Strona · s. 6strona oryginału ↗
Ukraina zajmuje jedno z ostatnich miejsc w Europie pod względem zaopatrzenia w wodę słodką w przeliczeniu na jednego mieszkańca.
Слово Просвіти, №18 за 2004 рік
Zdjęcie O. Kutłachmetowa wód pitnych podziemnych; często buduje się je wzdłuż brzegów rzek. Jednak jakość tych wód — absolutnie czystych i uzdrawiających w warunkach naturalnych — obecnie nie zawsze i nie wszędzie jest wysoka. Szczególnie zanieczyszczone są wody, które są ujmowane przez ujęcia wody pitnej w regionach o intensywnym obciążeniu technogenicznym — węglowym, rud żelaza, soli, topników i rud siarki, w regionach, gdzie wydobywa się sole potasowe, mangan, ropę, gaz. W Ukrainie w celu określenia jakości wody pitnej wykorzystuje się dokumenty normatywne z czasów Związku Radzieckiego: „GOST 2874-82. Woda pitna. Wymagania higieniczne i kontrola jakości”; „SanPiN 4630-88. Zasady i normy sanitarne ochrony wód powierzchniowych przed zanieczyszczeniem” (w Rosji przyjęto nowy „SanPiN”, ale mało czym różni się on od wyżej wymienionego). Istnieje, co prawda, także ukraiński dokument normatywny: „DSanPiN 383-97. Woda pitna. Wymagania higieniczne dotyczące jakości wody scentralizowanego zaopatrzenia w wodę gospodarczo-pitną”. Jednak jest to w istocie streszczenie dwóch wyżej wymienionych standardów. Nowością w tym dokumencie jest tylko to, co dotyczy zawartości siarczanów, chlorków, ołowiu i aluminium. Czasami na etykiecie butelki z butelkowaną wodą pitną piszą: „TU U 88.009.003-97”. Jednak nawet specjaliście, doświadczonemu hydrogeologowi, to o niczym nie mówi. Zgodnie z dokumentami normatywnymi już nieistniejącego Związku Radzieckiego pobiera się próbki wody i wykonuje analizy chemiczne — skrócone, pełne i specjalne. Z reguły na pełną analizę brakuje środków, odczynników chemicznych również. Określenie w wodzie jednego mikroelementu kosztuje około 80 hrywien. A jeśli tych mikroelementów w wodzie pitnej jest trzydzieści?! A przecież trzeba jeszcze określić utlenialność i twardość wody, azotany, azotyny, jon amonowy, zawartość chloru, żelaza, manganu, siarkowodoru, miano coli i test coli (indeks coli), siarczany, chlorki, suchą pozostałość, zapach i posmak! Jednak nawet pełna analiza chemiczna, zgodnie z „GOST 2874-82”, dzisiaj nie daje odpowiedzi dotyczącej jakości wody. Na przykład woda z odwiertów ujęcia wody w Bendiuze, które dostarcza wodę pitną do miasta Czerwonograd w obwodzie lwowskim, pod względem mineralizacji całkowicie odpowiada normom — 0,37-0,66 g/l (NDS=1,0 g/l); to samo można powiedzieć o twardości wody, ilości siarczanów, chlorków, substancji zawieszonych, zawartości tlenu, przejrzystości, barwie, smaku, zapachu, mianie coli i teście coli (indeksie coli), azotanach, amoniaku itd. Ale w odniesieniu do mikroelementów (bromu, boru, litu, baru, kadmu, berylu) w sześciu odwiertach na osiem występuje przekroczenie NDS kilkukrotnie. W wodzie jest więcej niż norma żelaza, fenoli, poliakrylamidów, a miejscami także fluoru. Wskaźnik toksykologiczny wody senońskiej z ujęcia w Bendiuze, która jest dostarczana ludności, według 1. i 2. klasy niebezpieczeństwa substancji wynosi 6,1—17,1, a wskaźnik organoleptyczny (3. i 4. klasa niebezpieczeństwa substancji) — 3,2—16,0 przy normie 1,0. Wody tej, zgodnie z „SanPiN 4630-88” oraz „DSanPiN 383-97”, pić nie można. Ale wyżej wymienione mikroelementy określa się rzadko, a niektóre z nich (na przykład lit) w ogóle nie figurują w „GOST 2874-82”. Paradoks: woda z ujęcia w Bendiuze w sześciu odwiertach nie nadaje się do picia, jednak ludzie ją piją, ponieważ istniejącym normatywom rzekomo odpowiada. To samo można powiedzieć o wodzie, którą pompują odwierty wielu innych ujęć wody w regionach górniczo-przemysłowych Czerwonogradu, Pawłohradu, Ługańska, Krasnodonu, Makiejewki. Eksploatacja kopalin użytecznych negatywnie wpływa na jakość wód podziemnych. Ujęcia wody cierpią w wyniku strat filtracyjnych ze stawów-osadników wód kopalnianych regionów węglowych Ukrainy, zanieczyszczenia wód podziemnych na skutek hałd skał płonnych kopalń i zakładów wzbogacania, zrzutu do rzek wód zmineralizowanych. Woda ze studni znajdujących się we wsiach w strefie leja depresyjnego kopalń węgla w większości nie nadaje się do picia. Ale znowu — piją ją, bo innej tam nie ma. Eksploatacja siarki na złożu Jazowskim, które znajduje się w obwodzie lwowskim, negatywnie wpłynęła na źródła mineralne sanatorium „Szkło”. O kurorcie tym po raz pierwszy wspomniano jeszcze w 1576 roku, w kronice. Tutaj znajduje się złoże słynnej wody „Naftusia”. Obecność uzdrawiającej wody związana jest z osadami dolnego sarmatu (iły kosowskie z materią organiczną ropy), zalega ona z reguły na głębokości 12,8-36,0 m.
W wyniku wydobycia siarki poziom wód podziemnych znacznie się obniżył, co istotnie naruszyło naturalne warunki akumulacji wody „Naftusia”; zaszły znaczne zmiany wewnątrz całego systemu hydrodynamicznego. Właściwości lecznicze wody są uwarunkowane substancjami organicznymi, które nadają jej specyficzny zapach nafty. Jednak obecna „Naftusia” niemal całkowicie utraciła ten zapach; starzy mieszkańcy wsi Szkło mówią, że „woda już nie ta”. Jak więc postępować dalej? Nie eksploatować złóż kopalin? Nie! Postęp naukowo-techniczny musi kroczyć naprzód. Ale trzeba też dbać o ekologię. Gdyby w kopalniach węgla Donbasu oraz Lwowsko-Wołyńskiego Zagłębia Węglowego zrealizowano w swoim czasie wcześniej opracowane środki rehabilitacji środowiska, ujęcia wody nadal pompowałyby wysokiej jakości wodę pitną. A Jazowskiemu kopalni siarki — w celu ochrony sanatorium „Szkło” — jeszcze w 1992 roku naukowcy z Kijowa proponowali kompleks specjalnych działań w zakresie rozwiązania tamtejszych problemów ekologiczno-hydrogeologicznych. Jednak wszystko pozostało na papierze — zabrakło środków. Jeśli chodzi o butelkowaną wodę pitną. Ta woda jest bardzo popularna wśród ludności; kupują ją do spożycia zarówno ludzie zdrowi, jak i chorzy. Jakich to nazw tu nie ma! Na etykietach niektórych butelek w ogóle brakuje informacji o składzie chemicznym wody; w najlepszym przypadku napisano: „Odpowiada GOST 2874-82” — i tyle. A kiedyś, gdy kupiłem jedną butelkę i spróbowałem, od razu doszedłem do wniosku, że mineralizacja wody wynosi co najmniej 5 g/l, chociaż na etykiecie widniało 0,5-0,7 g/l. Widziałem i w Donbasie, i w Jałcie — „Jessentuki-4” oraz „Jessentuki-17”. Ale przecież wiadomo, że zakład rozlewu tych wód mineralnych na Kaukazie od dawna nie pracuje!.. Skąd więc te „Jessentuki”? Jaka jest jakość tej wody?! Certyfikatu jakości na butelkowaną wodę pitną nie sposób wyprosić u sprzedawców. Niedawno znany na Ukrainie specjalista ds. wody, akademik Narodowej Akademii Nauk Władysław Honczaruk, występując w telewizji, zademonstrował na przykładzie, że butelkowana woda pitna u nas nie zawsze jest wysokiej jakości. Do szklanki z „Dobrą wodą”, nalaną ze standardowej fabrycznej plastikowej butelki, wpuszczono złotą rybkę. Po trzydziestu minutach rybka zdechła. Wniosek naukowca: ta butelkowana woda jest niebezpieczna dla zdrowia ludzi, a istniejące na Ukrainie standardy określania bezpieczeństwa wody pitnej są niewystarczające. Biedny W. Honczaruk! Czego mu potem nie przypisywano! I pośrednictwa w konkurencji marek handlowych, i bronienia własnych pozycji w sporze szkół naukowych oraz interesów. I w ogóle, rzekomo naukowiec powinien wiedzieć, że w „Dobrej wodzie” nie ma tlenu, nie ma niezbędnych dla funkcjonowania organizmu substancji, dlatego nieszczęsna rybka zdechła, a standard oceny jakości wody powinien być tu zupełnie inny — „DSTU 878-93. Wody mineralne, pitne. Warunki techniczne”. A międzynarodowy standard ISO 73-46, na który powołują się naukowcy wyżej wspomnianego Instytutu, wykorzystywany jest tylko do sprawdzania wody technicznej pod kątem ostrej genotoksyczności… Czyżby naukowcy z Instytutu Chemii Koloidów i Chemii Wody na czele z W. Honczarukiem byli niedouczonymi młodymi przyrodnikami? Ależ nie, oczywiście! W butelkowanej pitnej wodzie artezyjskiej (w tym również w „Dobrej wodzie”) jest w wystarczającej ilości tlen, ponieważ podczas jej wydobycia i rozlewu jest ona wzbogacana tym składnikiem. Są w niej także potrzebne rybom mikroelementy. A odnośnie tego, że międzynarodowy standard zastosowano rzekomo nieprawidłowo, to wniosek jest tylko jeden: wychodzi na to, że nasza woda pitna jest gorsza od technicznej?! Biotestowanie — metoda oceny jakości wody pitnej za pomocą złotych rybek. Jest to progresywna, wysoce efektywna nowoczesna metoda. Stosuje się ją na całym świecie. Przy okazji, w butelkowanej wodzie pitnej „Obołoń-3” zo- O wodzie pitnej mówi się teraz dużo i prawie wszędzie. Jest to uwarunkowane nie tylko znacznym pogorszeniem jej jakości w wielu regionach Ukrainy, ale także niedoskonałością naszych standardów dotyczących określania tej jakości, niedostateczną świadomością ludzi co do tego, jakie normy i wymagania dotyczące jakości wody pitnej istnieją u nas, a jakie za granicą. W tej sferze ściśle przeplatają się interesy zarówno Państwowego Komitetu Standaryzacji Ukrainy, jak i biznesmenów zajmujących się wydobyciem i sprzedażą butelkowanej wody pitnej, a także naukowców, ekologów, hydrologów, hydrogeologów, medyków i uzdrowiskowców.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
