Strona · s. 11strona oryginału ↗
PATRIARCH FILARET: «KOŚCIOŁY PRZYCZYNIŁY SIĘ DO ROZPOCZĘCIA ŚWIATOWEGO ROZBROJENIA»
Слово Просвіти, №18 за 2004 рік
Rozmowę ze Świątobliwym Patriarchą Filaretem rozpoczęliśmy od wojującego ateizmu i „proletariackiego” Donbasu, które łącznie niespodziewanie stworzyły ojca Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. — Nam, wierzącym, trzeba zawsze pamiętać, że Bóg nie istnieje gdzieś oddzielnie od nas i świata. On kieruje tym światem i życiem każdego człowieka. Łaska Boża działa wszędzie. Pod jej wpływem i ja przyszedłem do Kościoła, a powodem stała się śmierć mojego ojca na froncie. Wtedy przede mną stanęło pytanie: czy istnieje życie wieczne, czy nie, czy ojciec pozostaje żywy, czy nie. — Gdzie po raz pierwszy usłyszał Ksiądz o Bogu? — Wychowywałem się w religijnej rodzinie. Podczas wojny duchowość i wiara już nabierały siły pod wpływem cierpień i śmierci bliskich. Zacząłem chodzić do cerkwi, czytać literaturę duchową, nauczałem dzieci Prawa Bożego, tworząc swoiste kółko. Za to właśnie wykluczono mnie ze szkoły, chociaż potem przywrócono. — W 1966 r. kieruje już Ksiądz Kijowskim egzarchatem, a w wieku 39 lat otrzymuje godność metropolity… Co zapewniło taki awans zawodowy? — Za karierą nie goniłem, a wykonywałem swoje obowiązki z duszą. Kiedy w latach 60. pojawiła się mowa o moim biskupstwie, władze zamknęły Kijowskie Seminarium Duchowe. Egzarcha Ukrainy metropolita Jan był w dość podeszłym wieku (około 90 lat) i chciał, abym został jego pomocnikiem, biskupem wikariuszem. Jednak służby specjalne nie dopuściły do tego z powodu mojej aktywności i wysłano mnie do egipskiej Aleksandrii. Po powrocie ani Patriarcha Aleksy, ani metropolita Jan długo nie mogli wyświęcić mnie na biskupa. I tylko dzięki staraniom metropolity Nikodema (Rotowa), przewodniczącego wydziału stosunków zewnętrznych Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, zostałem biskupem. Ale od razu odesłano mnie jako wikariusza za granicę, do Wiednia, gdzie była tylko jedna parafia. Nawet po moim mianowaniu egzarchą Ukrainy walka ze służbami specjalnymi nie ustała. Za jedno kazanie chcieli mnie nawet zdjąć ze stanowiska egzarchy i wysłać na Białoruś, ale się nie udało. — Wasza Świątobliwość, w latach 70.—80. odwiedził Ksiądz około 100 krajów świata. Na ile kontrolowało Księdza KGB podczas zagranicznych podróży i czy ta służba specjalna współpracowała z Rosyjskim Kościołem Prawosławnym? — Brałem aktywny udział w działalności ekumenicznej i pokojowej Rosyjskiego Kościoła. I nie tylko dlatego, że było to korzystne dla Związku Radzieckiego. Przecież Kościół powinien sprzyjać pokojowi na ziemi, a wtedy zimna wojna z USA mogła przekształcić się w nuklearną. Pojawił się kryzys karaibski, narastał wyścig zbrojeń i wzajemnych zastraszeń. Dla złagodzenia konfliktu oba państwa zaangażowały Kościoły. Wychodziliśmy z pozycji chrześcijańskich i dość szybko dochodziliśmy do porozumienia. Poprawiły się stosunki między krajami i Kościołami… Czy kontrolowały nas służby specjalne? Oczywiście, zarówno jeden Kościół, jak i drugi, przy czym bezpośrednio działali nawet kierownicy amerykańskiej służby specjalnej. Jednak Kościoły przyczyniły się do rozpoczęcia światowego rozbrojenia, a nawet zniknięcia systemu komunistycznego. Jeśli chodzi o związek Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego z radzieckimi służbami specjalnymi, to ten związek w postaci kontroli nad Kościołem był uwarunkowany totalitaryzmem i ideologiczną wrogością Kościoła do tego ateistycznego systemu. Ta kontrola była nad całym społeczeństwem. — W maju 1990 r. wybrano Księdza na Strażnika Tronu Patriarszego, a dosłownie miesiąc później na Soborze Lokalnym Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego nie poparto Księdza jako kandydata na tron patriarszy i oskarżono o „ambicje władcze”. Dlaczego? — Taki był zamysł Boży, abym nie został Patriarchą Moskiewskim, a został Patriarchą Kijowskim. Z punktu widzenia ziemskiego nie byłem korzystny jako Zwierzchnik Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego ze względu na swoją samodzielność. Poczułem, że nie zostanę Patriarchą po obchodach tysiąclecia chrztu Rusi. Po szerokim uczczeniu tego wydarzenia na świecie Moskwa bała się silnego i wpływowego Patriarchy. Od czasu, gdy w XVII wieku starli się car Aleksy Michajłowicz i Patriarcha Nikon, a Patriarchę skazano, władza moskiewska nie dopuszczała równoprawnych stosunków między państwem a Kościołem. Piotr I w ogóle zlikwidował patriarchat, aby pozbyć się konkurenta. Władza radziecka również miała podobne doświadczenia, wszak przeciwko niej wystąpił Patriarcha Tichon, wybrany na Soborze Lokalnym w 1917 r. Po śmierci Tichona władza zabroniła wybierać Patriarchę i dopiero w 1943 r. Stalin pozwolił zwołać Sobór z powodu tego, że Kościół wspierał ducha narodu podczas wojny. Wtedy już otwartej walki przeciwko Kościołowi nie prowadzono i na Patriarchę wybrano Sergiusza (Stragorodskiego), autorytatywną osobistość. Ale po jego śmierci w 1945 r. na patriarchat nie dopuszczono wpływowego metropolity Mikołaja (Jaruszewicza), wybierając metropolitę Aleksego (Simanskiego). Ta tendencja trwa do dziś. Można wspomnieć metropolitę Nikodema (Rotowa), któremu również nie pozwolono zostać Patriarchą… — Kiedy doszło do rozłamu w Ukraińskim Kościele Prawosławnym i dlaczego? — Oddzielenie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego nadzwyczaj osłabiało Patriarchat Moskiewski, wszak Ukraiński Kościół Prawosławny stanowił 60 % wszystkich jego parafii i duchowieństwa. Z drugiej strony, Kreml tracił potężny środek wpływu na Ukrainę. Dlatego przeciwko nam wystąpiły wszystkie rosyjskie siły — i polityczne, i kościelne. Ponieważ ja, jako Zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, kierowałem ruchem ku autokefalii, starano się mnie odsunąć od zwierzchnictwa wszelkimi sposobami, naruszając kanony kościelne. Rozłam uczynił tak zwany „charkowski sobór” i Patriarchat Moskiewski świadomie poszedł na podział Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. — Po utworzeniu Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego w
1992 r. i wybór metropolity Mścisława, Zwierzchnika UAOC i UOC w USA, na Patriarchę, nasza Cerkiew stała się zapewne najbardziej zjednoczoną w czasach nowożytnych. Jednak po jego śmierci — znów rozłam. — Tutaj przede wszystkim trzeba widzieć wpływ Patriarchatu Moskiewskiego. Nie bez powodu jeden z hierarchów UOC PM po utworzeniu UAOC Dymitra (Jaremy) nazwał tę Cerkiew „przyjazną”. Po śmierci Patriarchy Mścisława UOC w USA kierowali hierarchowie, którzy choć byli ukraińskiego pochodzenia, wychowali się tam i nie mieli związków z Ukrainą. Dlatego swoje interesy postawili wyżej niż ukraińskie i weszli w skład Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, chociaż mógł to dawno zrobić Patriarcha Mścisław, który miał wspaniałe stosunki z Patriarchą Ekumenicznym Atenagorasem. Tymczasem Patriarcha Mścisław tworzył autokefaliczną Pomiestną Ukraińską Cerkiew… W 2000 r. wraz z hierarchami UAOC doszliśmy do porozumienia w sprawie zjednoczenia naszych Cerkwi i podpisaliśmy memorandum przy hierarchach Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, ale siły polityczne do tego nie dopuściły. Wtedy też przekazano UAOC cerkiew św. Andrzeja… Patriarcha Konstantynopolitański, choć wspiera UOC na drodze do autokefalii, nie chce kłócić się z Moskwą. — Wasza Świątobliwość, po intronizacji w 1995 r. Pan, już jako Patriarcha, w pierwszej mowie mówił o dialogu z grekokatolikami. Czy ten dialog się odbywa i jak Pan odbiera inicjatywę UKGK utworzenia swojego Patriarchatu? — My jesteśmy prawosławni, a oni katolikami, dlatego zjednoczenie naszych Cerkwi nie może nastąpić bez udziału innych Cerkwi prawosławnych oraz Kościoła Rzymskokatolickiego. Jakie więc zjednoczenie jest możliwe? Kiedy grekokatolicy przyłączą się do UOC i staną się prawosławnymi, czyli takimi, jakimi byli przed unią brzeską w XVI wieku. I w tym jest sens. Przecież podział nastąpił wtedy dlatego, że Ukraina nie była niepodległym państwem i wchodziła w skład katolickiej Polski. W Rusi Kijowskiej nie powstawało pytanie o podporządkowanie Rzymowi, bo było własne państwo, a pojawiło się ono dopiero po najeździe tatarsko-mongolskim… Myślę, że dzisiaj wśród greckokatolickiego duchowieństwa i wiernych są tacy, którzy zgadzają się przyłączyć do UOC. Natomiast Cerkiew Prawosławna nie może podporządkować się Rzymowi. Chociaż stosunki między wszystkimi Cerkwiami na Ukrainie powinny być braterskie. Wychodząc z tego, nie protestowaliśmy przeciwko idei utworzenia greckokatolickiego Patriarchatu i przeniesienia ich centrum do Kijowa. Nie odczuwam ze strony tych kroków UKGK żadnego zagrożenia dla Cerkwi Prawosławnej. — Jak mamy rozumieć ekumenizm i czy powinniśmy coś robić dla zjednoczenia Cerkwi chrześcijańskich? — Od dawna biorę udział w procesach ekumenicznych i widzę, że my, wierni różnych Cerkwi, nie jesteśmy w stanie dzisiaj się zjednoczyć. Jednak powinna odbywać się współpraca wszystkich Cerkwi chrześcijańskich na rzecz moralnego, duchowego odrodzenia samego chrześcijaństwa. Już zaczynają mówić o tym, że cielesnego Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa nie było, że to pojęcie duchowe. To podważanie samych fundamentów chrześcijaństwa… Weźmy te same małżeństwa jednopłciowe, które są legalizowane przez państwa chrześcijańskie, a nawet błogosławione przez niektóre Cerkwie (Kościół Anglikański). Wszędzie propagowana jest rozpusta. Ludziom Cerkiew staje się potrzebna tylko do chrztu, ślubu i pogrzebu… Dlatego wszystkie Cerkwie chrześcijańskie muszą połączyć wysiłki dla odrodzenia moralności i duchowości. Trzeba pielęgnować więcej miłości do siebie nawzajem, bo miłość łączy, a grzech rozdziela ludzi. — Czy możliwe jest przejście UOC KP na nowy, kalendarz gregoriański? — Większość Cerkwi prawosławnych dawno przeszła na nowy kalendarz. Tylko Cerkwie Jerozolimska, Rosyjska, Ukraińska, Gruzińska i Serbska przestrzegają starego kalendarza. Zwykłym rozporządzeniem, decyzją Soboru czy Synodu takie rzeczy nie są przyjmowane, aby zapobiec możliwym odejściom duchowieństwa i wiernych. Tak, kalendarz astronomiczny… Ekskluzywna rozmowa ze Świątobliwym Patriarchą Kijowskim i całej Rusi-Ukrainy Filaretem dotyczyła świata ziemskiego i jego problemów: stosunków i błędów Cerkwi, polityki, nowych wydań liturgicznych i konfrontacji z Patriarchatem Moskiewskim, ale jednocześnie nie wykraczała poza granice Bożej łaski, która otacza tego religijnego i społecznego pasterza.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
