Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

„LOSY Z AUTOGRAFEM WOJNY”

Слово Просвіти, №18 за 2005 рік

— tak nazywa się cykl audycji Radia Narodowego, poświęcony 60. rocznicy Zwycięstwa nad faszyzmem. Ja również jestem z nią bezpośrednio związana. Spotkania z ludźmi, którzy przeszli wszystkie kręgi piekła i przeżyli „wbrew wszystkim śmierciom”, oraz moje wrażenia z nich — często nie mieszczą się w ramach krótkich, dwudziestominutowych radiowych reportaży. Do tego, co zabrzmi w eterze, nie pozostaje żaden ślad, poza może echem w sercu uczestnika lub słuchacza. Postanowiłam podzielić się głęboko osobistym i bolesnym wspomnieniem z czytelnikami mojej ulubionej gazety, którą stale prenumeruję. O tym palącym autografie, który wojna odcisnęła także na losie mojej rodziny. A tarnopolski dziennikarz W. Masłyj zamieścił w miejskiej gazecie wywiad ze mną, w którym także wyraziłam swój ból i swoje szczególne stosunki do tej ziemi. Do końca życia będę dziękować tarnopolanom, którzy postanowili mi pomóc. Pisarz Wołodymyr Barna z własnej inicjatywy zwrócił się do znanego krajoznawcy, redaktora obwodowego oddziału „Księgi Pamięci” Jefrema Hasaja, który uleczył nie jedno zbolałe serce, przywracając zerwane więzi rodzinne. Po kilku miesiącach odezwał się do mnie sam Jefrem Stepanowicz: „Szanowna Emmo Antonowno! — pisał w liście — proszę o wyjaśnienie kilku szczegółów. Jeśli Pani matkę nazywano Poliną Wasyliwną Muszenko i jeśli Pani ojciec urodził się w 1907 roku we wsi Żornyszcze w rejonie ilinieckim obwodu winnickiego, to 9 maja tego roku dowie się Pani, gdzie pochowany jest Pani ojciec”. Czytałam — i nie wierzyłam własnym oczom, myślałam, że serce wyskoczy mi z piersi. Jaka szkoda, że moja mama nie dożyła tej chwili! Zawiadomienie o śmierci przyszło w dniu, w którym urodził się mój najmłodszy brat — 19 sierpnia 1944 roku. Tę czarną wiadomość wręczono nie położnicy, lecz babci, matce ojca, u której mieszkaliśmy. Pamiętam, że aż do ostatniej chwili czekała na syna, wróżyła igłą, która kołysała się jak wahadło nad ziarnami pszenicy, grochu, żyta: „żyw — nieżyw”, i ta igła z jakiegoś powodu ciągle wskazywała: „żyw”! Tak więc wierzyliśmy, że lada moment stanie na progu — krzepki, czarnobrewy, jak na fotografii, która wisi nad łóżkiem. I podrzuci na mocnych rękach aż wysoko — pod samo niebo! — jak podrzucał moją koleżankę Hannusię jej ojciec, gdy wracał z pracy. Niestety, tej radości nie dane było doświadczyć ani mnie, ani moim dwóm braciom. Z opowiadań mamy utkwiło mi w pamięci: ojciec zginął w walkach o wieś Borszczuk (właśnie tak!) w obwodzie tarnopolskim. Mama nie pojechała szukać: na rękach było nas troje maluchów, a poza tym „dopóki nie zobaczę grobu — będę myśleć, że żyje”. A czas robił swoje. Oryginał zawiadomienia zaginął, a my jeszcze w latach sześćdziesiątych zwracaliśmy się do wojskowych komend uzupełnień i różnych zarządów wojskowych oraz archiwów z prośbą o pomoc w odnalezieniu miejsca pochówku naszego taty. Nadzieje topniały jak śnieg wiosną. Droga do Ojca rozciągnęła się na długość 55 lat. Zabrakło mi powietrza. Łzy spływały strumieniem z oczu. Nie pamiętam, skąd wzięły się siły, by jakoś zakończyć audycję… Okazuje się, że pomyłka frontowego pisarza oddaliła nam spotkanie z Ojcem o ponad pół wieku. Widocznie pisarz nie znał polskiego, którym oznaczano tamtejsze nazwy miejscowe na linii frontu, a z geografią też nie było u niego najlepiej… Przebacz mu, Boże! * * * I oto 9 maja 1999 roku. Na peronie w Tarnopolu, gdzie czekają na mnie i na moich braci, Wołodymyr Barna, Lidia i Lesia Romanczukowie oraz inni życzliwi, uśmiechnięci ludzie. Pan Wołodymyr informuje, że administracja tarnopolska przydzieliła samochód, który przewiezie nas dawną frontową drogą, miejscami walk, w których brał udział także nasz ojciec, a potem czekają na nas na wiecu przy bratniej mogile w Przemyślanach. Najpierw jednak – do Hasai na poranną kawę. Ziemia podolska rozłożyła przed nami swoje drogi – wśród zielonych kobierców pól, pomiędzy gajami i lasami, między rozkwitłymi sadami – przecież to wiosna, maj! Staram się wyobraźnią odmalować wśród tego piękna straszliwe obrazy wojennej burzy – i nie potrafię. Serce odmawia włączenia wyobraźni. Przecież to było, było… Moi bracia uważnie wpatrują się w okno „busika”: i w ich duszach jest niepokój. Starszemu, Ołehowi, jakby łatwiej, bo on jedyny z nas pamięta ręce taty, jego uśmiech, oczy. W mojej wyobraźni splotło się w jedno to, co słyszane, widziane we śnie i na zdjęciach, a gdzieś w głębokiej podświadomości zaległ realny ślad

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn