, to sakralna historia powstawania chleba. Potem wraz z artystką Sofiją Pliacko odwiedziliśmy piekarnię. Po tym powstała scenografia spektaklu, której podstawą stały się wielkie drzwi pieca. Później do piekarni przyszli aktorzy i to, co zobaczyli, wywarło na wszystkich niezapomniane wrażenie. Główną cnotą tej piekarni są ludzie, którzy tam pracują. „Good Bread” realizuje wiele projektów, w tym wolontariat: piecze chleb dla frontu i dla cywilów, którzy przebywają w strefach przyfrontowych. Pracują tu osoby z niepełnosprawnością intelektualną. Dla nich to prawdziwa terapia, pewna socjalizacja. Całym procesem kieruje główny technolog pani Halina, która uczyła nas nie tylko, jak zagniatać i formować chleb. Odsłaniała przed nami sekrety etyki zawodowej, filozofii pracy z chlebem, gdzie kluczowym słowem jest miłość. Właściwie to doświadczenie pomogło nam w przyszłej pracy. Już mówiłem, że zapoznałem się także z innymi utworami Wołodymyra Hołosniaka. Podoba mi się, jak pisze, jak odsłania postaci. Pracowaliśmy razem także nad tym tekstem. W procesie prób zrozumieliśmy, że niektóre sceny trzeba przestawić, niektóre skrócić, a niektóre dopisać. Wołodymyr z zrozumieniem odnosił się do naszych propozycji i był aktywnym uczestnikiem procesu. W końcu wszystko to wyszło na korzyść spektaklu, za co jesteśmy wdzięczni autorowi. Jeśli chodzi o Bohdana Benniuka (wykonawca roli Roberta), kierownika naszego teatru, to w procesie pracy nad spektaklem był przede wszystkim aktorem. Mogliśmy się z nim spierać o rolę, o kompozycję spektaklu, szukać nowych rozwiązań, ale to zawsze bardzo ciekawe. Zawsze przygotowuje się do próby, przynosi nowe pomysły, wątpi, próbuje, szuka. Bardzo imponuje mi taki typ aktora, który 24/7 pracuje nad rolą. W innym składzie tę rolę będzie grał jeszcze jeden nasz wspaniały aktor Serhij Bojko. Niestety, trochę wypadł z procesu z powodu problemów zdrowotnych. My
Tłumaczenie maszynowe
08.05 (piątek) 18:00 – „Mazepa”. Teatr „Suzirja”, ul. Jarosławiw Wał, 14-B. Mazepa. Trzysta lat to imię porusza świat. Ukraiński hetman i mecenas, poeta i gorący kochanek, rycerz, budowniczy świątyń i uniwersytetów, człowiek, który wystąpił przeciwko moskiewskiemu carowi. Kim był on, tajemniczy jeździec, po którego śmierci zniszczono wszystkie jego portrety, splugawiono grób, a imię oddano anatemie? Na to pytanie próbowali odpowiedzieć Byron, Victor Hugo i Voltaire. Spektakl Teatru „Dzerkało” „Mazepa” Love-story odsłania zasłonę tajemnicy miłości wielkiego hetmana i jego młodej chrześniaczki Motri Kocubiwny. Widzowie zanurzą się w te romantyczne czasy, gdzie krzyżują szable miłość i zdrada, gdzie światem rządzi prawdziwa miłość, a Wiara i Honor są cenniejsze od złota.
17.05 (niedziela) 12:00 — „Róża pustyni”. Kulturalny klaster „Kraków”, Rusanowska Nabrzeżna, 12. Poetycka sztuka-bajka dla dzieci. W kwitnącym ogrodzie, gdzie panuje harmonia, pojawia się nietypowa gościa – Róża pustyni o imieniu Adenia. Wiatry Sahary przynoszą ją do kwietnika, gdzie mieszkają Malwa, Barwinek, Sonjach, Czarnobrywiec i Kalina. Jej pojawienie się budzi zainteresowanie, pobudza nowe idee i przygotowuje mieszkańców ogrodu do prób. Gdy na ogród nadciąga zagrożenie ze strony czortopolochów – agresywnych istot ze wysypiska śmieci – kwiaty muszą się zjednoczyć, by bronić swojego świata, godności i piękna. Alegoryczna historia walki o wolność rozgrywa się w muzyczno-poetyckim spektaklu, pełnym żywego słowa, plastyki, pieśni i głębokich symboli.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
to mała cząstka skarbu pana Wasyla, gdyż w sumie jego dorobek składa się z półtora tysiąca prac. Ale nawet kilkadziesiąt obrazów daje wyobrażenie o oryginalności artysty. Zawarte są tu głębokie sensy, rozmyślania, odczytuje się skoworodyńską mądrość, czuć zakorzenienie w tradycji i świecie piękna. Tutaj wyłania się unikalny współczesny Artysta, którego źródła twórczości tkwią w małej wsi Wowczok na Winniczyźnie. A szczyty twórczości czczą obecnie w Kanadzie, Szwecji, USA, Polsce, Niemczech, na Węgrzech, w Chorwacji, Wielkiej Brytanii. A przede wszystkim – w Ukrainie. Drodzy przyjaciele, odwiedźcie wystawę Wasyla Korczynskiego (ul. B. Chmielnickiego 17/52). W centrum naszej stolicy, którą pan Wasyl kocha sercem syna i uwiecznia talentem ukraińskiego Artysty z bożej łaski.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów ale tutaj jest cały świat ukraiński z chatami, wiatrakami, przedmiotami dekoracyjnymi. Ukraina w moim postrzeganiu to naiw. Chciałbym, żebyśmy żyli, być może, bardziej rozumem niż uczuciami. Ale jesteśmy wewnętrznie bogaci i nasz świat jest wewnętrzny, bajkowy. Martwe natury maluję bez natury. Jest coś, co inspiruje. Ot, widzę w pracowni gałązkę z daczy i z niej robię martwą naturę. Nie chcę, żeby pejzaż czy martwa natura były realistycznym przedstawieniem. Z jednej strony – jest tu realizm, wszystko można odgadnąć. Z drugiej – to cały obraz. Cała pieśń. Jeśli biorę gałązkę miechunki, to dla mnie ważne jest, by wyśpiewać ją od początku do końca. Przekazać całe bogactwo kwiatu. Tak samo w pejzażu. Pewnego ranka wyszedłem na brzeg Dniepru. Wszystko takie poranne, cudowne. I nagle zobaczyłem mały, mały krzaczek, który uderzył mnie kontrastem z niebem i wodą. I to zainspirowało mnie do pracy. Realistyczne prace z natury to nie moja bajka. Może pamiętacie dolne wejście do Ławry, tam były źródła. I te źródła były pod daszkami kutych altan. Były sympatyczne, chociaż stare, zardzewiałe. Ze szkicu zrobiłem pracę, a teraz źródła zakuli, zamurowali i podłączyli krany. Naciskasz – i płynie święta woda. A czy święta? Bo kiedy była studnia, kręcisz korbą, to czujesz jakąś mistykę. Dlatego tę mistykę chciało się przekazać, żeby stworzyć obraz źródła, tego wieczornego stanu, jakiegoś oparu, przepuścić przez duszę i zachwycić tym oparem widza. U nas na daczy w Moroziwce są porzucone wieże ciśnień, dokąd przylatują bociany i wiją gniazda. Na obrazie – jedna z tych wież, którą napełniają życiem ptaki, co powróciły do rodzinnego gniazda. Mam dużo jabłoni. Lubię je malować. Obraz nazywa się „Biały nalew”. Tutaj wieś, taka sobie letnia błogość, te jabłka – wczesne, dojrzewają najpierw. Przez około 10 lat jeździliśmy na plenery do wsi Potaszna. Był taki cudowny człowiek z Potasznej, mieszkał na Słowacji, a kiedy przyjeżdżał do mamy, to organizował we wsi plenery. Odnowił starą szkołę i tam się zatrzymywaliśmy, osób 7–10. Raz wyszedłem rano i przez śliwy zobaczyłem wschodzące słońce. Słońca nie widziałem, ale widziałem światło. I taką pracę zrobiłem. Tutaj – Kijów, nieprzywiązany do konkretnego miejsca, a po prostu „Wieczorny Kijów”. Konkretnego miejsca nie ma, ale Kijów daje się rozpoznać. Tutaj – obraz poświęcony Kamieńcowi Podolskiemu. Mój kum mieszka tuż pod Kamieńcem, skąd widać zamek. I tę starożytność oddałem za pomocą techniki z piaskiem. Napełnienie piaskiem daje pewną fakturę. Jest w dotyku jak tynk. Oto „Step scytyjski”. Nigdy nie napisałbym tych wielkich prac, gdyby nie było projektu Ołeksandra Melnyka „Ukraina od Trypola do współczesności”. Na początku zaprosił mnie do udziału w wystawie. I już 8 razy brałem udział w biennale. Step scytyjski. Jeśli tutaj jest przeszłość, to ważne jest, by przedstawić ruch – według kierunków, ruch fabularny. Jeśli chodzi o przeszłość – to ruch musi być z prawej do lewej. Jeśli o przyszłość, to tak, jak piszemy – z lewej do prawej. U mnie samo z siebie pojawiło się takie odczucie, ale zobaczyłem, że teraz jest to dla mnie prawidłowość. I oto ruch z góry. Tutaj jest coś Boskiego – sokoły, strzały, wojowniczy stan. Na dole – naskalne wyobrażenia, tutaj jelenie, są ustrukturyzowane, jak w malowidłach. Ruch jest. I stawiam sobie zadanie ten ruch spowolnić, a widza zatrzymać. Zatrzymuję na obrazie jednego wojownika. I to staje się dominantą. Wszyscy się poruszają, a jeden się zatrzymuje… I od razu przyciąga uwagę. Kiedy zabrać tę figurkę, wszystko znów zacznie płynąć. A tak płynność zostaje zachowana, ale w tym momencie pojawia się realne życie. Każda praca jest przeze mnie bardzo aktywnie przemyślana. Z reguły nie robię szkiców. W pełnym rozmiarze na papierze robię rysunek, przemyśliwuję. Pracuję nad rysunkiem miesiącami, dopóki nie doprowadzę go do tego, co chcę przedstawić. Wtedy rysunek przenoszę na płótno. Ale kiedy na płótnie zaczynasz kłaść farbę, to to, co sobie wyobrażałeś, czasem nie wychodzi. Wtedy zaczynasz już w malarstwie coś odejmować, coś dodawać. Stawiać rytmy. Tutaj musi być pewna architektura… …Dzisiejsza wystawa – to tylko Trwa wystawa ukraińskiego artysty – malarza, grafika, mistrza wycinanki, członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy Wasyla Korczynskiego „Świat, w którym żyję”. Projekt zrealizowano przy wsparciu kancelarii prawnej Asters. Dzięki Bogu, że mamy mecenasów gotowych wesprzeć ukraińską sztukę. A dziś Artysta zaprosił mnie do tego cudownego świata, jak na planetę Ukraina. Tutaj jest różnorodność kolorów, tematów i technik. Tutaj jest malarstwo, grafika i wycinanki. Tutaj są motywy ludowe, wątki historyczne, wspomnienia z dzieciństwa, zakątek nocnych Karpat, łódź pośrodku księżycowej nocy, źródło obok Dalekich Pieczar, czerwony krzak wierzbiny, bukiet miechunki, sobory rodzinnego Miasta, siedem chlebów mamy, Bohaterowie Krut, wędrujący Skoworoda i złote jabłuszka papierówki. Dla Artysty każdy obraz jest ważny i drogi, bo to cząstki wielkiego rodzinnego Wszechświata, który kocha, tworzy i którym hojnie dzieli się z nami. Każdy obraz ma własną historię i treść. Dlatego oglądasz je, jakbyś przewracał strony barwnej księgi ukraińskiego Bytu. A kiedy słuchasz opowieści artysty o każdym z nich, to rozumiesz, że książka musi powstać. Papierowa, elegancka, z ilustracjami i poetyckimi autorskimi tekstami. Bo gawędziarz pan Wasyl jest błyskotliwy. Bo każdy jego obraz to wykwintna historia. – Oto „Noc na Iwana Kupały”. Zawsze pracuję z etnografią – ze swojego dzieciństwa, ze swojego życia i Ukrainy. W ten sposób staram się wszystkie pieśni, legendy, podania zobaczyć w wizualnym szeregu. Tutaj nie ma realistyczności, TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redakcja „Słowa Proświty” szczerze dziękuje naszym aktywnym czytelnikom i darczyńcom, którzy kochają, szanują i wspierają nasz tygodnik hrywną. Każda pomoc finansowa dla wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz – 4000 UAH. Szwed Marija Hennadijiwna – 3000 UAH. Moroz Łarysa Zachariwna – 2000 UAH. Stolarowa Hanna Petriwna – 1500 UAH. Martynowski Jurij Hryhorowycz – 1000 UAH. Durbak Borys Ołeksandrowycz – 1000 UAH. Horak Jurij Ihorowycz – 1000 UAH. Matwijczuk Wałentyna Feodosijiwna – 500 UAH. Horbenko Kateryna Panasiwna – 500 UAH. Opimach Anastasija Andrijiwna – 80 UAH. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Redaktorka literacka Hałyna DACIUK. Korektorka Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Główny redaktor Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe