Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №18–19 за 2020 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 18—19 (1070–1071), 18 — 24 czerwca 2020

podczas otwarcia III zjazdu NRU. Rok 1992. Gestalty wojny hybrydowej Niebezpieczna gra „aktorów marionetkowych”. Jewhenij CHODAKIWSKIJ, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, proświcianin. O związku między „telewizorem” a „prezydentem” historia jeszcze powie swoje słowo. Zacznijmy od tego, że wstrętną, dziką dla cywilizowanej epoki XXI wieku tak zwaną wojnę hybrydową (między formami i rodzajami zastosowań) oraz jej wiodącą odmianę — wojnę informacyjną, agresor wygrał na pierwszym etapie (zmiana władzy) dzięki celowemu zastosowaniu naukowych składowych gestaltologii — nauki o psychologicznym (w pierwszej kolejności) formowaniu zamierzonych (skonstruowanych) obrazów gestaltów (niem.) rozwoju wydarzeń i ich implementacji (w uproszczeniu — zastosowania) w rzeczywistości, a dla osiągnięcia celu końcowego — zniszczenia podstaw ukraińskości i integralności państwa ukraińskiego, sterowanej regulacji jego przydatności do pożądanego rezultatu autorytarnej istoty agresora. Nawiasem mówiąc, w sąsiedniej Rosji instytuty badawcze gestaltologii funkcjonują nie od dziesięciu lat i, jak widzimy, ich uczeni nie na darmo „zarabiają na chleb”. Zakończenie na str. 2. Moment historii: liderzy Ludowego Ruchu Ukrainy (Iwan Dracz, Wiaczesław Czornowił, Mychajło Horyń)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Testament Mychajła Horynia: „Nie pozwólcie im zniszczyć Ukrainy”

17 czerwca 2020 roku Mychajło Horyń — jeden z czołowych ukraińskich dysydentów-więźniów politycznych, a później polityków-państwowców, obchodziłby 90. urodziny. Gdyby nie podstępna choroba, która 13 stycznia 2013 roku przerwała nić jego życia. W jego przypadku nieuleczalna niemoc to skutek dwóch uwięzień za ukraińską działalność polityczno-oświatową, skutek kilku mikroinfarktów przebytych za kratami rosyjskich więzień i łagrów. To także skutek pełnej poświęcenia pracy politycznej na rzecz Ukrainy. Takich ludzi jak Mychajło Horyń nazywa się opętanymi Ukrainą. Mirosław LEWICKI cztery dekady wcześniej nazywano ich „szczególnie niebezpiecznymi przestępcami państwowymi”. Niebezpieczniejszymi od wielkich oszustów finansowych. I „szczególnie niebezpiecznych” „wysyłano” „na reedukację” w duchu „internacjonalnej przyjaźni” w głębokie rejony RFSRR. Był to wielki paradoks rosyjskiego myślenia. W hymnie USRR do słów Pawła Tyczyny do końca 1991 roku śpiewano, że Ukraina w ZSRR jest szczęśliwa, wolna i pod słońcem wolności, drogę do której rozjaśnił Lenin, rozkwita. A w rzeczywistości za miłość do Ukrainy, za dążenie do uczynienia jej prawdziwie, a nie deklaratywnie, szczęśliwą, ukraińskich patriotów „wieziono” do rosyjskich zakładów karnych. Mychajło Horyń należał do tej kohorty ludzi, którzy gotowi byli poświęcać siebie, swoje życie, aby Ukraińcy mieli możliwość istnienia jako samodzielny naród. Po tym, jak w 1978 roku do nowej konstytucji ZSRR wprowadzono termin „nowa historyczna wspólnota ludzi — naród radziecki” (bardzo przypomina to dzisiejsze „kakaja raznica”!), na świecie coraz częściej zaczęto nazywać całą ludność ZSRR „Rosjanami”. Ten chytry moskiewski wybieg, skierowany na rusyfikację nierosyjskich narodów, u wielu wywoływał oburzenie. Lecz byli i tacy, którzy decydowali się na aktywny protest. Wtedy pod słowem aktywny rozumiano oświadczenia, które nadawało radio „Swoboda”. Rozpowszechniano je także w formie samizdatu. Jeszcze w moich studenckich latach w pewnej przyjaznej rodzinie wykładowców wyższych uczelni ze Lwowa opowiedziano mi o podstępnej i zbrodniczej istocie tego susłowowsko-breżniewowskiego „nowatorstwa”. I mówiono, że są ukraińscy patrioci, którzy świadomie idą do więzień, aby nie zgasła pochodnia ukraińskiego dążenia do wolności. „Przyjdzie kiedyś czas i imionami tych bezstrasznych patriotów nazywać będą ulice ukraińskich miast” — mówiła w tamtych odległych czasach moja nieformalna wychowawczyni ukraińskiego patriotyzmu pani Maria Babij. Jednak nigdy nie wymieniała żadnego imienia. Dlatego ani imię Mychajła Horynia, ani imiona wielu innych, w tamtych odległych czasach jeszcze poniżanych przez radziecką władzę okupacyjną dysydentów-więźniów politycznych, nie były mi znane. Aż do momentu, gdy latem 1986 roku lwowski artysta Roman Bezpałkiw przypadkowo zapoznał mnie, w tamtym czasie dziennikarza ukraińskiej gazety w Polsce „Nasze Słowo”, z Bohdanem Horyniem. Nie wiem, co powiedział mu o mnie Bezpałkiw, jednak, będący wówczas historykiem sztuki, Horyń od razu rozpoczął rozmowę o denacjonalizacyjnej polityce Kremla. Opowiedział o sobie, o prześladowaniach ukraińskiej patriotycznej inteligencji, o swoim bracie Mychajle, który już po raz drugi na podstawie sfabrykowanej przez KGB sprawy przebywa w rosyjskich obozach koncentracyjnych (wtrącono go do owianego złą sławą obozu śmierci we wsi Kuczino na Uralu). W 1981 roku chyba najbardziej agentów KGB drażniła uwaga Mychajła Horynia na wydarzenia związane z „Solidarnością” w Polsce. Dla mnie osobiście niespodziewane spotkanie z Bohdanem Horyniem okazało się bardzo ważne, znaczące. Jeszcze w latach mojej młodości ojciec często śpiewał pieśń z bardzo aktualnymi i dziś słowami: „Ukraino, Ukraino, coż ci się zdaje — siedzi wróg u ciebie w chacie i z ciebie się śmieje”… Po spotkaniu z Bohdanem Horyniem, po jego opowieści o bracie Mychajle, zrozumiałem, że inspirujące słowa ojcowskiej pieśni nie były jego, a tym samym i moją, utopijną marzeniem o ukraińskiej samodzielności. Często nawet bliscy nazywali naszą wiarę w Ukrainę utopią, mówiąc, że moskal z jego imperialnym myśleniem oraz ze strasznym aparatem represyjnym nie dopuści do ukraińskiej samodzielności. Po spotkaniu z Bohdanem Horyniem zobaczyłem, że było to realne dążenie nie tylko tych, którzy byli gotowi poświęcać swoje życie za wolność Ukrainy, ale i tych, którzy jeszcze nie dojrzeli do aktywnej walki. Jednak rozumiał istotę procesów w ZSRR. A już dwa lata po pierwszym, wydawałoby się przypadkowym, a faktycznie zapisanym przez Niebo, spotkaniu z Bohdanem Horyniem, dziesiątki tysięcy, a z czasem setki tysięcy ludzi w ukraińskich miastach wychodziło na historyczne wiece z żądaniami zmian w imperium, które przerodziły się w żądania państwowej niepodległości Ukrainy. Dokończenie na str. 5 TAM, NA WESOŁEJ GÓRZE, POD SZCZĘŚCIEM SPRAWA NASZA NIE JEST BEZNADIEJNA 10-11 TAJEMNICE GRAFIKI DRUKOWANEJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

stwo i skłonne do sterowalności), przeważająca liczba Ukraińców z natury genetycznej jest demokratyczna. Choroba kapitulacji “kakajaraznica” poddaje się leczeniu monolitem demokratycznej patriotyczności ukraińskości. I nie jest to ślepy fanatyzm, a wrodzony dzięki humanistyczności i miłości do wolności fenomen narodowy. Autor podejmuje próbę pokazania tego w formie wierszowanej: “… Nie możemy być inaczej!” W dobie nieznośnej duchoty My ocknięci nie będziemy, Bo my nijak nie upadliśmy na duchu, Nie idziemy za starobłudem. I nie dawaliśmy ręki Za zwierzchnią chytrość “bratu” I też nie włażyliśmy na zadki Przed obłudnym katem Bo “dżin” Wolności zawsze z nami, I pełny “Koszyk” u nas dobra, I my idziemy za kozakami, Bo nam dawno-dawno — pora. Powiedzieć sobie — jakimi jesteśmy, Że nasza chata nam “nie zkraju” I wierzymy w to, co Bóg daje, I nasza Wiara nie wygasa, Że Nasza Prawda nie umiera, I niepokorne dusze nasze, Bo my dawno już dobrze wiemy, Że my nie możemy być inaczej. Podstawy demokratyczności ukraińskości są jaskrawo wyrażone w akademickim myśleniu ukraińskiego proroka T. H. Szewczenki. Świętymi kategoriami Wiary, Prawdy, Wolności, Walki wyrażono Bożą Opatrzność, która naświetla niezaprzeczalną perspektywę demokratycznej cywilizacji. Ziemską oś w tym trudnym, odpowiedzialnym czasie kręcą kraje-giganty, i jej wektor powinien pokrywać się z prawami Natury, Bożymi prawami, Wszechświatowym Rozumem, zwróconym ku demokracji, dając pierwszeństwo Człowiekowi, najlepszemu Bożemu stworzeniu, a nie sile “władania”, osobistemu przywództwu — i wtedy to wielkie nieszczęście, które zaniepokoiło cały świat, zostałoby zlokalizowane na miejscu, nie dopuszczając do zarażenia Wszechświata. Jewhenij CHODAKIWSKYJ Symon Petlura, prawdopodobnie w Kamieńcu Podolskim, 1919.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Gestalty wojny hybrydowej Niebezpieczna gra «lalek-aktorów»

Zakończenie. Początek na str. 1. W aparacie metodologii psychologii postaci (gestalt) NLP (programowanie neurolingwistyczne) pierwszą fazą hipnotyzowania jest relaksacja, rozluźnienie, tymczasowe wyłączenie świadomości na podstawie formowania obrazów-gestaltów atrakcyjnej i ulepszonej przyszłości. Wśród narzędzi strategicznej broni gestaltowskiej bez wątpienia priorytety należą do mediów, a zwłaszcza do skutecznych eksternaliów (efektu zewnętrznego) telewizji. Wymownym przykładem udanego zastosowania psychologii postaci na poziomie całego kraju (a nie pojedynczego osobnika czy grupy) jest działalność kanału „1+1” zrośniętego z „Kwartałem”. Krąg telewidzów i terytorialne areny rozpowszechniania (odbioru) informacji są najszersze. W teletransmisjach kanału stosuje się demonstrację tego, co najlepsze i najbardziej atrakcyjne — piosenki: konkursowe przesłuchania w „Najlepszym głosie Ukrainy”, gdzie arbitrami i jednocześnie trenerami występują szeroko znani i popularni piosenkarze-osobowości. Ludzie masowo przyklejają się do ekranów telewizorów. Dusza ukraińskości od kultury, dobra i piękna otwiera się na oścież. W otwartą duszę bardzo łatwo trafia trucizna, śmieci i brud, które „głośno rechocząc” dostarcza „Kwartał”. Ostremu, poniżającemu sarkazmowi poddawano osoby kierujące państwem oraz członków ich rodzin, procedurę zatwierdzenia podstaw ukraińskiej religii humanistycznej, wyśmiewano demokratyczne dążenia państwa. I tutaj zadziałał najlepszy gestalt (sugestia obrazu) pierwszej haniebnej wojny Rosji przeciwko Ukrainie pod sugestią najbardziej autorytatywnego w kręgach autokratów lidera „ruskiego miru”: „wybierać na prezydenta Ukrainy kogokolwiek, oprócz urzędującego”. Obraz „kogokolwiek” został wcześniej uformowany. Pozostało tylko wybraną osobę opuścić do przygotowanego futerału. Telespektakle, telegra przyszłego prezydenta w gestaltowskiej (tworzenie atrakcyjnego obrazu) formie zakończyły sprawę przytłaczającą większością głosów w wyborach. Według Szekspira: wszyscy ludzie są aktorami. Ale nie wszyscy są usieciowieni cienką pajęczyną teatrów lalek, gdzie każda postać teatralna, zawieszona na niewidzialnej nitce lalkarza, działa zgodnie z jego komendami. Obecnie wojna hybrydowa trwa, wzmacniając strategiczne zamiary „ruskiego miru” zniszczenia Ukrainy, metody chaosu, narzucania swojej mantii autokratyzmu pod hasłem „jednego narodu”, potępianiem demokratycznych osiągnięć Rewolucji Godności, restaurowaniem zwolenników prezydenta-uciekiniera, tworzeniem warunków sądowej rozprawy nad majdanowcami, wymianą prokuratorów „swojego” na „swoją”, prymitywnym wyszukiwaniem spraw przeciwko 5. prezydentowi i ukraińskiemu liderowi UE, zamiarem „przydzielenia” do składu rządu byłego prezydenta Gruzji ze śladem niezatartej karalności, z nieudanym gubernatorstwem Odessy, ryzykując osłabienie więzi z przyjaznym nam krajem, a także wzmocnieniem swojego wizerunku kosztem brudnego PR, rozpowszechnianiem podczas aktywnej fazy pandemii powierzchownych zaleceń na nośniku papierowym do każdego mieszkania (6 kwietnia) pod szyldem „sługi” (jak gdyby Ministerstwa Zdrowia w ogóle nie istniało). Tym samym rażąco naruszając światowe porozumienie o zaprzestaniu wojen politycznych, wykazując przy tym prymitywną niechlujność polityczną. Albo też zdziczałym włamaniem do muzeum malarstwa, albo też bardzo dotkliwym zamiarem wejścia w duszę ukraińskości rewizją (przeglądem) obowiązującego ustawodawstwa „o języku” i próbą zakręcenia kołem historii Ukrainy wstecz, aż do haniebnych czasów Małorosji, nawiasem mówiąc, do tego wzywają fantastyczne scenariusze „lalkowych teatralów”. Ale najbardziej wrażliwą na frontach wojny hybrydowej jest rozbieżność (i daj Boże, żeby nie osiągnęła rozmiarów przepaści) między gestaltowsko uformowanym obrazem pierwszej osoby kierującej państwem, która najlepiej włada gatunkiem rozmownym, a wynikami działalności, jeszcze przed oficjalnym uznaniem przez świat pandemii wirusowej, między tempem wzrostu dochodu narodowego (lepiej dobrobytu), które znacząco spadło — od poziomu dodatniego do ujemnego. Szczególnie niebezpieczny jest gwałtowny spadek wskaźnika kryterialnego poziomu życia, zatrudnienia i ochrony ludności, rozwoju nauki, edukacji, kultury. A to wszystko jest życiem kraju, życiem człowieka, możliwościami odtworzenia rodziny. Dowcipny żart „36,6”, powiedziany z chichotem, mało przyczyni się do poprawy sytuacji. Osłabiona niepowodzeniami odporność depresyjnego i zgłodniałego człowieka w możliwej perspektywie nie może skutecznie przeciwstawić się pandemii niebezpiecznego wirusa. Niezatrudnienie, bezczynność — najbardziej obniżają odporność. Wstrzymanie małego biznesu, nawet krótkoterminowe, powinno być rekompensowane przez państwo zastosowaniem środków ochronnych wobec bezrobocia i pandemii na szczeblach lokalnych, ścisłym przestrzeganiem ustalonych przez ustawodawstwo zasad higieny antywirusowej, jako obowiązkowych atrybutów kultury codziennej, a pracownikom służby medycznej należy opłacać pracę co tydzień, codziennie w obiecanej wysokości. Ten trudny czas wymaga poważnych działań także w rolnictwie, w działalności gospodarstw farmerskich, gospodarstw domowych, z apelem do nich najbardziej odpowiedzialnych osób w państwie o terminowe przeprowadzenie prac rolnych, motywując tym, że u rozumnego narodu zapasy żywności nie powinny maleć. Troska o człowieka, jako najwyższe stworzenie natury w Bożym pokrewieństwie z nią (profesor, Święty Karol Wojtyła, którego stulecie obecnie obchodzimy) — to główna oznaka demokratyczności, którą najbardziej wyznaje humanistyczna ukraińskość. I chociaż w każdym społeczeństwie są wrodzone autorytarne typy osobowości (do 20% typu X według D. McGregora, które lubią zwierzchnictwo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Państwowe Archiwum opublikowało nowe zdjęcia Symona Petlury, połtawianina

Nowe zdjęcia Symona Petlury, Głównego Otamana wojsk i floty UNR, opublikowało Centralne Państwowe Archiwum Najwyższych Organów Władzy i Administracji Ukrainy (CDAWO). Informuje o tym oficjalna strona Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej na Facebooku. https://bit.ly/2ZMMSF4 Negatywy fotograficzne z wizerunkiem Symona Petlury przechowywane są w zespole osobowym Iwana Ohijenki (F. 1871). Zostały one obecnie zdigitalizowane i są dostępne do powszechnego wglądu na stronie CDAWO: https://bit.ly/3gzg5ct

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

«Krym to Ukraina» — nowy projekt internetowy Ukrainy

W centrum prasowym Ukraińskiego Kryzysowego Centrum Medialnego odbyła się prezentacja projektu internetowego „Krym to Ukraina”. Jest to ogólnoukraiński bank internetowy materiałów archiwalnych, muzealnych, naukowo-publicystycznych, edukacyjnych oraz informacyjno-analitycznych, potwierdzających ścisły związek Krymu z kontynentalną Ukrainą. Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcie Jewhena BUKETA Celem projektu jest stworzenie narracji ukraińskiego Krymu, a logika projektu polega na tym, że nie da się przepisać historii, jakkolwiek by tego nie chcieli nowoobjawieni okupanci ukraińskiego półwyspu. Na stronie zamieszczono ponad 150 artykułów o dziedzictwie historycznym i kulturowym Półwyspu Krymskiego oraz bogatym życiu jego narodu, a także ponad 20 publikacji z unikalnymi dokumentami archiwalnymi i eksponatami muzealnymi z całej Ukrainy. Wypełnianie zasobów odbywa się w ścisłej współpracy z Państwową Służbą Archiwalną Ukrainy, gazetą „Krymska switłycia” oraz przy zaangażowaniu historyków, a także wszystkich, którzy interesują się historią Krymu i mogą wnieść wkład w rozwój projektu. — Wzywamy wszystkich do wniesienia swojego wkładu w wypełnianie zasobów, jeśli posiadacie materiały potwierdzające ukraińską przeszłość i teraźniejszość Krymu — powiedział Andrij Szczekun, redaktor naczelny gazety „Krymska switłycia”. — Zmieniamy koncepcję swojego rozwoju. Wcześniej archiwiści byli cenzorami tego, co można pokazywać i jakie informacje udostępniać. To radzieckie podejście, które praktykuje się we współczesnej Rosji Putina, gdzie historycy i badacze, którzy ujawniają „niebezpieczne” dla obecnej władzy informacje, poddawani są represjom. A misją obiektywnego archiwisty jest zapewnienie pełnego dostępu do materiałów specjalistom i badaczom. Uważamy, że ukraińskie społeczeństwo jest dojrzałe i zdolne do wyciągania adekwatnych, logicznych wniosków. Otwartość to nasza siła — podkreślił Anatolij Chromow, przewodniczący Państwowej Służby Archiwalnej Ukrainy. — Żadna propaganda rosyjskich okupantów nie może zmienić faktu, że Krym to Ukraina, ponieważ istnieją dokumentalne potwierdzenia tej historycznej rzeczywistości — zaznaczył podczas prezentacji Andrij Bohdanowycz, zastępca przewodniczącego Chersońskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Występuje Andrij Szczekun, redaktor naczelny gazety „Krymska switłycia”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Główny Zarząd Śledczy Policji Narodowej wszczął postępowanie karne z powodu znamion przestępstwa przewidzianego w cz. 1 art. 161 Kodeksu karnego Ukrainy w związku z drukiem książki (broszury) „Mykoła Melnyk. Ukraina i Krym w historycznych wzajemnych relacjach” (Przedm. P.M. Mowczan / Melnyk Mykoła. – Kijów: Centrum Wydawnicze „Proświta”, 2015. – 68 s.). Od marca 2020 roku prowadzone jest śledztwo przedprocesowe w sprawie ksenofobii i podsycania waśni międzynarodowych. Rodzi się fachowe pytanie: na podstawie jakich faktów podjęto tę decyzję, skoro przed wszczęciem postępowania karnego nie wystąpiono z żadnym wnioskiem o ekspercką ocenę właśnie tej publikacji. Powodem wszczęcia tego postępowania karnego stało się zawiadomienie kierowane do ukraińskich organów ścigania przez dziennikarza telewizyjno-radiowej kompanii „ATR” (miasto Kijów), byłego zastępcy redaktora naczelnego gazety „Moskowski Komsomolec” (miasto Moskwa), Ajdera Mużdabajewa. Zdaniem zgłaszającego, cytuję: „w 2015 roku w Ukrainie za środki państwowe, na zamówienie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii wydano nakładem 8 tysięcy egzemplarzy książkę, w której głównym wrogiem Ukrainy wskazano nie Rosję, lecz Tatarów krymskich”. „Uważam to za przestępstwo – stwierdził Ajder Mużdabajew. – Akcja ksenofobiczna mająca na celu podsycanie waśni międzynarodowych wewnątrz kraju… Nawiasem mówiąc, znajdują się tam również wspomnienia o „ż**dach” (tak jest napisane) w kontekście „światowego spisku”””. Spróbujmy zrozumieć, czym jest ta książka i co w niej tak rozzłościło dziennikarza. Jak się okazało, druk książki (broszury) “Mykoła Melnyk. Ukraina i Krym w historycznych wzajemnych stosunkach” (Przedm. P.M. Movchan/ Melnyk Mykoła. – K.: VC „Proswita”, 2015. – 68 s.) została wykonana zgodnie z obowiązującym ukraińskim i międzynarodowym prawem w dziedzinie wydawniczej. Książka została wydana przez Ukraińskie Wydawnicze Zrzeszenie jeszcze w Londynie w 1983 roku, pełny tekst książki umieszczono na stronie ukraińskiej diaspory, co z kolei świadczy o legalności wydania i zgodności z międzynarodowymi standardami wydawców. Gdyby w tej książce wykryto fakty i oznaki ksenofobii oraz podsycania wrogości międzynarodowej, wydanie jej byłoby niemożliwe, tym bardziej w Anglii — i to jest fakt. Książka (broszura) „Mykoła Melnyk. Ukraina i Krym w historycznych wzajemnych stosunkach” (Przedm. P.M. Movchana/ Melnyk Mykoła. – K.: VC „Proswita”, 2015. – 68 s.) jest autorskim szkicem o historycznej przeszłości Krymu w perspektywie i przeglądzie znanych wydarzeń związanych z półwyspem. Co więcej, książka przedstawia myśli i poglądy różnych znanych działaczy, ogłoszone w międzynarodowych środkach masowego przekazu, co podkreśla bezstronność autora w przygotowaniu publikacji. Losy relacji między Krymem a Ukrainą na przestrzeni wielu stuleci są niezwykle skomplikowane. Historia zna zarówno okresy pokoju i wspólnej walki przeciwko wrogom między Ukraińcami-kozakami a Tatarami, jak i okresy wojen, o czym mowa w książce. Ponadto opisano tu faktycznie wszystkie trudności stosunków między dwoma innymi narodami: rosyjskim (w tamtym okresie Moskwą i Rosją) a Tatarami krymskimi (w tamtym okresie Tatarami, Chanatem Krymskim i Imperium Osmańskim). I to właśnie w treściowej części książki więcej uwagi poświęca się agresji Rosji wobec Ukrainy niż agresji Tatarów wobec Ukrainy, co można zobaczyć, przeanalizowawszy istotę książki. A mianowicie — że głównym wrogiem jest Rosja, jej polityka imperialna. Tak, interpretacja niektórych wydarzeń czy też charakterystyk, przedstawionych przez autora książki, ma w pewnych miejscach zabarwienie emocjonalno-ekspresywne, jednak autor wyraża tym przede wszystkim własną subiektywną ocenę i, jak nam się wydaje, nie narzuca jej szerokiemu ogółowi i nie pretenduje do powszechnego uznania swoich sądów. Obecnie najbardziej znani historycy Ukrainy i innych krajów świata mają różnorodne poglądy na te

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Z pieśni słów nie wyrzucisz

Wszelkie wydarzenia czy fakty można zrozumieć jedynie w kontekście. Z pamięci nie zatarło się jeszcze niedawne brutalne oświadczenie izraelskiego ambasadora w Ukrainie, że Ukraińcy nie powinni czcić swoich bohaterów narodowych — Stepana Bandery, Andrija Melnyka, Iwana i Jurija Łypów. W ślad za tym nasiliły się podobne ataki na naszą politykę pamięci narodowej ze strony niektórych polskich przywódców. A wszystko to na tle rozwijającej się aktywnej antyukraińskiej ofensywy informacyjnej ze strony prorosyjskich sił wewnątrz Ukrainy (nie tylko w osobie OPZZ Rabinowicza-Medwedczuka) i moskiewskich „russkomirowców”. Podczas tej otwarcie wrogiej warchlakowatej orgii, gdy nasza władza nabrała wody w usta, zadzwonili do mnie wojskowi towarzysze broni: jedni z oburzeniem, inni z prośbą o wyjaśnienie, co dzieje się w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Przyczyną, jak się okazało, stał się zamieszczony w serwisie YouTube fragment programu „Prime: Mużdabajew” mało znanego ukraińskiej opinii publicznej dziennikarza, zastępcy redaktora naczelnego krymskotatarskiego kanału telewizyjnego ATR.UA Ajdera Mużdabajewa (w 2015 r. pojawił się w Ukrainie, wcześniej mieszkał i pracował w Rosji). Rozmowa prowadzącego z gościem, dyrektorem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Antonem Drobowyczem, toczyła się wokół wydanego pięć (!) lat temu przez Centrum Wydawnicze „Proświta” digestu z książki Mykoły Melnyka „Ukraina i Krym w relacjach historycznych”. Wybór tematu, oceny, wnioski uczestników rozmowy nie byłyby warte szczególnej uwagi, gdyby nie ich ukierunkowanie i ciekawa konsekwencja. W odpowiedzi na dywersję informacyjną Mużdabajewa-Drobowycza Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zaczęło przygotowywać okrągły stół. Ale nasz kolega Andrij SZCZEKUN, redaktor naczelny gazety „Krymska switłycia”, wyprzedzając zaplanowane wydarzenie, zwrócił się z odpowiednim listem do Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy, a jednocześnie przesłał do „Słowa Proświty” swój artykuł na ten temat, który niniejszym publikujemy. czy inne wydarzenia, co daje możliwość analizowania, zestawiania faktów, wydawania bezstronnej oceny. I w tym tkwi unikalność publikacji o tematyce historyczno-fachowej, co jest zapewnione przez prawo międzynarodowe i gwarantowane ochroną praw autorskich, przede wszystkim Konstytucją Ukrainy. Dla przykładu przytoczymy fragment z książki, który naszym zdaniem doprowadził do powstania tej konfliktowej sytuacji: „Analizując tatarsko-ukraińskie relacje w dobie kozackiej, dojdziemy do ostatecznego wniosku, że Tatarzy nie zapisali się w historii Ukrainy jako sojusznicy, tylko jako wrogowie ukraińskiej państwowości, nie mniejsi od Polaków i Moskali. Nawet po zawarciu licznych układów z hetmanami, żadnego z nich nie dotrzymywali, a wręcz przeciwnie — w decydującej chwili bitew je zrywali, wracając na Krym z zagrabionym łupem i jasyrem, zostawiając na swojej drodze powrotnej zgliszcza i całkowitą ruinę gospodarczą. Dla Ukrainy pozostała twarda rzeczywistość: każdy sąsiad, nie będąc jej prawdziwym sojusznikiem, próbował zagarnąć jak najwięcej ukraińskich ziem. W wyniku upadku idei państwowej wśród ukraińskiego kierownictwa politycznego, w Ukrainie nastąpił wewnętrzny rozłam i terytorialny podział ziem. Ukraina swojej państwowości nie umocniła, tylko stała się przedmiotem zakusów swoich sąsiadów (Tatarów, Polaków i Moskali) oraz wojen między nimi, które odbywały się kosztem narodu ukraińskiego”. Czyż nie najlepszym materiałem do analizy przeszłości i jej postrzegania w społeczeństwie jest folklor. Właśnie twórczość ludowa i wiedza są tymi źródłami, bez których niemożliwe jest wyobrażenie sobie współczesnego życia społeczeństwa. Historia folkloru zna fakty sztucznej ingerencji w proces folklorystyczny, jednak wszystkie one były bezowocne. Dlatego twórczość ludowa nie może zawierać i przechowywać sztucznych utworów. Folklor to nie wymysł, a rzeczywistość, która jest podana w obrazach artystycznych. W ukraińskiej folklorystyce istnieje takie pojęcie, jak pieśni historyczne. Pojawienie się pieśni historycznych jest skutkiem rozwoju świadomości historycznej narodu i jego myślenia artystycznego. Ukraińskie pieśni historyczne pojawiły się w XV wieku, w okresie walki narodu ukraińskiego przeciwko najeźdźcom turecko-tatarskim. W pieśniach historycznych często wysławiani są bezimienni bohaterowie, ale ich działalność jest związana z konkretnym okresem historycznym. Według danych Wikipedii, pieśni historyczne dzielą się na grupy tematyczne: a) o walce z najeźdźcami turecko-tatarskimi. Jest to chronologicznie najstarszy cykl pieśni historycznych, należą one do XV-XVII wieku, kiedy Ukraina doświadczała grabieżczych napadów ze strony Turków i Tatarów. Na przykład „Pieśń o Bajdzie”, „Zatroskała się Ukraina, że nie ma z czego żyć...”, „Zza góry, z ciemnego lasu” itp.; b) o walce wyzwoleńczej narodu ukraińskiego pod wodzą B. Chmielnickiego. Są to pieśni XVII wieku, które stały się jednym z najjaśniejszych świadectw ludowych o wielkich latach triumfu Rewolucji Narodowej 1648-1654. Na przykład „Oj Morozie, Morozenko”, „Czyż to nie ten chmiel...”, „Hej, nie dziwcie się, dobrzy ludzie”, „Oj z miasta Niemirowa” i inne. W tych pieśniach tak czy inaczej mowa jest o czasach ciągłych napadów na ukraińską ziemię ze strony Tatarów i Turków. Czy więc możemy nie zwracać uwagi na ten okres w naszych relacjach? Przecież, jak to mówią, z pieśni słów nie wyrzucisz. Czy będziemy w stanie zignorować i wyrzucić z naszego życia znany utwór Tarasa Szewczenki „Hajdamacy”, gdzie wyraźnie opisuje się walkę Ukraińców przeciwko Polakom, z powodu samowoli i ucisku tych ostatnich? Czy możemy zakazać Kobziarza, który w swoich utworach oceniająco charakteryzuje carską Rosję i negatywnie wypowiada się o bezprawiu Moskali? Czy możemy otwierać postępowania karne za przedruk wiersza Tarasa Szewczenki „Zastąpiła czarna chmura”, gdzie są takie słowa: Zastąpiła czarna chmura I białą chmurę. Wystąpili zza limanu Z Turkami Tatarzy. Z Polesia szlachta łazi, A hetman-popowicz Zza Dniepru napiera — Głupi Samojłowicz. Z Romodanem. Jak ta gałcz, Pokryli Ukrainę, I kują ile mogą... To są utwory, które mają prawo do przedruku, mają prawo do analizy, mają prawo do indywidualnej opinii każdego człowieka. I to gwarantuje im zarówno ustawodawstwo Ukrainy, jak i prawo międzynarodowe. Co do słowa „żydzi”, którego użycie przez autora książki również nie spodobało się Ajderowi Mużdabajewowi — to możemy je zobaczyć w utworach Tarasa Szewczenki, Iwana Franki i innych nie mniej wybitnych ukraińskich pisarzy, którzy uważali, że w języku ukraińskim słowo „żyd” nie ma znaczenia obraźliwego. Tak samo, jak w języku polskim czy innych językach świata. Właśnie Polacy przynieśli termin „żyd” do leksykonu Ukrainy. Swoją drogą, język polski do dziś nie zna słowa „ewrej” (Żyd), używa się na poziomie języka państwowego słowa „żyd” i pojawiło się ono drogą transformacji z francuskiego „juif” oraz angielskiego „jew”. Zatem, nawet gdy mowa potoczna na ukraińskich ziemiach, które były pod Polakami, zatwierdziła słowo „żyd” dla nazwania żydowskiej wspólnoty etnicznej, język cerkiewny znał słowo „ewrej”. Istnieje też inna opinia, że słowo „ewrej” przyszło do Ukrainy z Moskowszczyzny trzy stulecia temu. A do tego czasu wszyscy ukraińscy Żydzi byli „żydami”. Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy w 2019 roku przeprowadziło analizę, która nie wykryła norm, którymi zabraniano by używania słów „żyd”, „żydzi”. W akademickim słowniku języka ukraińskiego słowo „żydzi” ma dwa znaczenia: 1) przestarzała nazwa Żydów, 2) obraźliwa nazwa Żydów. Oczywiście w obecnych realiach musimy przyjmować i używać powszechnie uznanych, znormalizowanych słów, szanując tym samym uczucia i godność wszystkich etnosów tworzących ukraińskie społeczeństwo. Powinna to być jednak kultura wypowiedzi i poprawnego używania słów w znaczeniu leksykalnym oraz w komunikacji społecznej. Powinno to dotyczyć wszystkich w sposób obiektywny i nigdy nie możemy pozwolić sobie na naruszanie godności jakiegokolwiek narodu: nazywanie Ukraińców „chochołami” czy „niewiernymi”, Rosjan — „kacapami” czy „moskalami”, Tatarów krymskich i Turków — „busurmanami”, Polaków — „lachami”, a Żydów — „żydami”. Jesteśmy przekonani, że organy ścigania wyjaśnią sytuację dotyczącą książki „Mykoła Melnyk. Ukraina i Krym w relacjach historycznych” i wyciągną właściwe wnioski prawne. Przecież książka ta została rekomendowana do druku przez Radę Ekspertów Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii ds. wydawnictw książkowych. Decyzja o druku książki została podjęta na posiedzeniu kolegium Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii, biorąc pod uwagę jej aktualność w obecnym czasie, w okresie tymczasowej okupacji Półwyspu Krymskiego przez Federację Rosyjską. Tatarzy krymscy są rdzennym narodem Ukrainy, nikt w tej książce nie zaprzecza temu faktowi ani nie próbuje szkalować ich tragicznego losu, zwłaszcza w XX wieku. Zagłębiając się w wydarzenia przeszłości, można znaleźć dobre przykłady, aby nie powtarzać niektórych błędów naszych przodków. Z drugiej strony to zagłębianie się może mieć również negatywne skutki, czego przykładem jest wspomniana sytuacja wokół książki. Zamiast wyciągnąć lekcje z przeszłości, ruszyć dalej i budować relacje między naszymi narodami, zwłaszcza w warunkach współczesnej wojny z Federacją Rosyjską, znajdują się ludzie, którzy rzekomo z dobrych pobudek i własnego pozycjonowania opinii celowo komplikują sytuację. Biorąc pod uwagę, że książka ta została wydana jeszcze w 1983 roku, a jej przedruk został dokonany nie przez byle kogo, lecz przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, wszystkie ataki Mużdajewa i otwarte postępowanie karne przypominają bardziej „polowanie na czarownice”, aby dla niezrozumiałych celów, jak to mówią w ludowych porzekadłach, „robić z igły widły”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pięć szkiców do portretu wielkiego człowieka

Bohdan TERNOPILSKI Wielkie rzeczy widać z daleka. Mychajło Horyń należy do nielicznych znanych (osobiście dla mnie naprawdę wielkich ludzi), bez których Ukraina w burzliwych latach 90. nie byłaby w stanie zrealizować swojej, być może jedynej, szansy na uwolnienie się z zabójczych objęć „starszego brata” i stanie się niepodległym państwem. Zapewne trzydzieści lat, które mijają od czasu naszej z Mychajłem brzemiennej w skutki współpracy w Kierownictwie Ludowego Ruchu Ukrainy — to nie aż tak daleki dystans czasowy, by należycie ocenić wydarzenia historyczne oraz osoby, którym w odpowiedzialnym momencie dziejowym udało się zrobić to, co, niestety, nie udawało się wielu pokoleniom heroicznych poprzedników, których wyczyn i ofiarna walka były nienaganną podstawą naszej skromnej cząstki. Niestety, ich imiona i wyczyny przez trzydzieści lat nie stały się fundamentem pamięci historycznej współczesnego pokolenia, które urodziło się i wyrosło w niepodległej Ukrainie. Jednak Mychajło Horyń zaraz po wieloletniej katordze w łagrach komunistycznego ZSRR musiał swoją ofiarnością, wiarą i męstwem inspirować nas — młodych romantyków. Nieocenienie wielka była jego osobista praca i rola, często w siłę pewnych obiektywnych i subiektywnych okoliczności niezauważalna i niedoceniona. Szkic pierwszy. Zobaczyłem go po raz pierwszy latem 1989 r. w Kijowie na komitecie organizacyjnym ds. przygotowania Zjazdu Założycielskiego Ludowego Ruchu Ukrainy. Właśnie skończyła się przerwa między posiedzeniami i prawie wszyscy obecni poszli do pokoju roboczego. Wchodziłem jako ostatni i zobaczyłem, że niedaleko, jakby na kogoś czekając, stoi mężczyzna, który na posiedzenie przyszedł w towarzystwie Wsewołoda Iskiwa — odpowiedzialnego sekretarza Komitetu Organizacyjnego z regionu lwowskiego. Uważnie spojrzał mi w oczy i przywitawszy się, pierwszy podał rękę i powiedział: Mychajło Horyń. „Bardzo mi miło — odpowiedziałem — Bohdan Ternopilski, towarzysz Iwana Makara. Opowiadał mi o panu”. — „O, to odważny kozak! — odpowiedział krótko i gestem zaprosił mnie do wejścia do pokoju, a przy samych drzwiach niepostrzeżenie odsunął się na bok, przepuszczając mnie przed sobą”. Szkic drugi. Jedno z pierwszych posiedzeń Sekretariatu LRU. Pan Mychajło, jak go wtedy nazywaliśmy, otwierając posiedzenie, podkreślił, że wszyscy my, odpowiedzialni sekretarze RUCHU, tak jak i on, przewodniczący sekretariatu, jesteśmy wybrani przez zjazd, a dlatego na każdym spoczywa wielka odpowiedzialność za los RUCHU i Ukrainy. Jednak zanim zaczniemy kierować, chciałbym wysłuchać naszych przemyśleń dotyczących kierunków i metod pracy stale działającego najwyższego organu kierowniczego RUCHU. Pierwsza zabrała głos gospodyni mieszkania, w którym odbywało się to posiedzenie, Hałyna Antoniuk. Potem występowali inni obecni i bardzo szybko nasza rozmowa, jak to często zdarzało się wcześniej na różnorodnych patriotycznych zebraniach, przerodziła się w emocjonalne gadanie o wszystkim i o niczym. Gdzieś w połowie posiedzenia, jakby odpowiadając na moje nieme pytanie, pan Mychajło powiedział: „Potem będzie nam łatwiej. Bardzo ważne jest, aby najpierw dać możliwość wypowiedzenia się i zrozumieć każdego”. Nie przerywał występującym, uważnie i cierpliwie ich słuchał, coś notował w swoim notatniku. Kiedy przeszliśmy do finansów i kosztorysu, pan Mychajło pierwszy zaproponował: „Pensja u mnie, jako przewodniczącego, i u wszystkich odpowiedzialnych sekretarzy będzie jednakowa i znacznie mniejsza niż u sekretarzy KC KPU. I ulg u nas nie będzie, chyba że jedna — pracować 24 godziny na dobę. Zostawiłem swoją rodzinę we Lwowie i dlatego mogę sobie na to pozwolić. Wam jest trudniej, ale to dobrowolne”. Szkic trzeci. Jedno z pierwszych posiedzeń Kierownictwa Ruchu w Związku Pisarzy w gabinecie I. Dracza. Chodziło o to, że RUCH powinien skupić się na pracy intelektualnej, zająć się przygotowaniem i przeprowadzaniem konferencji, „okrągłych stołów” itp. Ktoś z kierowników Kijowskiej organizacji miejskiej ostro krytykował pracę sekretariatu z powodu nadmiernej wiecowości. Częste wiece rzekomo odstraszają inteligencję. Proponowano, aby masowymi wydarzeniami w Kijowie zajmowała się wyłącznie Kijowska organizacja RUCHU. Horyń słuchał i milczał, jego twarz była spokojna. A ja nie mogłem znaleźć sobie miejsca. „No jak on może spokojnie wysłuchiwać tak niesprawiedliwych oskarżeń? — myślałem. — Pracujemy bez wolnego, bez pensji po 18–20 godzin na dobę i za to taka wdzięczność!”. Pod koniec posiedzenia pan Mychajło zabrał głos i spokojnie powiedział, że przez miesiąc po zjeździe sekretariat wykonał wielką pracę, że wszystkie wydarzenia w Kijowie przeprowadzane są razem z Kijowską organizacją RUCHU i że sekretariat rozpatrzy na najbliższym posiedzeniu propozycję dotyczącą udzielenia pomocy Radzie Kolegiów w przygotowaniu i przeprowadzeniu konferencji oraz „okrągłych stołów”. Na zakończenie podziękował wszystkim za szczerą i terminową rozmowę. Dla mnie taka dyplomacja była niezrozumiała i postanowiłem, że więcej w sekretariacie pracować nie będę. Zapewne nie jest mi z nimi po drodze — pomyślałem. Oni niczego i nikogo nie cenią, przecież pracuję od rana do wieczora, poświęcając siebie, swoją rodzinę, dzieci, których już ponad pół roku prawie nie widzę, zostawiłem prestiżową, wysoko płatną pracę, wcześniej zapewniłem komitetowi organizacyjnemu zjazdu pomieszczenie, łączność, transport itp., i cała ta praca nie zasługuje choćby na dobre słowo. Mocno postanowiłem, że powiem o tym panu Mychajłowi jeszcze dzisiaj i odejdę. Po zakończeniu narady pan Mychajło sam podszedł do mnie i powiedział: „Bohdanie, poczekaj kilka minut, pójdziemy razem do Sekretariatu” — po raz pierwszy zwrócił się tak prosto i na „ty”, moja złość z jakiegoś powodu nagle zniknęła. ...Już w drodze Mychajło zapytał: „Co powiesz, kozaku?”. Milczałem. Potem gwałtownie się zatrzymał i dodał: „Chciałbym, żeby dzisiejsze posiedzenie nie wpłynęło na pracę sekretariatu. Od ciebie wiele zależy”. Potem zrobił pauzę i już idąc, kontynuował: „I wiedzieliśmy, że szacunku nam nie będzie i wdzięczności od ludzi za ten krwawy trud, że dopiero wtedy pójdą tą drogą ludzie, jak rozbijemy ją i wyrównamy wszędzie, i nasze kości tutaj pod nią zgniją... Frankę, mam nadzieję, w szkole czytałeś?”. „Czytałem — i nie tylko w szkole — odpowiedziałem i kontynuowałem w tym samym duchu: — Lecz sławy ludzkiej my wcale nie pragnęliśmy, bo nie jesteśmy bohaterami i nie jesteśmy bogaterami...”. Ciężko wzdychając, powiedział: „To bardzo ważne, by odpowiedzieć sobie samemu na to pytanie, bo powiem ci szczerze, jako ten, kto dobrze to wie — sławy naprawdę nie będzie”. Odwróciłem się i patrząc w dobre, łagodne oczy Mychajła, odpowiedziałem naszym ruchowskim żartem: „Wiem, bo u nas praca, a sława u KPZR”. Szkic czwarty. Po takiej nagance kierownictwa masowe wydarzenia nie ustały, a wręcz przeciwnie, oprócz cotygodniowych wieców w Kijowie, z propozycji Mychajła, zaczęto je przeprowadzać także w centrach obwodowych. Pewnego wieczoru Mychajło powiedział mi: „Myślę, że nie trzeba już organizować przyjazdu na wiec ludzi z innych miast. Niech za te środki, które wydają na drogę, organizują wiece u siebie. Ale pomyśl, żeby brali w nich udział i występowali przedstawiciele z innych miast. Powiedzmy w Charkowie — występuje przedstawiciel z Kijowa, a na wiecu w Tarnopolu — przedstawiciel z Doniecka. Zrozumiałeś mnie?”. Zrozumiałem go i już więcej nie denerwowałem się na długich naradach u zawsze z czegoś niezadowolonego kierownictwa. Piąta kreska. Ci, którzy przyszli do RUCH-u nie z powołania serca, a z innych pobudek, byli pozornie aktywni, a w rzeczywistości leniwi. Nie chcieli i nie potrafili nic robić, jednak wykazywali szczególną inicjatywę przy „rozdzielaniu” zasług. Pewnego razu nie wytrzymałem i powiedziałem Horyniowi: „Czyż nie widzisz, że przynajmniej połowa z tych, z którymi musimy codziennie mieć do czynienia, jest tu nasłana? Oni tylko szkodzą, a Ty temu pobłażasz”.— Co proponujesz? Odpowiedziałem: „Trzeba się takich pozbywać”. „Tak, kozaku, RUCH mógłby przekształcić się w sektę, która pracuje nie dla świata zewnętrznego, a dla samej siebie, gotuje się we własnym sosie. Uwierz, trochę się na tym znam. A na tych, jak mówisz, „zinfiltrowanych” zerkaj, ale nie przesadzaj. W naszym położeniu można łatwo się pomylić. Przecież tych, którzy pracują uczciwie, będą starali się skompromitować w pierwszej kolejności”.Jeszcze na początku mojej pracy w RUCH-u Mychajło Horyń czasami opowiadał mi o życiu w łagrze, o łagrowych towarzyszach, o Wasylu Stusie, o Mychajle Soroce i Katerynie Zaryckiej. A potem pewnego wieczoru o Estończyku, nazwiska nie pamiętam, który przyznał mu się, że zgodził się być donosicielem. Pamiętam, że powiedziałem wtedy: „Pewnie chciał ostrzec Pana, a przez Pana i innych, żeby byli ostrożni. Uczciwy zdrajca. Paradoks”. Potem zapytałem: „I co Pan mu odpowiedział?” Mychajło spojrzał uważnie w moje oczy i z bólem wyrzekł: „Powiedziałem mu: po co to zrobiłeś? Nie miałeś nic, tylko swoje uczciwe imię. A teraz chcesz je odzyskać i sam widzisz, że to niemożliwe”. Pamiętam, że te słowa głęboko zapadły mi w duszę. Nigdy więcej nie wracaliśmy do tej rozmowy, ale to swoiste duchowe szczepienie zachowałem na całe swoje życie.Życiowa droga tego człowieka rzeczywiście zasługuje nie tylko na znacznie większe uznanie i szacunek, ale i na wykorzystanie jego spuścizny i doświadczenia, na coś ważniejszego. Ale to zrozumienie z jakiegoś powodu zawsze przychodzi z opóźnieniem.P.S. Trzej Mychajłowie odegrali szczególnie ważną rolę w moim życiu. Pierwszy — mój krewny, starszy brat mojego ojca Mychajło Ternopilśkyj. Był członkiem kółka patriotycznej młodzieży, którym kierował nauczyciel patriarchy Josyfa Slipyja, o którym wspomina w swoich wspomnieniach, Iwan Słobodianyk. Rankiem 28 czerwca 1941 roku mojego stryja Mychajłę, nauczyciela Iwana oraz jeszcze kilkuset niewinnych męczenników rozstrzelano po długich torturach w tarnopolskim więzieniu. O nim nikt z bliskich nigdy mi nie opowiadał. Jednak jeszcze jako dziecko, mniej więcej w wieku pięciu lat, przypadkowo podsłuchałem opowieść mojej babci Antoniny o tym, jak jej mąż, a mój dziadek Juljan chodził pieszo do Tarnopola, aby rozpoznać swojego zamęczonego przez enkawudzistów syna. Na całe życie zapadły mi w dziecięcą duszę wtedy jeszcze niezrozumiałe słowa: „Wrócił Julko z Tarnopola, stanął przed obrazami i płacze. Ja do niego nie podchodziłam z godzinę, nie mogłam, a potem podeszłam, objęłam lekko za ramiona i zapytałam: no co, Julku, znalazłeś naszego? A on odwrócił się do mnie i powiedział — oni wszyscy teraz są nasi... I znowu płakał i opowiadał mi, jacy oni wszyscy są pomordowani, z przebitymi gwoździami głowami, z powyrywanymi uszami”.Nigdy nie pytałem moich bliskich o niego i nikomu nigdy nie mówiłem o tym, że znam tę straszną prawdę. Pewnie na podświadomym poziomie rozumiałem, dlaczego nie chcą mi opowiadać. Stało się to moją świętą tajemnicą na całe życie. W tym roku, kiedy od narodzin Mychajła Horynia mija 90 lat, od dnia narodzin mojego stryja Mychajła Ternopilśkiego mija 100 lat.A trzeci — to Mychajło Soroka. O nim opowiadał mi Mychajło Horyń i stał się on moim wzorem do naśladowania oraz naszym z Mychajłem duchowym przewodnikiem.Lwów, 3 kwietnia 1990 r. Wystąpienie Mychajła Horynia na wiecu przed podniesieniem niebiesko-żółtej flagi nad Lwowskim Ratuszem.Za nim — przewodniczący komitetu wykonawczego miasta Lwowa Bohdan KotykSekretarze wykonawczy UGS Mychajło Horyń (po lewej) oraz Wiaczesław Czornowił (po prawej) u przewodniczącego Komitetu Wykonawczego UGS Lewka Łukjanenki (w centrum) we wsi Chrypiwka na Czernihowszczyźnie. Lato 1989 r.Mychajło Horyń z córką Oksaną i bratem Bohdanem podczas obchodów 75-lecia Mychajła Horynia. Kijów, górna sala aktowa kijowskiego Domu Nauczyciela (byłej Centralnej Rady)Bohdan Ternopilśkyj — znany działacz społeczny, jeden z założycieli i kierowników Ludowego Ruchu Ukrainy w latach 1989-91, zastępca Mychajła Horynia jako kierownika sekretariatu LRU, a od 1990 roku jako przewodniczącego Rady Politycznej LRU i Kongresu Sił Narodowo-Demokratycznych — struktur społecznych, które jednoczyły wszystkie ówczesne siły patriotyczne w walce o niepodległość Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jestem pewien, że i dzisiaj, z niebiańskich wyżyn, woła on do Ukraińców: „Nie pozwólcie im (tym razem „jakaja raznica”, — M. Ł.) zniszczyć Ukrainy”. Miał moralne prawo czynić takie testamenty i apele. Choć nie zajmował żadnych wysokich stanowisk państwowych, to jednak swoją walką o prawo Ukrainy do bycia samodzielnym państwem, swoją pracą dla państwa zasłużenie zajął miejsce w panteonie autorytetów moralnych narodu. I miał on o wiele większe moralne prawo, niż powiedzmy, Leonid Krawczuk, czynić testamenty adresowane do narodu. Ten, związawszy się z Medwedczukiem i jego blokiem „Nie tak!”, w istocie przekreślił niemało z tego, co przez dwa i pół roku sam robił jako prezydent Ukrainy. Mychajło Horyń jako lider bardzo autorytatywnej na początku lat 90. partii politycznej, na drugich

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Testament Mychajła Horynia: „Nie pozwólcie im zniszczyć Ukrainy”», s. 1

Testament Mychajła Horynia: „Nie pozwólcie im zniszczyć Ukrainy”

Dokończenie. Początek na str. 1. Okazuje się, że mogłem nie spotkać Bohdana Horynia, nie poznać go oraz jego braci, ponieważ przed wystawą, na której skrzyżowały się nasze drogi, spotykałem się z pewną rodziną. Gospodyni, która była studentką w Warszawie, kiedy w czerwcu 1934 roku został tam zabity minister spraw wewnętrznych Polski Bronisław Pieracki, przekonywała mnie, że wystawy artystyczne były i jeszcze będą, a o warszawskiej atmosferze tamtych czasów, o której jest gotowa opowiedzieć, nigdzie nie przeczytam. Jednak jakaś siła mnie popychała — musisz iść na wystawę. I to jeszcze jeden dowód na to, że w naszym życiu wszystko dzieje się zgodnie z wolą Losu. W tym także obecność w ukraińskiej historii takich postaci jak Mychajło Horyń. Choć znałem go korespondencyjnie, to nasze drogi skrzyżowały się dopiero w niedzielę, 13 września 1987 roku. Na początku lipca tego roku został zwolniony z obozu koncentracyjnego, jednak ja byłem wtedy w Warszawie. Do Lwowa mogłem przyjechać dopiero 12 września. Ponieważ na lwowski adres Mychajła Horynia redakcja „Naszoho słowa” wysyłała gazetę, zdążył on zapoznać się z moimi publikacjami. Po przyjeździe z Warszawy wraz z żoną pojechaliśmy następnego dnia do jej rodziców w Kniesiele. Tego dnia u swoich krewnych w Kniesiele przebywał Mychajło Horyń. Ktoś mu powiedział, że przyjechałem do rodziców żony, więc ich odwiedził. Tym bardziej, że czuł wobec nich wielką wdzięczność, bo właśnie w tym domu Mychajła i Bohdana Horyniów przyjęto jak synów, kiedy w 1945 roku uciekli podczas deportacji na Sybir. Mnie Mychajło Horyń podziękował za publikacje. Choć w nich, moim zdaniem, nie było nic szczególnego. Wtedy w kontrolowanej przez Warszawę, a także Kijów i Moskwę (!) gazecie nie tylko zabronione było pisanie wprost o prawie Ukrainy do państwowej niepodległości. Zabronione było nawet wspominanie o ukraińskiej państwowości w latach 1917–22. „Ale u was ciągle brzmi wezwanie do zachowania ukraińskiej tożsamości, a bez uświadomienia sobie bycia narodem niemożliwe jest zbudowanie państwa” — powiedział mi Mychajło Horyń podczas pierwszego, historycznego spotkania z nim. A dalej zaczął opowiadać o wznowieniu działalności Ukraińskiej Grupy Helsińskiej (miałem wtedy mgliste pojęcie, co to jest), o wznowieniu wydawania „Ukraińskiego wisnyka” (żadnego z wydań, rzecz jasna, w tamtym czasie nie czytałem). Pan Mychajło mówił, że wydarzenia, które mają miejsce w republikach bałtyckich, w Moskwie z czasem dotrą do Ukrainy. Już za kilka lat zobaczymy wielkie masy ludzi na ulicach. Pod ich naciskiem imperium upadnie — i na jego miejscu powstaną samodzielne państwa, włącznie z Ukrainą. To historyczna nieuchronność. „Lecz musimy być świadomi, że na naszej drodze budowy samodzielnego państwa może pojawić się niemało problemów — powiedział podczas naszego pierwszego spotkania M. Horyń. — Z jednej strony odbudowie Ukrainy jako państwa będzie zaciekle przeciwdziałać rosyjski imperializm, a z drugiej — system sowiecki tak zdemoralizował społeczeństwo, że ukraiński naród może stanąć przed problemem braku kadr zdolnych budować własne, ukraińskie w istocie, a nie tylko z nazwy, państwo. I jeśli okażemy się niezdolni stworzyć własny potężny zasób informacyjny, to może stać się tak, że do władzy dojdą cynicy-awanturnicy, dla których Ukraina nie jest wartością, a terytorium zarabiania pieniędzy. Mogą oni poważnie wpłynąć na dewaluację postrzegania państwowości przez część społeczeństwa. Dlatego nie traćmy czasu, a do roboty, kozaku!”. Choć podobne rozważania o naszej perspektywie słyszałem już, gdy żegnałem się z promotorem mojej pracy dyplomowej Mychajłem Łuczką, to słowa wypowiedziane przez Mychajła Horynia głęboko mną wstrząsnęły. Wierzyłem w jego intuicję i doświadczenie polityczne. Ponadto po tej pierwszej rozmowie z Mychajłem Horyniem zrozumiałem, jak bardzo wiele trzeba wiedzieć, aby odpowiedzialnie zajmować się działalnością polityczną. Tutaj żadne improwizacje nie są dopuszczalne. A dokładniej, wszelkie improwizacje to zbrodnia wobec narodu. Po tej rozmowie i przeczytaniu „Ukraińskiego wisnyka” zobaczyłem, jak wiele muszę się jeszcze uczyć, aby fachowo pisać o polityce. Mychajło Horyń swoje doświadczenie polityczne zaczął zdobywać w rodzinnym domu, ponieważ ojciec był przewodniczącym „Proświty” w rodzinnym Kniesiele i kierownikiem komórki OUN. Nawet praca proświatowa w warunkach tak zwanej „ukraińskiej autonomii” w składzie państwa polskiego (w takim statusie Galicja i Wołyń przez Radę Ambasadorów Ententy 15 marca 1923 r. na 20 lat zostały przekazane pod zarząd Polski) wymagała politycznego talentu i doświadczenia. O tym, jak bezkompromisowa pod względem patriotycznym była rodzina Horyniów, świadczy jeden przypadek, który wydarzył się na moich oczach. Pod wpływem okoliczności ekonomicznych i nacisku Zachodu ówczesny sekretarz generalny KPZR Michaił Gorbaczow zmuszony był zwolnić więźniów politycznych z ostatnich „pokosów” Breżniewa. Jednak Gorbaczow, być może, chciał stworzyć przed światem pozory, że wszyscy więźniowie polityczni zostali skazani na podstawie prawa, a on, nowy „dobry car”, okazuje im „carską” łaskę. Albo, co bardziej prawdopodobne, kagebiści chcieli zabezpieczyć się przed przyszłymi procesami za przekroczenie przez nich władzy, dlatego zaczęli wymagać od rodziców i braci Mychajła Horynia, aby ktoś z nich napisał wniosek-prośbę o ułaskawienie Mychajła. Jednak kiedy zrozumieli, że nie wyłudzą takiego wniosku, spróbowali zagrać na uczuciach macierzyńskich Stefanii Horyń, matki Mychajła: „Czy pani rozumie, że pani syn może umrzeć w obozie, jeśli go nie zwolnią? — szantażował kagebista. Odpowiedź matki Mychajła była godną podziwu odpowiedzią wielkiej patriotki. Powiedziała kagebistom, że w ich domu nigdy nie handlowano i pod żadnym pozorem nie będą handlować prawdą i honorem. Krewni Mychajła Horynia opowiadali, jak po pierwszym uwięzieniu w 1965 roku (a jeszcze przed sądem w kwietniu 1966 r.) reżim próbował skusić Mychajła Horynia sławą, która może na niego czekać, jeśli publicznie wyrzeknie się swoich „błędnych przekonań”. Początkowo go zastraszano, a później kusili karierą i władzą. Za zgodę na zostanie sługą imperium obiecywano mu wysokie, nawet ministerialne stanowiska. Jednak daremne były wszystkie pokusy strażników imperium. Mychajło Horyń niezłomnie stał na stanowisku: „Ukrainą się nie handluje!”. To credo całego jego życia — od młodości do ostatniego tchnienia. On stale — i w czasie pracy w Ukraińskiej Grupie Helsińskiej, gdzie był jednym z jej sekretarzy wykonawczych, i kiedy kierował Sekretariatem Ludowego Ruchu Ukrainy, i w warunkach aktywnej działalności politycznej, a później, kiedy od 2000 do 2006 roku kierował Ukraińską Światową Radą Koordynacyjną, stawiał pytanie: „Nie pytajcie, co Ukraina może zrobić dla was — pytajcie, co wy możecie zrobić dla Ukrainy”. Te słowa — to dostosowany do ukraińskich realiów cytat z historycznego przemówienia inauguracyjnego (20 stycznia 1961 r.) 35. Prezydenta USA Johna Kennedy’ego. Bywały w służbie Ukrainie Mychajło Horyń miał momenty, kiedy po ludzku opadały mu ręce. Widział, jak homosovieticus krzyczy, że chce żyć tak, jak żyją w Ameryce, jednak nie chce pracować tak, jak pracują w Ameryce. Bardzo duża warstwa społeczeństwa, poddając się wpływom demagogii, odrzuciwszy patriotyzm jako jednoczący czynnik państwowotwórczy, wierzy, że prostymi rozwiązaniami można rozwiązać skomplikowane problemy. Wtedy to Mychajło Horyń zadawał przesiąknięte rozpaczą pytanie: „Dokąd my, jako naród, zmierzamy? Gdzież nasi sławni kozacy?”. Kiedy siły fizyczne opuszczały już ciało Mychajła Horynia i nie mógł publicznie wyrzucać różnym płaczkom: „A co ty, kozaku, zrobiłeś dla Ukrainy?”, jego miłość do Ukrainy, jego uwaga na to, co dzieje się w politycznych szczytach, ani na chwilę nie gasła. Już słabym głosem usilnie prosił tych, którzy w ostatnich dniach ziemskiej drogi go odwiedzali: „Nie dajcie im zniszczyć Ukrainy. To mój wam testament!”. Na wyborach prezydenckich w 1994 roku wspierał Leonida Krawczuka. Jednak po jego dryfie w stronę miedwedczukowsko-surkowskiego „Nie tak!” z goryczą powiedział: „Tego człowieka jakby podmienili. Nie rozumiem, co się z nim stało”… Epizod z poparciem w 1994 roku Krawczuka nie zachwiał postrzeganiem przez część społeczeństwa Mychajła Horynia jako wielkiego Ukraińca, jako człowieka wysokiej moralności. Dla mnie nieoczekiwanym momentem stała się rozmowa ze znajomą kijowską lekarką jesienią 2012 roku (był to czas Janukowycza). Ona (rosjęzyczna) powiedziała, że tak długo my, jako państwo, będziemy tłuc się w bagnie bezperspektywiczności, póki nie doprowadzimy do władzy ludzi pokroju Mychajła Horynia z wielkim patriotycznym ładunkiem oraz z wysoką moralnością. Jednak siły rosyjskiego rewanżu zrobiły wszystko możliwe, aby do tego nie doszło. Minął zaledwie nieco ponad rok od przegranych przez Leonida Krawczuka wyborów prezydenckich, gdy „radykalne doły” w październiku 1995 roku na V zjeździe URP, pod pretekstem niedostatecznej radykalizacji, zmusiły Mychajła Horynia do podania się do dymisji z funkcji przewodniczącego legendarnej URP. Obecni na tym zjeździe analitycy z administracji prezydenta (Kuczmy) w prywatnej rozmowie powiedzieli, że to tylko początek usuwania ukraińskich sił politycznych i społecznych z ukraińskiej sceny politycznej. Dalej na celowniku będzie Ludowy Ruch Ukrainy, „Proświta”. Zbyt potężne siły zostały zaangażowane, aby Ukraina nie stała się państwem z ukraińską świadomością. Życie pokazało, że straszna prognoza z 1995 roku okazała się prawdziwa. Mychajło Horyń dość boleśnie przeżył moment, kiedy zmuszono go do opuszczenia sterów URP. I tutaj nie chodzi o jakieś osobiste ambicje. Mówił, że władza jako cel sam w sobie nigdy go nie interesowała. I jest gotów pomagać każdemu prezydentowi, który będzie budował Ukrainę ukraińską. Przyczyną jego bólu było to, że pod ukraińskimi flagami coraz częściej pojawiają się cynicy, dla których państwo wcale nie jest najwyższą wartością. I ten proces z każdym rokiem się pogłębia. Zrozumienie tego to daleko nie jedyny cios, jaki spadł na los Mychajła Horynia. W młodości tylko hartowały one jego zapał do walki o prawa narodu ukraińskiego. A z biegiem czasu podważały jego zdrowie. Jego zapał kształtowała nie tylko „Proświta”, ale i szkoła, która do 1939 roku w Galicji była faktycznie polska (choć formalnie dwujęzyczna, którą jeszcze od czasów austriackich nazywano utrakwistyczną). Wspominając młode lata, dysydent i polityk-państwowiec bardzo często wracał do epizodu ze szkoły w rodzinnym wsi Kniseł na Lwowszczyźnie, kiedy nauczyciel-Polak próbował zmusić syna miejscowego kierownika „Proświty” i działacza OUN do śpiewania „Jeszcze Polska nie zginęła” (słowa polskiego hymnu państwowego — jak i obecnego, tak i do 1939 roku). Chłopak odpowiedział: jako Ukrainiec on tego robić nie będzie. Ponieważ w tamtych czasach kary cielesne były zalegalizowane i wspierane nie tylko państwowo, ale i przez kościół, nauczyciel postanowił złamać młodzieńca, bijąc kijem po dłoniach. Każde uderzenie rozlewało się bólem po całym ciele. I jednocześnie napełniało duszę zapałem oraz niezłomnością. Nie dziwi, że po takim hartowaniu student Uniwersytetu Lwowskiego Mychajło Horyń, mimo niebezpieczeństwa, brał aktywny udział w rozpowszechnianiu materiałów informacyjnych o walce UPA. Potem przyszedł czas na samizdat (głównie utwory współczesnych ukraińskich poetów, „zarżniętych” przez cenzurę). A potem były obozy koncentracyjne i pełna poświęcenia praca państwowotwórcza. Niestety, w jednym artykule bardzo trudno pokazać wszystkie oblicza tytanicznej pracy tak unikalnego człowieka jak Mychajło Horyń. Dlatego poza uwagą pozostały tak ważne, zainicjowane przez M. Horynia projekty, jak stworzenie programu konsolidacji narodu ukraińskiego. Jego życie i praca to wielki rozdział podręcznika dla polityków-państwowców. Ale obecnie musimy wypełnić testament Mychajła Horynia — „Nie dać im zniszczyć Ukrainy”. To nasze najpilniejsze zadanie. Myrosław ŁEWYCKYJ. Przewodniczący URP Mychajło Horyń, pierwsza połowa lat 90. XX w.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Słowo o towarzyszu – ługańskim proświtianinie. Świetlanej pamięci ługańczyka Hryhorija Połowynka

Ze świtem, 6 maja, w 74. roku ziemskiego bytu ciężka choroba przerwała twórczy lot człowieka przykutego do łoża w rodzinnym gnieździe Wesiła Hora nad Dinćem (na czasowo uciśnionej przez moskiewskiego okupanta Słowiano-serbszczyźnie) i odesłała do żurawiego wyraju gorącego patrioty Ukrainy i śpiewaka jej wschodniego kraju Hryhorija Hryhorijowicza Połowynka. Odeszła w zaświaty dusza wybitnej osobowości o wszechstronnych talentach: znanego ługańskiego proświtianina, utalentowanego pisarza, dziennikarza, publicysty, tłumacza, historyka-krajoznawcy, artysty, działacza społecznego, których licznych pouczających cnót tak bardzo brakuje w społeczeństwie w nasze trudne i tragiczne czasy. G. Połowynko urodził się w epoce powojennej grozy – w kolejnym zbrodniczym Hołodomorze na Ukrainie – 7 listopada 1946 r. w osiedlu Sachnowszczyna na Słobożanszczyźnie. Niebezpieczna spuścizna minionej wojny odcisnęła czarny ślad na losie Hryćka na całe życie, gdy jako ośmioletnie dziecko wysadził się na niemieckiej minie. Mając talent do rysowania, nauczył się pracować lewą ręką zamiast okaleczonej prawej. Prawdę mówiąc, to jednak nie pomogło mu wstąpić do Charkowskiej Szkoły Artystycznej i zostać zawodowym artystą. Dalszy los określiły pomyślnie zdane egzaminy do uczelni pedagogicznej w Ługańsku. Tak w 1965 r. został studentem wydziału historyczno-filologicznego Ługańskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego im. T. H. Szewczenki. Aktywny udział Hryhorija w narodowym kulturalno-oświatowym ruchu i w życiu społecznym ługańskiej młodzieży studenckiej, jego konsekwentna, świadomie narodowa postawa nie przeszły bez uwagi czujnego oka czekistów. A pogromy ruchu twórczej inteligencji na Ukrainie w latach 60. ubiegłego wieku nie ominęły także Ługańszczyzny. Prześladowanego z przyczyn politycznych, uznanego za niepewnego G. Połowynka dwukrotnie „z hałasem, z trzaskiem wyrzucano” z uczelni za „nacjonalizm”. Dyplomowanym specjalistą udało mu się zostać dopiero w 1972 r., co z kolei pozwoliło mu uczyć historii, geografii, podstaw nauk społecznych, rysunku i malarstwa w szkołach Charkowszczyzny i Ługańszczyzny. Przez pewien czas udało mu się nawet piastować stanowiska zastępcy dyrektora ds. nauczania i wychowania w PTU nr 50 w mieście Szczastia pod Ługańskiem, gdzie wzniesiono wówczas najpotężniejszą w Europie elektrownię cieplną, a także głównego artysty-projektanta Charkowskiego Instytutu Badawczego Dniprokoks. Lecz mimo to nie porzucił innej twórczej pasji, którą zajmował się od lat szkolnych. Chodzi o poezję. W 1966 r. w ługańskiej gazecie obwodowej „Sztandar Zwycięstwa” oraz w czasopismach „Żowtień”, „Dniepr”, „Sztandar” i innych ukazały się wiersze, które świadczyły o pojawieniu się na literackim firmamencie nowego, obdarzonego niezwykłym spojrzeniem na rzeczywistość, utalentowanego poety. Następnie spod pióra Połowynka jeden po drugim ukazało się dwanaście tomików poetyckich, w których wystąpił jako drżący liryk, mądry wizjoner, ironiczno-sarkastyczny krytyk życiowego credo ukraińskiego społeczeństwa. Jego poetycką dojrzałość w życiu literackim Ukrainy potwierdziło członkostwo w NSPU od marca 1984 r. Nieprzypadkowo poeta szestdesiatnik Iwan Nyzowyj, oceniając poetycką sztukę swojego współtowarzysza pióra, oświadczył: „We współczesnej ukraińskiej poezji nie ma mu równego”. Przyjaciele i koledzy zarazem zauważyli zbieżność poezji G. Połowynka z poezją cyklu kozackiego T. Szewczenki. Twórczość Hryhorija przenika głęboka miłość do chwalebnej przeszłości narodu ukraińskiego, zwłaszcza do historii kozactwa zaporoskiego. Mając głęboką fachową wiedzę historyczną, obiektywnie, nie unikając ciemnych stron, opiewał epokę kozacką Ukrainy w badaniach historyczno-publicystycznych: „Dzikie Pole – pole kozackie”, „Donbas – ziemia zaporożców”, „Serbska gałąź ługańskiego drzewa”, „Od Kalmiusa – do Ługani”, „Książę Igor w historii i w „Słowie o pułku Igora”, w powieści „Bachmuccy atamanie”, w wierszach i opowiadaniach dla dzieci, a bezsprzecznie także w szeregu tomików poetyckich – „Podkowy obcych koni”, „Połowiecki pelin”, „Szlak na Czyhyryn”, „Marsz kozacki” i innych. Cyklowi kozackiemu poświęcone są także jego sztuki „Kindrat Bulawin” i „Monsieur Nebaba, czyli Zaporożec w Paryżu”. Na podstawie motywów tej ostatniej, napisanej w 2009 r., opartej na historycznym fakcie służby w 1646 r. przy francuskim dworze królewskim kozackiego setnika Martyna Nebaby, z powodzeniem wystawiano przedstawienia na scenie Zaporoskiego Teatru im. W. Mahary. Zwrócenie się ku dramaturgii – to bynajmniej nie drobnostka w twórczości G. Połowynka. W swoim czasie w oświacie pracował razem ze swoją żoną H. Czajką. Tworząc szkolne teatry, zachęcali dramatyczną sztuką młodzież szkolną i młodzieżową do życia literacko-teatralnego, propagowali prawdziwą, a nie spreparowaną i upolityczniona historię. Przy tym angażowali do udziału w spektaklach nie tylko swoich kolegów, lecz także rodziny uczniów; własnym przykładem ilustrowali i propagowali doświadczenie szkolnego wychowania, co zyskało szeroki rozgłos wśród pedagogów Ukrainy. Nie dziwne więc, że było czemu się dziwić i czego się uczyć od nich, skoro wystawiali pełnometrażowe przedstawienia – „Jarmark sorocyński” M. Gogola, „Za dwoma zającami” M. Staryckiego, „Mina Mazajło” M. Kuliša i inne. Szczególny sukces i sławę zyskał G. Połowynko w mieście Kremińna na Ługańszczyźnie, gdzie stworzył teatr ludowy, był jego reżyserem-inscenizatorem i grafikiem-dekoratorem. Jego pióru należy także cykl sztuk dla Ługańskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego, które przełamały narzucone stereotypy, charakterystyczne nie tylko dla Donbasu, ale dla całej Ukrainy. Wśród nich – „Spartakus”, „Wij” (wg M. Gogola), „Wesoły jarmark” (wg H. Kwiatki-Osnownianenki), „A nie zapomnieć by nie zaszkodziło…”, „Nowi faraonowie”, „Świstunowska republika”, „Uśmiechnij się do mnie, losie…” (ludowy dramat-esej z życia T. Szewczenki), poświęcony 200. rocznicy urodzin Wielkiego Kobzarza. Niektóre z nich do dziś nie schodzą ze sceny w okupowanym Ługańsku. Chodzi o „Świstunowską republikę” (2012 r.). Sam Hryhorij Hryhorijowicz, oceniając własne dzieło, wspominał: „Nie spodziewałem się, że absurdalność wymyślonej Świstunowskiej republiki będzie miała wiele wspólnych cech z współczesnymi, niestety rzeczywistymi „republikami” na Donbasie”. Nie ominął G. Połowynko także kolejnej aktualnej karty w najnowszej historii Ukrainy. W warunkach niszczenia ukraińskiego przemysłu węglowego pod hasłem restrukturyzacji, a w rzeczywistości – pogrzebowo-rabunkowej orgii klanów oligarchicznych, rezonansowe w Donbasie były sztuki z jego pióra, poświęcone temu palącemu tematowi. Na przykładach wzlotu i tragicznie sponiewieranego losu A. Stachanowa i jego naśladowców obnażył kult tych „bohaterów ludowych” i ich „górniczy nowatorstwo”. W rzeczywistości była to bezprecedensowa mistyfikacja, niewolnicza praca w kopalniach, tragedia zmarnowanego życia, która nie miała nic wspólnego z światowym postępem technicznym. Jako dziennikarz Hr. Połowynko przebywał w wyjazdach twórczych na budowie BAM (1976 r.), w strefie likwidacji awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej (1986 r.). Na ich podstawie w szeregu reportaży udokumentował mężną pracę, wyczyn, tragedię i przejrzenie swoich rówieśników oraz podłość państwowo-politycznego kierownictwa ZSRR na drodze do wytyczonych i wymarzonych komunistycznych wyżyn. Od pierwszych dni odrodzenia „Proświty” na Ukrainie aż do ostatniego tchnienia był jej czynnym działaczem. W latach 1993–1995 kierował Siewierodonieckim Miejskim Towarzystwem „Proświta”, redagował miejską gazetę proświtiańską „Siwerski Kraj”, napisał i wydał dwa tomiki poetyckie, założył miejski teatr szkolny „Klasa”, wspólnie z niezapomnianym J. Kurłatem zapoczątkował miejski, a potem także obwodowy dziecięcy konkurs poetycki. Obecnie jest to szeroko znany Ogólnoukraiński Konkurs Poezji Dziecięcej „Dźwierzelce” im. Josypa Kurłata, który ma stałe miejsce w Siewierodonecku. Swoją proświtiańską działalność Hr. Połowynko kontynuował w Ługańskim Miejskim Zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Brał czynny udział w pracy Kamianobrodzkiego Rejonowego Zjednoczenia Proświtian Ługańska oraz w przedsięwzięciach Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie”. Zainicjował organizację festiwalu poetyckiego „Słobożanski Ług”. Przed jego otwarciem przygotował serię antologii poetów Ługańszczyzny: „100 ługańskich poetów”, „Tak nikt nie kochał”, „Antologia przekładu” i inne. Równocześnie kierował studium literackim „Młody Ług” przy redakcji miejskiej gazety „Żyzń Łuhanska”. Jego twórczość nie wyczerpuje się tylko tematyką kozacką. Wielokrotnie zwracając się ku epoce antycznej, kulturze hellenistycznej i scytyjskiej, przeplatał je z historią rodzinnego kraju, utwierdzał najwyższe duchowo-patriotyczne wyznaczniki ukraińskości „do ostatka, do zguby, bronić Ukrainy”. Bo „Najdroższa ojcowska ziemia. Przez krew pożogi i ruiny Popiołem wieków w serce bije. Oto ona – Soborna Ukraina Znów Niepodległa powstaje”. Własną patriotyczną postawę podtrzymywał i utwierdzał przekładami znanych poetyckich geniuszy z języka hiszpańskiego, bułgarskiego, polskiego, słowackiego, białoruskiego, rosyjskiego i innych języków. Ponadto własne wiersze i tomiki ilustrował sam, właściwym „swoim malowanym słowem”. Mało komu wiadomo, że jego pióru, ołówkowi i pędzlowi należą setki obrazów i rysunków. Wiele z nich znalazło się w zbiorach prywatnych nie tylko na Ukrainie, lecz także w krajach Europy, Ameryki Łacińskiej, Azji. Zorganizowana w 2015 r. w pomieszczeniu eparchialnego zarządu UKP Patriarchatu Kijowskiego w okupowanym Ługańsku głośna wystawa jego obrazów, poświęcona historii ojczystego kraju i Wielkiej Ukrainy, pod tytułem „Ще золотіти нашій булаві”, była tak wstrząsająca, że rosjanie nie odważyli się jej zniszczyć. Zasługuje na uwagę udział Hr. Połowynki w działalności Cerkwi Ukraińskiej oraz wielu innych organizacji społecznych. W 2013 roku został wyświęcony na diakona UKP Patriarchatu Kijowskiego. Aktywnie występował przeciwko przewadze, mrakobiesiu i obskurantyzmowi Patriarchatu Moskiewskiego na Ukrainie. Dlatego też przy pomieszczeniu Soboru Świętej Trójcy w okupowanym Ługańsku utworzył „Muzeum Chwały Kozackiej”, które działa do dziś. Bo przekonał zajezdnych okupantów, że walka z prawdziwą historią Ukrainy jest bezperspektywiczna. Jako generał-osawuł ukraińskiego kozactwa wchodził w skład ługańskiej setni hetmańskiej. Wielokrotnie przekraczał linię rozgraniczenia i brał udział w różnorodnych państwowych i społecznych przedsięwzięciach, które odbywały się w Kijowie, Charkowie, Chmielnickim, Siewierodonecku. Nic dziwnego, że ostatni duży zbiór swoich wybranych wierszy również nazwał „Ще золотіти нашій булаві”. Jego omówienie odbyło się w Charkowie, Siewierodonecku, okupowanym Ługańsku na przełomie 2019–2020 r. z jego aktywnym udziałem. Za wielką pracę na niwie krajowego oświecenia Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” odznaczyło H. Połowynkę swoim najwyższym wyróżnieniem – medalem „Budowniczy Ukrainy”. Ordery i medale przyznały mu Ługańska Obwodowa Wojskowo-Cywilna Administracja, UKP Patriarchatu Kijowskiego, Ukraińskie Kozactwo. Ziemia piórem. Tobie, nasz drogi Hryciu, wieczna pamięć i szacunek przyszłych wdzięcznych pokoleń! Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiej OO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Wierny syn śniadej Tawrii Bratan Mykoła Iwanowycz (01.01.1935 – 13.03.2010)

Ołeh OŁEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Miło mi wspominać Mykołę Bratana jako człowieka o głęboko narodowych przekonaniach. Swoim codziennym życiem dowodził, że najważniejszą rzeczą dla człowieka jest pozostanie ludzkim, życzliwym pracownikiem i jednocześnie nieprzejednanym bojownikiem o utwierdzenie języka ukraińskiego na terenach wielostronnie doświadczonego kraju mieszkańców stepów. Miło wspominać mistrza pięknego pisarstwa, który słynął na Chersońszczyźnie z encyklopedycznej wiedzy w dziedzinie literatury, do ostatniego tchu studiował i własnymi autorskimi neologizmami wzbogacał ukraiński język literacki; miło wspominać dramaturga i zapalonego teatralnika, prawdziwego nauczyciela twórczej młodzieży Tawrii, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, współzałożyciela odrodzonej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, poetę-pieśniarza Mykołę Iwanowycza Bratana. Na Chersońszczyźnie to imię jest znane i szanowane. We wsi Semeniwka w rejonie kachowskim obwodu chersońskiego, z inicjatywy rodziny Mykoły Iwanowycza oraz zespołu pedagogicznego, Szkoła Ogólnokształcąca w Semeniwce od 2011 roku nosi imię swojego absolwenta Mykoły Bratana. Biblioteka Zjednoczona Rejonu Kachowskiego od 2012 roku wyróżnia się spośród innych bibliotek rejonowych zaszczytnym imieniem Mykoły Iwanowycza Bratana. Tablice pamiątkowe, poświęcone pamięci wybitnego proświcianina i oryginalnego poety, zostały zainstalowane na budynkach Biblioteki Zjednoczonej Rejonu Kachowskiego w mieście Kachowka oraz zarządu kultury Chersońskiej Obwodowej Administracji Państwowej w mieście Chersoń. Od 2014 roku, z inicjatywy syna Mykoły Iwanowycza, poety Wiktora Bratana oraz Chersońskiej Miejskiej Biblioteki Centralnej im. Łesi Ukrainki, twórcza młodzież miasta Chersonia może wykazać się na corocznym miejskim konkursie młodych literatów im. Mykoły Bratana. Również z inicjatywy syna Wiktora i żony Raisy w obwodowej naukowej bibliotece uniwersalnej im. Olesia Honczara każdego roku w grudniu i marcu odbywają się wieczory pamięci znanego działacza społecznego i politycznego, autora ponad stu wydań poetyckich i ponad dwudziestu poematów dramatycznych, autora setek ukraińskich pieśni, pięciu powieści i dziesiątek szkiców literaturoznawczych, honorowego przewodniczącego Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureata państwowej nagrody literackiej im. Andrija Malyszki, wiernego syna śniadej Tawrii, pisarza i myśliciela Mykoły Iwanowycza Bratana. Jemu poświęcone są badania literaturoznawcze Ołeha Ołeksiuka, Taisiji Szczerby, Iwana Nemczenki i innych. Z inicjatywy Chersońskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy w 2010 roku, jako piąty tom z serii wydawniczej „Literackie skarby Chersońszczyzny”, ukazał się pośmiertny zbiór wybranych utworów poetyckich Mykoły Bratana pod wspólnym tytułem „W drodze do nas”. Mykoła Iwanowycz był niedoścignionym autorem improwizacji, dlatego wdzięczni pisarze zebrali w jeden zbiór jego autografy wierszowane w książkach podarowanych przez mistrza pięknego pisarstwa i wydali w 2012 roku jako osobne wydanie pod wspólnym tytułem „Autograf”. Mykoła Iwanowycz Bratan urodził się 1 stycznia 1935 roku we wsi Semeniwka w rejonie kachowskim na Chersońszczyźnie w rodzinie rolników. Po ukończeniu siedmioletniej szkoły w Semeniwce zdobywał wykształcenie pedagoga klas młodszych w Berysławskiej Szkole Pedagogicznej (lata 1951-1954) oraz filologa ukraińskiego na Odeskim Uniwersytecie Państwowym im. I. Miecznikowa (lata 1959-1964). Pracował w gazetach rejonowych, w telewizji obwodowej. Jako pisarz zadebiutował w 1961 roku zbiorem wierszy „Śniada Tawria”. W prozie Mykoła Bratan podarował światu literackiemu powieść „Doczekaliśmy się wesela” (1976 r.) oraz powieści: „Bereżyna” (1981 r.), „Przepiórcza noc” (1988 r.), „Tango nad limanem” (2002 r.), „Ciąg dalszy nastąpi” (2006 r.) oraz „Głodna krew” (2008 r.). Pisarz Mychajło Szewczenko twierdził: „Talent i wielki dorobek pisarski, synowska miłość, głębokie wykształcenie, znajomość historii, kultury swojego kraju, a także stała uczciwość w bronieniu ideałów ludowych — dzięki temu stał się pewnym symbolem swojego kraju. Powiedzmy tak: Połtawszczyzna to Wołodymyr Małyk, Czernihowszczyzna to Stanisław Repjach, Zakarpacie to Iwan Czendej i Petro Skunc, Zaporoże to Petro Rebro, a Chersoń — oczywiście, Mykoła Bratan”. Laureat państwowej nagrody literackiej im. Andrija Malyszki M.I. Bratan, według słów kolegi po piórze Leonida Kulisza, „uparcie, twardo i niezawodnie wszedł do literatury ukraińskiej. Pierwsze utwory wierszowane świadczyły, że ich autor to nieprzeciętny, wybitny poeta, szczerze zakochany w otaczającym życiu z jego radościami i smutkami, bólami i nadziejami... I w każdym utworze maksymalnie zarysowywała się niezbywalna miłość do ludzi stepu, wśród których urodził się, dorastał i twórczo dojrzał pisarz”. Mykoła Bratan jest autorem około stu zbiorów poetyckich, wśród których „Śniada Tawria” (1961), „Echa” (1964), „Tęczę — ludziom” (1966), „Pochód” (1968), „Święto na Perekopie” (1970), „Prawda chleba” (1973), „W drodze do Was” (1974), „W pierwszej osobie” (1977), „Ja – Sywasz” (1978), „Ludzie stepu” (1979), „Oziarnica” (1982), „Dobryna” oraz „Portret z drogi” (1984), „Niebo nad doliną” (1985), „Poezje” (1986), „Piąta grupa krwi” (1990), „Dożynki” (2005), „Szosa semeniwska” (2007) oraz „Od słońca do słońca” (2010). Mykoła Iwanowycz Bratan jest autorem kilku tysięcy improwizacji, z których jedna trzecia weszła do zbiorów „Improwizacje”, „Znowu improwizacje” (2002), „Gorzkie improwizacje” (2007) oraz „Improwizacje z uśmiechem” (2009). Jego utwory wymagają głębokiego badania, gdyż można w nich znaleźć nie tylko wkład w artystyczno-obrazowy system literatury ukraińskiej, ale także odkrycia w formie utworu. Niezwykle trafne i filologicznie poprawne autorskie neologizmy są osobistym wkładem do ojczystego języka ukraińskiego, który wszedł w życie poety Mykoły Bratana z mlekiem matki i znajdował schronienie w jego utworach nieustannie. On, zarówno w latach komunistycznego totalitaryzmu, jak i urzędniczego ignoranctwa w latach niepodległości Ukrainy, śmiało twierdził: Mykoła Bratan, Ołeh Ołeksiuk oraz Nadija Korotun Na festiwalu „Kupalśki zori” w Hołej Prystani, wśród rolników w kolektywach pracowniczych rejonów hołoprystańskiego, oleszkowskiego, biłozerskiego, skadowskiego, kałanczackiego i czaplińskiego, czy wśród studentów i wykładowców wyższych uczelni Chersońszczyzny, jego nieprzeciętne zdolności organizacyjne sprzyjały poszerzeniu liczby zwolenników ruchu proświtańskiego oraz wstąpieniu całej plejady młodych literatów i naukowców w szeregi organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Niemało obecnie cenionych pisarzy Ukrainy może stwierdzić, że to właśnie Mykoła Iwanowycz Bratan jest ich nauczycielem i mentorem na drodze do wielkiej literatury ukraińskiej. To właśnie Mykoła Bratan organizował i prowadził spotkania pedagogów, młodzieży studenckiej i uczniowskiej ze znanymi ukraińskimi poetami: Dmytrem Pawłyczkiem, Iwanem Draczem, Mykołą Somem, Wołodymyrem Zabasztanśkym, Dmytrem Biłousem, ze znanymi ukraińskimi pisarzami: Olesiem Honczarem, Kostiantynem Kudijewśkym, Jewhenem Dudarem, Wołodymyrem Jaworiwśkym i in. Niemało znanych na terenach południowej Ukrainy pieśni wyszło spod pióra mistrza słowa Mykoły Bratana we współpracy z kompozytorami: Wałerijem Druhalowym, Ołeksandrem Złotnykiem, Anatolijem Szejczenkiem, Wałentynem Płaksiejewem, Jewhenem Siwcowym, Anatolijem Skuratiwśkym, Wołodymyrem Telukiem, Ihorem Połewikowym, Ołeną Polak i in. Od 1971 roku do 2006 roku Mykoła Iwanowycz Bratan zajmował stanowisko przewodniczącego Chersońskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, a od 1992 roku do 2000 roku kierował zarządem Chersońskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W 2000 r. Mykoła Iwanowycz został wybrany honorowym przewodniczącym Chersońskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Do ostatniego tchu Mykoła Bratan pozostawał na pierwszej linii frontu w walce o utwierdzenie ojczystego języka rodzinnego na etnicznie ukraińskich ziemiach sławnej Tawrii. Jeszcze 11 marca 2010 roku razem z nim występowaliśmy przed studentami Chersońskiego Uniwersytetu Państwowego z prezentacją jubileuszowego zbioru Mykoły Bratana „Od słońca do słońca”, a 13 marca 2010 roku w 76. roku życia serce płomiennego proświtańczyka przestało bić... „Nie tylko dla tych, co piszą, Ona dana, jak łaska. Lecz i urzędnik najtępszy Język rodzinny musi znać”. Mykoła Iwanowycz Bratan zawsze uosabiał Tawrię dla pisarzy Ukrainy, Białorusi, Rosji, Dagestanu, Uzbekistanu. Przetłumaczył na język ukraiński antologie poezji autorów karaczajsko-czerkieskich, czeczeńskich i inguskich, wiersze z języka rosyjskiego i białoruskiego, zbiory poetów żydowskich, bułgarskich i węgierskich. Wydał książkę przekładów poetyckich „Gościna” (Chersoń: Proświta, 2003 r.). Jego dążenie do współpracy z teatrami Ukrainy podarowało światu literackiemu kilkadziesiąt poematów dramatycznych, wśród których osobną grupę wyróżniają te poświęcone życiu i twórczości Wielkiego Kobziarza: „Gniewny Bóg”, „Podstępny sen”, „Kłująca niwa” oraz „Zbite serce”. Także niebanalnymi i leksykalnie nasyconymi są historyczne poematy dramatyczne „Tęsknota” (1995), „Ostrnica płynie za horyzont” (1998), „Jedzie ojciec Machno” (2000), „Machno w Paryżu” (2005), „Brzeg Maklaya” (2009), „Konstelacja plejad” (2000) oraz „Szóste przykazanie” (2002). Mykoła Iwanowycz Bratan zawsze w swoich utworach podkreślał niebezpieczeństwo pobłażania przejawom rosyjskiego szowinizmu, zagrożenie dla ukraińskości i całego cywilizowanego świata ze strony tak zwanego „Ruskiego miru”, przykładem czego są nie tylko utwory poetyckie, ale i poematy dramatyczne „Kaukaz pode mną”, „Ślepy deszcz” oraz „Dialektyka przyrody, albo Dysydent z KGB”. Swoją drogą, właśnie poprzez humor i krytykę w utworach dramatycznych Mykoła Bratan walczył z negatywnymi przejawami społeczeństwa: „Lapsus na pierwszej stronie” (1996), „Gwiazdy spadają do mórz”, „Miło poznać”, „Tytan” (2007) i inne. W 1992 roku dzięki żmudnej pracy organizacyjnej i niezaprzeczalnemu autorytetowi Mykoły Bratana oraz jego towarzysza pióra Wołodymyra Puzyrenka na Chersońszczyźnie aktywnie tworzone są rejonowe i miejskie organizacje Towarzystwa „Proświta”. Wybrani delegaci od miejskich i rejonowych organizacji Towarzystwa „Proświta” na zebraniu założycielskim tworzą organizację obwodową Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki i wybierają na przewodniczącego zarządu wspomnianej organizacji ukraińskiego poetę Mykołę Bratana. To właśnie Mykoła Bratan stał się postacią jednoczącą wśród pisarzy, naukowców i nauczycieli Chersońszczyzny. Jego liczne wystąpienia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ten sławny śpiewak kończył występy piosenką “Gandzia”. I wtedy na scenę wychodzili już “pokłonić się” wszyscy uczestnicy widowiska. Spostrzegawczy Anatolij Palamarenko zauważył, że wychodzić trzeba wtedy, gdy Hnatiuk tupnie prawą nogą. Raisa Kyryczenko swoim śpiewem “jakoś umiała promieniować na ludzi, czyniła ich lepszymi i szczerszymi”. W ostatnich latach — po ciężkiej operacji — w smutku wykonywała “Babie lato”, ze współpracy poety z kompozytorem Leonidem Neczyporukiem. Lata przemknęły jak tęczowy wiatr, I zatrzymały się przy daliach. Być może udana “daliowa” metafora przypominała jej o dniu urodzin na Pokrowę. A może przepowiadała ostatni spoczynek pod tymi kwiatami. Te słowa wyryte są na nagrobku R. Kyryczenko, do którego jesienią kładą dalie. A Iwan Maciałko — “śpiewak o srebrnym głosie” jeszcze przed znajomością do łez wzruszył poetę powstańczą piosenką “Oj w lesie na polanie”, którą wykonywał z zespołem “Sokoły”. Zaprzyjaźnili się, kiedy ten zaczął tworzyć własny program solowy. I wtedy pojawiły się piosenki, które po raz pierwszy usłyszano w niezrównanym wykonaniu Maciałki: “Słowiańska uroda”, “Kiedy przychodzisz ty”, “Czarodziejka”, “Rusałka”, “Dwie zorze”. We wspomnieniach zeszli się i Nazarij Jaremczuk, który, już ciężko chory, wykonywał na Polu Śpiewaczym nad Dnieprem piosenką “Rodzina”, i Ołeksandr Zujew, kompozytor tragicznego losu — z dziedziczną chorobą psychiczną, pochowany jak bezdomny w zbiorowej mogile, i Wiktor Lisowoł, który również trafił do szpitala psychiatrycznego, i rodak Andrij Ostapenko, kompozytor, aranżer, zmarł w onkologii, i Jarosław Jewdokymow, śpiewak, urodził się w więzieniu u matki-banderówki. W osobnych opowieściach — Oksana Biłozir, nieodzowna uczestniczka, a nawet prowadząca jego wieczory koncertowe, Mykoła Hnatiuk — “talent w czapeczce” czarować salę po każdym wykonawcy. Jak dla mnie, wspomnieniowe opowieści poety warto wydać osobną książką. * * * Poważny jubileusz na scenie bytu — kiedy czasami czujesz się, jakby w sektorze celownika… Według świadomości poety “to pytań pora przejmująca”. Powód nie tyle, by cieszyć się osiągniętym, co rozliczyć się przed samym sobą, “czy żyłem na próżno czy nie?” Mimo tego, że wydał około pół setki książek, stworzył niemało piosenek. Dla maestro W. Kryszczenki odpowiedź może być optymistycznie uspokojona. Lecz przy spotkaniu odważyłem się też na niewygodne pytania. – Wyczytałem, że znany chirurg, bohater Ukrainy Ołeksandr Szałymow był zachwycony Pana twórczością i “Pana piosenki gotów słuchać cały wieczór”. Czy odczuwa Pan ciężar sławy? – Czasami trafiam w niezręczną sytuację. Ktoś na ulicy rozpozna i, bywa, prosi nie tylko o autograf, ale i o wspólne zdjęcie. Pewien młodzieniec z kozackim “osełedcem” bardzo chciał poczęstować kuflem piwa. Ledwo odmówiłem pod pretekstem, że piję… z kryształowej czaszy. – Czy nie czuje się Pan “wyczerpany” w dominującym temacie miłości? – To dożywotnie… Roją się-nasuwają teraz słowa na coś w stylu retro. Przejmująco-pożegnalne, jak tango u Bohdana Weselowskiego. Niechby to było, powiedzmy, “Ukraińskie tango” albo “Tango dla wyryju”. Prawie każdy artysta nie może być zadowolony w pełni. Ja — jeden z takich. Ale cieszę się tym, że napisane poszło w lud, śpiewają to. Wszystko przemija na świecie, oczywiście… Zatrzymam się w ciszy wieczorowej. Przebiegło wszystko — została piosenka, Nastawiona na ojczystej mowie. * * * Ostatni wers nastroił mnie na asocjacyjną refleksję. Lecznicza nalewka, którą na Rusi Kijowskiej i w czasach kozackich nazywano cziłbą, zazwyczaj pomocna przy kłopotach ze zdrowiem. A pieśniowa — daje ukojenie w miłości, staje się wezwaniem, dodaje wiary i śmiałości w walce o wolność i państwowość Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Jak pieśniarskie uzdrowienia

Iwan MALUTA, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Tak na domysł. W poezji Wadyma Kryszczenki ulubioną leksemą stała się nazwa najstarszej rośliny chlebowej. Zgadliście? Oczywiście, to żyto. Przywiązanie do tego słowa jest najwyraźniej nieprzypadkowe: urodził się w Żytomierzu, dziecięce lata spędził na Żytomierszczyźnie. Dorastał w rodzinie nauczycieli, ojciec był dyrektorem szkoły. Matka zmarła bardzo wcześnie, w trzynastym roku jego życia. Wtedy garnął się do babci Uliany we wsi Hłyboczok w rejonie baraniwskim. A ona była wierząca, surowo przestrzegała ludowych zwyczajów i tradycji. Cnoty moralne z priorytetami sumienia, dobroci i współczucia niezmiennie kultywowano w rodzinie. Wynosi je poeta także w swoich pismach. Na potwierdzenie – także nazwy programów koncertowych, które transmitowano na całą Ukrainę: „Dziesięć przykazań Bożych”, „Niech będzie wola Twoja”, „Ratuj mnie, pieśni”, „Ukraińska dusza”, „Błogosławiona bądź”. Do tych kryteriów istoty duszy Kryszczenko często odwołuje się także w krótkich tekstach poetyckich, uważając, że dumny musi być bez pychy i zarozumiałości, bogaty – bez skąpstwa. Chociaż ludzie i tak domyślają się, kto jest kim. Nie dom, a królewskie pałace – Wszystko w marmurze i złocie. Ty może chcesz zapytać, Kto tu mieszka? Mieszka tu złodziej! Jak to mówią, trafił w dziesiątkę. I jak tu nie wspomnieć o złotym bochenku zniesławionego możnowładcy. Znamienne, że w liryce intymnej poeta również wszystko podporządkowuje decydującej myśli w końcowych wersach, właśnie je chce się zapamiętać. I miłość poznaje gorycz, Choć garnęła się do czułości i ciepła. Bardzo trudno kochać tę, Co odkochana przez kogoś była. Zauważę, że takie wiersze weszły do zbioru „Dzwony wieczornego słowa” (2018). Z aforystycznymi wersami, filozoficznym uogólnieniem i niezłośliwą ironią. Wy wiecie, kto już wiele lat I chytro, i przebiegle rządzi światem? Milczcie… Do ust swój palec przyłóżcie, Jeśli nie chcecie zostać antysemitą. To wszystko, że tak powiem, na domysł. Uważają za ludową. Około tysiąca wierszy W. Kryszczenki stało się pieśniami. Układali do nich nuty znani kompozytorzy – Ihor Pokład, Ihor Biłozir, Wiktor Lisowoł, Ołeksandr Złotnyk, Ołeksandr Morozow, Hennadij Tatarczenko, Wołodymyr Domszynśkyj i inni. Oczywiście, z biegiem lat niektóre zostały zapomniane. Niestety, na falach radiowych panuje teraz zalew zagranicznej popkultury, ignorowane jest z jakiegoś powodu rodzime, ukraińskojęzyczne dziedzictwo estradowe. Ani ludowych, kalendarzowo-obrzędowych, ani patriotycznych, powstańczych pieśni. A z kanałów telewizyjnych estradowe podskoki, z wygibasami na scenie, demonstracją wdzięków ciała. A u Kryszczenki są pamiętliwe teksty, które zapadają w duszę. Przypomnę tylko kilka (z imionami wykonawców) z albumu „Pachnie sad w zapomnieniu” (Ołeksandr Wasyłenko): „Moje tango” (Mychajło Brunśkyj), „Huculskie tango” (Żanna Bodnaruk), „Matiola” (Ołena Mozgowa), „Białe narcyzy” (Sofija Rotaru), „Listopad” (Oksana Biłozir), „Późne spotkanie” (Lilija Sandulesa oraz Iwo Bobuł). Zawdzięczają przyjazne wsparcie pieśniarza Witalij Biłonożko, Ałła Kudłaj, Iwan Macjałko, Jarosław Boruta, Mychajło Brunśkyj, Dmytro Andrijec, Switłana Wesna, Ałła Popowa. Na czym polega sekret szczególnej przychylności kompozytorów i wykonawców do poezji W. Kryszczenki? Chyba każdy będzie miał własną interpretację. Lepiej zapytać poetę. Ale on sam opowiedział. Nie przespałem, a przemęczyłem się… Ja zrodzony jeszcze takich nie widziałem snów: Całą noc do rana śniła się muzyka, Która prosiła mnie o słowa. W twórczym dorobku W. Kryszczenki jest niemało patriotycznych pieśni. Ale jest jedna, którą uważają za ludową. Oczywiście, to „Kryształowe czasze”. Kiedyś podczas rozmowy z nim usłyszałem jej niezwykłą historię. W rękopisie drugiego zbioru poety (1966) był wiersz „Pieśń kozackiego kosza”. Jeszcze przed pojawieniem się książki dobrał do niego motyw i sam zaśpiewał bandurzysta Wiktor Lisowoł. Nalewajcie, bracia, Kryształowe czasze! Żeby szable nie brały, Żeby kule mijały Główki nasze! Melodię przejęły początkowo chóry ludowe, przede wszystkim „Homin” Leopolda Jaszczenki. Do swojego repertuaru wzięły ją kwartet „Jawir”, śpiewacy Ołeh Marcynkiwśkyj, Wasyl Żdankin, Nina Matwijenko. Bardzo popularna ta pieśń stała się od lat 90. I nie tylko podczas biesiady. Dopisywano do niej nowe wersy. A polski reżyser Jerzy Hoffman wykorzystał ją w swoim filmie „Ogniem i mieczem”. Jednak wypłacić honorarium autorom odmówił, motywując tym, że uważał pieśń za ludową. No, a podczas Rewolucji Godności słyszałem ją przy namiotach na Majdanie Niepodległości. Miną lata, dawno nie będzie nas, Zapomną się na wieki imiona nasze. Lecz wierzę – i w ten daleki czas Ktoś zaśpiewa „Kryształowe czasze”, — nie bez podstaw wywróżył autor swojemu unikalnemu dziełu. Za ukraińskie braterstwo. On jest tradycjonalistą we wszystkim – w pismach, życiu codziennym i relacjach. Rzeczywiście, czy może powstać pieśń nierymowana, z tak zwanego białego wiersza? Kryszczenko twierdzi, że w człowieku powinny przeważać nie poszukiwanie zysku, korzyść, a pragnienie czynienia dobra i kochania. Ale świat katastrofalnie degraduje. I poeta przeciwstawia temu lirykę prawdziwej miłości, kochania, które uszlachetnia uczucia. Książka, która wyszła w jego jubileuszowym roku, tak właśnie się nazywa – „Nie bójmy się mówić o miłości”. Znowu słowa prosi wieczny temat, Wszystko drobne z serca wygania… Nie, miłość moja – to twierdzenie, Które prosi dowodów każdego dnia. Chyba większość wielbicieli pieśniarza Kryszczenki uważa go wyłącznie za utalentowanego estradowego liryka. Pomimo znanych patriotycznych pieśni – „Rodzina”, „Póki ty, Ukraino, żyjesz”, „Jedna-jedyna”, „Ukraino-matko”, „Modlitwa”, „Wstawajmy, bracia-Ukraińcy”, „Ukraino, pamiętaj bohaterów”. Do niedawna zgodziłbym się z takim rozumowaniem. I oto nadarzyła się przyjemna okazja, by upewnić się jeszcze w jednym talencie poety. Temu poprzedziło pełne pasji czytanie mi wiersza z jego ust. Zapamiętałem tytuł „Ukraińskie braterstwo”. Niech ktoś woła na pomoc Mistrza cudzego, A nam trzeba koszowego Wybrać ze swojego. Przyniosłem do domu podarowaną książkę „Co na serce legło” (2019) i ucieszyłem się znowu. Chcę krzyknąć na razie, Żeby w uchu pękło: — Nie sadźcie moskiewskich błaznów W państwowe krzesła! Precz zdradzieckie atrybuty, Co piekły nas często! Wierzę – pokona trudności Tylko ukraińskie braterstwo. Tak to przecież wierszowana publicystyka. Zawsze aktualna i potrzebna. Jak i słowo w obronie ojczystego języka. Czas przekreśli i zapomni Wszystkich odmieńców i nicości. A ty byłaś i wiecznie będziesz, Dopóki na ziemi żyjemy. W wierszu „My – Ukraińcy” – ten sam oddźwięk pokoleń. Gromadźcie się, bracia jasnoczołowi, I utwierdzajmy własną istotę. My – Ukraińcy, dzieci wolności. My jesteśmy, byliśmy i mamy być! I w cyklu „Poetyckie reportaże” – znowuż wezwanie do jedności w walce z Moskwicinami na Wschodzie Ukrainy. W te dni niech jednoczy nas myśl jedyna, My zło w naszym domu pokonywali nie raz. Wszystko trzeba zrobić, żeby żyła Ukraina – Przyjmujmy ten apel, jak Boży nakaz. Powołani do wspomnień. On współpracował z wieloma utalentowanymi autorami pieśni, zapraszał do udziału w programach koncertowych. Właśnie tak – autorami. Bo takie dzieło łączy talent co najmniej trzech – poety, kompozytora i wykonawcy. Właśnie dlatego z wielkim zainteresowaniem czytałem prozatorski, wspomnieniowy rozdział. Tutaj Kryszczenko powołał towarzystwo, przeważnie z niebytu, już na wdzięczne wspomnienia. Epizod o Dmytro Hnatiuku nazwałbym „Kiedy tupnie nogą”. W zbiorowych koncertach Wzruszające utwory liryczne Wadima Kryszczenki przywołały na scenę i przyczyniły się do uznania wielu ukraińskich piosenkarzy estradowych. Koncerty z jego udziałem odbywają się zazwyczaj w przepełnionej sali, nawet w Narodowym Pałacu „Ukraina”. Jest on posiadaczem prestiżowego, jak na poetę, tytułu „Artysta Ludowy Ukrainy”, zasłużonym działaczem sztuki, laureatem nagród literacko-artystycznych, uhonorowanym odznaczeniami państwowymi, kościelnymi i społecznymi. Z okazji jubileuszu znanego artysty (ur. 1.04.1935 r.) spróbuję wyodrębnić to, co najistotniejsze w jego dorobku twórczym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Twórcze talenty Jewhena Szmorhuna

Borys BOROWEC, członek NSPU Przez siedemnaście lat z rzędu Jewhen Szmorhun jako przewodniczący jury opiekuje się dziecięco-młodzieżowym literackim projektem oświatowym „Perło mnohocinne”, przyуроczonym do Dnia ukraińskiego piśmiennictwa i języka; wydaje coroczny almanach najlepszych utworów tego konkursu „Prоrist”, który tradycyjnie wręczany jest zwycięzcom podczas obwodowego święta języka ukraińskiego, kultury i duchowości w Peresopnicy. Zaczynał Jewhen Szmorhun w dalekiej młodości jako poeta. Jednak książkę wierszy (jedyną do dziś) wydał w już poważnym wieku. Jak dla mnie, to chyba każdemu z zamieszczonych tam wierszy może pozazdrościć najbardziej wychwalany obecnie wierszopisarz. I musimy żałować, że ta gałązka rozłożystego drzewa twórczego pisarza pozostaje w cieniu. Widocznie zapisane było z góry, aby jego ścieżka do literatury okazała się nie przetartą przez innych, a przebiegła przez bujne trawy łąk nad Horyniem i Słuczą, nieskalane jeszcze w tamtym czasie ludzkim bezgłowiem leśno-jeziorne poleskie zakątki, które otworzyły przed nim swoje tajemnice, dały hojną pożywkę dla twórczości literackiej. Niektórzy mówią: Jewhenowi poszczęściło się, że poznał ciekawego krajana, mądrego znawcę przyrody Iwana Nosala, od którego nauczył się słyszeć głos trawy i wszelkich innych ziół, ptactwa i zwierzyny. Oczywiście, poszczęściło się, ale czy nie dlatego, że siwowłosy zielarz poczuł w nim pokrewną duszę, że ich wspólne wędrówki po polach, łąkach i lasach, obcowanie z przyrodą i między sobą uszczęśliwiały i wzbogacały obu? Tak jedna po drugiej w poważnym kijowskim wydawnictwie „Weselka”, a z czasem i w innych, zaczęły pojawiać się książeczki i książki Jewhena Szmorhuna, których głównymi bohaterami były dzieci i przyroda. Jak pisał o nich niezapomniany druh Szmorhuna Hryhorij Demianczuk, „w zbiorkach, adresowanych do czytelników starszego wieku przedszkolnego i młodszego wieku szkolnego, świat roślin pojawia się nie tylko w różnorodności barw przyrody, ale też, co szczególnie należy zauważyć, w „prostych” tajemnicach, których odkrycie staje się fabułą nawet z elementami intrygi i uczy małych czytelników widzieć to, co cały czas jest przed oczami, ale często pozostaje niezauważone”. Wrażenia z podróży, spotkań z miłośnikami przyrody, wiedza zaczerpnięta ze źródeł popularnonaukowych i krajoznawczych, legendy, podania i prawdziwe historie, usłyszane od rodaków-starców — wszystko to przez wyobraźnię artystyczną autora przetopiło się w pasjonujące fabuły opowiadań i powieści dla dzieci i młodzieży, a z czasem i dorosłych. Lecz on nie zadowolił się zdobytym szczytem, a sięgnął wyobraźnią w przedchrześcijańskie wierzenia narodu ukraińskiego, jako jeden z pierwszych w nowszych czasach wydobywając z zapomnienia pogańskich bogów Ladę, Roda, Swaroga, Dażboga, Stryboga, Swarożyca, Peruna, Kupałę, Welesa, Berehynię... Dwie dekady pracował Jewhen Szmorhun nad powieścią z czasów panowania w naszym kraju Fedora Ostrogskiego „Śniegi niepoczęte”. Powieść udała się tak, że nominowana była do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej, dotarła do ostatniego etapu konkursu, ale, niestety, nagrody nie zdobyła. Oczywiście, nie stała się przez to mniej pasjonująca czy mniej popularna u czytelnika. Na dziś w dorobku twórczym Jewhena Szmorhuna jest kilkadziesiąt wysokiej klasy książek, które, jak już mówiono, podobają się i małym, i dorosłym. A ile by ich było jeszcze, gdyby nie trwonił swojego talentu pisarskiego na innych. Znaczna część rówieńskiej organizacji pisarskiej starszego zaciągu to jego wychowankowie, których wymagająco pielęgnował, wprowadzał w życie, kiedy kierował organizacją, i już potem, jak z wiekiem poprosił o zwolnienie z tego kłopotliwego stanowiska. Na jego koncie są dziesiątki, a może i setki zredagowanych książek innych autorów. I kiedy na książce widnieje nazwisko Szmorhuna jako redaktora — to już jak przepustka do grona pisarzy. On i dziś, w swoich poważnych latach, zawsze jest wśród twórczej młodzieży, po ojcowsku wymagająco wyszukuje i wychowuje młode talenty jako przewodniczący jury obwodowych konkursów młodych autorów „Perło mnohocinne” oraz „Prowesień”, spotykając się z młodzieżą szkolną. Ćwierć wieku opiekuje się Jewhen Szmorhun stworzonym przez siebie wydawnictwem pisarskim „Azalia”, które w czasie swojego istnienia wydało kilkaset książek zarówno współczesnych autorów, jak i prekursorów. Poszukiwanie utworów zapomnianych rodaków, przywracanie ich z niebytu — to tytaniczna praca, do której zdolni są tylko prawdziwi społecznicy. To on jako pierwszy na Ukrainie wydał utwory Ołeny Telihy i Ołeksy Stefanowycza, bez których dziś nie do pomyślenia jest literatura ukraińska, mniej znanego Chrystofora Błońskiego i innych. Zresztą, jeszcze w latach studenckich przywrócił z niebytu poetę rozstrzelanego odrodzenia Waleriana Poliszczuka, któremu poświęcił pracę dyplomową i kilka publikacji w kijowskich czasopismach. Opracował i wydał serię książek „Rehabilitowani historią”, niemało zbiorów tematycznych, chrestomatii, zapoczątkował almanach „Pohoryna”, który z czasem, przekazany pod opiekę młodszych, przy jego aktywnym udziale przerodził się w solidny magazyn. Do pół setki wydań zapomnianych i odnalezionych autorów-rodaków liczy biblioteczka muzeum Ułasa Samczuka, którą też opiekuje się Jewhen Szmorhun, niemało utworów przygotował do wydania w biblioteczce Rówieńskiej Obwodowej „Proświty”, przetłumaczył i wydał poezje i prozę potomków wołyniaków-przesiedleńców na Syberię, którzy nie zapomnieli, z jakiego są rodu i plemienia. A niedawno ujrzała światło dzienne jego powieść „Śniegury”, również poświęcona tej tematyce. W jego dorobku twórczym znajduje się trylogia o „Ewangelii Peresopnickiej”, na której przysięgają dziś prezydenci Ukrainy. Być może do dziś pokrywałaby się kurzem w magazynach i wspominaliby o niej tylko badacze starożytności, gdyby nie zajął się pod koniec lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku jej badaniem i popularyzacją Jewhen Szmorhun, dzięki którego staraniom ustawiono pamiątkową stelę w sąsiedniej z rodzinną wsią kronikarskiej Peresopnicy i wprowadzono niepomyślane wcześniej coroczne wielotysięczne obchody. I w tym przejawiał się Jewhen Szmorhun nie tylko jako pisarz-wydawca, ale i jako działacz społeczny. Od jego publikacji w prasie obwodowej pod koniec tych samych lat osiemdziesiątych rozpoczęło się tworzenie na Rówieńszczyźnie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki, odradzał w kraju „Proświtę”, aktywnie pracuje w niej do dziś, był wśród założycieli Ludowego Ruchu, jego wystąpienia na imprezach kulturalnych, w radiu i telewizji, w prasie zawsze wyróżniały się i wyróżniają argumentacją, wyważeniem, ale w kwestiach fundamentalnych zasadniczą nieustępliwością. Taki sam jest w życiu — tolerancyjny, ale szczery w sądach, kogokolwiek by to nie dotyczyło: ukrainofobów czy wczorajszych i dzisiejszych druhów w walce o utrwalenie państwowości. I słuchają go, nie obrażają się na niego, bo wiedzą, że wszystko to wynika z chęci pomocy, wsparcia, z przejmowania się sprawą, której poświęcił całe swoje życie. Jewhen Szmorhun — proświcianin, człowiek, który całe życie aktywnie pracuje na rzecz sprawy ukraińskiej, mężnie stał i stoi na straży języka ukraińskiego. W końcu jest jednym z tych, którzy stali u źródeł ukraińskiej państwowości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Cenny dar miłośnikom hetmana Mazepy

o. Jurij MYTSYK, dr nauk historycznych, prof., zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Napisał ją dla czytelników czernihowski naukowiec i dziennikarz Serhij Pawlenko, najlepszy na Ukrainie znawca Mazepy. Wcześniej wydał on szereg książek — badań naukowych poświęconych temu hetmanowi Ukrainy oraz dwa fundamentalne (ponad 1000 stron) zbiory źródeł, dotyczące jego epoki, a w czasopiśmie „Siwerianskyj litopys”, które założył w 1995 r. i którego jest redaktorem naczelnym, zaszczytne miejsce zajmują właśnie studia mazepoznawcze. Tym razem opublikował on trzeci fundamentalny (496 stron, czyli 62 arkusze drukarskie) zbiór źródeł („Ukraina doby Iwana Mazepy. 1708-1709 lata w źródłach dokumentalnych”. — K., wyd. „Mystectwo”, 2019). Już na pierwszy rzut oka książka przyciąga uwagę, bo jest pięknie wydana na kredowym papierze. Zawiera ona autorski wstęp, w którym znajduje się rozprawa o celu i charakterze wydawnictwa, osobliwościach źródeł zamieszczonych w zbiorze itp. Są to uniwersały i listy samego Iwana Mazepy, starszyzny kozackiej, listy Szwedów — uczestników wyprawy Karola XII, depesze dyplomatyczne, doniesienia ówczesnej prasy, materiały rosyjskich urzędników, cara Piotra I, tureckich władców o antykolonialnym powstaniu Mazepy i przebiegu wydarzeń 1708-1709 lat. Szczególną wartość stanowią liczne przetłumaczone dzienniki żołnierzy i wysokich urzędników armii szwedzkiej. Wielki zbiór źródeł daje wyobrażenie o szwedzko-ukraińskim sojuszu, o prawdziwych zamiarach stron konfliktu oraz o walce wyzwoleńczej hetmańców i agresywnej polityce Imperium Rosyjskiego na ziemiach Ukrainy. Źródła (łącznie 621!) rozmieszczono w zbiorze według zasady tematycznej i podzielono na 8 części: „Napięcie zagrożeń”, „Karoliński natarcie na Moskwę”, „Szwedzko-ukraiński sojusz”, „Front carski”, „Krymsko-osmańska neutralność”, „Porażki i odwrót”, „Stanie w Benderach”, „Dokumentarium późniejszego czasu, związane z powstaniem mazepińców”. Zbiór zawiera także indeks osobowy i geograficzny, wykaz dokumentów oraz rejestry represjonowanych w sprawie powstania 1708-1709 lat, a także dalszych działań antyrosyjskich (mazepińcy, urzędnicy i członkowie ich rodzin). Szczególnie cenne jest to, że przedstawiono tu nie tylko wcześniej wydane za granicą i często niedostępne nawet naukowcom, lecz także odnalezione w archiwach zarówno Ukrainy, jak i krajów zagranicznych (Polski, Rosji, Szwecji). Szereg źródeł po raz pierwszy przetłumaczono z języka polskiego, łacińskiego, niemieckiego, francuskiego i szwedzkiego — i to także podnosi znaczenie zbioru. Zbiór uzupełnia dwa poprzednie i razem dają one możliwość wszechstronnego rozpatrzenia antykolonialnego powstania 1708-1709 lat pod wodzą hetmana Iwana Mazepy oraz oczyszczenia jego samego i jego zwolenników z brudu rosyjskich fałszerstw. Na koniec gratulujemy Serhijowi Pawlence nowego naukowego osiągnięcia i życzymy mu nowych sukcesów!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Uhonorowano laureatów obwodowej nagrody literackiej im. Jarosława Pawuliaka

Walentyna SEMENIAK Fot. autorka 11 czerwca w wiejskiej bibliotece w Nastasowie na Tarnopolszczyźnie po raz pierwszy odbyło się uroczyste wręczenie obwodowej nagrody literackiej im. Jarosława Pawulaka. Nastasiw jest rodzinną wsią znanego ukraińskiego poety, członka dwóch związków twórczych — Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Słowacji. Zgodnie z Regulaminem Nagrody wyróżniane są autorzy — mieszkańcy obwodu tarnopolskiego, którzy wnieśli znaczący wkład w popularyzację twórczości znanego nastasiwianina, poety, działacza społeczno-politycznego, szestydziesiątnika Jarosława Pawulaka, a także autorzy zbiorów poetyckich w wieku do trzydziestu pięciu lat. Omawianie i ocenianie utworów i prac zgłoszonych do nagrody prowadziła komisja konkursowa z pięciu osób, zatwierdzonych przez wykonawczy komitet Zjednoczonej Terytorialnej Gromady Nastasowskiej na kadencję trzech lat. W jej skład weszli członkowie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Maria Nazar, Anna-Wiktoria Palij, Walentyna Siemeniak, Zinowij Kipybida, doktor sztuk, profesor Oleh Smoliak. Nagrodę mogą otrzymać obywatele Ukrainy — mieszkańcy obwodu tarnopolskiego, którzy osiągnęli dorobek w badaniach twórczości Jarosława Pawulaka, a także obywatele Ukrainy z innych obwodów, których utwory lub prace są poświęcone badaniu spuścizny twórczej poety. W nominacji „Najlepszy zbiór młodego poety” pierwszymi laureatkami zostały poetki Natalia Bliznjuk („Pieczęć Jana”) i Iryna Tabak („W odległości rzęs”). Uzyskały one jednakową liczbę punktów. Dyplomy wręczył przewodniczący komisji konkursowej Oleh Smoliak. Certyfikaty na kwotę 5 tysięcy hrywien od Funduszu Charytatywnego „Pokrowa” wręczył jego założyciel, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący obwodowej organizacji „Agropridsierwis”, przewodniczący Tarnopolskiej obwodowej organizacji Partii Agrarnej Ukrainy Iwan Czajkiwski. Za popularyzację spuścizny twórczej Jarosława Pawulaka (książki „Jarosław Pawulak we wspomnieniach”, „Jarosław Pawulak w słowie”, „Środki artystyczno-wyrazowe w poezji Jarosława Pawulaka”) dyplomem wyróżniono rodaka z Nastasowa, doktora sztuk, profesora Olega Smoliaka. Nagrodę otrzymał od mecenasa, gospodarza Mychajła Homiwki. Książki w prezencie od laureatów otrzymał przewodniczący stowarzyszenia „Znak gromady” przy nastasowskiej radzie wiejskiej S. M. Pyndus. Obecnych i nowo upieczonych laureatów powitał przewodniczący Nastasowskiej ZTG Mykoła Złonkewycz. Tego dnia goście uczcili modlitwą pamięć znanego poety — odwiedzili jego grób na wiejskim cmentarzu. Pobyli na podwórzu, gdzie niegdyś stała chata i gdzie się urodził. Odwiedzili też odrestaurowany pomnik Tarasa Szewczenki, którego inicjatorem ustawienia był student Jarosław Pawulak — za co w swoim czasie srogo za to przypłacił: doświadczał prześladowań ze strony komunistycznej władzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Sprawa nasza nie jest beznadziejna Iryna Farion

W ostatniej książce prozy wspomnieniowej Mychajła Słaboszpyckiego „Z lustra o zmierzchu”, która ukazuje się w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”, mowa nie tylko o tych, których już nie ma wśród żywych. Zamieszczono tam również cykl sylwetek o naszych współczesnych. Proponujemy uwadze czytelników jedną z nich. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Ona należy do rzadkiego typu ludzi. Z reguły traktuje się ich albo z wielkim zachwytem, głęboką sympatią, albo z kategorycznym odrzuceniem, wrogo nastawioną antypatią. Taki jest los niemal każdego człowieka wielkiej idei, której służenie dyktuje maksymalistyczny i rygorystyczny pogląd na całe otoczenie. Taki człowiek zmuszony jest do minimum ograniczyć swoje życie prywatne, zrezygnować z tych rozrywek i drobnych namiętności, którymi wypełniona jest codzienność przeciętności, w czyim istnieniu panuje całkowita wegetatywność. Dla mnie Iryna Farion odkryła się jako osobowość wtedy, gdy jej aforyzmy i maksymy jeszcze nie weszły do patriotycznego „cytatofunduszu” i jeszcze nie stały się skrzydlatymi. Zobaczyłem ją, rzec można, w tym przedstartowym momencie, kiedy imię Iryny Farion jeszcze nie stało się szeroko znane na Ukrainie. Mój dobry przyjaciel — jeszcze generalny dyrektor popularnego wówczas lwowskiego słodkiego „Switocza” Andrij Tawpasz, zdumiony wykrzykiwał: „Jak to — nie znacie pani Farion?!”. I to imię wyłoniło się z pamięci i szybko skonkretyzowało: „Językoznawczyni…”. Czytałem coś i jej, i o niej. A ponieważ z plików pamięci nie zaświecił się jej wizualny obraz, to ja nie zareagowałem natychmiast na imię. Tawpasz był jednym z inicjatorów tej wspaniałej podróży, która podarowała mi znajomość z panią Iryną i początek przyjaźni, która ma ważne znaczenie i w moim życiu, i w mojej sprawie pod nazwą „Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka”, gdzie Iryna Dmytriwna ustanowiła i finansuje nagrodę imienia Ołeny Pcziłki. Tego łagodnego letniego dnia spotkaliśmy się we wsi o nazwie „Horiacziwka”, która stoi na granicy Ukrainy i Mołdawii, z którą sąsiaduje obwód winnicki. Tam otwierali znak pamięci rodu Łymyczów. Było to wyjątkowo uroczyste wydarzenie. I każdy z mówców nie szczędził słów, komentując je. A kiedy przy mikrofonie znalazła się postawna i delikatna Iryna Farion, to nad całym naszym tłumem jakby wichura przeleciała. Z żarliwą pasją mówiła ona o losie i niedoli Ukraińców, o tym, jak pokonywać postkolonialne traumy i bronić swojego politycznego, historycznego i moralnego prawa do bycia państwowym pod słońcem w tym niezbyt doskonałym świecie, gdzie włada nie siła prawa, a prawo siły. Słuchając tego, co Farion mówiła i jak mówiła, pomyślałem: ten oratorski talent — i to na najwyższe trybuny państwa! Czyż mogłem się spodziewać, że w osobie językoznawczyni nagle poczuję taką nieprzeciętną polityczkę o prawdziwie państwowym myśleniu. Nie zapytałem wtedy Iryny Dmytriwny, czy jest już bezpośrednio związana ze środowiskiem partyjnym, ale już niedługo zobaczyłem ją pod sztandarami Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”. I już od pierwszego tam jej pojawienia się było wrażenie: właśnie do tego, do polityki, ona jest urodzona. W niej jest prawdziwie potężny polityczny nerw. Z czasem przekonali się o tym wszyscy, którzy słyszeli deputowaną Rady Obwodowej we Lwowie czy Rady Najwyższej Ukrainy. Takie charyzmatyczne osobowości z odważnym intelektem i jasną wizją to raczej wyjątki pośród deputackiego stada, gdzie do obrzydzenia jest dużo ciemnych, nijakich czy otwarcie maroderskich indywiduów. Farion to jaskrawy etalon narodowo świadomej i moralnej polityczki. Polityczki, która nie odstępuje od swoich wysokich imperatywów. Mówiąc o Farion-polityczce, poczułem pewne zakłopotanie: przy tej okazji należy choć pobieżnie nakreślić naukowe horyzonty doktor filologii i pedagożki, wybitnej językoznawczyni Iryny Farion. A mnie zniosło na politykę. Bo przecież bez tej strony Farion po prostu nie istnieje. Właściwie dla wielu dalekich od kulturalnych zainteresowań ludzi Farion to przede wszystkim lub tylko polityczka. Właściwie niekiedy trudno rozdzielić w „centaurze” o imieniu Iryna Farion: oto dotąd ona jest językoznawczynią, a stąd (i do nieskończoności!) — polityczką. Językoznawczyni Farion nie zamyka się tylko w teoretycznych kwestiach zawodu — jej językoznawstwo przerasta w najszersze skale kulturologii; kwestia językowa w jej postrzeganiu i interpretacji jest jednym z najważniejszych momentów całej ukraińskiej humanistyki. I spróbuj tu się zatrzymać i obejść bez polityki. To jest właśnie ta sfera, gdzie one spotykają się i stają się przedłużeniem i wyjaśnieniem jedna drugiej. Gdybym nawet nie czytał książek Iryny Farion, a znał ją tylko w gatunku ustnym, to ogólnie mógłbym wyobrazić sobie nie tylko ich konceptualne osobliwości czy empiryczne bogactwo, ale i przekonującość naukowej argumentacji. Ale czytałem i „Pisownia — gorset języka? Ukraińska pisownia jako kulturowo-polityczny wybór”, i „Język — piękno i siła: społeczno-kreatywna rola języka w XI—XIX w.”, i „Ojciec Markijan Szaszkewycz — ukraiński językotwórca”, i „Norma językowa: zniszczenie, poszukiwanie, odnowa”. I oto obecnie doczytuję absolutnie unikalne badanie Iryny Farion. Zrestaurowała i zbadała portret językowy Iwana Puluja. Zaryzykowała spojrzeć na uczonego pod takim kątem widzenia i odkryła w nim tak wiele tego, co pozostawało w cieniu. Bo przecież, rzekomo, on jest przede wszystkim fizykiem, a dlatego przede wszystkim tym nam jest ciekawy. Na myśl nie przychodzi mi żaden analog takiej pracy. Wyjaśnienie językowo-politycznego światopoglądu wybitnego uczonego. Przedhistoria i historia przekładu Modlitewnika i Biblii. Badanie praktyki językowej myśliciela. Narodotwórcza funkcja języka w recepcji Iwana Franki i Iwana Puluja. Pomyślany portret językowy wielkiego uczonego stał się i jego intelektualno-duchowym portretem na tle epoki i w kontekście ukraińskiej historii. „Zadziwiająca jest irracjonalna zdolność Puluja mierzenia życia swojego narodu poza własnym życiem” — pisze Iryna Farion. — Nie narzekał, że nie ma jeszcze owoców jego pracy, a pewnie deklarował: „…jak my zbierać musimy to, co zasiali przodkowie nasi, tak kiedyś zbierać będą nasi potomkowie to, co my zasiejemy”. I badaczka przytacza to jako jeszcze jeden cenny dla nas przykład „nieprzepadającej siły” ukraińskości i życiodajnej energii, która pomogła mu przejść przez wszystkie niełaskawe dla niego okresy historii. To wydaje się czymś prawdziwie bezprecedensowym w nowożytnym językoznawstwie. Tutaj są zadziwiająco szerokie zasięgi badaczki. Ona musi wychodzić i na pole nauk ścisłych, i trzymać w polu widzenia językowo-kulturową i polityczną sytuację ówczesnej Ukrainy, i, oczywiście, sprawdzać siebie biograficznym kontekstem Iwana Puluja i jego współpracowników. Ta praca pokazuje, że Irynie Farion ciasno w ramach akademickiego literaturoznawstwa. Ją jednakowo interesują i kwestie lingwonacjologii, socjolingwistyki, humanistyki ogółem oraz tożsamości narodowej i język jako czynnik polityki, i konkretne problemy uwydatnienia narodowej treści naszego państwa. Jak łatwo zrozumieć, wszystko to — i nie tylko to, bo Farion jest niezwykle wielostronna w swoich zainteresowaniach — mieści się między dwoma biegunami: język i polityka. I wszystko to spowodowało, wyrażając się cytatem z poety, ten potężny dwuskrzydły lot. Szkoda, że ja wtedy nie czytałem autobiograficznego szkicu Iryny Farion „Idę życiem, jakby minowym polem…”. I podjąłem się napisania przedmowy do bibliograficznego wykazu „Farion Iryna Dmytriwna. Doktor nauk filologicznych, profesor”. Znając ogólnie jej działalność polityczną, czytając książki Iryny Dmytriwny, czerpiąc nadzwyczajną przyjemność ze współpracy z nią w konkursie języka ukraińskiego imienia P. Jacyka, gdzie pani Farion jest przewodniczącą Rady Nadzorczej i jedną z mecenasów prestiżowego turnieju językowego, poczułem, że te fakty wystarczą mi do tego, by przynajmniej punktowo nakreślić duchowy portret tej niecodziennej osobowości. Oczywiście, do krótkiego przedmowy to wystarczyło. Wszak pisałem głównie o swoim odczuciu tej osoby, o jej charakterystycznych poglądach i działaniach, których echo wyraźnie słychać było nie tylko w całej Ukrainie, ale i poza nią — po raz pierwszy w Rosji, gdzie została oficjalnie uznana za wroga Rosji kalibru Astolphe’a de Custine’a, Doncowa czy Bandery. Niejednokrotnie słysząc przerażające epitety pod adresem Farion z rosyjskiego telewizyjnego pudła czy od wszystkich naszych Gordonów i wspominając jej kruchą postawę, nie mogłem powstrzymać się od śmiechu. Tak, zgadzam się, że pani Iryny nie da się ruszyć z jej pozycji, gdzie niezłomnie stoi w obronie Ukrainy, ale malować ją jako takiego straszydła, które gotowe jest i dzieci jeść, i cywilizację pogrzebać, i kulę ziemską wyrzucić poza granice galaktyki — gdzież tam Goebbelsowi równać się w sztuce totalnego kłamstwa! Bo przecież widzicie: od Farion zależy, czy ludzkość w ogóle będzie istnieć, a dlatego istnieje pilna potrzeba obłożenia jej anatemą. Nie zdziwię się, jeśli dowiem się, że Cyrylowi Gundiajewowi „planem do dworu” z Kremla spuszczono takie tajne zalecenia. I dyrygencka pałeczka machnęła… O, jakże krztuszą się boty — tak po prostu tylko z twórczej inicjatywy — nie bywa. Pracodawcy tego „orkiestry” już opłacili jego melodię nie mniej niż na dziesięć lat naprzód. A zatem: „Farion!.. Farion!.. Farion!..” Wyobrażam sobie, że w niejednej watowanej głowie od tej kakofonii może wykluwać się myśl: „A rzeczywiście bez tej demonicznej Farion rozwój historyczny poszedłby zupełnie inną drogą i szczęśliwie żylibyśmy w przyjaznej rodzinie narodów-braci ZSRR…” Jeden z fanów Iryny gorzko powiedział: „Jacyż my jesteśmy biedni — w naszej trudnej sytuacji potrzebujemy trzystu Farion!” Wtedy sprawa ukraińska ruszy z miejsca… Odpowiedziałem mu, że w inkubatorze takich osobowości się nie hoduje, zaprogramować ich nie możemy. Ceńmy to, że ona jest. I że robi o wiele więcej, niż jest to wykonalne dla człowieka jej charyzmy, aktywności, statusu i intelektu. A oto oponent Farion (nazywa siebie umiarkowanym patriotą) ciągle narzeka: dlaczego ona jest taka ostra? Czyż nie rozumie, że swoją ostrością odpycha od siebie? Powinna nie tak kategorycznie rozmawiać z ludźmi? Wyjaśniam mu: u nas wielu stawia kwestię języka ukraińskiego nie ostro. Wszyscy próbują łagodnością nawrócić na Ukrainę narodowo wykastrowanych, a z nich nie wywietrzało dążenie do Rosji. Namowami, pouczaniem i błaganiami sprawy się nie załatwi. Na bezkręgowych bezkarnie się jeździ. Tak zwaną poprawnością polityczną państwa narodowego z tej postkolonialnej ruiny, którą odziedziczyliśmy, nie tak łatwo budować. Zresztą ta nasza gorliwość przed główną rosyjską mniejszością narodową jest zgubna. Świadczy ona o naszej słabości i bezkręgowości wobec wszystkich, którym uda się nas osiodłać. Zmieniają się pokolenia, a w siodłach na naszym karku te same elementy. Widząc, jak trudno przekonać pierwszego lepszego rozmówcę, który według swoich słów wzoruje się na standardach Zachodu: poprawność polityczna i poprawność polityczna, i nie chce nic słyszeć o tym, że nie można wszystkiego strzyc jedną miarą, bo każdy przypadek jest konkretny i kryje się za nim inna historia, jeszcze bardziej utwierdzasz się w przekonaniu: ukrainizacja musi być tak samo gwałtowna, jak i rusyfikacja. I Farion jest tutaj przykładem determinacji dla nas wszystkich. A zwłaszcza dla mężów stanu (jeśli tacy u nas są!). Wielu, ufnie nadstawiając uszu, słucha argumentów: o, w Szwajcarii ile języków! a w Kanadzie — angielski i francuski, to, widzisz, i mają tak wysoki poziom życia i skonsolidowane społeczeństwo, bo nie wyczerpują się wojnami językowymi. Znowu i znowu przekonujesz się, jak elementarnie prosto manipulować ludźmi. Nawet nic nie zmyślając. Po prostu nazywasz fakt: w Szwajcarii rzeczywiście jest kilka języków; w Kanadzie — rzeczywiście angielski i francuski, ale ani słowa wyjaśnienia o tym, dlaczego tak się stało — i wszystko, masy już mają model rozwiązania problemu językowego. Ignorancja pewnego siebie w swojej wszechwiedzy współczesnego człowieka jest bezgraniczna. Umiejętnie się nim manipuluje, a on myśli, że samodzielnie dokonał ważnego odkrycia. Energicznie popchnięto go do właśnie takiego wniosku, a on z posłuszeństwem marionetki go wyciągnął. Farion jest bezlitosna dla takich zapominalskich, jak dla odstępców. Jej temperament polityczny i nieprzejednanie nie pozwalają zignorować jakiegoś takiego przejawu, przemilczeć spowodowanego tym gniewu. Ten, kto jej nie zna, może być zdumiony nagłą metamorfozą nastroju Farion: jeszcze chwilę temu zrównoważona, nieco patetyczna lub łagodnie ironiczna, w jednej chwili wybucha niszczycielskim sarkazmem. Jej gniew — to gniew rejestru Doncowa czy Małaniuka, którzy nie mogli spokojnie mówić o wegetatywnym małorosyjskie i narodowym niedorozwoju tych, których Doncow nazywał świniopasami. Byłem świadkiem dojrzewania działaczki politycznej Iryny Farion. Wszak jej pierwsze zdecydowane kroki w tym kierunku były na moich oczach. Nie znałem jej w tym czasie, o którym pisze koleżanka Farion z Politechniki Lwowskiej Oksana Mykytiuk (również katedra języka ukraińskiego). „Już teraz dalekiego 1 września 1991 roku zobaczyłam, jak Iryna Farion weszła na katedrę. Co rzuca się w oczy, kiedy widzisz nieznajomą osobę?.. Oczywiście, ubiór! Ubiór był ognistoczerwony (bordowoczerwona wąska spódnica i jaskrawoczerwo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ний светр)… Szybkość, pewność siebie, zdecydowanie — tak, to był „ogień w szacie słowa”. Ten ogień widzę do dziś: raz wybucha szybko jak płonąca lawina (w walce z polityczną tępotą i ciemnym ugodowstwem), a raz grzeje, dając ciepło i przytulność. O ogniu Ireny wiedzieli wszyscy. Pamiętam, jak na uniwersytecie, na wydziale filologicznym, mówiono, że gazetkę ścienną o W. Stusie robi Farion, ona płonie tą sprawą, wszyscy niepozostający obojętnymi ciągną do niej…” Tak samo elegancka, namiętna i elokwentna wydała mi się Irena Farion przy pierwszym spotkaniu. Wyczuwało się też, że ta delikatna, przyjaźnie uśmiechnięta kobieta to skupisko nerwów i woli. Dopiero później wydało mi się, że w niej jakby zgodnie współistnieją dwie osoby: jedna — uczona, która czci swoją — rzekomo tak nudną, niezrozumiałą, zupełnie niedostępną dla wielu! — naukę o języku. A druga — wyraźnie wyrażona osoba polityczna, gotowa w każdej chwili wyjść na trybunę czy na barykady. Wzorowa akademiczka i wybuchowo niebezpieczna polemistka, przy porównaniu z którą blednie urok naszych Cyceronów. Irena Farion w równej mierze należy do nauki i do polityki. Gdyby mi zaproponowano określenie, co dla niej jest najważniejsze i czemu poświęca więcej sił, zawahałbym się z odpowiedzią. Tak, nauka. Ponownie przeczytałem recenzje i opinie o jej monografiach, przeczytałem także kilka popularniej napisanych książek (których nam bardzo brakowało!) i bez cienia wahania powiedziałbym: nauka! Ale wszędzie widzę i słyszę politykę Farion. Jej aktywności starczyłoby na legion działaczy. Nawet już nie jako deputowana Rady Najwyższej Farion, jak już wspomniano, nie przestaje być w pierwszych szeregach obrońców wszystkiego, co ukraińskie: języka, oświaty, kultury, nauki, człowieka, państwa. Pamiętam taki żart, kiedy Irena Dmytriwna była w składzie parlamentu. Widząc wtedy jej po prostu tępych kolegów z różnych frakcji, z irytacją powiedziałem przyjacielowi: no, trzeba, żeby pod dachem Rady Najwyższej było takie tępogłowie. Na to mój przyjaciel powiedział: nie bądź taki kategoryczny, bo przecież jest tam Farion, a intelektu jej wystarczy na cały parlament. Zatem nasza sprawa nie jest beznadziejna. Otóż obok nauki u Ireny Dmytriwny — jako absolutny parytet — stoi polityka, gdzie również czuje się tak organicznie, jakby przebywała w prawdziwie swoim żywiole. Moim zdaniem mamy do czynienia z równowagą obu talentów. Jak na jedną jasną biografię, tego wszystkiego jest dość. A przecież Farion mogłaby nawet podzielić się wieloma rzeczami z kolegami, którzy do takiego formatu nie dorastają. Ale jest jeszcze jedna pasjonacka Irena Farion, która przychodzi do nas z ekranów telewizyjnych (bezcenne jest jej osobliwe lektorium na kanale „Rada”!). Choć władcy odłączyli ją (jak i należało się spodziewać!) od „Rady”, te audycje można oglądać na YouTube. Ona — dzięki swej godnej podziwu erudycji — prowadzi słuchacza przez stulecia, uwydatniając w nich ważne dla narodu wydarzenia i postacie wybitnych Ukraińców. Już wskazała i scharakteryzowała „z perspektywy wieczności” wszystkich tych, którzy mają znaleźć się w naszym panteonie, których imiona zapisano na skrižalach historii narodowej. Bez przesady mogę powiedzieć, że wszystkie jej wystąpienia — w telewizji, radiu, w prasie drukowanej — mogłyby złożyć się na całą autorską biografię „czystego” publicysty. Ta obfitość naprawdę zdumiewa. Bieżące recenzowanie wszystkiego, co dotyczy kwestii językowych, zdaje się nie umknęło uwadze żadnego z takich wydawnictw. Aktualne komentarze na tematy polityczno-kulturalne. Argumentowane słowo we wszystkich „branżowych” dyskusjach, setki jej portretów wybitnych Ukraińców w telewizji, radiu i sieciach społecznościowych. Zbędne jest przypominanie, że nie są to byle jakie nieambitne noty biograficzne („urodził się… uczył się — lub nie uczył się… umarł”) — tam za każdym razem mamy wgląd w głąb czasu, w którym przyszło żyć temu czy owemu bohaterowi, szczegółową charakterystykę całej sytuacji ukraińskiej (która nierzadko wcale nie była na naszą korzyść), oryginalne paralele historyczne. Nie mogę się powstrzymać, by nie wyróżnić z całego szeregu tych intelektualnie mocnych materiałów audycji o Mikołaju Gogolu — być może najbardziej kontrowersyjnej postaci w historii, którą Ukraińcy ciągną ku sobie, a Rosjanie ku sobie, i nijak nie mogą podzielić. Gdyby chodziło o któregoś z pisarzy „południowo-ruskich” (to znaczy pochodzeniem Ukraińców), na przykład Narieżnego, Somowa, Danilewskiego, to ta dyskusja o ostatecznej prywatyzacji autora nie byłaby tak długotrwała. Ale tu jest Gogol ze swoją „Zaginioną grамotą”, gdzie wyczytujemy nie tylko to, co jest nam drogie, ale nawet to, czego tam nie ma, a czego bardzo byśmy chcieli, żeby było. Jak wiadomo, istnieje nie tylko problem tekstu, lecz także problem czytelnika. Specyficzna osobliwość jego optyki, która warunkuje charakter recepcji tekstu. I tu dwa warianty „Tarasa Bulby”, pisane jakby jeden dla Ukraińców, by osłodzić nam duszę romantyczną bajką o kozackiej waleczności, a drugi — dla imperialnej Rosji, bo okazuje się, że kozacy walczą i umierają, „nie szczędząc życia swego” — jak wam się zdaje, po co?! — „во имя белого царя”, to znaczy „государя-императора”. Badacze Gogola z różnych obozów dyskutują, jaka właściwie była dusza Gogola — ukraińska czy rosyjska? czy jedna i druga jednocześnie? — a dla Ireny Farion nie ma tu niepojętej zagadki: Gogol to po prostu odstępca i przewrotnik. Podoba się to komuś czy nie, lecz Farion broni swojej zasadniczej oceny Gogola i od niej tak łatwo się nie odżegnać. Jej argumentacja to nie demagogiczne gadulstwo. Mamy tu tę — całkiem niewygodną dla nas — prawdę, której sercu przepełnionemu sentymentami narodowymi zupełnie nie chciałoby się słyszeć. Bo widzicie: nasz Taras Bulba! Ale jego Taras Bulba, jak się dziś modnie mówi, jest aż nadmiernie ambiwalentny. Osobno przy tej okazji chcę powiedzieć o następującej sprawie. Farion uosabia dla mnie (chciałem powiedzieć typ, lecz typowości tego zjawiska u nas nie uzbierałoby się dostatecznej liczby przedstawicieli) idealnego filologa. Nie jest tajemnicą, że nasze społeczeństwo nie może się pochwalić swoją oświeceniem. Dlatego prawdziwych profesjonalistów i wykształconych ludzi mamy niewielu. Pamiętam, że na nieprestiżowe wydziały filologiczne szli przeważnie ci, którzy, rozumiejąc swój skromny poziom przygotowania, nie targali się na przykład na prawo, medycynę czy fizykę i matematykę, lecz szli na filologię, nawet nie mając pojęcia, że „filologia znaczy miłość do wiedzy”. Ponadto w „sowieckim” systemie znacznie bardziej prestiżową uchodziła filologia rosyjska. Ukraińska zaś, oczami zrusyfikowanych ukraińskich mieszczan, była „wsią”. Dlatego masz takie przygnębiające wrażenie po wielu dzisiejszych słownikarzach. Wydaje się, że wielu z nich po prostu nie może się pochwalić należytym przygotowaniem. Od już dwóch dziesięcioleci, organizując Międzynarodowy konkurs z języka ukraińskiego im. P. Jacyka, bywam w wielu szkołach i nieraz spotykałem tam tych nauczycieli, którzy właśnie w znajomości literatury i języka robią zupełnie smutne wrażenie. Być może zjawisko to występuje nie tylko wśród filologów. Ja znam tylko o nich. I mam odwagę stwierdzić, że w dzisiejszej sytuacji językowej Ukraina w znacznym stopniu jest i ich winą. Irena Farion — to właśnie taki filolog, jakim on się w ideale wyobraża. I nie tylko dlatego, że jest wybitną językoznawczynią. I literaturoznawczynią. I człowiekiem szerokiej erudycji, który może być jaskrawym przykładem tego, jak i czym żyje prawdziwy filolog. Jest jeszcze Farion-publicystka, hojnie obdarzona talentem literackim. Jest autorką wielu namiętnych wystąpień w obronie wszystkich narodowych wartości Ukraińców. Właśnie zasadnicza nieustępliwość w obronie ukraińskich priorytetów i patriotyczna pasja Ireny Farion doprowadzają ukraińskofobów do histerii. Oni ze wszystkich sił starają się ją demonizować, uciekają się do insynuacji i brudnych oszczerstw. Ale pani Irena ma nie tylko mocne przekonania, potężny intelekt, lecz także tę siłę, która pozwala jej mocno stać na straży wszystkich naszych granic. Do wszystkich swoich talentów ma jeszcze jeden ważny dla obywatela Ukrainy talent. Talent prostego stawania i przeciwstawiania się. I to także jest zasadniczo ważne. To także tworzy fenomen Ireny Farion.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ostrzą zęby na język

Wadym PEPA, laureat Literackich Nagród im. I. S. Necuja-Lewyckiego i im. Ołesia Honczara Tych, którzy domagają się rewizji ustawy o języku uchwalonej przez Wierchowną Radę Ukrainy, należałoby odesłać do nauki nie do „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalisty”, nie do faszystowskiego straszydła oczernionego przez kremlowską propagandę, lecz do „ojca ukraińskiej prozy” Hrihorija Kwitki-Osnowjanenki. Przekład jego powieści „Sierdeszna Oksana” na język francuski został opublikowany w Paryżu w 1854 roku. Stało się to na długo przed tym, zanim Putin ogłosił na cały świat, że język ukraiński sztucznie, z zamiarem oderwania go od „braterskiego” rosyjskiego, stworzyli Austriacy i Polacy. „Polaczkami”, jak nazywali ich carscy posłowie. 28 grudnia 1841 roku w liście do młodszego cierpiącego za wolność Ukrainy A. Krasowskiego Kwitka-Osnowjanenko napisał ostro, ale z głębokim zrozumieniem istoty sprawy: „Kiedy młodzi ukraińscy pisarze dojrzeją, dowiodą, że język moskiewski jest dzikim narzeczem, porównując go z językiem ukraińskim. Kiedy wyciągną z języka moskiewskiego wszystko, co ukraińskie, najzapalczywszy moskiewski szowinista będzie zmuszony uznać żałosną nędzę i niższość moskiewskiej gwary wobec języka ukraińskiego”. Biada zniewolonym. Dialekt sołuński języka bułgarskiego, z którego wywodzi się staro-cerkiewnosłowiański i cerkiewnosłowiański, nie tylko wstrzymał naturalny rozwój ukraińskiego, lecz także pozbawił go możliwości pisemnej ekspresji. Przywłaszczając sobie duchowe dobra rodu ukraińskiego, przejmując jego historię, rosyjscy hrabiowie i szlachcice wzbogacali światową literaturę wybitnymi dziełami. Tymczasem najpierw odznaczony za dekretem Katarzyny II złotym medalem z brylantami ostatni koszowy ataman Siczy Zaporoskiej Petro Kałnyszewski przez 25 lat męczył się w podziemnym lochu w klasztorze sołowieckim. Ukraińska starszyzna kozacka żegnała się z życiem aż za Uralem, konała na szubienicach i na palach. Ukraińska elita zasiewała swoimi bezdusznymi ciałami Syberię nieprzebytą, Sołowki, Kanał Biało-Morski, Kołymę, Kengir, Mordowię… A geniusz geniuszy Taras Szewczenko mordował się w żołnierskiej musztrze na brzegu pustynnego Kos-Aralu, „cierpiał, męczył się, ale nie żałował”, zapisywał wiersze w kieszonkowym notatniku. A oto na świcie XXI wieku nowej ery ukrainofobi tego samego pokroju usiłują wtrącić kolejny z największych europejskich narodów w beznadziejność „plagi egipskiej”. Zamierzają pozbawić go ojczystego języka, wyrwać z duszy i serca odwieczną pamięć, udusić samobytne talenty, odebrać im możliwość samowyrażenia. Nieprzytomni gaduły wrzeszczą, aż się zachłystują, w szalonej żądzy wskrzeszenia porządków z czasów Walujewa. Czy choćby jeden z nich zająknął się o tym, jak w zarodku tłumi się wszelkie ukraińskie przebłyski w Federacji Rosyjskiej? „14 grudnia 1845” we Wiunyszczach, pochłoniętych w przedostatnim stuleciu przez sztuczne morze, Taras Szewczenko napisał poemat „Do mych umarłych, żywych i nienarodzonych rodaków w Ukrainie i nie w Ukrainie moje przyjazne posłanie”. Wyraził to, co dręczyło: „Rozważcie wszystko… i zapytajcie wtedy siebie: kim jesteśmy? Czyimi synami? Jakich ojców? Kim? Za co zakuci?..” Wyczerpującej odpowiedzi na to dotąd nie znaleziono ani w podręcznikach szkolnych, ani w pomocach dla średnich szkół specjalnych i wyższych uczelni. Dotychczas humaniści w większości przeżuwali jałmużnę ze stołów moskiewskich akademii. Nawet na świcie XXI wieku nowej ery w Ukrainie brakuje godnych przywódców. Umocnienie niezależnego Państwa Ukraińskiego słabnie na oczach. Kogo po Baturynie, zrównanym z ziemią przez hordę Mienszykowa, i po zgubnej bitwie pod Połtawą w 1709 roku można porównać z „tytanem epoki Odrodzenia” Bohdanem Chmielnickim albo z „uciekinierem we wszystkich mowach” Iwanem Mazepą, który swobodnie rozmawiał ze zagranicznymi posłami w ich języku? O jego jasnym życiu i działalności państwowej, o człowieku wysoce cenionym, nieobojętnym dla całej Europy, powstało ponad dwadzieścia oper. Hetman Iwan Mazepa miał nadzieję, że wojna między Karolem XII a Piotrem I zapewni Ukrainie święte prawo samodzielnego gospodarowania we własnym domu i utwierdzenia swojego ustroju państwowego. Lecz carat o mongolskiej zaprawie zastosował taktykę spalonej ziemi. Płonęły zboża, miasta i wsie. Tak samo w 1812 roku wojska Napoleona wkroczyły w płonącą Moskwę. W przeciwieństwie do Francuzów Szwedzi zrezygnowali z wyprawy na Smoleńsk i Moskwę. Skierowali się na Ukrainę, bogatą w mleko i miód. „Diabeł go tu niesie!” — z rozpaczą jęknął przenikliwy hetman. Nie żadna Boża, lecz nieczysta siła skazywała wielocierpiący naród ukraiński na „niegodne niewolnictwo”, jeśli pójść za słowem Bohdana Chmielnickiego, sławnego przywódcy narodowo-wyzwoleńczej wojny przeciwko polskiej szlachcie. Naród ukraiński z pierwszymi słowami swojego języka zrodził się w kulturze mizińskiej. Jej trwanie obejmowało okres od XXIII do XIV tysiąclecia przed nową erą. Obejmowała dorzecza Desny, Sejmu, Prypeci, Rosi, Donu, górnego i dolnego Dniepru, Południowego i Zachodniego Bugu, Dniestru, pełnowodnego Dunaju, opiewanego w ukraińskiej twórczości ludowej z takim wzniesieniem, jak nikt, nigdzie i nigdy. Takie samo osiedle, jak długotrwałe w Mizinie, na wyższym brzegu Desny odkrył w 1903 roku wychodźca z Czech Wincenty Chwojka na Kyrylowskiej ulicy w Kijowie. Materialne i duchowe dobra poprzednich tysiącleci odziedziczyła, czemuż by wątpić, trypolska kultura archeologiczna. Echa jej rozkwitu niosą do współczesności kolędy i szczedrówki oraz pieśni obrzędów kalendarzowych. To świadectwa z tych samych złotych wieków rodu ukraińskiego, jak u Hellenów, których mitologia nie tylko nie została potępiona jako „pogańska”, lecz uchodzi za wysokie osiągnięcie młodości ludzkości. Zaprawdę, twórczość poetycka od pradawnego zarania jest świętym pismem narodu ukraińskiego. Jego język jest jednym z najbardziej rozwiniętych i najbogatszych na świecie. Na międzynarodowych forach uznawano go za drugi pod względem melodyjności po włoskim. Czy choćby jeden z tych, którzy wrzeszczą o rewizji ustawy o języku, ma choćby mgliste pojęcie o Kozaku Łuhańskim, Władimirze Dalu? Syna belgijskiego inżyniera tak zafascynował zapożyczony przez Moskwę język ukraiński, że nie poszedł śladami ojca, a w 1840 roku przedarł się przez przeszkody cenzury z główną pracą swojego życia. Wydał ją w skromnym próbnym nakładzie pod tytułem „Słownik objaśniający wielkoruskiego narzecza języka ruskiego”. Przy tym opublikowane wydanie zostało opatrzone klauzulą „Ściśle tajne”. Teraz słowo należy do ukraińskiej elity, przede wszystkim naukowej. Czyż nie jest ona zdolna obronić ojczystego języka? Czy stanie się z tym pradawnym, sokrowennym to samo, co z Wasylem Stusem? Ukraińska inteligencja nie ocaliła wolnolubnego. W większości milczała. Znosiła znieważanie, nabrawszy wody w usta. Czy ukraińska świadomość narodowa, jak nie miała, tak i nie będzie mieć możliwości samowyrażenia? A dla najeźdźców nie ma nic świętego, poza nienasyconym zyskiem. Nie kto inny, jak dawni komuniści i wychowani przez nich komsomolcy zaciekle szerzyli ateizm, a dziś z takim samym zapałem odradzają prawosławie i wiarę chasydów, bogacąc się milionami i miliardami nie w jakichś tam hrywnach, lecz w twardej walucie. Kopią sobie dół, w którym nieubłagana wieczność bez przebudzenia pogrzebie pamięć o nikczemnych dusicielach odwiecznego języka jednego z największych europejskich narodów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Piękno Ukrainy, Podole!

Wołodymyr HETMAN, docent, kandydat nauk geograficznych Oto dolinka wesoła, W niej piękne, śliczne wiosła, Tam chaty sadami kryte Srebrnym marzeniem spowite. Łesia Ukrainka Podole... Wyżyna Podolska jako geomorfologiczna forma rzeźby terenu „podtrzymuje” na mapie Ukrainy przeważający kierunek rozciągania się głównych jednostek orohydrograficznych (od greckich słów oros i hydro, odpowiednio góra i woda — gór, wyżyn, rzek) — z północnego zachodu na południowy wschód. W tym kierunku ciągną się pasma górskie Karpat Ukraińskich, Wyżyny Naddnieprzańskiej (na Prawobrzeżu) i Niziny Naddnieprzańskiej (na Lewobrzeżu), a także arterie rzeczne Dniestru, Bohu Południowego i Dniepru (do porohów zaporoskich). Wyżyna Podolska położona jest na stoku struktury geologicznej — Ukraińskiej Tarczy Krystalicznej, która stanowi dla niej fundament i rozciąga się w tym samym kierunku: od Owrucza (grzbiet Słoweczańsko-Owrucki) aż po Priazowie (Meotydę). Właściwie Ukraińska Tarcza Krystaliczna, będąc prastarym lądem (około 3,85 mld lat temu) i jednocześnie pierwszymi górami w granicach współczesnej Ukrainy — „Ukraińskimi Himalajami”, zapoczątkowała ogólną prawidłowość rzeźby terenu naszego kraju: ukierunkowanie, wydłużenie jej form z północnego zachodu na południowy wschód. Nie jest wyjątkiem wyodrębniony masyw orograficzny Wyżyny Podolskiej — Towtry, czyli Miodobory, które swoistym łańcuchem znaczą Podole w tym samym kierunku. Centralna część Podola Zachodniego jest niemal idealną równiną (Równina Tarnopolska). Dalej na południe, w stronę Dniestru, mamy szereg płaskich, wydłużonych z północy na południe płaskowyżów (międzyrzeczy), które przeplatają się z głębokimi, kanionopodobnymi (od hiszp. cañón — rura) dolinami rzecznymi — lewymi dopływami „zachodnioukraińskiego Dniepru”. Obecnie te płaskowyżowe (od gr. plakos — równina) międzyrzecza są zaorane w 80%, lasy stanowią dziesiątą część. W czasach historycznych przeważały tu krajobrazy lasów liściastych (które zachowały się jeszcze w Towtrach, czyli Miodoborach, jak je nazywają na Tarnopolszczyźnie). Płaskie równiny wododziałowe były pokryte stepami łąkowymi. Obecnie to użytki rolne, pola. Dla pagórkowatych terenów Podola charakterystyczne są uroczyska ostańców wododziałowych, dolinek i jarów, zarośniętych krzewami kolczastej tarniny, szakłaka, derenia czy trzmieliny. Piękne na swój sposób Podole Tarnopolskie! Jest ono — to przestrzenie aż po horyzont, niemal płaskie, to słabo rozczłonkowane, lekko faliste (jak tafla morza w bezwietrzną pogodę) równiny lessowe (less — glina pylasta, na której uformowały się cudotwórcze ukraińskie czarnoziemy). Bliżej rzek wyłaniają się malownicze tereny dolinno-dolinowe i jarowe! Cieszą oko rozrzucone pajęczyną dawne i współczesne (utworzone przez erozję wodną) niecki, obniżenia o łagodnych stokach. Fragmentarycznie wyłaniają się spośród nich zapomniane na Ukrainie wiekowe, patriarchalnie majestatyczne dąbrowy. Doliny rzeczne Podola — o stromych, urwistych stokach (zwłaszcza na Naddniestru — do 150–200 m głębokości). Stoki te pokryte są niskimi lasami i krzewami grabu, wiązu, lipy, leszczyny itp. Tam, gdzie rzeki tworzą „wężowe” meandry (zakola) — stoki są pochyłe, z serią stopniowych tarasów. Nie tylko czarującym pięknem przyrody, ale i pasjonującą historią bogaty jest kraj podolski. Prawie dwa (IV–III) tysiąclecia przed Chrystusem (proszę się tylko zastanowić — to tyle, co od początku naszej ery do dziś) — podolska ziemia była zamieszkana przez naszych dalekich przodków, którzy tworzyli wielką i tajemniczą, wysoko rozwiniętą jak na tamte czasy (przecież żyli w zbudowanych własnoręcznie protomiastach) pra-cywilizację trypolską. Jednak tutaj potrzebne jest doprecyzowanie. Początkowo nie był to Sumer (gdzie były miasta), jak tradycyjnie uważa oficjalna nauka, a nasze, właśnie nasze, Trypillia! Dlatego niestosownie jest nazywać ich osady (o powierzchni do 500 ha i dziesiątkach tysięcy ludzi) protomiastami, a trzeba, jak w Sumerze — miastami. W jakim języku oni (Trypolanie) mówili i jak siebie nazywali, nie wiemy (a może jeszcze się dowiemy, możliwości nauki są bezgraniczne). Czyżby rozum noosfery, myśl naukowa wysokiego intelektu nie odszukała zakopanej w ziemi duchowej pamięci o ludziach, nazwanych przez ich odkrywcę, archeologa Wikentija Chwojkę (Czecha z krwi) bardzo prosto — od miejsca znalezienia ich śladu — wsi Trypillia. A oni przecież — Trypolanie, zapisali pamięć sprzed 5–6 tysięcy lat o sobie w symbolach własnej kultury materialnej i duchowej (w szczególności znakach piktograficznych, i byli o krok od prawdziwego pisma). W końcu, co nieco o tym już wiemy. Znany badacz dawnego pisma, sumerolog Anatolij Heorhijowycz Kyfiszyn rozszyfrował takie symbole na piaskowcach Kamiennej Mogiły koło wsi Terpinnia pod Melitopolem. Zatem była to prawdziwa cywilizacja, bo żyła dwa i pół (!) tysiąca lat w tym samym miejscu — na terenach współczesnej Ukrainy (głównie Prawobrzeżny lasostep). A ich (cywilizacji), jak uważał znany angielski badacz historii Arnold Joseph Toynbee, było w całej znanej historii ludzkości — 26. Niestety, pozostała faktycznie tylko jedna, która stopniowo obejmuje, jakkolwiek paradoksalnie, już cały współczesny świat. To chwalona (i przez poważnych naukowców) za swoją „wolną” gospodarkę rynkową cywilizacja „zachodnia”. Nie inaczej jak obłudną, cyniczną, niemoralną (gdzie wszystko się kupuje i sprzedaje) można ją nazwać. Na wykończeniu są już cywilizacje „wschodnie” — prawdziwe, autentyczne, z tysiącletnią historią: chińsko-koreańska, indyjska. Zresztą i japońska już staje się lub stała się europejską. W VII–IV w. p.n.e. podolską ziemię uprawiały plemiona Scytów-oraczy (Scytów-rolników), którzy należeli do wielkiego ówczesnego państwa — Wielkiej Scytii. Pozostawili oni swój „ślad” w naszym ukraińskim kodzie genetycznym. Dzisiejsi, rdzenni Podolanie (mężczyźni) — stateczni, krępi, nieco flegmatyczni, o spokojnym i wyważonym charakterze. To wszystko od szerokolicych (północni europeidzi — typ antropologiczny, według uczonego A. Sehedy), o słomianych włosach i niebieskich oczach, Scytów-rolników. W III w. p.n.e. – II w. n.e. do granic Podola od południa dochodziły posiadłości następców Scytów — Sarmatów. Echa tamtych czasów dotarły nawet do XVII w., kiedy na europejskich mapach tereny dzisiejszej Ukrainy podpisywano jako Sarmacja. A w Niemirowie, na Winniczyźnie, w 1676 r. Turcy ogłosili księciem nowo utworzonego Księstwa Sarmackiego Jurasia Chmielniczenkę — syna sławnego Bohdana. Lecz prawdziwymi gospodarzami podolskiej ziemi w pierwszej połowie I tys. n.e. (IV–VII w.) byli nasi przodkowie w linii słowiańskiej — Antowie. Nikt nie wie w pełni, skąd wzięło się ich imię (możliwe, że od Latynów, z którymi utrzymywali sąsiedzkie stosunki). Przechodziły przez Podole i plemiona germańskie Gotów, i okrutni (z pogromami) Awarowie, o których zachowało się nawet ludowe przysłowie: „Obrowie, Obrowie, chowajcie się dobrze!” Wzdłuż podolskiej rzeki Boh Południowy Bugu zamieszkiwały plemiona Bużan (po Antach). W dorzeczu górnego Dniestru i Bugu Zachodniego siedzieli Dulibowie (dudlebowie). Nazwa etnonimu „Dulibowie” (dudlebowie w wymowie germańskiej — dudl gebl) pochodzi od Gotów, którzy przechodzili tędy korytarzem (który właściwie rozdzielił Słowian wschodnich i zachodnich) w epoce Wielkiej Wędrówki Ludów. Goci dostrzegli szczególne uzdolnienia muzyczne miejscowego ludu, który grał na swoim instrumencie — dudach (skórzany worek z otworami, w które wstawiono drewniane piszczałki). Znana jest przecież ludowa pieśń „Zagraj mi, dudaryku, na dudę”. Oto więc Goci nadali nazwę Dulibom. Ziemia podolska zaznała również śmiercionośnej nawałnicy ordy mongolsko-tatarskiej... Ale szczególnie chwalebną kartą w historii Podola jest epoka kozacka. Wspomnijmy i uczcijmy dzielnych pułkowników kozackich: bracławskiego — Danyła Neczaja, winnickiego — Iwana Bohuna, mohylowsko-podolskiego — Ostapa (Ewstafija) Hohola (który był i hetmanem nakazowym, i sławnym przodkiem Mykoły Hohola, i pierwowzorem Tarasa Bulby) — prawdziwych rycerzy i bohaterów narodowych Ukrainy! W tych stronach wciąż unosi się echo bitew pod Zbarażem, Zborowem, Batohem... Pod Starym Konstantynowem krzyżowali swoje ostre szable dwaj nieprzejednani przeciwnicy: pułkownik kozacki Maksym Krywonis i magnat Jarema (Jeremi) Wiśniowiecki. Dumą Podola jest niezłomny Ustym Karmeluk. Czyż nie dlatego Twierdza Kamieniecko-Podolska (Stara) „uwieczniła” jego pamięć w jednej ze swoich baszt (z której ten zdołał trzykrotnie uciec). Nie ma w Ukrainie regionu bardziej kontrastowego niż Podole pod względem obszarów chronionych przyrodniczo. Spójrzcie: jeśli odsetek objęcia ochroną w obwodzie chmielnickim jest jednym z najwyższych w kraju — 15,15, to w sąsiednim winnickim — jednym z najniższych, zaledwie 2,26. Wyżyna Podolska to perła na mapie fizycznej Ukrainy. W jej granicach znajduje się wiele ciekawych obszarów chronionych przyrodniczo, w szczególności rezerwatów w granicach obwodu winnickiego. Ale nie zapominajmy o dumie Podola Środkowego (w granicach którego przeważnie leży obwód winnicki) — dawnych wiekowych dąbrowach, a obecnie przyrodniczych perłach — rezerwatach krajobrazowych i botanicznych: Markowa dębina (rejon niemierowski), Bronicki, Wendyczańska dębina, Hrabarkowski (rejon mohylowsko-podolski), Brytawski (rejon czeczelnicki), Hajdamacka bałka (rejon trościaniecki), uroczysko Bilański las (rejon jampolski), Horiaczkowska dacza (rejon piaszczański) i in. Oczywiście, powierzchnia, na przykład, rezerwatu krajobrazowego „Wołodymyrska dębina” (na zboczach doliny rzeki Rów, leśnictwo Hniwańskie, gospodarstwo leśne Żmerynka) wynosi ogółem 133 ha. I nie da się go porównać z powierzchnią obszaru chronionego przyrodniczo wysokiej kategorii — narodowego parku przyrodniczego „Podolskie Towtry” w obwodzie chmielnickim (261 316 ha). Jest to największy pod tym względem park narodowy w Europie. Jednak w celu zachowania, odtworzenia i racjonalnego wykorzystania unikalnych kompleksów przyrodniczych i historyczno-kulturowych Podola Południowego 16 grudnia 2009 r. na terenie rejonów czeczelnickiego (92%) i trościanieckiego (8%) obwodu winnickiego Ukazem Prezydenta Ukrainy utworzono narodowy park przyrodniczy „Karmelukowe Podole”. Przyroda jest tu unikalna. Tereny NPP „Karmelukowe Podole” — jeden z niewielu ośrodków rzadkich, mało przekształconych, grabowo-dębowych zbiorowisk lasów liściastych krajobrazów wschodnioeuropejskich w Ukrainie. Rosną tu rzadkie dla Ukrainy gatunki, które znajdują się na granicy zasięgu swojego występowania. W warunkach obwodu winnickiego z jego wysokim poziomem zagospodarowania gospodarczego i przewagą krajobrazów antropogenicznych, terytorium tego narodowego parku przyrodniczego ze stosunkowo mało zmienionymi kompleksami przyrodniczymi ma wyjątkowe znaczenie naukowe. Jest to wzorzec pierwotnych krajobrazów centralnej części Ukrainy. Dzisiaj (w kontekście powyższego) prawdą staje się postulat geograficzny: każdy krajobraz, jako unikalna rzecz bytu ziemskiego, powinien być reprezentowany przez obszar chroniony przyrodniczo. A obszar chroniony — to swoiste muzeum przyrody pod otwartym niebem. Ale wróćmy do prezentacji krajobrazów przyrodniczych przez obszary chronione, w szczególności na tle Wyżyny Podolskiej. W kierunku południowo-wschodnim, zaczynając od terytorium Polski, rozciąga się (wzdłuż Głównego Europejskiego Działu Wodnego) malownicze wzgórze — Roztocze, które jest reprezentowane w funduszu ochrony przyrody Ukrainy przez rezerwat przyrody „Roztocze” i Jaworowski Narodowy Park Przyrodniczy na Lwowszczyźnie. Na południe od grzbietu Roztocza — nie mniej malownicze Opole, a od osady Podkamień w obwodzie lwowskim, przez terytorium obwodów tarnopolskiego (Zbaraż, Skałat) i chmielnickiego (Satanów, Kamieniec Podolski), ciągną się w postaci zębatego grzbietu — czarujące i zagadkowe, już wspominane Towtry, czyli Miodobory. W granicach tych ostatnich utworzono i funkcjonują odpowiednio rezerwat przyrody „Miodobory” i narodowy park przyrodniczy „Podolskie Towtry”. Dalej, na południowy wschód, grzbiet Towtr przez obwód czerniowiecki dochodzi, przecinając Mołdawię, aż do Rumunii. Ogółem długość Towtr wynosi 250 km. Unikalny reliktowy (15 mln lat) krajobraz podolskich Towtr nie mniej klasycznie jest reprezentowany przez szereg rezerwatów krajobrazowych o znaczeniu państwowym w obwodzie chmielnickim: towtry „Wielka i Mała Buhajiha” (rejon czemerowiecki, koło wsi Holeniszczewo); malownicze kamieniste zbocza grzbietu towtr — „Iwankowiecki” (rejon gródecki, leśnictwo Satanowskie); na terytorium rejonu kamieniecko-podolskiego: „Cykowski” i „Karmelukowa góra” (leśnictwo Makowskie), „Towtra Werbecka” (w pobliżu wsi Humieńce), „Sowij jar” i „Kniażpolski” (leśnictwo Podolskie) i in. Listę pereł ochrony przyrody ziemi podolskiej można by kontynuować. Niewyczerpana w pięknie przyrody jest nasza ukraińska ziemia. Chrońmy ją, bo nam, a jeszcze bardziej — naszym dzieciom, wnukom i prawnukom na niej żyć. Żyć i kochać swoją Ukrainę, szczycić się nią przed całym światem. Kitajgrodzkie odsłonięcie — pomnik przyrody geologicznej o znaczeniu państwowym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

uniknął aresztu za ilustrowanie książki Ihora Kałynca „Poezje z Ukrainy”, wydanej w Brukseli w 1970 roku. Samego zaś poetę wtrącono za kraty na wiele lat. Mowa także o twórczości znanych ukraińskich artystów XX wieku Heorhija i Serhija Jakutowyczów. Przedstawiciele kijowskiej szkoły grafiki różnych pokoleń wzbogacili ukraińską sztukę graficzną szczegółowymi obrazami kozactwa, przedstawicielami regionalnych wspólnot oraz wydarzeniami burzliwych czasów z historii Ukrainy, demonstrując wysoki poziom wykonania technicznego i złożoną kompozycję. W pracach syna, Serhija, można dostrzec zarówno naśladowanie stylu ojca (robił to we wczesnym etapie swojej twórczości), jak i późniejszą niezależność obrazową, co świadczy o równorzędności talentu artystycznego u obu. „Ojciec powiedział mi: »Czemu się włóczysz, weź i namaluj«. Odpowiedziałem: »No jak ja to wszystko namaluję?« Wtedy wyjął małą reprodukcję litografii Picassa »Don Kichot« i, pokazując mi ją, powiedział: »Ten wujek to wielki artysta, a maluje tak jak ty«. »Jeśli tak, to ja też potrafię…« Od tej chwili, sądzę, rozpoczęło się moje życie artysty” — wspominał Serhij Jakutowycz. A lwowski grafik Ołeksandr Aksinin w swojej pracy teoretycznej posługiwał się pojęciem „grafiki infinitywnej”. Termin ten, zgodnie z definicją badacza jego twórczości Wiktora Petruszenki, brzmi: „W ścisłym znaczeniu — grafika nieskończona lub nieokreślona (na wzór nieokreślonej formy bezokolicznika czasownika), lecz z założenia — jest to grafika, która ma posługiwać się szczególnymi środkami do oznaczania tego, co pozagraniczne: bytu jako takiego, absolutu, Boga”. Grafika infinitywna to sztuka „poza czasem i przestrzenią”. Niektórzy artyści z różnych powodów dążyli do jak najmniejszej liczby punktów styczności z rzeczywistością, i dlatego społeczeństwo często postrzegało ich jako zwolenników kontrkultury. Jednak twórczość tych artystów i ich ciche poszukiwania często pozostawały poza oficjalną kulturą i ponad świadomym oporem. W przeciwieństwie do artystów, którzy uciekali od ideologii, ci twórcy pracowali wyłącznie dla sztuki. Ciąg obrazowo-stylistyczny prezentowanych prac często wymaga zrozumienia filozoficznego podłoża, by odczytać obecne w nich kody i symbole. Ponadto widzowie mają możliwość zajrzeć do prawdziwego gabinetu graficznego, by wyobrazić sobie złożoność procesu tworzenia odbitek. On pracuje podczas warsztatów mistrzowskich, które prowadzi dla odwiedzających.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Tajemnice grafiki drukowanej

Mystetskyi Arsenal przygotował na szeroką skalę wystawę „Odbitka. Ukraińska grafika drukowana”. Przedstawiono tu ponad pół tysiąca prac ponad stu autorów. Każdy zwiedzający będzie mógł krok po kroku prześledzić genealogię ukraińskiej „sztuki linii i plamy”. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia autora Przygotowania do wystawy rozpoczęły się niemal dwa lata temu — latem 2018 roku. Rada programowa Arsenału Artystycznego wybrała propozycję niezależnych kuratorek Kateryny Pidhajnej i Iryny Borowec zwycięzcą corocznego otwartego konkursu projektów. Od tego czasu do tworzenia „Odbitki” dołączyli konsultanci Ołeksandr Sołowjow (kurator projektów sztuki współczesnej Arsenału Artystycznego) i Ołha Łahutenko (doktor historii sztuki, profesorka NAOMA), dział muzealny oraz dział sztuki współczesnej Arsenału Artystycznego. Wystawa opowiada o tym, że w ciągu XX wieku ukraińska grafika drukowana przeszła być może największe przemiany w swojej historii. Związek ukraińskiej grafiki z tradycjami europejskimi widoczny jest już w renesansowych i barokowych drzeworytach ukraińskich starodruków. Aktywna pielgrzymka ukraińskich artystów za granicę w pierwszej trzeciej części XX wieku sprzyjała wzbogacaniu narodowych tradycji artystycznych i kształtowaniu własnego stylu z cechami modernizmu i awangardy. W czasach „żelaznej kurtyny”, mimo zakazów, w pamięci pokoleń żyła tradycja awangardy. A niepodległość Ukrainy otworzyła drogę postmodernistycznym intencjom światowym, i ukraiński estamp ponownie odnalazł swoje miejsce we współczesnej światowej sztuce. Grafika od dawna nie jest wyłącznie „akademickim” medium. Dziś grafika drukowana może pozostać „monosztuką”, ale może też przenikać się i integrować z innymi mediami, za każdym razem demonstrując swoje nieograniczone możliwości. „Odbitka” to projekt o estampie. W grafice drukowanej rysunek jest pierwszym etapem tworzenia dzieła sztuki, następnym jest przeniesienie rysunku na klisze, proces jego obróbki i druk. Każdy z etapów może dawać zarówno oczekiwane, jak i nieoczekiwane efekty. Mimo wszechobecnych zaawansowanych technologii tworzenia i powielania obrazu pojawia się pytanie o zasadność analogowej metody tworzenia odbitki. Po pierwsze, właśnie techniki ręcznego druku dają tę fakturę i efekty, na które maszyna nie jest zdolna. Po drugie, artysta, który wybiera taki sposób wyrazu, ma pragnienie złożonego procesu tworzenia pracy. — Grafika dziś jest najbardziej konserwatywnym rodzajem sztuki wizualnej pod względem technik i technologii jej wykonania — opowiada Kateryna Pidhajna. — Jednak sam jej proces nie jest mniejszą sztuką niż finalny arkusz, który otrzymujemy już po wydrukowaniu. Jeśli jeszcze 30–40 lat temu grafika miała bardzo wiele funkcji użytkowych — powielanie informacji, tworzenie plakatów i ilustrowanie książek, to obecnie wykonują je inne media. Grafice pozostaje czysto artystyczna funkcja. Ponadto coraz więcej artystów tworzy nakładowo unikatowe druki, a my obserwujemy nowy etap rozwoju ukraińskiej grafiki drukowanej. Nawiasem mówiąc, prace młodych artystów logicznie zintegrowano w każdym z bloków wystawy. Tym samym pokazują one treściowe pole zarówno dla poprzednich, jak i dzisiejszych pokoleń. „Odbitka” dąży do pokazania wzajemnych powiązań i przemian artystów, zjawisk i tendencji ukraińskiej grafiki drukowanej od początku XX wieku do dziś. Dlatego kuratorzy i architekci wybrali nieliniową strukturę ekspozycji — prace uznanych mistrzów z funduszy muzealnych wchodzą w interakcje z dziełami współczesnych artystów. — Dziś sztuka ukraińskiej grafiki dynamicznie się rozwija — zauważyła kuratorka Iryna Borowec. — W ciągu ostatnich dwóch–trzech dziesięcioleci ta sztuka przeszła pewne etapy. Pojawiły się nowe generacje grafików o nowym światopoglądzie. Nie możemy stać z boku tych procesów, nie dokumentować ich i pozostawiać luk w ukraińskiej sztuce. Ale aby zrozumieć współczesne procesy, trzeba spojrzeć na procesy minione. Jak rozwijała się sztuka ukraińskiej grafiki przynajmniej przez ostatnie sto lat? Jak się przekształcała? Gdzie zjawiska i procesy artystyczne być może się przecinały? „Odbitka” jest projektem-blockbusterem w grafice drukowanej. Ukraińska grafika nigdy dotąd nie była prezentowana w tak dużej skali i w tak wielkiej liczbie. Pokazujemy prace z 10 ukraińskich muzeów i kilku prywatnych kolekcji, wiele z tych prac nigdy nie było eksponowanych, a niektóre zostały stworzone specjalnie na potrzeby naszego projektu. „Odbitka” składa się z trzech bloków, z których pierwszy nosi tytuł „W poszukiwaniu nowych sensów”. Opowiada on o przecięciu tematów, na które reagowała sztuka estampu niepodległej Ukrainy i początku XX wieku. Eksperyment i powrót do narodowych tradycji, gra z formą i przestrzenią, maksymalne odejście od realistycznego przedstawienia, charakterystyczne dla obu okresów, a „sąsiedztwo” dzieł ma uwidocznić tę wspólnotę. Narbut i Tistoł to jedno z takich „sąsiedztw” w tym bloku. Tworząc serię „Ukraińskie pieniądze” (1998–2010), Ołeh Tistoł, którego twórczość ukształtowała się pod koniec rozpadu radzieckiego paradygmatu, odwołuje się do doświadczenia Heorhija Narbuta, wybitnego artysty, twórcy banknotów ukraińskich pieniędzy początku XX wieku. Idea projektowania pieniędzy, które z natury są głównymi wizualnymi znakami kraju, opierała się nie na naśladowaniu obrazowych zasad Narbuta, lecz na pragnieniu bycia związanym z budową nowego państwa ukraińskiego, autorskiej inicjatywie tworzenia państwowych znaków. Był to protest przeciwko systemowi w ogóle i przeciwko wizualności, która m.in. istniała na radzieckich rublach. Współczesne pejzaże miejskie Tarasa Kowacza i postmodernistyczne „Interwencje” Iryny Kalenik dzielą wspólną przestrzeń sensów pierwszego bloku z „Huculską matką” Oleny Kulczyckiej (1935) i „Zimą na Ukrainie” Wołodymyra Zauze (1935). Ogółem w tym bloku przedstawiono 135 prac 45 autorów. Drugi blok „Na granicy dozwolonego” obejmuje lata 50.–80. XX wieku i opowiada o tym, jak i dlaczego grafice drukowanej udało się nie tylko przetrwać w warunkach izolacji i radzieckiej cenzury, ale także znajdować nietypowe rozwiązania kompozycyjno-stylistyczne, niebanalne, oryginalne wątki w ramach dozwolonych tematów. Ten blok ukazuje szereg unikalnych zjawisk artystycznych, które na zawsze weszły do historii ukraińskiej sztuki: jak artyści lat 60. fascynowali się Karpatami, jaką rolę odgrywał pejzaż, dlaczego oprawa książki stała się azylem dla wolnej twórczości, dlaczego i jak zmieniały się techniki graficzne… Grafika lat 60. to całościowy fenomen ukraińskiej sztuki. Jest kontrastowa, lakoniczna, czasem nawet „surowa”. A jednocześnie maksymalnie umowna, różnorodna obrazami, chwytami i możliwościami, co dawała ulubiona technika tamtych czasów — linoryt. Hołd tej technice oddało wielu artystów tamtego okresu. Tryptyk „Tołoka” Wołodymyra Kutkina, zaprezentowany w bloku „Na granicy dozwolonego”, jest kwintesencją linorytu lat 60. XX wieku. Patrząc na monumentalne kobiece postaci, zapominasz, że artysta faktycznie pokazuje „piękno pracy” człowieka radzieckiego. W latach 70. i na początku lat 80. rozpoczyna się okres nowego języka artystycznego, sztuki indywidualności, przeosmysławiana jest struktura obrazowa, zaczyna się nowe kształtowanie formy. Trzeci blok zapożyczył tytuł od kultowego ukraińskiego grafika Ołeksandra Aksinina — „Grafika infinitywna”. Bo jest to blok o sztuce, która dąży do tego, by nie wiązać się z konkretnym kontekstem, przestrzenią czy czasem, i stara się stać z boku od pilnych problemów i procesów społecznych. Jest to sztuka, która istnieje równolegle z systemem, a nie otwarcie mu się przeciwstawia. Zebrano tu prace przedstawicieli „sztuki nieoficjalnej” epoki radzieckiej, w tym jednego z pierwszych kijowskich konceptualistów Wilena Barskiego czy guru zakarpackiej alternatywnej sztuki Pawła Bedzira. W „Grafice infinitywnej” zaprezentowano także artystów niezależnej Ukrainy. Wśród nich są akwaforty Kostiantyna Kalinowicza, które zanurzają w nostalgii za wielkością holenderskich mistrzów i ich uwagą do detali. Albo prace Ołeha Denysenki, który czerpie inspirację z estetyki średniowiecza i tworzy dziwaczne nowe światy, które nazywa Antiqvitas nova albo „nową starożytnością”. Wystawa „Odbitka” opowiada m.in. o Bohdanie Soroce — przedstawicielu lwowskiej szkoły grafiki, outsiderze w systemie radzieckiej sztuki, wykładowcy i kolekcjonerze ukraińskich starożytności. W ciągu życia stworzył wiele serii graficznych. Wśród nich są zarówno dawna ukraińska mitologia, jak i starodawne cerkwie, przedmieścia Lwowa, a także emblematy i symbole, które mają nie tylko wartość artystyczną, ale i historyczną. Soroka urodził się w więzieniu: jego rodzice niemal całe życie odbywali długotrwałe uwięzienie w obozach jako przywódcy OUN. Dlatego artysta kategorycznie nie akceptował radzieckiego totalitarnego reżimu. Soroka zasadniczo nie wstąpił do Związku Artystów, jednak od lat 70. jego prace stały się dobrze znane za granicą, w środowisku ukraińskiej diaspory, zwłaszcza w USA i Kanadzie. Ledwie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Portret kobiecy, czyli tajemnica księżnej de Beaufort

Uwiecznił ją, ten niezwykły angielski malarz Thomas Gainsborough… Zapewne pojął on tajemnicę kobiecego piękna i wcielił cały urok pięknej połowy Anglii XVIII wieku w portret — w nieziemski wizerunek księżnej de Beaufort. Cicha gracja i wyrafinowana skromność, tajemniczy półuśmiech wilgotnych warg oraz czysto angielska wytworność tej szlachetnie urodzonej damy uosabiają samą poezję i powab młodości. Wołodymyr SKRYNCZENKO Thomas Gainsborough i jego czasy Nie chce się wierzyć, że artysta tworzył swoje arcydzieło „dla kawałka chleba”, jak twierdził niegdyś. Wszak portretom poświęcił Gainsborough całe swoje życie — namalował ich ponad 700. Napięta praca i kaprysy możnych zleceniodawców wyczerpywały go, a nawet doprowadzały do rozpaczy. „Mdli mnie od portretów” — irytował się czasem malarz. Jednak pracował nie szczędząc sił… Thomas Gainsborough żył i tworzył w złotej erze angielskiego malarstwa XVIII wieku. I w błyskotliwym gwiazdozbiorze swoich kolegów — Williama Hogartha i Joshuy Reynoldsa, George’a Romneya oraz Johna Constable’a — był gwiazdą najwyższej próby. Malarstwo portretowe Anglii jest rozświetlone wirtuozerską sztuką Antonisa van Dycka, wielkiego holenderskiego malarza, który niemało pracował dla angielskiego króla Karola I. Stworzył on niepowtarzalny, romantyczny styl w portretach dworskiej szlachty, który nieco idealizuje jej arystokratyzm, wyrafinowanie wizerunku i podkreśloną elegancję. Twórczość wielkiego Holendra stała się przewodnią gwiazdą dla Thomasa Gainsborough. Jednak w sztuce Gainsborough szedł własną drogą: uparcie lekceważył klasyczne teorie współczesnych mu artystów i niestrudzenie szukał własnych metod malarskiego kunsztu. Źródłem jego twórczej inspiracji byli ludzie — książęta i lordowie, księżne i hrabiny, a nawet — „damy półświatka”, jak wtedy nazywano długonogie piękności-aktorki. Osobliwością talentu artysty była zdolność stworzenia portretu-arcydzieła z ludzi zwyczajnych, niczym nieznaczących, nieodróżniających się od reszty. Ale szanował teatr i ludzi teatru — genialnego aktora Davida Garricka oraz wybitnego dramaturga Richarda Sheridana, których portrety w twórczym spadku artysty zajmują szczególne miejsce. Malarskiej manierze Gainsborough właściwa była wirtuozerska lekkość, subtelna gra światłocienia, dynamiczność drobnych różnokolorowych pociągnięć pędzla, jakby przejrzystych, lecz o kapryśnych odcieniach, które przelewają się z jednego w drugi, dając ten nieuchwytny ruch życia, poczucie zmienności, czego nie da się przekazać w inny sposób. Nowatorstwo Gainsborough objawiło się również w stosowaniu na płótnach chłodnych błękitnych kolorów jako dominujących. Zdaniem artysty, właśnie to tworzyło wyrafinowaną tonalność palety, podkreślając szlachetność i uduchowienie jego modelki. Ale przeczył temu jego kolega po fachu sir Joshua Reynolds, prezes Królewskiej Akademii w Anglii. Miłość Gainsborough do malarstwa i muzyki sprzyjała ujawnianiu najsubtelniejszych harmonii kolorystycznych, muzycznego rytmu dzieł jego sztuki. Zakochany w przyrodzie, już na początku swojej twórczej biografii tworzy swoisty typ kompozycji portretowej, wzbogaconej pejzażowym tłem, harmonijnie współbrzmiącym z nastrojem bohaterów jego portretów, przy czym przyroda coraz bardziej staje się idealnym środowiskiem dla tego. Nieprzypadkowo uważano, że prawdziwym powołaniem portrecisty Gainsborough było właśnie odzwierciedlenie przyrody. Artysta chętnie oddaje typową dla angielskiego pejzażu narodowego wilgotną atmosferę i rozproszone światło, które istotnie zmiękczają kontury przedmiotów. Przez całe życie niestrudzenie pracował nad wiejskimi pejzażami, odtwarzając nasycone kolory złotych łanów, gęstą zieleń skrajów lasów, malowniczych parków i przejrzystych gajów. Wizerunki przyrody Gainsborough istotnie wpłynęły na rozwój angielskiego malarstwa XIX wieku, w szczególności na sztukę Constable’a. Wśród wielu arcydzieł artysty znajduje się portret Sary Siddons, aktorki-primadonny teatru Drury Lane, niezrównanej wykonawczyni roli lady Makbet na europejskiej scenie. Co ciekawe, tego portretu nikt u niego nie zamawiał. Artysta malował go z własnej woli, wdzięczny talentowi aktorki. Gainsborough ma niemało arcydzieł, ale tak znaczących jak portret Sary Siddons — jest niewiele. Jako artysta Gainsborough w latach 80. XVIII wieku wszedł na nowy szczebel jakościowy. Właśnie wtedy stworzył najwybitniejsze portrety kobiece, którym właściwa jest szczera prostota i głęboka psychologiczna nasycenie wizerunków obok poetyckości. Romantyczny powab modelek Gainsborough nasuwa myśl, że i on sam był zapewne związany ze światową „śmietanką” ówczesnego Londynu. Ale wtedy częściej wspominano by o nim w pamiętnikach, listach i plotkach tamtej epoki. Lecz niestety… Ciężko artyście w Londynie. Angielska nuda… Poznał on w pełni obłudę stołecznych obyczajów — ale w głębi duszy pozostał prowincjuszem. A w Londynie życie jego mijało w pracowni malarskiej, wśród pędzli i sztalug, w Schomberg House, dokąd nikogo nie zapraszał, ponieważ życie osobiste nie bardzo mu się ułożyło. Skąpstwo żony, która liczyła każdy pens w jego kieszeni, zaburzenia psychiczne u obu jego córek, które nie miały narzeczonych nawet przy bogactwie i sławie ich ojca, coraz bardziej smuciły artystę. Odczuwał duchową potrzebę odpoczynku, wędrówek do rodzinnych stron, do Suffolk, gdzie był szczęśliwy u świtu życia, gdzie minęło jego dzieciństwo… Pewnego razu spotkał podczas swoich sesji malarskich młodą damę o niebywałej urodzie. Weszła ona w pejzaż i w serce artysty. Margaret stała się jego muzą i żoną. Jej los jednak poruszył jeszcze kogoś — szanownego dżentelmena, księcia de Beaufort, który zostawił jej w spadku roczną rentę w wysokości 200 funtów (wtedy prawdziwe bogactwo). Istnieją też świadectwa potwierdzające ojcostwo księcia de Beaufort wobec Margaret. (Najważniejsze, że renta była regularnie wypłacana jej przez całe życie przez bank Hoare’ów w Londynie — wszak tam znano tajemnice swoich klientów). Rodowe korzenie księcia de Beaufort wywodzą się od słynnego François de Beauforta, wnuka francuskiego króla Henryka IV, postaci legendarnej — lidera Frondy, jednego z bohaterów powieści Aleksandra Dumasa „Dwadzieścia lat później” i „Wicehrabia de Bragelonne”. (Nieprzypadkowo Margaret napomykała, że w jej żyłach płynie królewska krew). Zapewne i portret księżnej de Beaufort nie powstał przypadkowo… „Kochajcie malarstwo, poeci!” Właśnie do tego wzywa poeta Nikołaj Zabołocki, zapewne wspominając portret Aleksandry Strujskiej, który odtworzył Fiodor Rokotow, czarodziej rosyjskiego malarstwa portretowego, współczesny Thomasowi Gainsborough. W duchowym świecie swojej modelki odnalazł Rokotow swój estetyczny ideał w nieziemskim wizerunku Aleksandry Strujskiej, żony prowincjonalnego szlachcica z rosyjskiej głuszy. „Jej oczy – jak dwie mgły, / Półuśmiech, półpłacz, / Jej oczy – jak dwa oszustwa, / Pokryte mrokiem niepowodzeń…” – te wzruszające poetyckie wersy Nikołaja Zabołockiego poświęcone Aleksandrze Strujskiej można również odnieść do czarującej damy z mglistego Albionu – księżnej de Beaufort. Córka admirała Boscawena, wyszła za mąż za księcia de Beaufort w 1766 roku. Portret księżnej de Beaufort („Portret damy w błękicie”) zajmuje poczesne miejsce wśród arcydzieł światowego malarstwa w zbiorach Ermitażu (Petersburg). W nim jeszcze czuć wpływ van Dycka, ale… Jak Panu udało się to cudo, panie Thomasie? Skąd ten drżący oddech modelki? Odnosi się wrażenie, że pasma włosów Fiodor Rokotow, „Portret Aleksandry Strujskiej” (1780 r.) Portret Sary Siddons nie pędzlem są wykonane, a wyrysowane miękkim ołówkiem. Tkanina stroju księżnej zlewa się z jej skórą, z jej ciałem w jedną całość. Cienka szyja piękności zdaje się niezdolna udźwignąć cały ciężar fryzury, a głowa jej lekko się chyli, niczym egzotyczny kwiat. Białe pióra, lazurowa wstążka na jej kapeluszu i przypudrowane włosy okalają jej twarz swoistą aureolą… Kto podpowiedział Panu tę wykwintną gamę kolorystyczną, tę harmonię zimno-błękitnych migotliwych tonów, dzięki czemu portret rzeczywiście wydaje się błękitny, wszak to „Portrait of a Lady in Blue”, jak mówią w Anglii. Jasne, lśniące kolory przelewają się, niczym woda, odbijając niebieską dal. Kontemplując ten portret, mimowolnie czujesz wzruszenie i łzy w oczach… Nie żegnamy się… Pod koniec lat 80. XVIII wieku, w przededniu swojego 60-lecia, talent Gainsborough był w rozkwicie. Ale artystę nie opuszczało przeczucie nagłej śmierci, dlatego też zobowiązał swojego przyjaciela Richarda Sheridana do obecności na jego pogrzebie. Los był dla niego bezlitosny: opuścił ten świat w sierpniu 1788 roku (według diagnozy lekarzy – na raka). Prawie o czterdzieści lat przeżyła księżna de Beaufort genialnego twórcę swojego portretu i zmarła w głębokiej starości – w 1828 roku. Artyście żal było rozstawać się ze sztuką. Lecz na koniec mówił: „Wszyscy idziemy do nieba, i van Dyck razem z nami”. Niedługo przed śmiercią odwiedził go sir Joshua Reynolds, prezes Królewskiej Akademii w Anglii. W końcu się pogodzili, ci przyjaciele-rywale… Daninę szacunku dla pamięci zmarłego oraz ból straty wyraził Reynolds w swojej XIV mowie do studentów Królewskiej Akademii. Oddając należne geniuszowi Thomasa Gainsborough, sir Joshua jednak nie radził młodym artystom brać za wzór nieprzeciętnych zasad twórczych sir Thomasa i iść w jego ślady w sztuce. Jednak czas wyda swój werdykt. Sztuka Gainsborough, jego eksperymenty z kolorem przewidziały liczne osiągnięcia impresjonistów, wpłynęły na twórczość artystów młodego pokolenia – Johna Constable’a i Eugène’a Delacroix. Zdawałoby się, że to wszystko… Ale my nie żegnamy się z Panem, panie Thomasie! Wszak cząstka Pana duszy pozostała w tym arcydziele – portrecie księżnej de Beaufort. Jak Panu udało się to cudo, panie Thomasie? Unieśmiertelnił Pan ją, tę tajemniczą damę z mglistego Albionu, swoim magicznym pędzlem. I ona zawdzięcza Panu swoją wieczną młodość…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

do którego weszli Inna Honczarowa (kierownik teatru „Maskam Rad”, koordynator Międzynarodowego projektu społeczno-kulturalnego JoyFest), Witalij Kino (dyrektor-kierownik artystyczny Centrum Sztuki „Nowy teatr ukraiński”, reżyser teatralny, aktor i wykładowca), Serhij Ładesow (zasłużony artysta Ukrainy), Natalia Potuszniak (teatrolog, dziennikarz), zwycięzca Ukraińskiego formatu AndriyivskyFest 2019-2020, spektakl „Pustostan” Lwowskiego akademickiego teatru miniatur estradowych „I ludzie, i lalki” weźmie udział w międzynarodowym programie festiwalu, który odbędzie się już w 2021 roku. W najbliższym czasie zostaną również ogłoszone wyniki I formatu „Niezależni” Międzynarodowego festiwalu teatralnego spektakli kameralnych AndriyivskyFest, który z sukcesem wystartował w listopadzie 2019 roku wśród niezależnych teatrów stołecznych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Najlepsze spektakle kameralne

Kijowski Akademicki Teatr „Koleso” jest organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Spektakli Kameralnych AndriyivskyFest. W czerwcu 2020 roku miał się on odbyć po raz czwarty, jednak z powodu pandemii COVID-19 wydarzenie trzeba było przenieść na 2021 rok. Prezydent festiwalu, artystka ludowa Ukrainy Iryna Kliszczewska. Ukraiński format to część składowa Międzynarodowego Festiwalu, która przewiduje pokazy spektakli kameralnych profesjonalnych obwodowych teatrów ukraińskich i trwa od października do maja na scenie teatru „Koleso”. Dzięki wsparciu projektu NSTDU „Nie ma prowincji w kulturze” prawie wszyscy uczestnicy Ukraińskiego formatu 2019-2020 zdążyli zaprezentować kijowskim widzom oraz członkom jury swoje spektakle kameralne. Zatem dyrektor generalna Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Spektakli Kameralnych AndriyivskyFest, artystka ludowa Ukrainy Iryna Kliszczewska, ogłosiła jego wyniki. Najlepszy zespół aktorski. Spektakl „Uwaga – kobiety!” według sztuki Andrija Kurejczyka w wykonaniu Kirowohradzkiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. M. L. Kropywnyckiego (reżyseria, przekład i oprawa muzyczna zasłużonej artystki Ukrainy Ludmyły Kołosowycz). Najlepsza scenografia. Spektakl „Ostatni bohater samobójstwa” według sztuki Nedy Neżdanej w wykonaniu Ługańskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego (m. Siewierodonieck). Scenograf – Iryna Łubska (reżyser-inscenizator – zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr Moskowczenko). Najlepsza rola kobieca. Maja Pawliwna w wykonaniu artystki ludowej Ukrainy Kławdii Baril w spektaklu „Selfie ze Sklerozą” według sztuki Ołeksandra Wołodarskiego w wykonaniu Winnickiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. M. Sadowskiego (reżyser-inscenizator – artystka ludowa Ukrainy Taisa Sławinska). Najlepsza rola męska. Roma Ośkin, Arcził Ołeksandrowycz Mikeltadze, Weniamin Ionowycz Jesafow w wykonaniu Ołeksandra Radźki. Spektakl „Selfie ze Sklerozą” według sztuki Ołeksandra Wołodarskiego w wykonaniu Winnickiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. M. Sadowskiego (reżyser-inscenizator – artystka ludowa Ukrainy Taisa Sławinska). Najlepszy spektakl. Spektakl „Pustostan” według sztuki Maliny Prześlugi w wykonaniu Lwowskiego Akademickiego Teatru Miniatur Estradowych „I ludzie, i lalki” (reżyser-inscenizator – zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeksij Krawczuk). Scena ze spektaklu „Uwaga – kobiety!”. Wyróżnienie „Za debiut reżyserski” dla Anastasiji Kuzyk za spektakl „Nie w porę” według sztuki Lany Ra w wykonaniu Czernihowskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. T. H. Szewczenki. Zgodnie z decyzją jury, w skład którego weszła Scena ze spektaklu „Pustostan”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Poszukiwanie ukraińskich „Szekspirów”

Nagroda i teatry stanęły w obliczu szeregu trudnych wyzwań. Naszym teatrom nie jest łatwo, ale nie powinniśmy się poddawać. Cieszy to, że udało nam się obronić finansowanie zarówno GRY, jak i Narodowego Związku Działaczy Teatralnych – podkreślił Bohdan Strutyński, przewodniczący NZDT, artysta ludowy Ukrainy. Zatem decyzja Dyrekcji festiwalu-nagrody „GRA” przewiduje rezygnację w tym roku z przeprowadzenia finałowego tygodnia festiwalowego oraz z zaproszenia międzynarodowego jury. Laureatami „GRY” w 2020 r. zostaną ogłoszone wszystkie spektakle, które wejdą do krótkiej listy (do 12 spektakli). Wyniki zostaną ogłoszone podczas finałowej ceremonii 3 grudnia. „GRA” przeprowadzana jest na zasadach konkursowych raz w roku na podstawie wyników minionego roku kalendarzowego. W tym roku teatry prezentują premiery, które ukazały się w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2019 roku. W projekcie biorą udział profesjonalne zespoły teatralne różnych form własności i formatów pracy. Laureaci festiwalu-nagrody będą wyłaniani w sześciu ogólnych nominacjach: za najlepszy spektakl dramatyczny; za najlepszy spektakl dla dzieci; za najlepszy spektakl muzyczny w gatunku opery/operetki/musicalu; za najlepszy spektakl choreograficzny/baletowy/plastyczny; za najlepszy spektakl kameralny (do 150 widzów); za najlepszy spektakl poszukiwawczo-eksperymentalny (na styku gatunków teatralnych/artystycznych). Najlepsi gracze w GRZE o teatralnego Oscara zostaną nagrodzeni Dyplomem laureata oraz nagrodą pieniężną na realizację nowego projektu twórczego. Laboratorium dramaturgii zostało założone w 2019 roku przez Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy. Projekt ma na celu odkrywanie nowych nazwisk i urozmaicanie repertuaru teatrów ukraińskimi utworami. Również w najbliższych planach jest stworzenie krajowego zasobu internetowego z bazą sztuk ukraińskich autorów. W tym roku projekt realizowany jest przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury, pod względem liczby punktów ekspertów zajął pierwsze miejsce w rankingu lotu „Rezydencje”. Tylko w ramach ubiegłorocznego Laboratorium stworzono 11 ukraińskich sztuk dla dzieci i młodzieży. Niektóre z nich zostały już włączone do repertuaru teatrów. A w tym roku ograniczeń w ogóle nie ma: dramaturdzy mogą pisać sztuki dla różnych kategorii wiekowych i rodzajów teatru. Aby wziąć udział w projekcie, autorzy muszą wypełnić i przesłać organizatorom życiorys oraz przykłady prac twórczych. Dla 15 uczestników, którzy przejdą selekcję, w stolicy w lipcu odbędą się seminaria i warsztaty. Doświadczeniem będą dzielić się nie tylko dramaturdzy Pawło Arje i Natalja Błok, ale także reżyserzy. W sierpniu autorzy będą pisać własne sztuki przy wsparciu konsultacji od znamienitych kuratorów oraz możliwości uczestniczenia w warsztatach z dramaturgii. Pod koniec października w Kijowie planowane jest przeprowadzenie Festiwalu Współczesnego Dramatu. Mają to być publiczne czytania i dyskusje nad sztukami z udziałem już znanych reżyserów i aktorów, z zaproszeniem kierowników literacko-dramaturgicznych części teatrów. Format festiwalu będzie zależał od surowości środków kwarantannowych. Organizatorzy są gotowi do przeprowadzenia festiwalu online, jednak nie porzucają nadziei na spotkania w offline. I być może już w 2021 roku prace uczestników II Laboratorium zostaną z powodzeniem zrealizowane w inscenizacjach na różnych scenach teatralnych Ukrainy. Organizatorzy mają nadzieję, że ukraiński projekt z biegiem lat będzie zyskiwał na popularności i znaczeniu. Tak jak swego czasu autorytet na świecie zdobył program dla dramaturgów brytyjskiego teatru Royal Court. Swoją drogą, udział w nim brali już także niektórzy ukraińscy autorzy, wśród nich Pawło Arje. Stronę przygotował Eduard Owczarenko. Rozpoczął się nabór uczestników do II Laboratorium Dramaturgii NZDT. Do projektu zapraszani są wszyscy ci, którzy potrafią lub chcą pisać, są gotowi się uczyć i pragną uznania własnych prac scenicznych. Udział w wydarzeniu jest bezpłatny, a kuratorem Laboratorium jest znany ukraińsko-niemiecki dramaturg Pawło Arje. Zgłoszenia do udziału w projekcie przyjmowane są od autorów z całego kraju do połowy czerwca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Teatralna «GRA» trwa

Z powodu sytuacji siły wyższej, spowodowanej pandemią COVID-19, III Ogólnoukraiński festiwal-nagroda teatralna „GRA” w 2020 roku odbędzie się w zmienionym formacie. Trzeba będzie zrezygnować z podsumowującego tygodnia festiwalowego z udziałem międzynarodowego jury. Jest jednak i pozytywna strona. W tym roku będzie więcej laureatów. Laureatami corocznej ogólnokrajowej nagrody teatralnej zostaną wszystkie spektakle, które znajdą się w krótkiej liście. Ogólnoukraiński festiwal-nagroda teatralna rozpoczął swój trzeci roczny cykl w trybie zwykłym. W 2020 r. do Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy wpłynęło 83 zgłoszenia, które przedstawiały prace 68 zespołów teatralnych. Jego Rada Ekspertów przejrzała je i 27 marca, w Międzynarodowy Dzień Teatru, ogłosiła longlistę 28 spektakli. Zgodnie z Regulaminem następnie miał rozpocząć się drugi etap, czyli przegląd spektakli z longlisty przez ekspertów na żywo. Dalej zaplanowano ogłoszenie shortlisty na 10 lipca. Jednak z powodu ograniczeń kwarantannowych teatry Ukrainy w marcu wstrzymały swoją działalność. Uniemożliwiło to przeprowadzenie II etapu festiwalu-nagrody w przewidzianym formacie. – W związku z tym jesteśmy zmuszeni wprowadzić korekty do tegorocznego przebiegu «GRY» – zaznaczyła Anna Lipkiwska, teatrolog, kandydatka nauk o sztuce, przewodnicząca Rady Ekspertów «GRY». – Ponieważ teatry będą wznawiać działalność zgodnie z własnymi harmonogramami, począwszy od sierpnia 2020 r., Rada Ekspertów rozpocznie przeglądy na żywo w tym okresie. Zakładamy, że w pełni zakończymy przeglądy do końca października, jeśli teatry będą pracować i nie zostaną wprowadzone nowe ograniczenia. Dlatego ukształtowanie shortlisty przewidujemy nie wcześniej niż pod koniec października lub na początku listopada. To z kolei uniemożliwia przeprowadzenie podsumowującego tygodnia festiwalu w ostatniej dekadzie listopada, jak działo się to przez dwa lata z rzędu. Według organizatorów przygotowanie festiwalu, obejmujące uzgodnienie prac 12 wybranych zespołów, nie jest możliwe w tak krótkim czasie. Co więcej, obecnie niezwykle problematyczna wydaje się perspektywa powołania autorytetnego międzynarodowego jury i zapewnienia jego przyjazdu do Ukrainy. – W tym roku zarówno Festiwal-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Artystyczne horyzonty Chersońszczyzny

Ołeh OŁEKSIUK Jubileuszowe urodziny obchodził niedawno członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Ołeksandr Kalinski. Przyszły artysta urodził się w malowniczym mieście nad brzegiem Dniepru, białokamiennym Chersoniu. Od dzieciństwa przejawiał żywe zainteresowanie cudotwórczą magią koloru i światła. Wykładowcy wyróżniali go spośród innych uczniów jako osobę zdolną, zawsze gotową do pomocy przy tworzeniu gazetki ściennej czy kopiowaniu dowolnego pejzażu. Już w 1973 roku Ołeksandr z wyróżnieniem kończy Krymską Szkołę Artystyczną im. M.S. Samokysza (pedagog — L.W. Bałkind), a w 1984 roku — Charkowski Państwowy Instytut Artystyczno-Przemysłowy (pedagodzy: Je. I. Bykow oraz O. O. Chmelnycki). Studia w instytucie oszlifowały jego umiejętności twórcze, dały impuls do poszukiwań własnego oblicza w sztukach plastycznych. Ołeksandr Kalinski jest obdarzony talentem malarskim w pełni i nieustannie znajduje się w twórczym niepokoju. Wyróżnia go spośród innych artystów regionu dążenie do tworzenia pejzaży-obrazów, w których odkrywa swoje zafascynowanie czarami przyrody śniadej Tawrii. Zmysłowa przenikliwość jego prac to na nowo odkryty dla siebie i swoich wielbicieli świat. Piękno w jego pracach nie jest przedmiotem prostego oglądu, a źródłem, które karmi duszę człowieka, pomaga jej doskonalić siły twórcze. Cicha, pełna delikatnego wzruszenia elegia przyrody żyje własnym życiem na płótnach Ołeksandra Kalinskiego „Przebudzenie” (1990), „Cisza” (1991), „Błękitny dzień” (1991), „Dzień dobry” (1991) oraz „Wiosna” (1992). Wewnętrzne wzruszenie ze spotkania z przyrodą autor przekazuje poprzez blask życiodajnego koloru. Czując się cząstką przyrody, mistrz stara się na swoich płótnach przedstawić jej oddech, jej różnorodność, jej niezwykłą siłę, magię koloru i światła. Ostatnimi czasy artysta coraz częściej zwraca się ku gatunkowi portretu. W portrecie Tarasa Szewczenki w obrazie pod tytułem „Lot” oraz płótnie „Portret syna” wyczuwa się dążenie artysty do oddania w obrazach złożonych poruszeń ludzkiej duszy. Jego płótna są ozdobą wielu wystaw muzealnych i prywatnych w Europie. *** Zasłużonej artystce Ukrainy Mariji Sznajder-Seniuk ukraińscy poeci dedykują sonety, o jej gobelinach z zachwytem pisze wykształcona Europa, o jej patriotycznej niezłomności w trudnych latach 80. wspominają ukraińscy dziennikarze. Marija Niestoriwna urodziła się we wsi Kobłyn w rejonie młynowskim obwodu rówieńskiego. Jej kobiecość, rozjaśniona talentem i pracowitością, przyciąga wielbicieli ukraińskiej sztuki. Od młodych lat nosi w sobie kręgosłup wiary w zwycięstwo tego, co jasne i sprawiedliwe. W 1956 roku pani Marija ukończyła Lwowską Szkołę Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej (pedagodzy: W. Cuń, N. Sukaczowa, W. Czerkasow oraz K. Zwirynski). Wykorzystując tradycyjne środki wyrazu, artystka zawsze pozostaje w poszukiwaniu nowych, niezaangażowanych tematów tkactwa dywanowego. Twórczość artystki rozjaśniona jest życiodajną siłą przyrody Ukrainy. Dekoracyjna świąteczność, wyrafinowana lekkość, poetycka alegoryczność wyróżniają jej tematyczne dywany i gobeliny spośród prac innych mistrzów północnego Nadczarnomorza. Jej prace „Chciałabym stać się pieśnią”, „Marusia Czuraj”, „Hryhorij Skoworoda”, „Niczym pisanka wieś”, „Syn ziemi”, „Przez tysiąclecia”, „Wejdźcie do Świątyni” oraz „Siewca” inspirują rodaków do przemyślenia swojego bytu na życiodajnej ziemi ukraińskiej. Solidne przygotowanie artystyczne i aktywna postawa obywatelska nie pozwalają wypuścić z pola widzenia tej oryginalnej artystki. Jeszcze w dalekim 1971 roku Mariję Sznajder-Seniuk przyjęto w szeregi Związku Artystów Ukrainy. Artystka pracuje nie tylko z dywanami i gobelinami. Jej pejzaże zasługują na osobne badania. Malarstwo w obrazach Mariji Sznajder-Seniuk śpiewa kolorami, oczarowuje i trzyma w niewoli piękna. Jej wystawa indywidualna w 1992 roku ujawniła jeszcze jedną stronę jej oryginalnego talentu – jaskrawą malowniczość płócien i umiejętność subtelnego przekazania piękna przyrody oraz różnorodności życia. Była jedną z pierwszych na Chersońszczyźnie, która wstąpiła w szeregi Towarzystwa Języka Ukraińskiego oraz Ludowego Ruchu Ukrainy, a od 1992 roku — działa w aktywie Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Duch wolności narodowej jest wyczuwalny w wielu płótnach mistrza pędzla. Prace Mariji Sznajder-Seniuk cieszą się niemałym popytem wśród znawców sztuki i koneserów talentu artystki. Jej gobeliny można spotkać w wielu muzeach Ukrainy, Kanady i USA. Wiele jej prac znalazło swoje miejsce w Kijowskim Państwowym Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowo-Dekoracyjnej, Chersońskim Obwodowym Muzeum Sztuki im. Ołeksija Szołkunenki, muzeum literackim Borysa Ławrenowa oraz w pomieszczeniu Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. Olesia Honczara. Niejednokrotnie jej obrazy stawały się ozdobą tego czy innego wydawnictwa literacko-artystycznego. Obecnie przygotowywana jest jej wystawa indywidualna w Honczariwce w ramach projektu „Duma Chersońszczyzny”, który rozpoczął działalność w obwodowej bibliotece od stycznia tego roku. Niedawno artystka świętowała swoje 84. urodziny. Życzmy więc szanownej Mariji Niestoriwnie długich lat twórczego życia i cennego Bożego daru zdrowia! Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 0 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 209 UAH 94 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn