Fot. Ołesia Dmytrenka
„Ach, synu… synu… — powiesz, smutna — Dokąd ty… Boże, no czemu tak… nagle?..”
I długo jeszcze przestraszone echo
Będzie błądzić przy przełazie.
…Ciągnę się przez rozłąki i samotność
Do ciebie, mamo, jak słonecznik do nieba.
Pokonuję niemotę wymowy,
Chowając twarz w twoich dłoniach.
Pawło HIRNYK
TRĄBY KINDEREWYCZA. PRZESTROGA
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO
Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy obchodził swoje 50-lecie, przypadające na koniec kwietnia, w sposób rzeczowy, organizując konferencję „Dziennikarstwo ukraińskie: poszukiwanie odpowiedzi na wyzwania czasu”. Przy tej okazji warto dobrze powiedzieć o samym Związku, który pod przewodnictwem energicznego Ihora Łubczenki wiele robi, by odpowiedzieć na trudne dla naszych mediów wyzwania czasu. Wystarczy wspomnieć o prawnej ochronie kolegów, o ciężkich bitwach z monopolistami, którzy opanowali naszą prasę, pocztę i zakłady poligraficzne. Czy kilka lat temu przygotowany przez Związek projekt ustawy o odpaństwowieniu prasy, do którego nie wiadomo, kiedy dojdzie kolej w parlamencie. Ogólnie jednak wysiłków samej tej organizacji społecznej najwyraźniej jest za mało, by stworzyć naprawdę narodową, demokratyczną przestrzeń medialną. O tym właśnie mówili uczestnicy konferencji — dziennikarze prasy, radia i telewizji ze wszystkich regionów kraju. A wyzwania stojące przed mediami są naprawdę ważne. Jednym z głównych jest brak ochrony narodowej przestrzeni informacyjnej, co bezsprzecznie jest prerogatywą władzy, a także niszczenie moralności społecznej. Za amoralizację społeczeństwa zwykle obwinia się środki masowego przekazu, choć wokół tez: „Jakie media, takie społeczeństwo” lub „Jakie społeczeństwo, takie media” można długo dyskutować. Jak, na przykład, należy oceniać totalną polityzację (nie chce się używać terminu „powiewizacja”) prasy? Dzieje się tak wtedy, gdy siła polityczna A kupuje w gazecie pół strony i opowiada, jaka zła jest siła polityczna B. Tymczasem B, również kupiwszy pół szpalty, opowiada to samo o A. Gdy zaś weźmiemy pod uwagę, że w kraju są jeszcze siły E, C, dalej N i L, KPRS (można odczytywać to jako Komunistyczna Partia, Partia Regionów, Partia Socjalistyczna), to nasz czytelnik, słuchacz i widz, on zaś jest wyborcą, po prostu jest tym wszystkim zmęczony. I rodzą się pytania: a jak same media, dziennikarze, jak z etyką dziennikarską, kodeksem honoru? Polityka nie ominęła też samej konferencji. Wśród prelegentów był deputowany Ludowej Rady Ukrainy Andrij Szewczenko. Znany dziennikarz, w poprzedniej kadencji — przewodniczący, a obecnie — zastępca przewodniczącego parlamentarnej komisji ds. wolności słowa i informacji, pan Andrij niedawno wniósł do Rady Najwyższej projekt ustawy o publicznym nadawaniu. O takim publicznym radiu i telewizji, która nie byłaby ani państwowa, ani partyjna, ani klanowo-prywatna, u nas dyskutuje się już nie pierwszy rok. Takie nadawanie, którym dysponowaliby sami słuchacze i widzowie, widziałem w Polsce. Ale u nas zwykle potrafią wszystko jakoś „zinterpretować”, czyli wypaczyć. Dlatego ten projekt ustawy trzeba starannie przestudiować i omówić samym dziennikarzom i szerokiemu ogółowi, bo niektóre jego postanowienia są dyskusyjne, na przykład dotyczące totalnego odpaństwowienia pozostałości mediów państwowych. Na konferencji pojawił się też polityk Mykoła Rudkowski, słynący z publikacji na jego temat. Jakby w odpowiedzi na liczne negatywne materiały o nim, pan Mykoła wystąpił jako szef własnego, imiennego funduszu charytatywnego. Cóż, dobroczynność dla naszej nędznej prasy nie zaszkodzi, o ile oczywiście nie trzeba będzie za nią płacić medialną powiewizacją, przepraszam, polityzacją. Na imprezie zaznaczył się także jeszcze jeden polityk, już z najcięższej kategorii, jeśli mówić o biznesie. Prawda, że nie osobiście, lecz przez przedstawiciela: dziennikarzy uhonorował najbogatszy Ukrainiec, jak zwykle się go uważa, deputowany z Partii Regionów Rinat Achmetow. Przedstawicielka jego funduszu charytatywnego „Rozwój Ukrainy” przedstawiła rozbudowany medialny projekt edukacyjny. Chodzi o tzw. dziennikarstwo konwergentne. Grupy zdolnych młodych dziennikarzy za pieniądze funduszu przejdą roczny program dziesięciu tygodniowych seminariów, na których koleżanki i koledzy będą uczeni pracy po supernowoczesnemu — dla gazet, radia, telewizji i wydań internetowych. Cóż, tacy klasowi dziennikarze nam nie zaszkodzą. A jeśli fundusz i politycy nie będą „zgarniać pod siebie”, przygotowując posłusznych medialnych niewolników, to taką inicjatywę można tylko witać. Słowem, poza uwagą polityków dziennikarska braća nie pozostała, podobnie jak bez reprezentacji państwowych struktur, mających związek z mediami. Sami zaś koledzy-dziennikarze gorąco dyskutowali przede wszystkim o konkretnych „wyzwaniach”, z którymi stykają się codziennie. Na przykład jeden z kolegów opowiedział, jak odmówił napisania tego, co nakazał właściciel gazety, i dumnie odszedł z redakcji. On, najwyraźniej, uważał tę sytuację za wyjątkową, choć prawie każdy obecny na sali codziennie staje przed dylematem: znosić i milczeć czy dumnie odejść. A dokąd? Z redakcji, a nawet z dziennikarstwa w ogóle? Trzecie czy czwarte warianty, poza błąkaniem się między dwiema sosnami, rysowały się słabo. Na przykład to, jak Niezależny Związek Zawodowy Mediów stara się bronić praw kolegów, także wobec właścicieli prywatnych mediów, przekonując ich, że nie tylko dziennikarz bez nich, ale i oni bez niego nie zdołają się obejść. Albo taka droga, jak tworzenie naprawdę niezależnych środków masowego przekazu, których właścicielami byliby sami dziennikarze i ich czytelnicy. Oczywiście, w poszukiwaniu odpowiedzi na wyzwania czasu, prognozach, jaki będzie nasz dziennikarstwo za 10—15 lat, mówiono także o tym. Może mdło, za mało. Ale życie zmusi do szukania dróg do narodowej przestrzeni medialnej, prawdziwej wolności słowa. A szukać trzeba wspólnie — i dziennikarzom, i społeczeństwu. …Kiedy prowadzący konferencję ogłosił, że pewne kwestie będą szczegółowiej omawiane „na zajęciach sekcyjnych, na panelu”, jeden z kolegów z niewesołym żartem powiedział: „Przecież my, dziennikarze, od dawna i tak jesteśmy na panelu”. Dowcipnie, ale po co tak pesymistycznie?
UKRAIŃSKOFOBI NIE SĄ ZDOLNI DO DIALOGU
RUSŁAN NAJDA: PODRÓŻ W PRZESZŁOŚĆ
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nici, że Rusinów, którzy mają własną tysiącletnią historię, w połowie XX wieku „nazwano” Ukraińcami i zmuszano do wyrzeczenia się swoich tradycji narodowych. Czy państwo Ukraina, które dąży do wspólnoty europejskiej, w przyszłości ostatecznie zaprzeczy istnieniu Rusinów jako odrębnej mniejszości?
Prezydent Karpackiej Ukrainy Augustyn Wołoszyn w artykule „Rusini czy Ukraińcy?” pisze: „Kiedy dziś na pierwsze miejsce wysuwamy i zawsze podkreślamy nazwę «ukrainiec-ukraiński», czynimy to po to, aby odróżnić siebie od tych, którzy stali się zdrajcami naszego narodu i jako wilki w owczej skórze pod imieniem „Rusini”, pod imieniem ludu ruskiego, pod imieniem rzekomo ruskiej kultury za węgierskie pengő, za polskie złote mamią i sprzedają Rusina. Ukradli naszą nazwę „Rusini” i nią posługują się w swojej judaszowej pracy. Aby zatem odłączyć się od tych prawdziwych janczarów i zdrajców, przestajemy używać naszej starej nazwy „Rusini”, a używamy nieco młodszej naszej nazwy „Ukraińcy”. I tego naszego postępowania nikt nam nie może brać za złe”.
Oczywiście, gdyby nie było Karpackiej Ukrainy, perspektywy rusinstwa, zwłaszcza politycznego, na Zakarpaciu byłyby o kilka rzędów wielkości mocniejsze. To ten rzadki przypadek, gdy sama historia pomaga rozwiązać skomplikowany problem. Sądzę, że Zakarpacie nigdy nie pójdzie za przykładem Osetii Południowej, choćby tak bardzo tego pragnęli niektórzy samozwańczy przywódcy wirtualnych państw i ich sponsorzy.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen Buket
„Rusini czy Ukraińcy?” — pytał Augustyn Wołoszyn w artykule o tym samym tytule, opublikowanym w 1937 roku w użhorodzkiej gazecie „Swoboda”. „Bezsprzecznie jesteśmy Rusinami!.. Nie wyrzekamy się nazwy «Rusin» i nie porzucamy jej. Tak nazywali się nasi chwalebni książęta w Kijowie, w Galicji i na Podkarpaciu, tak nazywali się nasi wielcy przodkowie, tak nazywamy się i my. Ta nazwa była nam i jest droga i święta”, — pisał Wołoszyn. Biali Chorwaci zamieszkiwali terytoria dzisiejszych Czech, Słowacji i południowej Polski w VI–X wieku, graniczając z Polakami na północy, „Frankami” i Serbami (praprzodkami współczesnych Łużyczan serbskich) na zachodzie oraz „Turkami” (Madziarami) na południu. W VII wieku część Chorwatów przesiedliła się z Czech i Słowacji nad Adriatyk, kładąc początek południowosłowiańskiemu państwu Chorwacja. Historiografia rusińska uważa Rusinów za potomków Białych Chorwatów, którzy zamieszkiwali Karpaty Wschodnie. Oficjalna zaś nauka nie może udowodnić bezpośredniego ani pośredniego dziedziczenia między Białymi Chorwatami a Rusinami. Ostatnia wzmianka o Białych Chorwatach pochodzi z X wieku. Co się z nimi później stało — nie wiadomo. Właśnie badanie tej kwestii doprowadziło w XIX wieku do powstania karpatoruskiego nurtu ideologicznego, który pod koniec XX wieku wydał obecnie powszechnie znane tak zwane polityczne rusinofilstwo. Osobom zainteresowanym tym tematem przyda się broszura Wołodymyra Pipasza „Fenomen regionalnego separatyzmu na Zakarpaciu”, która ukazała się w tym roku w Mukaczewie. Można też wpisać słowo „Rusini” w dowolnej wyszukiwarce internetowej i dowiedzieć się, na przykład, że w przestrzeni wirtualnej istnieje państwo Podkarpacka Ruś, którego działalność sprowadza się do deklarowania proniemieckich... — nie: do deklarowania prorosyjskich oświadczeń, które są aktywnie promowane przez rosyjskie media. Sama idea i perspektywa tak zwanego politycznego rusinofilstwa wydaje się utopijna, ponieważ to zjawisko może stanowić problem dla wielu krajów europejskich. Pierwszą gramatykę języka rusińskiego wydano w Serbii w 1923 roku. Artykuł 6 Statutu Serbskiego Obszaru Autonomicznego Wojwodina stanowi: „W Radzie Autonomicznego Obszaru Wojwodina na równi z językiem serbsko-chorwackim pisma cyrylickiego i łacińskiego w użyciu państwowym znajdują się języki węgierski, słowacki, rumuński i rusiński oraz ich piśmiennictwo, a także języki i piśmiennictwo innych narodów zgodnie z prawem”. Nawiasem mówiąc, tam osobno istnieją mniejszości ukraińska i rusińska. W 1995 roku Słowacja uznała język rusiński za język mniejszości narodowej w swoim kraju, który również współistnieje z ukraińskim. Ponadto okazuje się, że obecnie wszystkie kraje słowiańskie, z wyjątkiem Ukrainy(!), uznają język rusiński za odrębny pełnoprawny język wschodniosłowiański. Aby się o tym przekonać, wystarczy przejrzeć artykuły Wikipedii. Niedawno miałem okazję odwiedzić Zakarpacie. Najbardziej interesowało mnie, jakim właściwie jest rusinofilstwo od wewnątrz. Wszyscy bowiem wiemy z mediów, na przykład, że Zakarpacka Rada Obwodowa 7 marca 2007 roku podjęła decyzję o uznaniu narodowości „rusin” i otwarcie popiera tę samozwańczą mniejszość narodową. Muszę przyznać, że rusinofilstwo przenika Zakarpacie na wskroś, choć wśród ludzi jest ono przeważnie postrzegane jako lokalna grupa etnograficzna Ukraińców o unikalnym dialekcie, stroju i położeniu geograficznym (obok bojków, łemków, huculi itp.). Niektórzy na tym skutecznie zarabiają pieniądze, jak na przykład właściciel użhorodzkiej karczmy „Deca u notarja” Pawło Czuczka, a inni po prostu są dumni ze swojego pochodzenia. Tymczasem w samym centrum Użhorodu, obok rady miejskiej, na jednym z budynków można zobaczyć ogłoszenie o kursach nauki języka rusińskiego(!) Zatem formalne podstawy do nauki języka rusińskiego na Zakarpaciu istnieją. Tak więc, zgodnie z logiką, ma sens mówienie o odrębnym etnosie rusińskim. Przekonałem się o tym, rozmawiając z przewodnikiem jednej z miejscowych agencji turystycznych. Zgodnie z sowiecką tradycją, ona w języku rosyjskim próbowała objaś-
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO
W odmętach politycznych batalii, utajnionych przed opinią publiczną, od dawna przygotowuje się tak zwaną rotację rządu, czyli częściową wymianę ministrów. Przede wszystkim chodzi o odwołanie ministrów, powołanych do rządu koalicyjnego z kwoty «Nasza Ukraina — Narodowa Samoobrona». Na jedną taką kandydaturę przygotowano już w parlamencie projekt uchwały o zwolnieniu — ministra zdrowia Wasyla Kniazewycza. Jakie zatem zarzuty stawia się ministrowi? Nie napiszesz przecież, że ta planowana dymisja jest wynikiem pewnych kombinacji politycznych i targów. Cóż, motywów jest wiele. I poza pytaniem, czy minister jest winien wszystkich tych nieszczęść, projekt uchwały jest interesujący przede wszystkim ze względu na ocenę naszej obecnej medycyny. Oto jak widzą ją w murach parlamentu. Na pierwszym miejscu wśród grzechów Ministerstwa i ministra umieszczono «zerwanie masowych szczepień przeciwko odrze i różyczce». Ministrowi zarzuca się tu «niedbalstwo i niekompetencję» w prowadzeniu pracy wyjaśniającej wśród ludności. Cóż, w społeczeństwie w ostatnich miesiącach rzeczywiście ukształtowało się negatywne nastawienie do szczepień. Jednak jak mają lekarze prowadzić tę pracę wyjaśniającą w naszych realiach? Głównym «wyjaśniaczem» dla narodu u nas od dawna stały się środki masowego przekazu. Ale wrażenie jest takie, że media z pewnych powodów prowadzą «wyjaśnianie» w ściśle wyznaczonym kierunku. Kampania zastraszania ludzi szczepieniami, rozsmakowywania się w nieszczęśliwych wypadkach, rzekomo spowodowanych właśnie szczepieniem, była tak masowa, że jest to co najmniej sprzeczne. Kolejnym zarzutem wobec Ministerstwa i jego szefa jest «krytyczna sytuacja w zakresie kontroli jakości środków leczniczych», a dokładniej — utworzenie zamiast dotychczasowych trzech instytucji kontroli leków jednej Państwowej Inspekcji. Trudno uwierzyć, że właśnie taka reorganizacja wywołała, jak mówi się w projekcie uchwały parlamentu, «nierentowność placówek aptecznych i firm-dostawców», «zamykanie aptek i bankructwo operatorów rynku farmaceutycznego». Oczywiście, gwałtowna i nieoczekiwana drożyzna leków, która nastąpiła jesienią ubiegłego roku i trwa do dziś, jest jednym z skandalicznych i bolesnych kryzysowych problemów. Ale czy naprawdę sama reorganizacja organów kontrolnych wygenerowała ten problem? Raczej ogólna bezkarność wobec farmaceutycznej mafii. Warto przypomnieć, że to właśnie rząd jesienią próbował powstrzymać ceny leków, wprowadzając ograniczenia niemal niekontrolowanych «nadbawek handlowych». Oczywiście dotknęło to tych «operatorów rynku farmaceutycznego» i nadmiernie rozgałęzioną, «sklonowaną» sieć aptek. Teraz, jak się okazuje, Ministerstwo Zdrowia jest winne wszystkiego. A co do jeszcze jednego oskarżenia, jest ono tak poważne, jak i utajnione przed społeczeństwem. Okazuje się, że w naszej stolicy planuje się wybudowanie niebezpiecznego laboratorium biologicznego. Ten «projekt zmniejszenia zagrożenia biologicznego» realizowany jest w ramach współpracy między Ministerstwem Obrony USA a Ministerstwem Zdrowia Ukrainy. Takie laboratoria tworzy się w celu walki z bioterroryzmem i użyciem broni biologicznej. W tych laboratoriach bada się wysoce patogenne, czyli bardzo niebezpieczne szczepy mikroorganizmów. Oczywiste jest, że takie obiekty należy budować nie w gęsto zaludnionych dzielnicach stolic, lecz w izolacji, z surowym przestrzeganiem bezpieczeństwa. Ministerstwu i jego ministrowi zarzuca się zatem, że do realizacji projektu zaangażowano wątpliwych wykonawców, których «podwójnie» nie sprawdzono, że projekt ten nie został uzgodniony z władzami lokalnymi. To już niepokojąca informacja. Nie w tym sensie, że nieuchronnie trzeba «wieszać psy» na ministrze i jego resorcie. Lecz w tym, że takie rzeczy są niedopuszczalne. A jeśli ta historia już wypłynęła, choćby jako argumentacja do odwołania ministra, to społeczeństwo, a przede wszystkim kijowianie, mają prawo oczekiwać od władz wyjaśnień, jakie laboratoria buduje się w naszych miastach. Ogólnie jednak zmienić ministrów to rzecz nieskomplikowana. Zmienić by coś w naszej teraźniejszości…
Tłumaczenie maszynowe
KOMENTARZ Petro ANTONENKO Wizyta Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki na Węgrzech, ogólnie rzecz biorąc nasycona i produktywna, została nieco „zamazana” jedną konfliktową sytuacją w stosunkach międzypaństwowych. Węgry wyraziły protest przeciwko faktom, jak powiedziano, „znieważenia węgierskich pomników na Zakarpaciu”. Nasz Prezydent zmuszony był publicznie przepraszać węgierską opinię publiczną. Więc incydent został jakoby wyczerpany. Ale to daleko nie cała prawda o sytuacji. Główne pytanie — o jakie „węgierskie pomniki” na ziemi naszego państwa chodzi? W Użhorodzie nieznani sprawcy oblali farbą pomnik wybitnego węgierskiego poety Sándora Petőfiego. Lecz to też nie cała prawda. Wśród „zaatakowanych” znalazł się także pomnik na Przełęczy Wereckiej (patrz „Słowo Proświty”, nr 11 z 2009 r.), ustawiony przez Węgrów w miejscu walk ich armii w 1939 roku przeciwko wojskom Karpato-Ukrainy. Tutaj, na kościach poległych obrońców Karpato-Ukrainy, ustawiają znak pamięci na cześć „nabycia przez Węgrów ojczyzny” — na ukraińskiej ziemi! Zatem te pomniki mają otwarcie nieproukraiński charakter. Jaką ojczyznę „nabył” sąsiedni naród na naszej ziemi? I czy nie logiczniej byłoby takie pomniki ustawiać w Budapeszcie? W żadnym wypadku nie pochwalam aktów wandalizmu: nie trzeba oblewać farbą, niszczyć jakichkolwiek pomników. Należy je zdemontować na mocy decyzji władz. A jeszcze lepiej — nie powinny one pojawiać się wcale, przynajmniej samowolnie. Niestety, od niedawna widzimy na Zakarpaciu coś przeciwnego: nieukrywane podsycanie separatyzmu zza węgierskiej granicy. A ponadto na Węgrzech organizują trasy turystyczne „miejscami zwycięstw Węgrów” na ukraińskiej ziemi. W większości chodzi o wyprawy koczowniczych plemion sprzed tysięcy lat. Wstydliwie przemilczają świeższe „zwycięstwa”. Nazywając ukraińskich patriotów faszystami, niektórzy zapominają, że właśnie Węgry w latach II wojny światowej walczyły w składzie bloku faszystowskiego, a wojska dyktatora Horthyego brały udział w działaniach wojennych oraz w okupacji Ukrainy. Doszło do tego, że nad urzędami państwowymi niektórych miast i wsi obwodu zakarpackiego obok flag państwowych Ukrainy wywieszają flagi państwowe Węgier pod hipokrytycznym pretekstem „troski o prawa narodowe” węgierskiej mniejszości. A czy można wyobrazić sobie choć jedną flagę państwową Ukrainy nad organami władzy Węgier czy jakiegokolwiek najbardziej demokratycznego państwa Europy? Oczywiście, z ukraińskimi separatystami państwo ma i powinno wyjaśniać prawa. Ale czy nie warto by węgierskim władzom potępić ukraińskich separatystów oraz inicjatorów ustawiania takich pomników? Zainteresować się działalnością tych agencji turystycznych, które wożą turystów miejscami „zwycięstw”? Prezydentowi Ukrainy strona węgierska przedstawiła taką prośbę: pozwolić węgierskim dzieciom na Ukrainie zdawać testy w szkole w języku węgierskim. Warto doprecyzować terminologię — co to za „węgierskie dzieci na Ukrainie”? Najwyraźniej nie chodzi o dzieci węgierskich dyplomatów czy innych obywateli tego kraju, a o ukraińskie dzieci narodowości węgierskiej, obywateli naszego państwa, na których rozciągają się konstytucyjne prawa i obowiązki, w szczególności znajomość języka państwowego. Jak zawsze, strona ukraińska dyplomatycznie obiecała „pomyśleć”. Nie zaszkodziłoby naszej władzy myśleć przede wszystkim o własnym państwie i godności narodowej jego obywateli.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nie daj Boże, jeśli coś takiego się stanie, to Kijów i Ukraina przestaną istnieć. Zauważmy, że w 1986 roku doszło do wybuchu termicznego o mocy ekwiwalentnej 50—60 ton trotylu. A ilu ludziom skrócił on życie i ile nieszczęść wyrządził! Wtedy radioaktywna chmura dwukrotnie okrążyła Ziemię, opadając zabójczym pyłem, i dopiero na trzecim okrążeniu się rozproszyła. Trzeba uświadomić sobie, że istniejący Sarkofag to nie cmentarzysko odpadów, a DZIAŁAJĄCA MASZYNA, która produkuje submikronowy pył jądrowych materiałów rozszczepialnych. Jeśli wziąć 0,5 kg takiego pyłu i rozpuścić w 0,5 wiadra wody, to powstanie minimalna masa krytyczna i dojdzie do wybuchu, ekwiwalentnego 1000 ton trotylu. Strasznie jest nawet o tym pisać, ale precedens był w Związku Radzieckim, rezonansowo zareaguje i wielokrotnie wzmocni siłę wybuchu”. Swoją drogą, samopodtrzymująca się reakcja łańcuchowa (SRŁ) już niejednokrotnie powstawała, lecz gaszono ją w warunkach czwartego piętra obiektu „Ukrycie” za pomocą azotanu gadolinu. Powtarza się to od czasu do czasu. Ratunkiem jest to, że personel ma do czynienia z SRŁ, które rozwijają się powoli: moc reakcji podwaja się w ciągu 40 minut. Dzieje się tak dlatego, że na czwartym piętrze jest mało materiałów jądrowych rozszczepialnych. Kiedy jednak SRŁ powstanie na niższych piętrach Sarkofagu, to proces podziału jąder będzie przebiegał w znacznie krótszym czasie (sekundy, milisekundy, mikrosekundy), człowiek nie zdąży zareagować, a proces wymknie się spod kontroli. Istnieją też inne scenariusze rozwoju wydarzeń, które jedynie przyspieszą proces koncentracji plutonu. Konfajment nie przewiduje środków dotyczących usuwania materiałów jądrowych rozszczepialnych z gruzowisk Sarkofagu. Co więcej, kładąc główny akcent na budowę konfajmentu, aż do 2060 roku oddala się terminy likwidacji gruzowisk Sarkofagu. A kto pomyślał, jakie procesy w nim zajdą przez 50 lat? Co robić nam wszystkim w zaistniałych warunkach? Oto co radzi specjalista, który zna sytuację — Anatolij Kinderewycz: „Grupa naukowców, pracując w dziedzinie fizyki teoretycznej, pod moim kierownictwem opracowała teorię pola i wydrukowała ją w ośmiu książkach, które ukazały się w latach 2000—2008. Na podstawie nowej teorii, wychodząc z nowego rozumienia zjawisk, opracowano urządzenia, które umożliwiły przeprowadzenie przyspieszonej dezaktywacji izotopów promieniotwórczych. Na całym świecie istnieje przekonanie, że na okres połowicznego rozpadu substancji promieniotwórczych i na ich aktywność nie można wpłynąć w żaden sposób — ani chemicznie, ani fizycznie. W naszych instalacjach stworzyliśmy strumienie Kozyriewa, oddziałaliśmy nimi na izotopy, czym wywołaliśmy zwiększenie jąder atomów, czyli wzmocniliśmy aktywację procesów. W rezultacie takiej ingerencji okres połowicznego rozpadu cezu-137, który wynosi 30 lat, skrócono do 98 godzin. Przeprowadziliśmy setki eksperymentów, zanim sami przekonaliśmy się, że celowo władamy procesami przyspieszonej dezaktywacji. Później stworzono autorytatywną międzynarodową komisję specjalistów, która sprawdziła i potwierdziła Aktem z 25 października 2005 roku możliwość wpływu na aktywność substancji promieniotwórczych. W eksperymencie brali udział: słynny wynalazca, akademik Rosyjskiej Akademii Nauk B. Bołotow, doktor nauk fizyczno-matematycznych, naczelnik wydziału RNC „Instytut Kurczatowa” Instytutu Ogólnej Fizyki Jądrowej W. Martemjanow, doktor nauk fizyczno-matematycznych, starszy pracownik naukowy RNC „Instytut Kurczatowa” Instytutu Ogólnej Fizyki Jądrowej W. Cynojew, naczelnik biura konstrukcyjnego Instytutu Systemów Zautomatyzowanych Ukraińskiej Akademii Nauk (nie mylić z NAN Ukrainy) A. Sapunkow i inni. Łącznie 12 podpisów i sześć pieczęci”. 25 października 2005 roku miał miejsce fakt uznania ważnego odkrycia w nauce. Kiedy latem 2001 roku w Kijowskim Instytucie Politechnicznym, mojej alma mater, po raz pierwszy usłyszałem o możliwości zmiany okresu połowicznego rozpadu izotopów, byłem zdumiony. Przecież z kilkusemestralnego kursu fizyki na uczelni przyswoiłem, że takie wielkości należą do nienaruszalnych stałych. I nagle… Przypadkowo spotkawszy A. Kinderewycza po ośmiu latach, zainteresowałem się jego sukcesami w zakresie wpływu na radioaktywność. Usłyszawszy o wynikach, zrozumiałem, że rozmawiam z autorem nowego spojrzenia na procesy fizyczne we Wszechświecie, z rzędu tych, które radykalnie mogą zmienić oblicze cywilizacji. Wiadomo przecież, że nie ma nic bardziej praktycznego niż teoria. Panie, daj rozum naszym rządzącym, by skorzystali z nieoczekiwanej szansy! Matematyk Anatolij Kinderewycz zaczął przyglądać się fizyce klasycznej, bo zauważył tam niemało sprzeczności. Krytyczny umysł szukał wyjścia. Nie bez powodu istnieje pogląd, że prawdziwy uczony to zawsze dysydent. Oto ciekawy epizod z opowieści żony Anatolija Wołodymyrowycza, Ludmyły: kiedy w 1998 roku po udanej obronie pracy doktorskiej w Międzynarodowej Akademii Informatyzacji w Moskwie 50 akademików zaczęło dopytywać się, kto jest promotorem młodego uczonego, on nie odpowiedział nic, gdyż promotorem był on sam. Słowem, ludzi o podobnych poglądach jeszcze nie było… Zatem na podstawie Aktu z 25 października 2005 roku w czerwcu 2008 roku w Państwowym Departamencie Własności Intelektualnej (patent nr 83129) opatentowano wynalazek „Sposób przyspieszonej dezaktywacji materiałów promieniotwórczych i urządzenie do jego realizacji”. Z czasem — jeszcze jeden patent na dezaktywację trytu. Jeszcze wcześniej, w 2004 roku, patent USA o tej samej treści. Obecnie na Ukrainie i w Federacji Rosyjskiej na etapie zatwierdzania znajduje się jeszcze dziesięć patentów. Słowem, fundament naukowy został wypracowany. Stworzono cały arsenał środków technicznych do realizacji przyspieszonej dezaktywacji. Są one: zarówno w skali eksperymentalnej, jak i bojowe, zdatne do zastosowania w Strefie. Teraz jak nigdy potrzebna jest uwaga państwa ukraińskiego na wynalazki naukowca i jego zwolenników. I jest to w interesie własnego przetrwania. Pomyślcie nad jego słowami: konfajment w zasadzie niczego nie rozwiązuje, on jedynie chroni obiekt „Ukrycie” przed opadami atmosferycznymi, a kosztować będzie 800 mln dolarów. My proponujemy specjalnymi odkurzaczami wybrać radioaktywny pył z górnych pięter do kontenerów i w ciągu 400 godzin zdezaktywować je do poziomu tła. Tak zneutralizujemy wszystkie 50 ton bardzo niebezpiecznego pyłu, ale zaczniemy pracę na obiekcie „Ukrycie” od dolnych pięter, wybierając stamtąd najniebezpieczniejszy w sensie wybuchowym pluton i uran. Poziom radioaktywności jest tam niski — około 200 r/godzinę, a więc można zastosować robotykę. W miejscach, gdzie promieniowanie przekracza 400 r/godzinę i robotyka oraz elektronika odmawiają posłuszeństwa, zastosujemy zdalne gaszenie materiałów promieniotwórczych. W ciągu trzech lat prac dezaktywacyjnych Sarkofag stanie się bezpieczny, właściwie przestanie istnieć. Koszt takich prac — orientacyjnie 300 mln dolarów. Podczas wyboru miejsca dla Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej nie wzięto pod uwagę ostrzeżenia sejsmologów dotyczącego uskoku tektonicznego właśnie w rejonie obecnej CzEJ. Przez to nawet trzęsienie ziemi o magnitudzie 2 stopni wzmacnia się do 10 stopni, podczas gdy budowle inżynieryjne obliczono tylko na 6 stopni. Zatem błąd trzeba będzie naprawić i w ślad za Sarkofagiem zlikwidować pierwszy, drugi i trzeci blok CzEJ wraz z ich jądrową zawartością, a także SFS-1.
Po publikacji w gazecie „Słowo Proświty” (nr 15 z 2009 r.) artykułu Jurija Illenki „Trąby Kinderewicza” oraz programu w „Radio Kultura” 28 kwietnia odbyła się konferencja prasowa „Czarnobylska Elektrownia Jądrowa. Stan obiektu „Ukrycie”: zagrożenia i perspektywy” z udziałem członka korespondenta Międzynarodowej Akademii Informatyzacji, kandydata nauk informatycznych Anatolija Kinderewicza, doktora nauk fizyczno-matematycznych, dyrektora Ukraińskiego Instytutu Ekologii Człowieka, profesora Mychajła Kuryka, adwokata Mykoły Kusznirenki, kandydata nauk technicznych, dyrektora generalnego spółki z o.o. „Spinor International” Anatolija Pawłenki.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh DYKAŃ, inżynier, dziennikarz Konferencję prasową otworzył profesor Mychajło Kuryk: Problemem Czarnobyla jako fizyk zajmuję się od 1986 roku, a w 1992 roku, stając na czele Ukraińskiego Instytutu Ekologii Człowieka, badam wpływ skutków katastrofy jądrowej na zdrowie ludzi, a zwłaszcza dzieci. Przez 23 lata żaden rząd nie kiwnął palcem w celu oczyszczenia Strefy. Od niedawna kształtuje się pogląd, że problem Czarnobyla w ogóle nie istnieje. Miałem okazję sprawdzać oryginalną metodykę dekontaminacji terytorium Strefy, zaproponowaną przez Japończyków. Odbyło się z nimi spotkanie w Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, zmierzano do wydzielenia terytorium na potrzeby prób. Na przeszkodzie stanęli kierownicy strefy radiacyjnej z dość dziwną logiką: „Za strefę nam płacą. A jak będzie czysto, to za co będziemy żyć, przecież pracować nie ma gdzie…” I to tylko wierzchołek problemu, choć typowy w swojej obojętności. Główne wystąpienie wygłosił Anatolij Kinderewycz: Materiały radioaktywne, które pozostały w czwartym bloku energetycznym po wybuchu, rozmieściły się na jego piętrach w następującym porządku: na czwartym piętrze — 100 ton, na trzecim — 25, na drugim — 10 i na pierwszym — 3 tony. W roztopionej masie doszło do redystrybucji pierwiastków chemicznych według ich ciężaru właściwego: jeśli średni ciężar właściwy wynosił 2,3 g/cm3, to plutonu — 24 g/cm3. W rezultacie w stopie najniżej znalazły się pluton-239 i uran-235, a na czwartym piętrze najwięcej jest cezu-137 i strontu-90. Radioaktywność na piętrach wynosi: czwarte piętro — 1400 r/h, trzecie — 600 r/h, drugie — 200 r/h i pierwsze — 40 r/h. Zastygła lawa początkowo była gęsta jak szkło, tak że kawałki trzeba było odstrzeliwać z automatu. Minął czas i monolit zaczął pękać, potem przekształcać się w żwir, z czasem, krusząc się, zamienił się w drobnozdyspergowany pył, aż do rozmiarów submikronowych. Było to zaskoczeniem dla fizyków, gdyż w przyrodzie z rudą uranową nic takiego się nie dzieje. A stało się tak dlatego, że w lokalnym środowisku utworzyła się strefa z niezrównoważonymi spinami atomowymi, w której procesy fizyczne rozwijają się intensywniej niż w przyrodzie, a podział jąder uranu zachodzi 1500 razy szybciej. Takie agresywne środowisko spowodowało przekształcenie monolitu w drobnozdyspergowany pył, nad którym lata pył submikronowy o rozmiarze cząstek do 10-8 m. Dalej, i to jest zasadnicze: pył submikronowy w zamkniętej przestrzeni zachowuje się jak ciecz, gdzie cięższe gorące cząstki (pluton-239, 241, uran-235) osiadają. Wyżej rozmieszczają się lżejsze cząstki, dalej — jeszcze lżejsze itd. Właśnie tutaj ukryte jest niebezpieczeństwo. Na pierwszym, drugim i trzecim piętrze Sarkofagu mogą utworzyć się lokalne skupiska jądrowych materiałów rozszczepialnych, ich nagromadzenie do masy krytycznej. Ale samozapłonowa reakcja łańcuchowa może wystąpić przy wzbogaceniu uranu lub plutonu na poziomie 60% i wyższym. Może dojść do wybuchu, który spowoduje wybuch wszystkich materiałów rozszczepialnych plutonu-239 (jest go w Sarkofagu około tony) i uranu-235 (około dwóch ton), co będzie równoznaczne z wybuchem 110 mas krytycznych, czyli 110 Hiroszim. Powstanie ognista sfera świetlna o średnicy ponad 1 km, w strefie której znajdą się reaktory pierwszego, drugiego, trzeciego nierozładowanego reaktora Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, a także przechowalnik wypalonych materiałów jądrowych (HOJaT-1) z czterema tonami plutonu oraz basen-osadnik — 1 tona plutonu. Razem może to wywołać wybuch o sile 5—15 megaton. Fala uderzeniowa zniszczy całą cywilizację w promieniu 200 km, a nagromadzony w Czarnobylskiej EJ materiał radioaktywny rozrzuci po całej planecie. Jeśli, Anatolij Kinderewycz od 1957 roku w Kisztymie, znanym specjalistom jako Czelabińsk-40. Wtedy doszło do wybuchu jądrowego w odpadach radioaktywnych. Zostało już niewielu świadków tamtej tragedii, a pamięć ludzka jest krótka. Co więcej, system totalitarny nie dopuszczał żadnych debat na ten temat. Zatem przed społeczeństwem go ukryto, co pozbawiło możliwości analizy przyczyn wybuchu w Kisztymie. Kiedy w 2001 roku, z nalegań deputowanego ludowego Ukrainy, świętej pamięci akademika A. Pawłowskiego, Anatolij Kinderewycz wystąpił z półtoragodzinnym referatem przed pracownikami obiektu „Ukrycie”, podkreślił pilną potrzebę analizy pyłu wewnątrz obiektu. Próbki te zbadano w Instytucie im. Chłopina w Petersburgu, gdzie ustalono obecność w aerozolach cząstek jądrowo-rozszczepialnych. Oto wyciąg z dokumentu Petersburskiego Instytutu Badań Podstawowych „Informacja o procesach zachodzących w strefie reaktora 4. bloku energetycznego Czarnobylskiej EJ” z 10 sierpnia 2007 roku: „Kiedy w centrum podstawy „słoniowej nogi” lub lepiej i obrazowiej — w centrum podstawy „gruszki” koncentracja plutonu-239 osiągnie wartość krytyczną, nastąpi wybuch. A cała masa komórkowego uranu z plutonem-239 — nie tak apokaliptyczne, ale nie mniej bolesne. Na przykład naruszenie konstrukcji Sarkofagu w wyniku różnych przyczyn: starzenia, zawalenia, trzęsienia ziemi itp. Te warianty są tak samo zgubne dla człowieka i prawdopodobnie można je porównać z Czarnobylem-1986, powiększonym kilkukrotnie, czyli pył radioaktywny rozprzestrzeni się na znacznie większym terytorium niż 23 lata temu. Obliczenia pokazują: jeśli zawali się tylko dach, to na wysokość 330 metrów strumieniem powietrza zostanie wyrzucone około 10 ton pyłu radioaktywnego o łącznej aktywności 1016 Bq. Jeśli zaś zawali się cały obiekt „Ukrycie”, to na wysokość 500 metrów wzniesie się czterdziestotonowa chmura pyłu radioaktywnego o aktywności 1017 Bq. Według obliczeń cała zawartość Sarkofagu przekształci się w drobnozdyspergowany pył submikronowy w 2010 roku. A to oznacza, że mogą zacząć się ciężkie incydenty jądrowe. Konfajment to żelbetowa konstrukcja w formie łuku, która ma dno i fundament o grubości 4 metrów i głębokości 14 metrów poniżej poziomu gruntu. Budowa konfajmentu rozwiązuje tylko jedną kwestię: ochronę obiektu „Ukrycie” przed opadami atmosferycznymi. Powstawania pyłu submikronowego, wystąpienia samopodtrzymującej się reakcji łańcuchowej, powstania masy krytycznej, a także zawalenia konstrukcji Sarkofagu on nie zapobiegnie. Przeciwnie, budowa, drgania i drżenie ziemi
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk. Wśród rozważań na temat ratowania narodu prawie nie ma realnych projektów przezwyciężenia kryzysu w sposób prosty i zrozumiały — poprzez wzmocnienie wiary i konsolidację w chrześcijaństwie. Niezależnie od deklaracji partyjnych, w momentach podejmowania decyzji politycy zawsze kierują się własnymi wartościami duchowymi. Ich rozumienie perspektywy państwa musi być zgodne z własnymi symbolami wiary. Państwo jest formalnie oddzielone od Kościoła. Większość obywateli to chrześcijanie, dlatego logiczne jest, że większość przedstawicieli narodu powinna uznawać za swoją właśnie chrześcijańską hierarchię wartości. Dlaczego więc nie opuszcza nas uczucie, że Ukrainą w rzeczywistości rządzi nie oddzielony, a wykluczony z Kościoła system władzy? Choć zewnętrznie niby wszystko jest w porządku: urzędnicy publicznie demonstrują przynależność głównie do chrześcijaństwa. Jednak ich działania świadczą o czymś innym: większość wybranych przez naród w rzeczywistości nie podziela chrześcijańskich wartości duchowych. Jest to od razu zauważalne po ich niechrześcijańskich wyobrażeniach o modelu władzy. Tego nie da się ukryć za deklaracjami politycznymi — państwo społeczeństwa chrześcijańskiego jest inne. Chrześcijański pierwiastek duchowy odtwarza się w każdej władzy, dlatego też napisano, że każda władza pochodzi od Boga. Chodzi o niepodzielność trójjedynego symbolu władzy ziemskiej — głowy państwa, siły Prawa i siły Sprawiedliwości. Między władzą a rządami bezbożników istnieje kardynalna różnica: dla chrześcijan władza jest niepodzielna w sobie, na jej czele stoi głowa państwa. Każdy chrześcijanin czuje, że z ukraińską władzą dzieje się coś niedobrego, ktoś celowo niszczy chrześcijański sens jedności i spersonalizowania władzy. Przyzwyczailiśmy się do sztucznie narzuconego nam wyobrażenia o władzy demokratycznej, która rzekomo dzieli się na „trzy gałęzie”, między którymi ma być uregulowany Konstytucją „podział kompetencji”. „Podział kompetencji” — to nic innego jak wniesiony model informacyjny „ruiny od złego”. Najpierw wyodrębnienie i formalny podział jedynej władzy państwowej na części składowe, potem przekształcenie ich w naszej wyobraźni w osobne instytucje państwowe, które ze sobą konkurują. A dalej my, jak zahipnotyzowani, obserwujemy, jak podzielona władza sama siebie zwalcza. Tak samo skazani na porażkę Ukraińcy obserwowali walkę starszyzny kozackiej z najwyższym hetmanem, powtarzali ten sam błąd za czasów Centralnej Rady, popełniają go teraz. Współcześni faryzeusze nazywają taki ustrój demokratycznym, w duchu uważając Ukraińców za nieudaczników, skazanych na to, by iść „pod kogoś”, pod czyjś „parasol” siły i bezpieczeństwa. Na myśl przychodzi anegdota o tym, jak zmusić kurę, by straciła naturalną żywotność i chęć swobodnego grzebania w śmietniku. Wystarczy wyskubać jej pióra, żeby zmarzła, a żałosny ptak rozpaczliwie przytuli się do buta gospodarza. W wymiarze ludzkim ofiarą przede wszystkim staje się ludzka godność, wolność duchowa. Kiedy władza społeczeństwa w większości chrześcijańskiego traci wartości chrześcijańskie i nie ceni godności, może szybko znaleźć się w roli kury przy cudzym bucie. Kto zainicjował kod „ruiny”, kto pierwszy zaczął mówić o „niezależnych gałęziach władzy”? To politycy — spadkobiercy komunistycznej antychrześcijańskiej ideologii. Kto otwarcie znieważa instytucję prezydentury? Wczorajsi i przerejestrowani komuniści i komsomolcy, którzy znaleźli się w parlamencie i na ważnych stanowiskach państwowych. Fakt przyjęcia przez parlament uchwały o obchodach jubileuszu komsomołu po raz kolejny potwierdza wniosek: większość polityków w parlamencie nie kieruje się wartościami chrześcijaństwa. Nawet etniczni Ukraińcy, którzy bezlitośnie topią w błocie Ukraińca z innej frakcji czy Ukraińca-prezydenta, również nie mają wiary chrześcijańskiej, bo napisano: „Kto brata swego nie miłuje, tego wiara jest nieprawdziwa”. Zatem władza-system w osobie większości przedstawicieli nie szanuje wartości chrześcijańskich, nie ma szacunku ani litości dla narodu i dlatego próbuje kusić naród grzechem zwątpienia za pomocą kontrolowanych mediów. Ludzi wciąga się w inspirowane przeciwstawianie sobie „gałęzi władzy”, zachęca do publicznego, chamskiego stosunku do instytucji prezydentury, pozbawia nadziei na zmianę władzy poprzez głosowanie w wyborach. Pod wpływem takiej władzy, niepostrzeżenie dla siebie, wspólnota chrześcijańska Ukrainy stopniowo traci stałość wiary. Przykro, że w wolnej Ukrainie nie wszyscy etniczni Ukraińcy mogą i chcą wznosić wspólną modlitwę w języku ukraińskim. Wielu ludzi wpada w grzech chamstwa. Niszczy chrześcijańską duszę grzech zazdrości. Niedawno w telewizji pokazano przerażające, haniebne czyny wyglądających na bogobojne galicyjskich babć, które przywłaszczyły lub nielegalnie żądały państwowych pieniędzy rzekomo jako odszkodowania za straty spowodowane powodzią. Gdyby władza od razu ustaliła jasny porządek pomocy poszkodowanym, a nie wprowadzała ich w pokusę dużymi pieniędzmi, takiego upadku moralnego byłoby znacznie mniej. Nie wprowadzać w pokusę, aby nie oddać obywateli na pastwę diabła — to główne zadanie władzy, która szanuje wartości chrześcijańskie. Biedny i bezbronny człowiek, który nie ma możliwości zarobienia na utrzymanie, udowodnienia swoich racji w sądzie, pozbawiony możliwości zmiany osób u władzy, powoli degraduje, przekształca się w zniechęconego i nieprzewidywalnego. Tłum takich ludzi może wybuchnąć siłą protestu, a może ostatecznie stracić wiarę i nerwowo skracać sobie życie pracą, telewizorem i pijaństwem, śmiertelnie zazdroszcząc sąsiadowi i mając widzialnego wroga — swojego bliźniego. Władza nad takim narodem zawsze będzie przypominać kryzysowe miotanie się zmarzniętej i głodnej kury u nóg pierwszego lepszego gospodarza. Jakiego? A kura nie widzi, ona zmarzła i musi szukać pożywienia na ziemi, żeby szybciej odrastały pióra, a te pióra gospodarz znów oskubie. I tak bez końca… Ktoś nazywa to kryzysem, ktoś ruiną, ale wyjście istnieje i widzi je każdy prawdziwy chrześcijanin. W czasie degradacji polityki tylko chrześcijańskie przykazanie „Ukraińcy, kochajcie Ukraińców!” może zjednoczyć państwo i naród. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Wołodymyr ŁYTOWCZAK, wieś Malutianka, obwód kijowski.
W Radzie Najwyższej Ukrainy odbyły się przesłuchania parlamentarne z okazji 23. rocznicy awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Wśród wielu mówców nie omieszkał wtrącić słowa „wódz” komunistów, krytykując ukraiński rząd za jego bezczynność w kwestii ochrony likwidatorów awarii. Ten polityk, moim zdaniem, nie miał do tego prawa, gdyż dzięki nieudolnej polityce komunistycznego rządu Czarnobylską Elektrownię Jądrową zbudowano niedaleko stolicy Ukrainy i przez zaniedbanie tego rządu doszło tam do awarii. Wtedy informacje o katastrofie w gazetach, radiu i telewizji podawano skąpymi „dawkami”, przemilczano jej przyczyny. Jednak mnie, nauczycielowi fizyki, udało się zarejestrować wyrzut promieniowania w odległości około 300 km od Czarnobyla, w Równem. W tamtym czasie pracowałem w Rówieńskiej szkole z internatem. Zgodnie z planem nauczania, w 10 klasie w kwietniu przeprowadzano prace laboratoryjne. Jedna z nich nazywała się „Obserwacja naturalnego tła radiacyjnego”. Pod naturalnym tłem radiacyjnym rozumie się strumień naładowanych cząstek elementarnych z odległych obiektów kosmicznych. Podczas pracy laboratoryjnej cząstki te rejestrowano za pomocą przyrządu — licznika Geigera. Przed awarią licznik rejestrował średnio 20 cząstek na minutę. 26—28 kwietnia 1986 roku licznik pokazał około 60, czyli trzy razy więcej. Nie mogłem pojąć, dlaczego wzrosły wskazania przyrządu. O awarii w CzEJ nikt nawet nie mógł pomyśleć. Radioaktywna chmura dotarła do terytoriów niektórych krajów zachodnioeuropejskich. Dopiero po tym, 3 maja 1986 roku, radziecki rząd z Moskwy poinformował o katastrofie. Potem stało się jasne, skąd wzięły się owe dodatkowe cząstki, które rejestrował licznik podczas pracy laboratoryjnej. Podzieliłem się spostrzeżeniami z dyrektorką szkoły. Powiedziała: „Milcz, żeby to nie od nas wyszedł rozgłos”. Żałuję, że nie zachowałem uczniowskiego sprawozdania z pracy laboratoryjnej. Mógłby stać się eksponatem w muzeum Czarnobyla. lat wojska rosyjskie ujarzmiały i niszczyły narody Kaukazu. Z tego, być może, niektórzy są dumni. A co jest wart herb Ługańska, zatwierdzony przez Ługańską Radę Miejską w 1992 roku! To odnowiony herb z czasów Imperium Rosyjskiego, który został „najwyżej zatwierdzony” przez imperatora Mikołaja II 22 kwietnia 1903 roku. Na nim w górnym rogu na błękitnej tarczy umieszczona jest złota litera „E”, otoczona dziewięcioma sześcioramiennymi gwiazdami. W czasach Imperium Rosyjskiego był to herb miasta gubernialnego Jekaterynosławia, co oznaczało przynależność miasta do guberni jekaterynosławskiej. Teraz zaś, kiedy gubernia nie istnieje, kiedy miasto Jekaterynosław nosi nazwę Dniepropietrowsk i wreszcie, kiedy sam Ługańsk stał się centrum obwodowym, według wszystkich zasad heraldyki i zdrowego rozsądku, dawnego herbu Jekaterynosławia na współczesnym herbie Ługańska być nie powinno. Ale symbol ignorancji istnieje, drukuje się go wszędzie w jednym celu: by wbić mieszkańcom miasta do głów, że Ługańsk założyli nie zaporoscy kozacy, a Katarzyna II. Więc jaką historię szanuje Zaza Zuchbaja?! Czy może chce wznieść w Gruzji pomniki mongolskiemu chanowi Tamerlanowi, a także choćby jednemu z tureckich sułtanów?!
Tłumaczenie maszynowe
Ihor SAJENKO, członek „Proświty”, m. Ługańsk. W gazecie Rady Obwodowej Ługańska „Izwiestija Ługanszczyny” (nr 2(70) z marca 2009 roku) wydrukowano komunikat, którego tekst podajemy w języku oryginału: „W Ługańsku postawią pomnik Katarzyny II. W 2009 roku w Ługańsku pojawi się pomnik Katarzyny II. Poinformował o tym zastępca ługańskiego mera Zaza Zuchbaja. Według jego słów, monument zostanie ustawiony w skwerze Przyjaźni Narodów w ramach programu jego zagospodarowania. Kto zostanie autorem monumentu, na razie nie wiadomo, ale według słów Zuchbai, do tej pracy już zaangażowano wszystkich rzeźbiarzy Ługańska. Po tym, jak projekty pomnika będą gotowe, specjalna komisja zdecyduje, komu oddać pierwszeństwo. Na pytanie dziennikarzy o to, czy władze miejskie nie boją się, że z powodu ustawienia takiego pomnika mogą wyniknąć konflikty z przedstawicielami partii politycznych i organizacji społecznych o charakterze narodowym, Zuchbaja odpowiedział, że na tego rodzaju wystąpienia po prostu nie warto zwracać uwagi: „Musimy czcić swoją historię i nie trzeba reagować na te rzeczy”. Ukraińcy szanują własną historię. Pamiętają oni także o nie lada „zasługach” dla Ukrainy carycy Katarzyny II. Oto jej osiągnięcia: w 1764 roku zniesiono hetmaństwo, w 1765 zniesiono słobodzkie pułki kozackie, w 1775 zniszczono Wojsko Zaporoskie Niżowe, w 1782 roku zniesiono hetmańskie pułki kozackie, a 3 maja 1783 roku ukazem Katarzyny II na Ukrainie wprowadzono poddaństwo. Na terenach Ługańszczyzny często słyszymy szaleńcze wołania o tym, że rzekomo tutaj wszystko zaczęło się od „matuszki Jekatieriny”. Nawet starodawną turkijską nazwę rzeki Ajdar („biała rzeka”) niektórzy wiążą z carycą. W rzeczywistości nazwa istniała jeszcze na kilka stuleci przed narodzeniem Katarzyny II. A sama ona na Ługańszczyźnie nigdy nie była. Co tu mówić o innych faktach lokalnej historii, które przekręca się bezwstydnie i zuchwale. Tak, w 1995 roku ługańska władza lokalna uroczyście świętowała dwusetną rocznicę założenia miasta Ługańska. Ale dlaczego dwusetną, skoro zimownik zaporoskich kozaków Kamianyj Brid, który dał początek miastu Ługańsk, istniał już ponad trzysta lat temu?! Należał on do palanki kałmiuskiej Wojska Zaporoskiego Niżowego. Z czasem ten zimownik przekształcił się w wieś o takiej samej nazwie. Wieś Kamianyj Brid była duża i ludna, o czym świadczy to, że od 1811 roku miała własny herb. 14 listopada 1795 roku, na rok przed śmiercią, caryca Katarzyna II wydała ukaz o założeniu fabryki armat obok wsi Kamianyj Brid, na przeciwległym brzegu rzeki Ługań. W następnym roku rozpoczęto budowę, która trwała prawie dekadę. Stopniowo wokół fabryki pojawiło się osiedle, które nazywano Ługański Zawod. Ługańsk jako miasto pojawił się dopiero w 1882 roku, kiedy wieś Kamianyj Brid i osiedle Ługański Zawod połączono. Ta miejscowość stała się centrum powiatu słowianoserbskiego guberni jekaterynosławskiej. W 1783 roku Imperium Rosyjskie zagrabiło Krym, niszcząc Chanat Krymski. Następny miał być Kaukaz. 22 maja 1791 roku wojska rosyjskie na czele z generałem Tekelim (on gromił także Sicz Zaporoską w 1775 roku) szturmem zdobyły twierdzę Anapa. Do prowadzenia wojny potrzebne były armaty i amunicja. Wożenie z Uralu, gdzie je wytwarzano, było długie i drogie. Dlatego rząd carski postanowił zbudować fabrykę armat na południu imperium, bliżej Kaukazu. Zaborcze zamiary wobec Kaukazu przyhamowała wojna z Napoleonem w 1812 roku. Lecz już w 1817 roku rozpoczęła się wojna kaukaska, która trwała aż do 1864 roku. Zatem, za pomocą armat i kul, które zostały wyprodukowane w Ługańskiej Fabryce Armat, w ciągu 47
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Lesia WORONIUK, studentka Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza. Zdjęcie Oksany DOBRZANSKIEJ. Wszystkie pokolenia studentów żartowały, że na zajęciach i przerwach nawiedzają ich najbardziej szalone pomysły lub wielkie odkrycia. Nie wiem, czy nasz zamysł stał się niewiarygodny, ale dla nas, studentów wydziału historii, politologii i stosunków międzynarodowych Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza, przekształcił się w jasny symbol wiary w siebie, w swoich rówieśników. Pewnego razu podczas długiej przerwy dyskutowaliśmy o tym, że na Ukrainie nie ma jednej uformowanej idei narodowej, ktoś dołączał do dyskusji, ktoś wychodził do bufetu. Do rozmowy przyłączył się Ihor Żytariuk. Przyszedł na zajęcia w dzień powszedni w wyszywance. Moda na noszenie wyszywanek wśród czerniowieckiej młodzieży jest dość rozpowszechniona, dlatego nie byłam bardzo zdziwiona. Ale w jednej chwili wpadła mi myśl, którą wykrzyknęłam z taką siłą, że prawdopodobnie usłyszał ją cały korytarz: „Przyjdźmy kiedyś wszyscy na zajęcia w wyszywankach!”. Zamysł poparło studenctwo, przyłączyli się także wykładowcy. Datę wybierano bez żadnego powiązania z wydarzeniami historycznymi.
Tłumaczenie maszynowe
Zwyczajny dzień, który dla nas stał się niezapomniany. Zebrała się grupa inicjatywna, rozwiesiliśmy ogłoszenia, rozesłaliśmy zaproszenia do prasy i bardzo się denerwowaliśmy, przeprowadzając tę akcję po raz pierwszy — nie wiedzieliśmy, ilu studentów nas wesprze. Tego dnia korytarze wydziału zamieniły się w wybiegi, po których z dumą defilowali chłopcy i dziewczęta w wyszywankach. Jeszcze nie widziałam, żeby moi rówieśnicy robili coś z takim zachwytem. Oglądali wyszywanki, wypytywali, kto skąd je ma, co oznacza haft. Większość przyszła w nowoczesnych wyszywankach — czerwone i czarne, jednak byli i tacy, którzy założyli koszule mające ponad sto lat. „Wyszywanka — to stylowo!” Taka fraza narodziła się podczas akcji. Nie urządzaliśmy konkursów ani koncertów, bo trwał Wielki Post, zresztą nie na tym polegał główny zamysł. Najważniejsze, że studenci z przyjemnością dołączyli do Dnia ukraińskiej koszuli. W tym roku wsparły nas też inne wydziały uniwersytetu, niektóre uczelnie Czerniowiec, obwodowa biblioteka naukowa, miejscowi deputowani. Pogoda była wiosenna, dlatego w mieście można było spotkać niemało ludzi w wyszywankach. Mamy nadzieję, że w przyszłym roku wesprze nas studencka brać z innych miast, wszak bycie stylowymi Ukraińcami — to jest super. Stanisław ZACHARUK, przewodniczący Tulczyńskiej rejonowej organizacji „Proświty”, przodownik oświaty ludowej Ukrainy, obwód winnicki. Uważnie przeczytałem artykuł Ołeksandra Ponomariwa „Antyukraińskie wybryki w Sewastopolu” („Słowo Proświty”, nr 12, 2009 r.), w którym mowa o tym, jak deputowana Sewastopolskiej Rady Miejskiej W. Łytwynowa zebrała się pouczać rodziców uczniów szkół Sewastopola. Postanowiła „udowodnić”, że znajomość przez uczniów kilku języków, w tym ukraińskiego jako państwowego, może im zaszkodzić. Ponad trzydzieści lat przepracowałem na niwie oświaty ludowej, zajmując stanowiska nauczyciela, dyrektora szkoły, wykładowcy studium pedagogicznego, inspektora szkół zarządu oświaty Winnickiej Obwodowej Administracji Państwowej. Znałem wielu pedagogów, ale nigdy nie spotkałem takich, którzy twierdzili to, co pani Łytwynowa. A żyjemy w niepodległej Ukrainie, którą uznała przeważająca większość krajów świata, mamy Konstytucję, gdzie w artykule 10 zapisano, że językiem państwowym u nas jest ukraiński. Przychodzi przypominać ignorantom, że nasz język jest bogatszy i bardziej melodyjny od rosyjskiego, co udowodnili uczeni lingwiści jeszcze w 1932 roku na Paryskim konkursie języków. Wydawałoby się, że po tym nie powinno być na Ukrainie obywateli, którzy kontynuują wycieranie nóg o nasz język. Moim zdaniem, winna jest tu nie tylko władza, która z jakiegoś powodu nie wymaga przestrzegania ustawodawstwa o językach, ale i nauczyciele, którzy powinni prowadzić pracę wyjaśniającą wśród ludności. Rosjanie powinni zrozumieć, że jeśli wszystkie narody, obecnie istniejące na Ukrainie, zaczną wymagać, aby ich język też był państwowym, to Ukraina już nie będzie państwem. Obcokrajowcy, którzy uczą się na ukraińskich uczelniach po 5—6 lat, zdążają opanować nasz język, a Rosjanie, którzy tu mieszkają całe życie — nie. To bardzo bolesny temat. Wszak grozi to zniknięciem Ukrainy jako państwa: bo umrze język — umrze naród. Stanie się państwo czyjąś kolonią. Wiadomo czyją — czyj język wypiera ukraiński. Bardzo trafnie na ten temat powiedziała Lina Kostenko: „Narody umierają nie od zawału, najpierw odbiera im mowę”. Pytanie o język trzeba poruszać nie tylko na łamach tygodnika „Słowo Proświty”, ale za pomocą wszystkich środków masowego przekazu. Ponieważ Rosjanie prawdami, a częściej nieprawdami, przepychają swój język, my musimy propagować swój, ukraiński, bo on jest tego wart. A że tak jest, przyjdzie przypomnieć tym twardogłowym obywatelom, którzy poniżają nasz język i wywyższają kucą rosyjską przeszłość. Maria Wilińska — Rosjanka, przybyła na Ukrainę za mężem, Ukraińcem Opanasem Markowyczem. Ale nie rzuciła się szukać smacznych ukraińskich pierogów, słoniny i barszczu, jak to robi większość przybłędów. Ona przede wszystkim nauczyła się języka ukraińskiego i w nim napisała swoją pierwszą książkę „Opowiadania ludowe”. I poszła ta książka w świat. Trafiła w ręce Iwana Siergiejewicza Turgieniewa — wielkiego rosyjskiego pisarza. Wysoko ocenił on utwory, a spotkawszy się po raz pierwszy z autorką, która wtedy już była znana pod pseudonimem Marko Wowczok, poprosił: „Marusiu, naucz mnie tego pięknego języka”. To mówił Turgieniew, który napisał wiersz prozą o „wielkim i potężnym rosyjskim języku”. Zapewne nasz język był dla Iwana Siergiejewicza jeszcze potężniejszy i wspanialszy, skoro tak się nim zachwycał. O tym, jak wysoko cenili ukraińskie słowo nasi i niektórzy rosyjscy klasycy, w szczególności T. Szewczenko, P. Kulisz, M. Rylski, P. Tyczyna, W. Sosiura, I. Turgieniew, W. Sołouchin, nasi czytelnicy wiedzą, a oto Władimira Majakowskiego — rosyjskiego poetę, który choć śpiewał ody bolszewickiej partii i jej wodzom, oddawał należne Ukrainie i językowi ukraińskiemu, zapewne znają mniej. A Majakowski bywał w wielu miastach Ukrainy, w szczególności w Winnicy. Doszedł do wniosku, że Ukraina nie jest taka, jak o niej mówią i piszą w Moskwie: nie mówią, a kłamią. Dlatego napisał wiersz „Dług Ukrainie”, w którym wyraził opinię o Ukrainie i narodzie rosyjskim, który zawsze poniża ten nieszczęsny kraj. Za czasów radzieckich wiersza nie drukowano i nie uczono go ani w szkołach, ani na uczelniach, bo kto wtedy szanował wdowę-sierotę? Oto fragment tego wiersza: …Znany ciężar u Rosjanina lichy, Tym, co obok, czci mało. Znają oto ukraiński barszcz, A jeszcze — ukraińską słoninę. Z kultury pozdejmowali piankę. Nikogo nie znają oprócz dwóch Tarasów — Bulby i znanego Szewczenki. Mówię tobie, moskalu, Na Ukrainę zębów nie szczerz. Wyuczcie tę mowę Na sztandarach-leksykonach szkarłatnych, Ta mowa wspaniała i prosta! Już dożywam wieku, a nijak nie mogę pojąć psychologii tego narodu. Opuszcza swoją ojczyznę, Rosję, jedzie do sąsiedniej Ukrainy, gdzie całe życie chwali to, co porzucił, i gani to, dokąd przyjechał. U nas nazywają to bardzo prosto: „Pluje w studnię, z której codziennie wodę pije”. Przeciwko takim „patriotom” trzeba wykorzystywać twórczość naszych i niektórych rosyjskich klasyków. To — broń ostra, która nigdy nie zardzewieje. Dlaczego? Czy to oznacza, że my do dziś nie jesteśmy pewni siebie? My — autochtoni na tej ziemi, mamy herb, Konstytucję, armię i władzę. To dlaczego sami siebie depczemy? Jakbyśmy i dziś byli Małorosją. Nas oskubali, obrali, a my dobrowolnie podstawiamy ramiona i mówimy: bijcie! Dlaczego we Francji ten nie jest Francuzem, kto nie ma francuskiego wykształcenia i słabo włada językiem francuskim? Przyjechał do Niemiec — ucz się niemieckiego. Nawet jako przywileje istnieją bezpłatne kursy z nauki języka. Dlaczego jesteśmy tak bezradni, że nawet w Radzie Najwyższej pozwalamy mówić po rosyjsku? Musimy bronić siebie w domu, a nie pozwalać siadać nam na głowę Kudriawcewom („SP”, nr 14 z 9—15 kwietnia).
Tłumaczenie maszynowe
Tatiana MOSIEJCZUK, odpowiedzialna sekretarz miejskiego zrzeszenia OUT „Proświta” im. T. Szewczenki, Chmielnicki
W Domu Narodowym chmielnickiej „Proświty” nowymi materiałami uzupełniono ekspozycję „Ukraińska rodzina”. Są to fotografie rodziny Nadiji Tryfonenko (Sieleziień), wykładowczyni Chmielnickiej Akademii Humanitarno-Pedagogicznej, dziedziczki rodu kozackiego. Jej pradziadek, Choma Pietrowicz Sieleziień, w latach 50. XIX wieku mieszkał na Katerynosławszczyźnie, był znanym locmanem – przewoził łodzią (dubem) ludzi przez progi Dniepru, malował ikony. Na unikalnych fotografiach z początku XX wieku widzimy zaś rodzinę: dziadka – Kindrata Chomycza Sieleziienia, urodzonego w 1880 roku, nauczyciela, a później dyrektora szkoły na Katerynosławszczyźnie, który przyjaźnił się z Dmytrem Jawornickim, był aktywnym prosvitianinem. W 1944 roku go aresztowano i wywieziono na Sołowki, skąd nie powrócił. Jego żona, Maria Ołeksandriwna Sieleziień, która uczyła na Katerynosławszczyźnie, po aresztowaniu męża pozostała z dwojgiem małych dzieci, bez pracy. Żywiono się z własnego ogrodu. Suszyły i sprzedawały lub wymieniały morele, jabłka. Uprawiały słonecznik, fasolę – tak przetrwały. Prosiła o widzenie z mężem, pytała, za co go aresztowano, a w odpowiedzi słyszała: „Gdyby i nie było za co, to tylko za jego chochlacki wygląd”. Ciotka Wasylyna, siostra Kindrata Chomycza Sieleziienia, mieszkała w obwodzie dniepropetrowskim, we wsi Prywolne, była rzemieślniczką: haftowała, malowała. W 1946 roku aresztowano siedemnastoletniego Wołodymyra Sieleziienia, studenta pierwszego roku technikum górniczego, za to, że nie wyparł się ojca, „wroga ludu”. Rok później wywieziono także jego na Sołowki. Wołodymyr wrócił z zesłania wiosną 1956 roku chory. Mieszkał w Krzywym Rogu, pracował jako palacz, potem jako maszynista lokomotywy spalinowej. Opowiadał o nieludzkich znęcaniach nad więźniami: jak zakopywano ich w ziemi po szyję i nie dawano nawet wody; przywiązywano do deski i zrzucano z wysokości – żeby odbić nerki. Pracował w kopalniach, a gdy na nogę spadł kamień – zmiażdżoną kość wyleczył więziony profesor.
Wspominał, jak Nina Ruslanowa, która również odbywała swoją karę, na prośbę, by zaśpiewała, odpowiadała: „Ptaszka w niewoli nie śpiewa”. Zmarł w Chmielnickim w 1989 roku. Córka Nadija Kindratiwna Selezeń, matka Nadiji Borysiwny, mimo wszystko zdobyła wyższe wykształcenie. Przed wojną studiowała na Kijowskim Państwowym Uniwersytecie im. T. Szewczenki, na wydziale filologicznym, na specjalności język i literatura ukraińska. W 1941 roku, po ukończeniu kursów języka niemieckiego, poszła na front, pracowała jako tłumaczka w grupie operacyjnej, dotarła w składzie armii do Drezna. Po wojnie kontynuowała naukę na Uniwersytecie Lwowskim, gdzie spotkała swój los – Borysa Wasylowycza Trifonenkę, studenta wydziału prawa. Jego matka, Maria Pawliwna Koriak, otrzymawszy wykształcenie w pensjonacie dla szlachetnie urodzonych panien, pracowała jako guwernantka u księżnej Szczerbatowej w Niemirowie, a dziadek był ogrodnikiem. Ojciec Borysa Wasylowycza, dyrektor szkoły, represjonowany w 1937 roku, zginął na zesłaniu. Tak Nadija Kindratiwna, straciwszy młodszego brata Borysa, który zmarł w dzieciństwie, znalazła męża Borysa, z którym przeżyła szczęśliwe małżeństwo i którego trzy lata temu odprowadziła w ostatnią drogę. Małżonkowie mieszkali w Chmielnickim. Borys Wasylowycz pracował jako prawnik, a Nadija Kindratiwna przez 38 lat uczyła w Chmielnickim Kolegium Pedagogicznym. Obecnie przebywa na zasłużonym odpoczynku.
Podpis na odwrocie fotografii: Na dobrą pamiątkę od maleńkich Nadi i Borii najdroższym ciotce Wasylinie i wujkowi Andrijowi. 1925 rok, 1 września, wieś Pryvilne, okręg katerynosławski.
Tłumaczenie maszynowe
Hanna SZEWCZENKO, m. Czerkasy
Szanowni redaktorzy, twórcy prasy! Dlaczego dziennikarze tak bardzo często używają słowa „niezależna”? Proszę powiedzieć, czy to tylko ukraiński syndrom, czy tak siebie nazywają Łotysze, Litwini, Ormianie, Turkmeni i inne narody byłych republik Związku? Trzysta lat Grecy byli pod Turkami, Żydzi – pod Egiptem, i nikt potem nie mówił „niezależna”. My już prawie dwadzieścia lat uwolniliśmy się od Związku, a jednak mówimy i piszemy – „niezależna”.
Tłumaczenie maszynowe
— gran. Przy czym miękkość spółgłoski końcowej podstawy (oprócz r) zostaje zachowana: jabłunia — jabłoni, sotnia — sotni, hrywnia — hrywien, jidalnia — jidalen, wysznia — wyszeń, krynycia — krynyć, zemla — zemel; ale: buria — bur, zoria — zir. Jeśli na końcu podstawy zbiegają się dwie spółgłoski, to między nimi może pojawić się wstawne o lub e: iskra — iskor, cerkwa — cerkow, doszka — doszczok, zmoryszka — zmoryszczok, sestra — sester, wijna — wojenn, simia — simej, eskadrylia — eskadrylej; ale nie zawsze: bukwa — bukw, szachta — szacht, mawpa — mawp. Jeśli samogłoski o, e znajdują się w zamkniętej sylabie, to przeważnie wymieniają się na i: hołowa — hołiw, korowa — koriw, robota — robit, bereza — beriz; ale nie zawsze: dołonia — dołoni, istota — istot, peczera — pecher, leleka — lelek. Kilka rzeczowników w tym przypadku ma: 1) końcówkę -iw, a mianowicie: suddiw, hajdamakiw, tesliw, mamiw (i mam), babiw (i bab), hubiw (i hub), leheniw (i lehen), nizdriw; końcówkę -iw przyjmują także nazwiska: Żurba — Żurbiw, Czuprynka — Czuprynkiw, Majboroda — Majborodiw (i Majborod), Soroka — Sorokiw (i Sorok); 2) końcówkę -ej, a mianowicie: myszej, woszej, swynej; końcówkę -ej mają także rzeczowniki stattia — statej, baddia — badej, ale przy tym tracą podwojenie spółgłosek (w formach rzeczowników simia — simej, eskadrylia — eskadrylej, mantylia — mantylej zbitka dźwiękowa -ej nie jest końcówką, należy do podstawy). Rzeczownik iwcia w dopełniaczu liczby mnogiej ma formę oweć. Sprawdź siebie. Rzeczowniki postaw w dopełniaczu liczby mnogiej i zapisz je w dwóch kolumnach: 1) z zerową końcówką i wstawna samogłoską; 2) z zerową końcówką, ale bez wstawnej samogłoski. Innych rzeczowników nie zapisuj. Jahoda, oczeretianka, cariwna, mysza, żertwa, teslia, iskra, stulka, Tabela 1 Liczba pojedyncza M. (na) lelekach (w) pisniach, simiach (na) ploszczach Tabela 2 M. (w) tini (w) noci (w) tiniach (w) nochach PRZYGOTOWANIE DO ZEWNĘTRZNEJ NIEZALEŻNEJ OCENY Tabela 3 Przypadki Liczba pojedyncza Liczba mnoga M. malia łosza maliata łoszata D. maliaty łoszaty maliat łoszat C. maliati łoszati maliatam łoszatam B. malia łosza maliat łoszat N. maliam łoszam maliatamy łoszatamy M. (na) maliati (na) łoszati (na) maliatach (na) łoszatach W. malia łosza maliata łoszata Tabela 4 Przypadki Liczba pojedyncza Liczba mnoga M. imia simia imena D. imeni, imia simeni, simia imen C. imeni simeni imenam B. imia simia imena N. imeniem, imiam simiam imeniamy M. (w) imeni (w) simeni (w) imenach W. imia simia imena nizdria, innowacia, skałka, doszka, wilcha, aistra, iwcia, hajdamaka, sotnia. Klucz. Z drugich liter ma ułożyć się zakończenie wypowiedzi niemieckiego filozofa A. Schopenhauera: “Każde dziecko — …” odmianie od rzeczowników III deklinacji, mają końcówkę -iw: radoszciw, hordoszciw, rozkosziw. Sprawdź siebie. Rzeczowniki postaw w narzędniku liczby pojedynczej i zapisz je w trzech kolumnach: 1) z podwojeniem liter; 2) bez podwojenia liter i bez apostrofu; 3) z apostrofem. Błakyć, hłazur, wdiacznisć, korysć, maty, obereżnisć, liuć, zdobycz, uroczystisć, krow, żowcz, szyrocziń, werf, starisć, znać, lubow, wyszczisć, mić. Klucz. Z drugich liter pierwszych dwóch kolumn mają ułożyć się dwa słowa, pominięte w wypowiedzi amerykańskiego pisarza R. Emersona: “Ile w …, tyle w niej i życia”. 2. Deklinacja rzeczowników III deklinacji Rzeczowniki III deklinacji odmieniają się według następujących wzorów (patrz tab. 2). W mianowniku liczby pojedynczej znak miękki na końcu rzeczowników pisze się tylko po spółgłoskach zębowych d, t, z, s, c, l, n: sil, prystań, rozpowid, powisć, maź, wis. Po wargowych m, w, p, b, f, syczących sz, cz, ż, szcz oraz r znak miękki nie pisze się: krow, werf, tusz, ricz, podoroż, kinowar. W narzędniku liczby pojedynczej wszystkie rzeczowniki III deklinacji mają końcówkę -iu: micciu, chestiu, tuszczu, krowiu. Przed końcówką -iu: 1) zębowe i syczące ulegają wydłużeniu, jeśli stoją bezpośrednio po samogłosce (czyli między dwiema samogłoskami): silliu, mazziu, prystaniu, rozkiszszu, riczczu; ale przy zbiegu spółgłosek podwojenia nie ma: radistiu, żowciu, nechworoszciu; w innych przypadkach podwojenie nie występuje: hałuziam, maziamy, na prystaniach, u podorożach; 2) po wargowych i r stawia się apostrof: lubowiu, Obiu, Permiu, hłazuriu, werfiu; a także: werfiam, werfiamy, na werfiach (ale: materiam, materiamy, pry materiach); 3) w narzędniku w podstawie rzeczownika zachowuje się ta sama samogłoska, co w mianowniku: nicz, noci, niczczu; iakisć, iakosti, iakistiu; picz, peci, piczczu. W dopełniaczu liczby mnogiej wszystkie rzeczowniki III deklinacji, oprócz rzeczownika maty, mają końcówkę -ej: rozpowidej, maziej, peciej, werfej. Rzeczownik maty w przypadkach zależnych używany jest z sufiksem -ir, -er, w dopełniaczu i bierniku liczby mnogiej ma końcówkę -iw: matery, matir, matiriu, materiw, materiam, materiamy, materiach. Forma matir w mianowniku liczby pojedynczej używana jest tylko w wyrażeniu Matir Bożaja. Rzeczowniki III deklinacji, które oznaczają nazwy uczuć i stanów, w liczbie mnogiej zazwyczaj nie są używane: radisć, weselisć, hordisć, zazdrisć, rozkisz. Słowa radoszczi, weseloszczi, hordoszczi, zazdroszczi, rozkoszi używane są tylko w liczbie mnogiej i do żadnej deklinacji nie należą. W dopełniaczu te rzeczowniki, w 3. Deklinacja rzeczowników IV deklinacji Rzeczowniki IV deklinacji odmieniają się według następujących wzorów (patrz tab. 3). Nieco inaczej odmieniają się rzeczowniki IV deklinacji imia, plemia, simia (ten ostatni używany jest tylko w liczbie pojedynczej) (patrz tab. 4). Rzeczowniki timia, wymia, które kiedyś odmieniały się według tego wzoru, teraz odmieniają się jak rzeczowniki II deklinacji rodzaju nijakiego (wzór znannia). Sprawdź siebie. Odmień samodzielnie w liczbie pojedynczej i mnogiej rzeczowniki malia, łosza, imia, a następnie sprawdź z podanymi wyżej wzorami odmiany tych rzeczowników. Błędy, jeśli się zdarzą, wyjaśnij i popraw. Deklinacja rzeczowników II deklinacji 1. Deklinacja rzeczowników II deklinacji rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej. 2. Deklinacja rzeczowników II deklinacji rodzaju męskiego w liczbie mnogiej. 3. Deklinacja rzeczowników II deklinacji rodzaju nijakiego. 1. Deklinacja rzeczowników II deklinacji rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej Rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej odmieniają się według następujących wzorów (patrz tab. 5). W dopełniaczu liczby pojedynczej rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego mogą mieć końcówkę -a (-ia) lub -u (-iu): duba, lisu. Końcówkę -a mają: 1) wszystkie nazwy istot (osób i zwierząt): robitnyka, szkoliara, tokaria, morża, kyta, horobcia, okunia, komara, mikroba, Moroza;
2) rzeczowniki oznaczające nazwy wyraźnie określonych przedmiotów i pojęć: stola, motora, jasena, nosa, hektara, stycznia, kvadrata, radiusa, kilograma, kamenia (kawałek skały), lystopada (miesiąc); 3) nazwy miejscowości: Chersona, Boryspola, Kowela, Ludyna, Paryża, Alżyra (miasto); 4) rzeczowniki oznaczające nazwy rzek, jeśli akcent pada na końcówkę: Dnipra, Dnistra, Dincia, Uża; ale: Buhu, Donu, Snovu, Sejmu. Nazwy nieściśle określonych przedmiotów i pojęć mają końcówkę -u: szliachu, sadu, cukru, jaczmeniu, wohniu, hromu, doszczu, nastroju, żaliu, bihu, snu, prohresu, Krymu, Alżyru (państwo), kameniu (materiał), lystopadu (opadanie liści). Niektóre rzeczowniki mają równoległe końcówki -a oraz -u: dwora i dworu, mosta i mostu, stola i stolu. Czasami końcówka -a bywa także w rzeczownikach oznaczających nazwy nieściśle określonych przedmiotów i pojęć: chliba, iwsa, hopaka, tiaharia, hricha. W celowniku liczby pojedynczej rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego mogą mieć końcówkę -owi (-ewi) lub -u (-iu). Rzeczowniki tutaj (oprócz tych, których temat kończy się na -iw, -ow, -ew) mają przeważnie końcówkę -owi (-ewi): batkowi, szkoliariewi, synowi, koniewi, zawodowi, klenowi, narodowi. Końcówka -u jest używana rzadziej, ponieważ może prowadzić do pomylenia celownika z dopełniaczem (dopomoha zawodu, sława narodu) lub z wołaczem (batku, synu, likariu). W rzeczownikach na -iw, -ow, -ew używa się tylko końcówki -u (aby uniknąć nagromadzenia w słowie jednakowych dźwięków o-ow-ow): ostrowu, Hlibowu, Zerowu, Szczoholewu, Lwowu, Kyjewu. Końcówkę -u używamy także wtedy, gdy pod rząd idzie kilka rzeczowników w celowniku (aby uniknąć powtórzenia jednolitych końcówek): Mychajłowi Wasylowyczu Kublijewi, hromadianynowi Miroshnychenku, artystu Iwanowi Kowaliu. W narzędniku liczby pojedynczej rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego zazwyczaj mają końcówkę -om, -em: berehom, muliarom, stoliarom, krawcem, tkaczem. Nazwiska pochodzenia przymiotnikowego na -iw, -ow, -ew oraz -yn, -in, jako wyjątek, mają końcówkę -ym: Hlibowym, Szczoholewym, Kowalewym, Hawryłyszynym. Jednakże podobne nazwy miejscowości i nazwiska niebędące pochodzenia przymiotnikowego mają końcówkę -om: Kyjewom, Lwowom, Łytwynom, Wołoszynom, Serbynom, Darwinom. W miejscowniku liczby pojedynczej rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego mogą mieć końcówkę -owi (-ewi), -i lub -u. Końcówka -owi (-ewi) jest charakterystyczna dla nazw istot (dopuszczalne są także końcówki -i oraz -u): pry inżenerowi i pry inżeneru; pry slusarewi i pry slusariu; na horobcewi i na horobciu; na koniewi, na koni i na koniu. Końcówka -i jest charakterystyczna dla nazw nieistot (przy czym h, k, ch przed nią wymieniają się na z, c, s): na stoli, na obriji, na kameni, w kosmosi, na porozi, na uroci, u rusi. Końcówkę -u przeważnie używamy: 1) w rzeczownikach, których przyrostek kończy się na k (aby uniknąć wymiany k — c): u stawku, na wozylku, u litaku, na suputnyku; 2) w rzeczownikach użytych z przyimkiem po: po switu (i po switi), po Dnipru (i po Dnipri), ale: po obidi, po dwori, po lisi; 3) w rzeczownikach, w których akcent pada na końcówkę: u haiu (i u hai), u kraiu (i w krai), na lodu, u stepu, u soku, na szliachu.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan JUSZCZUK, profesor. Kontynuacja. Początek w nr 1, 2, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 14, 15, 16 za 2009 r. Odmienianie rzeczowników I, III i IV deklinacji. 1. Odmienianie rzeczowników I deklinacji. 2. Odmienianie rzeczowników III deklinacji. 3. Odmienianie rzeczowników IV deklinacji. 1. Odmienianie rzeczowników I deklinacji. Rzeczowniki I deklinacji odmieniają się według następujących wzorców (zob. tabl. 1). W celowniku i miejscowniku liczby pojedynczej głoski tylnojęzykowe h, k, ch, g przed końcówką -i wymieniają się na z, c, s, dz: kryha (lód) — kryzi, na kryzi; riczka (rzeczka) — riczci, na riczci; komacha (owad) — komasi, na komasi; mamalyha (mamałyga) — mamalydzi, u mamalydzi. Rzeczowniki grupy miękkiej w wołaczu liczby pojedynczej mają zazwyczaj końcówkę -e (-je): kniahyni (księżna) — kniahyni, zemla (ziemia) — zemle, suddia (sędzia) — sudde, mrija (marzenie) — mrije, Nadija — Nadije. Tylko nazwy pieszczotliwe mają końcówkę -ju: babusiu, Marusiu, Haliu. W dopełniaczu liczby mnogiej rzeczowniki I deklinacji mają zazwyczaj końcówkę zerową: trawa — traw, werba — werb, hrusza (grusza) — hrusz, mezha (granica). Przypadki Grupa twarda Grupa miękka Grupa mieszana. Mianownik: leleka (bocian), pisnia (pieśń), simja (rodzina), ploszcza (plac). Dopełniacz: leleky, pisni, simji, ploszczi. Celownik: leleci, pisni, simji, ploszczi. Biernik: leleku, pisniu, simju, ploszczu. Narzędnik: lelekoju, pisneju, simjeju, ploszczeju. Miejscownik: (na) leleci, (u) pisni, simji, (na) ploszczi. Wołacz: leleko, pisne, simje, ploszcze. Liczba mnoga. Przypadki Grupa twarda Grupa miękka Grupa mieszana. Mianownik: leleky, pisni, simji, ploszczi. Dopełniacz: lelek, pisen, simej, ploszcz. Celownik: lelekam, pisniam, simjam, ploszczam. Biernik: lelek, pisni, simji, ploszczi. Narzędnik: lelekamy, pisniamy, simiamy, ploszczamy. Wołacz: leleky, pisni, simji, ploszczi. Przypadki Liczba pojedyncza Liczba mnoga. Mianownik: tin (cień), nicz (noc), tini, nochi. Dopełniacz: tini, nochi, tinej, nochej. Celownik: tini, nochi, tiniam, nocham. Biernik: tin, nicz, tini, nochi. Narzędnik: tinniu, niczczu, tiniamy, nochamy. Wołacz: tine, noche, tini, nochi. Lekcja 20.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
się z z, c, s): w oknie, polu, życiu, uczelni, konstelacji, uchu, oku, mleku. Ale większość rzeczowników na -k(o) ma końcówkę -u: w wojsku, łóżku, palteczku, piórku. Końcówka -u pojawia się także wtedy, gdy rzeczownik jest użyty z przyimkiem po: po wsi (i po wsi), mieście, polu. Nazwy małych istot mogą mieć końcówkę -owi: przy malcu, źrebaku, cielaku. W mianowniku liczby mnogiej rzeczowniki mają końcówkę -a: okna, uszy, jabłka, kolana, oczka, dna (od dno), morza, wierzchołki, odkrycia. Tylko w dwóch rzeczownikach występuje końcówka -i: oczy, ramiona. W dopełniaczu liczby mnogiej rzeczowniki zazwyczaj mają końcówkę zerową (przy tym między dwiema końcowymi spółgłoskami może pojawiać się wstawne o lub e): jabłek, słów, uszu, okien, oczek, jezior, den (od dno), płaszczy, miejsc. Na końcu słowa podwojenia nie ma, miękki znak stawia się tylko po zębowych d, t, z, s, c, l, n, po syczących miękki znak nie jest stawiany: wiedza — wiedzy, stulecie — stuleci, narzędzie — narzędzi, oblicze — oblicz, rozdroże — rozdroży, poddasze — poddaszy. Niewielka liczba rzeczowników II deklinacji rodzaju nijakiego ma końcówkę -iw (przed nią podwojenie liter jest zachowane): pól (rzadziej pól), mórz, kłów, odkryć, uczuć, żyć, spostrzeżeń, podwórek, wierzchołków, międzygórzy, wzgórz, konstelacji, przysłów, wierzeń, wymiion, ciemiączek. Dwa rzeczowniki mają końcówkę -ej: oczu (i powiek), ramion (i barków). W narzędniku liczby mnogiej rzeczowniki zazwyczaj mają końcówkę -amy. Ale dwa rzeczowniki mają końcówkę -yma: oczami, ramionami. Dwa rzeczowniki mają równoległe końcówki: skrzydłami i skrzydłami, kolanami i kolanami. Rzeczowniki ciemię i wymię, które odmieniają się jak wiedza, w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku liczby pojedynczej mogą przyjmować przyrostek -en-: ciemię, wymię.
Sprawdź siebie. Rzeczowniki w nawiasach wstaw w dopełniaczu liczby mnogiej, a utworzone związki wyrazowe zapisz w dwóch kolumnach: 1) te, w których rzeczowniki mają końcówkę -iw (-jiw); 2) te, w których rzeczowniki mają końcówkę zerową. Ktoś z (chłopak), szczepienie (drzewo), troje (życie), zarysy (wierzchołek), pluton (żołnierz), autorzy (odkrycie), odzież (Bułgar), skrzynka (jabłko), czterdzieści (wiadro), masa (przysłowie), miłość do (wiedza), sto (gram), kilka (podwórko), artel (pracownik sezonowy), analiza (uczucie), przesunięcie (konstelacja), dużo (słowo), akweny (morze), osiem (dzień), kilka par (but), nikt z (chutorzanin).
Tabela 7 Liczba pojedyncza
Przypadki Grupa twarda Grupa miękka Grupa mieszana
M. wieś pole, wiedza osiedle
D. wsi pola, wiedzy osiedla
C. wsi polu, wiedzy osiedlu
B. wieś pole, wiedza osiedle
N. wsią polem, wiedzą osiedlem
Msc. (we) wsi (na) polu, (w) wiedzy (w) osiedlu
Woł. wieś pole, wiedza osiedle
Liczba mnoga
Przypadki Grupa twarda Grupa miękka Grupa mieszana
M. wsie pola, wiedze osiedla
D. wsi pól, wiedzy osiedli
C. wsiom polom, wiedzy osiedlom
B. wsie pola, wiedze osiedla
N. wsiami polami, wiedzami osiedlami
Msc. (we) wsiach (na) polach, (w) wiedzach (w) osiedlach
Woł. wsie pola, wiedze osiedla
Tłumaczenie maszynowe
Tabela 5 Przypadki Grupa twarda Grupa miękka Grupa mieszana M. step owczarz, gaj krzew D. stepu owczarza, gaju krzewu C. stepowi (-u) owczarzowi, gajowi (-u) krzewowi (-u) B. step owczarza, gaj krzew N. stepem owczarzem, gajem krzewem Ms. (w) stepie (na) owczarzu, (w) gaju (-u) (w) krzewie W. stepie owczarzu, gaju krzewie Tabela 6 Liczba mnoga Przypadki Grupa twarda Grupa miękka Grupa mieszana M. stepy owczarze, gaje krzewy D. stepów owczarzy, gajów krzewów C. stepom owczarzom, gajom krzewom B. stepy owczarzy, gaje krzewy N. stepami owczarzami, gajami krzewami Ms. (w) stepach (na) owczarzach, (w) gajach (w) krzewach W. stepy owczarze, gaje krzewy nyn — obywatele, kijowianin — kijowianie, Bułgar — Bułgarzy, Tatar — Tatarzy. Wyjątki: Rusini, Gruzini, Osetyjczycy, Lezgini, Mordwini. W dopełniaczu liczby mnogiej rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego zazwyczaj mają końcówkę -ów: synów, czytelników, chłopców, Gruzinów, żołnierzy, partyzantów, gramów, omów. Wyjątki: Cygan (z akcentem na drugiej sylabie), butów i mężczyzn (w znaczeniu „osób”; jeśli zaś chodzi tylko o ludzi płci męskiej: mężczyzn); gości, koni. Rzeczowniki rodzaju męskiego, które tracą przyrostek -yn, mają końcówkę zerową: obywateli, Słowian, kijowian, Bułgarów, Tatarów; ale: gospodarzy (i gospodarzów). W wołaczu liczby pojedynczej rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego mają końcówkę -e lub -u, przy czym: 1) w grupie twardej przeważa końcówka -e: panie, druhu, ministrze, gołębiu, młodzieńcze, Piotrze; ale: ojcze, synu; 2) w grupach miękkiej i mieszanej występuje z reguły końcówka -u: dobrodzieju, lekarzu, towarzyszu, Wasylu, Stepanowyczu; ale: chłopcze, kamieniarzu. Sprawdź siebie. 1. Rzeczowniki wstaw w dopełniaczu liczby pojedynczej i zapisz w dwóch kolumnach: 1) z końcówką -a (-ja); 2) z końcówką -u (-ju). 1. Dniepr, hektar, ewidencja, metal, wąż, wzór, Paryż, kwas, dworzec, dusiciel, tygrys, zgięcie, smyczek, gniew, tytoń, pączek. 2. Domysł, opiekun, beret, kosmos, sukces, kryształ, Tarnopol, świat, kwadrat, mikrob, orzeł, wiatr, uderzenie, wosk, kotwica, dąb, smak. Klucz. Z drugich liter powinno złożyć się: 1) przysłowie; 2) zakończenie wypowiedzi A. Einsteina: „Prawda — to jest to, co wytrzymuje...”. Sprawdź siebie. Rzeczowniki wstaw w mianowniku liczby mnogiej i zapisz w dwóch kolumnach: 1) z końcówką -y; 2) z końcówką -i. Zmarszczka, komisarz, psiarczyk, dźwięk, płaszcz, placek, pieróg, jubilat, zwierzę, zeszyt, dyrektor, kotlarz. Klucz. Z drugich liter powinien złożyć się początek przysłowia: „...bądź mu panem”. Sprawdź siebie. 2. Rzeczowniki wstaw w narzędniku liczby pojedynczej i zapisz w dwóch kolumnach: 1) z końcówką -om; 2) z końcówką -em (-jem). Rzeczowników z końcówką -ym nie wypisuj. Jar, pączek, fryzjer, Wołoszyn, spokój, kompot, łyżwiarz, murarz, dzwonnik, czytelnik, Stepanyszyn, homar, nauczyciel, Zerow, Siwasz, żubr, oszust. Klucz. Z drugich liter powinno złożyć się zakończenie przysłowia: „W kogoś...”. 3. Deklinacja rzeczowników II deklinacji rodzaju nijakiego Rzeczowniki II deklinacji rodzaju nijakiego odmieniają się według następujących wzorów (zob. tab. 7). W miejscowniku liczby pojedynczej rzeczowniki II deklinacji rodzaju nijakiego zazwyczaj mają końcówkę -i (przy czym g, k, ch przed nią wymieniają się). 2. Deklinacja rzeczowników II deklinacji rodzaju męskiego w liczbie mnogiej Rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego w liczbie mnogiej odmieniają się według następujących wzorów (zob. tab. 6). W mianowniku liczby mnogiej rzeczowniki II deklinacji rodzaju męskiego grupy twardej mają końcówkę -y, miękkiej i mieszanej — -i: lotnicy, murarze, profesorowie, chłopcy, tokarze, słowiki, stróże, uczniowie. Wyjątkowo rzeczowniki grupy twardej komar, łapówka, moczar, pazur, gil, zwierzę, przyjaciel mają tutaj końcówkę -i: komary, łapówki, moczary, pazury (i pazury), gile, zwierzęta, przyjaciele. W kilku rzeczownikach możliwe są także równoległe końcówki -owe (panowie, bracia), -a (wąsy, rękawy, chleby, owies). Rzeczowniki typu wieśniak, Bułgar w liczbie mnogiej tracą przyrostek -yn: wieśniak — wieśniacy, obywatel — obywatele, kijowianin — kijowianie, Bułgar — Bułgarzy, Tatar — Tatarzy. Tabela 8 Przypadki 1. typ 2. typ 3. typ 4. typ M. nożyce schody żłoby sanie D. nożyc schodów żłobów sań C. nożycom schodom żłobom saniom B. nożyce schody żłoby sanie N. nożycami schodami żłobami saniami Ms. (w) nożycach (na) schodach (w) żłobach (w) saniach W. nożyce schody żłoby sanie Tabela 9 Przypadki Imiona męskie Imiona żeńskie M. Wasyl Petrowycz Hanna Petriwna D. Wasyla Petrowycza Hanny Petriwny C. Wasylewi Petrowyczu (-ewi) Hannie Petriwnie B. Wasyla Petrowycza Hannę Petriwnę N. Wasylem Petrowyczem Hanną Petriwną Ms. (przy) Wasylewi Petrowyczu (-ewi) (przy) Hannie Petriwnie W. Wasylu Petrowyczu Hanno Petriwno dziećmi i wrotami, spodniami, spodniami i spodniami; w miejscowniku: (na) wrotach i wrotach, spodniach i spodniach. Klucz. Z pierwszych liter wyrażeń powinna złożyć się nazwa wiersza Łesi Ukrainki. Sprawdź siebie. Odmień samodzielnie rzeczowniki nożyce, schody, żłoby, sanie, a następnie sprawdź z podanymi wyżej wzorami odmiany tych rzeczowników. Błędy, jeśli się zdarzą, wyjaśnij i popraw. Rzeczowniki plurale tantum. Imiona odojcowskie i nazwiska. Pisownia nie z rzeczownikami 1. Deklinacja rzeczowników używanych tylko w liczbie mnogiej. 2. Tworzenie męskich imion odojcowskich. 3. Tworzenie żeńskich imion odojcowskich. 4. Deklinacja imion odojcowskich i nazwisk. 5. Pisownia nie z rzeczownikami 2. Tworzenie męskich imion odojcowskich Męskie imiona odojcowskie tworzy się przez dodanie do podstaw imion własnych przyrostka -owycz (bez żadnych zmian): Mychajło — Mychajłowycz, Wasyl — Wasylowycz, Jurij — Jurijowycz, Zinowij — Zinowijowycz, Ihor — Ihorowycz, Anatol — Anatolowycz, Anatolij — Anatolijowycz. Kilka męskich imion odojcowskich tworzy się za pomocą przyrostka -ycz: Łuka — Łukycz (i Łukowycz), Sawa — Sawycz (i Sawowycz), Kuzma — Kuzmycz (i Kuzmowycz), Choma — Chomycz (i Chomowycz), Jakiw — Jakowycz, Illa — Illicz. Wyjątkowo w imieniu Hryhorij przy tworzeniu imienia odojcowskiego odpada -ij — Hryhorowycz, a do podstawy imienia Mykoła dodaje się -aj — Mykołajowycz.
1. Odmiana rzeczowników używanych tylko w liczbie mnogiej. Rzeczowniki używane tylko w liczbie mnogiej mają końcówki typowe dla wszystkich deklinacji i grup innych rzeczowników. Ze względu na charakter końcówek można je podzielić mniej więcej na cztery typy: pierwszy typ w pewnym stopniu odnosi się do rzeczowników I deklinacji; drugi — do rzeczowników II deklinacji rodzaju męskiego; trzeci — do rzeczowników II deklinacji rodzaju nijakiego, czwarty — do rzeczowników III deklinacji (zob. tab. 8). W mianowniku te rzeczowniki mają następujące końcówki: 1) końcówka -y: dity (dzieci), ludy (ludzie), kury (kury), husy (gęsi), sany (sanie), sini (sień), schody (schody), noczwy (niecki), sztany (spodnie), okuliary (okulary), obijmy (objęcia), kanikuly (wakacje), Sumy (Sumy), Czerkasy (Czerkasy), Karpaty (Karpaty); 2) końcówka -i: lasoszczi (przysmaki), radoszczi (radości), hroszi (pieniądze), driżdżi (drożdże) (i wszystkie inne z podstawą zakończoną na spółgłoskę syczącą), nożyczi (nożyczki), dweri (drzwi), hrabli (grabie), konopli (konopie), husli (gęśle), pomyji (pomyje), Czerniwci (Czerniowce), Żyhuli (Żyguli), Himałaji (Himalaje); 3) końcówka -a: wyła (widły), worota (brama), drowa (drewno), jasła (żłób), jasna (jasna), leszczata (imadło), wincia (obrzeża). W dopełniaczu rzeczowniki w liczbie mnogiej mają następujące końcówki: 1) końcówka -iw: lasoszcziw, driżdżiw, schodiw, obijmiw, okuliariw, Żyhuliw, Czerniwciw; 2) końcówka -ej: ditej, ludej, kurej, husej, dwerej, sanej, sinej, hroszej; 3) końcówka zerowa: kanikul, wył, worit, drow, leszczat, Sum, Czerkas, Karpat, hrabel (i hrabliw), konopel, noczow, jasel, jasen, żoren. W narzędniku rzeczowniki w liczbie mnogiej mają zazwyczaj końcówkę -amy: schodamy, kanikułamy, wyłamy, hrablamy, konoplamy, Czerkasamy. Ale rzeczowniki, w których w dopełniaczu występuje końcówka -ej, w narzędniku przyjmują końcówkę -my: ditmy, ludmy, husmy, sinmy, sanmy, kurmy, dwermy, hriszmy. Dwa ostatnie mają także równoległe końcówki: dwerima, hroszyma. Rzeczowniki worota (brama) i sztany (spodnie) mają równoległe końcówki — w celowniku: worotam i worotiam, sztanam i sztaniam; w narzędniku: wo- Sprawdź siebie. Samodzielnie utwórz męskie imiona odojcowskie od imion Jurij, Zіnowij, Anatolij, Anatol, Hryhorij, Mykoła, Jakiw, a następnie sprawdź się z podanymi wyżej przykładami. Błędy, jeśli się zdarzą, wyjaśnij i popraw. 3. Tworzenie żeńskich imion odojcowskich. Żeńskie imiona odojcowskie tworzy się poprzez dodanie do podstaw imion własnych przyrostka -iwn(a): Mychajło — Mychajliwna, Wasyl — Wasyliwna, Jurij — Jurijiwna (Jurij + iwna), Zіnowij — Zіnowijiwna (Zіnowij + iwna), Anatol — Anatoliwna, Anatolij — Anatolijiwna. Z odstępstwem od tej zasady tworzy się tylko następujące imiona odojcowskie: Jakiw — Jakiwna (wypada jedno iw), Hryhorij — Hryhoriwna, Mykoła — Mykołajiwna. 4. Odmiana imion odojcowskich i nazwisk. Męskie imiona odojcowskie odmieniają się jak rzeczowniki II deklinacji grupy mieszanej, żeńskie — jak rzeczowniki I deklinacji grupy twardej (zob. tab. 9). Żeńskie nazwiska zakończone na spółgłoskę oraz na -o nie odmieniają się: Marija Bondar, do Mariji Bondar, z Marijeju Bondar; Lubow Petrenko, do Lubowi Petrenko, z Lubowiu Petrenko. Odmieniają się tylko żeńskie nazwiska zakończone na -a (-ja): Olha Huszcza, Olhy Huszczі, z Olheju Huszczoju itd. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Jadwiga FEDYK, m. Kozowa, obwód tarnopolski. Pierwszą czytelnię „Proświty” w rejonie kozowskim obwodu tarnopolskiego otwarto w 1875 roku we wsi Denysiw. Jednak jeszcze przed oficjalnym utworzeniem wiejskiej komórki na Kozowszczyźnie aktywnie działali proświcianie. W rodzinie Borodijewyczów-Błażkewyczów-Piatkiwśkych zachowała się honorowa gramota, którą Omeliana Borodijewycza — ojca znanej pisarki dziecięcej Iwanny Błażkewycz, aktywnej działaczki „Proświty” i ruchu spółdzielczego w Galicji — nagrodził lwowski zarząd „Proświty” w 1871 roku. 12 września 1900 roku czytelnię „Proświty” założono w Kozowej. Wielką szkodę działalności „Proświty” w rejonie wyrządziła tak zwana pacyfikacja, którą przeprowadzały polskie oddziały karne w 1930 roku. Brutalnie pobili oni aktywistów „Proświty” i świadomych narodowo obywateli, splądrowali czytelnie, połamali instrumenty dęte, zniszczyli rekwizyty kółka dramatycznego, podarli książki. U wielu wieśniaków zniszczyli wyposażenie domowe, wymieszali ziarno z naftą, porozrywali słomiane strzechy, rzekomo szukając broni. Na pewien czas życie społeczne ustało. Jednak z czasem ludzie wymogli na władzach pozwolenie na otwarcie czytelń, pod wpływem „Proświty” zaczęły działać stowarzyszenia gospodarcze, finansowe, sportowe i inne. W „Proświcie” przeszły szkołę hartu różne organizacje i towarzystwa, w szczególności UWO-OUN, UPA, „Sicz”, „Łuh”, „Ridna Szkoła”, „Silśkyj hospodar”, „Sojuz Ukrajinok”. Organizacje te aktywnie działały w latach 30. ubiegłego wieku i wpłynęły na zmianę świadomości ukraińskiej ludności. Ludzie stali się patriotami, oddanymi idei wyzwolenia Ukrainy. Należy zaznaczyć pełną poświęcenia działalność na niwie „Proświty” i ruchu spółdzielczego małżeństwa Błażkewyczów — Iwanny i Iwana. W 1930 roku Iwannę bestialsko torturowały polskie organy karne, tylko cudem udało się ją wyleczyć po tym we lwowskiej szpitalu, a jeszcze wcześniej szowiniści otruli dwie jej małe córeczki, aby odwrócić ją od działalności społecznej. Ale nic nie złamało tej dzielnej kobiety. Działalność „Proświty” przerwała radziecka okupacja w 1939 roku. Jednak duch Towarzystwa żył. 5 lutego 1989 roku w rejonowej bibliotece w Kozowej odbyło się zebranie założycielskie, na którym utworzono komórkę Towarzystwa Języka Ukraińskiego (TUM) i wybrano D. Fedyka na przewodniczącego komórki, W. Żdan — na zastępcę, K. Zawadską — na sekretarza. Komórka rozrastała się, utworzono rejonowe zjednoczenie TUM. Na bazie Towarzystwa zaczął organizować się Ludowy Ruch Ukrainy. Istniało powiedzenie: „Towarzystwo Języka Ukraińskiego to matka, a Ruch to jej syn”. Aby zjednoczyć ludzi, proświcianie zainicjowali zbiórkę funduszy na budowę pomnika T. Szewczenki w Kozowej, który odsłonięto 23 maja 1993 roku (rzeźbiarz Iwan Sonsiadło). Podczas wyborów w 1990 roku kozowska „Proświta” uzyskała 17 mandatów deputowanych w radach różnych szczebli. Proświcianie organizowali liczne wiece, święta ukraińskie, posiedzenia „okrągłych stołów”, inicjowali przemianowanie ulic nazwanych imionami działaczy komunistycznych. Zebrali materiały o historycznej przeszłości rejonu, walce OUN-UPA, represjach reżimu komunistycznego, wspomnienia świadków Hołodomoru. Pikietowali Radę Najwyższą USRR, żądając uchwalenia Aktu o niepodległości Ukrainy, zorganizowali młodzieżowe stowarzyszenie patriotyczno-sportowe „Sokił”. Wydajemy książki historyczno-krajoznawcze oraz literacko-artystyczne. Popularyzujemy dziedzictwo wybitnej rodaczki, proświcianki Iwanny Błażkewycz. Wśród najaktywniejszych członków „Proświty” są: D. Fedyk, który przez 12 lat kierował rejonowym zjednoczeniem, był duszą organizacji, stworzył komórki we wszystkich miejscowościach rejonu kozowskiego, jako pierwszy w szkole rejonu wprowadził fakultet z ukrainoznawstwa; P. Baran, organizator komórek „Młodej Proświty” we wszystkich szkołach rejonu; dziennikarka, członkini rejonowego zarządu „Proświty” W. Żdan, kierowniczka studia literackiego, organizatorka spotkań, wieczorów literackich, wspiera kobiecy zespół „Horłycia”; K. Zawadska; D. Piatkiwśka, organizatorka i przewodnicząca „Sojuzu Ukrajinok” w Denysiwie, wnuczka Omeliana Borodijewycza; S. Murowana, P. Petryszyn, M. Rajter, M. Susznyk, B. Sawak, S. Sołtys, H. Simia, N. Kruć, H. Łypna, Ja. Tuczapśkyj, W. Choma, Z. Steć, O. Kozyćka i wielu innych. Pracy rejonowego zjednoczenia planowo przeszkadzali byli partyjni funkcjonariusze, którzy podawali się za prośwician i członków Ruchu, rozbijając struktury. Jednak odrodzona „Proświta” dokonała wielu pożytecznych rzeczy i kontynuuje działalność, choć straciła utalentowanego organizatora, motor pożytecznych działań Dmytra Fedyka.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MYCHAJŁOWSKYJ, m. Czerniowce
Nic tak nie zabija naszej wiary w ukraińską przyszłość jak obojętność, ta chatoskrajańska idylla w niewolniczej uniżoności — łatwiej nosić jarzmo w cudzym wozie, niż ciągnąć soborną bruzdę. W pocie czoła ciągnąć, bo pole zbyt zarośnięte chwastami. I zasiewać niwę wolnej doli, by „z nikczemności wzbić się ku ludzkości”, by „Ukrainiec w swoich dzieciach nie zginął”, o czym do dziś przypominają nam proroczе słowa Zenoniusza Krasiwskiego w książce „Lamenty niewolnicze”. Choć to przykre, ale niedawno ukraińskiemu losowi zadano kolejną „podcinkę” — w Doniecku znalazły się siły, które zaprotestowały, by tamtejszemu uniwersytetowi nadać imię jego byłego absolwenta, sławnego ukraińskiego poety, przedwcześnie zeszłego ze świata przez obozy specjalne dla niepokornych, Wasyla Stusa. A co w zamian? Zarekomendowano nadać uniwersytetowi imię byłego pierwszego sekretarza obkomu partii… Wreszcie, by uspokoić namiętności, sprawę zamrożono. Listę protestujących poprowadzili liderzy Partii Regionów. Doniecczyzna (i nie tylko ona!) wciąż nie rozjaśnia się umocnieniem państwowego języka ukraińskiego. A czy brzmi on w murach Rady Najwyższej? Sądzę, że wielu narodowych wybrańców nie mówi językiem swojego narodu nie dlatego, że są niezdolni go opanować, lecz dlatego, że nie szanują własnego narodu. Przypomniały mi się szczere słowa Jurija Illjenki, które utkwiły w pamięci. A może warto nam wszystkim je zapamiętać? „Tak siebie nie kochać, tak siebie nie szanować potrafią tylko chochołowie na całym białym świecie. Nie pomyliłem się — chochły, bo chochły to Ukraińcy, którzy zdradzili swoją narodową dumę”. Gdyby to zależało ode mnie, powiesiłbym te słowa na wielu billboardach, począwszy od Rady Najwyższej… Z takimi niewesołymi myślami szedłem na sprawozdawczo-wyborczą konferencję Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, na barki którego dziś złożono tak wiele, by dalej utwierdzało język państwowy, rozwój kultury narodowej, odradzało pamięć historyczną, kształtowało świadomość narodową, poszerzało Towarzystwo kosztem ludzi oddanych sprawie, aby każdemu z nas wytrwać przed politycznym tajfunem antyukraińskości. Najbardziej poruszyło zrozumienie przez proświtian z Bukowiny patriotycznego obowiązku, tych przeoczeń, na które się zdobyli, choć mówili też o dokonanym. Zwłaszcza szef bukowińskich proświtian, p.o. przewodniczącego Ostap Sawczuk z zadowoleniem zauważył, że w kraju nie odbyła się żadna imprezy społeczno-polityczna ani kulturalna bez udziału proświtian. — Po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości — powiedział mówca — radykalnie zmieniły się nie tylko warunki, w jakich działa współczesna „Proświta”, lecz także zadania, jakie przed nią postawiło demokratyczne społeczeństwo. Obecnie przed każdym z nas staje pytanie: „Jaka ma być „Proświta” XXI wieku?” Krytycznie analizując działalność organizacji proświtiańskiej na Bukowinie, trzeba czuć perspektywę. Doświadczenie pokazuje, że „Proświta”, podobnie jak cały naród ukraiński, stanęła przed nowymi wyzwaniami, a zatem nadszedł czas radykalnej przebudowy, burzenia stereotypów. A to zawsze boli. Dlatego będziemy działać zdecydowanie, ofensywnie, broniąc ukraińskich pozycji. Rozmowa była otwarta. Wszyscy mówcy podkreślali, że obecnie trzeba więcej pracować nad tworzeniem młodzieżowych ośrodków „Proświty”, objąć tym ruchem każde miasto, każdą wieś. Bolesna rana na sercu Ukrainy, gdy Ukrainiec zdradza ukraińskość, staje się przebiegiem, bo przechodzi raz za pieniądze, raz przez słabość ducha i bezbarwność sumienia na stronę tych, którzy tracą narodową dumę, stają się wtórującymi obcym myślom, czym tracą ukraiński honor. Właśnie tu padło, że miłość do Ukrainy to podstawa „Proświty”. Najważniejsze w codziennej pracy to wychowanie dzieci i młodzieży, demaskowanie tych kłamstw, które na ukraińską glebę rozsiewają marginalni politycy. Bo „Proświta” — to światło dla serca.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
filmów o tematyce krajoznawczej. Wiaczesław Jewhenowicz — wnuk O. J. Krasyckiej-Szkody, prawnuk T. Szewczenki po siostrze Kateryni. Ukończył wyższe studia pedagogiczne i muzyczne. Przez wiele lat pracował jako pedagog. Od 1989 r. — dyrektor miejskiego muzeum „Kobzarewa Świetlica”. Od 2004 — opiekun jego zbiorów. Członek Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, a następnie „Proświty”. Setki spotkań Wiaczesława Jewhenowicza z młodzieżą mają na celu oświecanie, poznawanie historii rodzinnego kraju, historii gałęzi rodu Szewczenki, utwierdzanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach. Jest on także członkiem Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru na Ukrainie, Naukowo-Oświatowego Funduszu im. T. Szewczenki, historycznego klubu „Chołodnyj Jar”. Proświtiańska społeczność kraju serdecznie wita kolegę z okazji jubileuszu. Życzymy kozackiego zdrowia, energii i sił na jeszcze wiele dobrych dzieł.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Oto wkrótce będzie rządził mój język, Wtedy waszą mowę zdołam zapomnieć… Profesor ze smutkiem spuszcza wzrok, Pod stół chowa ukradkiem drżenie rąk. Ma przyjąć pisemną pracę, Lecz jak przyjąć „języka” stworzenie?!. UCZĄ JEŚĆ RYBĘ OD GŁOWY Żydzi na nowy żydowski rok Uczą dzieci jeść rybę od głowy. Przejrzysta aluzja: trzeba przez cały wiek Nie być w tyle — być wśród głównych.
Tłumaczenie maszynowe
KUKUŁECZKA
Język zdobywcę, co wypiera
Język ojczysty, gospodarza, z chaty,
Nakazują nagle… ochraniać.
Oczywiście, każdy język musi mieć
Prawo żyć, a nie wypierać
Inny język z ojczystych miejsc każdego dnia.
Ma przecież prawo i kukułeczka
Wyróść sobie w gnieździe cudzym
Z jaja, podrzuconego w nim.
Tylko tak by skrzydła rozprostowywało,
Żeby cudzych piskląt nie wyrzucało
Z ich własnego gniazda to ptaszę.
MOJA RODZINA
Moja rodzina — to moje państwo,
Moja otwarta księga, szczery wiec.
Tu każdy ma słowo, ma prawo —
Kobieca delikatność, męskie dzieło.
Jeśli dusza w duszę z ojczystym słowem
Żyje moja rodzina i twórcza sprawa,
I język u wnucząt — państwowy język,
To jak go nie przyjmie całe państwo?
Jeśli łokcia poczucie jest, a nie zęba,
Miłości szukamy, nie cudzej winy.
Rodzina w miłości, zapewne, i Bogu miła,
Bogatszy język o jedną rodzinę.
PRZY POMNIKU ŁESI UKRAINKI W KIJOWIE
Czy, Łesiu, Wam, bojowniczce z carami, jasno
Tutaj między domostwami urzędniczego świata —
Nowych, wysokich, ważnych, nadętych,
Między słów nieswoich na swojej ziemi,
Gdzie pragną Wasze słowo zamilczeć?..
Owszem, Wyż — w Carskim Siole…
SERCE STUSA
Stus nie skarżył się na serce,
Serce skarżyło się na Stusa,
Że dwa razy mocniej bije, —
Za Ukrainę bić się musi.
Dwa razy więcej w ścisłe daty
Stus przeżył — jakby na minach.
Dwa życia on mógł oddać,
A może i więcej za Ukrainę.
Stus — jak wstrząs na dobre zmiany,
Duch z klatki wołał na wolność.
Bez modzeli na kolanach
Szedł po lepszy nasz los!
Uśmiercili patriotę,
Oprócz słów jego, co w boju.
Zmarł od więzień, od roboty,
A mówili nam… od serca.
JAK NA USTACH BYŁA PIECZĘĆ
Jak na ustach była pieczęć,
To słyszeli nawet, jak milczą.
Teraz, jak można skrytykować,
To można i krytyki nie słyszeć.
Jak na ustach była pieczęć,
Do szuflady umieliśmy pisać.
Teraz, jak jest wolności więcej, —
We wszystkie szuflady piszemy wiersze.
Jak na ustach była pieczęć,
Nie wszystko otwarcie można było powiedzieć.
Pielęgnowali prawdę tylko podteksty,
Lecz są jakie artystyczne teksty!
NA EGZAMINIE Z UKRAIŃSKIEGO
Poświęcam profesorowi Iwanowi Juszczukowi
Zdaje egzamin dziewczyna. Do instytutu.
Pisać po ukraińsku umie.
Ale pyta: — Sławari gdie tut?
Profesor mówi: — Ja nie rozumiem…
Ona powtarza: — Gdie sławari?
Profesor mówi znów: — Nie rozumiem…
— Nu, “słowniki” — jazyk wasz goworit…
— To lepiej, coś i wasz język umie…
— Da-da, no ja wam nie skażu “słownyk”,
Na ukrainskom goworit nie budu.
Jak rybę w rzece, mówią, szans łów,
Za głowę, nie za oślizły ogon.
Bo trzeba głowy i do buławy,
Bo trzeba, żeby na głowę urósł.
Nauczyli się na pustyni przeżywać,
Grunt szary, Morze Martwe ożywić,
A wady umieją tym przykrywać,
Że zdolni i myślami z Mojżeszem żyć.
Dzieci uczą liderstwa od tysiącleci,
Państwo i język z martwych — w żywe,
I tak do siebie przychylają świat…
Czy i nam nie jeść ryby od głowy?..
WIEŻĘ BABILOŃSKĄ NIE ZAKOŃCZYLI…
Do zniszczeń potrzeba mało zgody,
Dużo trzeba, jak nowe budujemy.
Nas konsolidowała niewola,
Czemuż wolność nie konsoliduje?
Czy nie dlatego, że ledwie nie cały kraj
W fałszywą walkę wciągają podstępnie, —
Żeby wymagać prawo na ruinę,
Kiedy potrzebne na budowę prawo?
Czy nie dlatego, że żar, w którym płonęli
Szewczenko, Stus, Hirnyk za ojczyste słowo,
Jarmo spaliwszy, jeszcze nie wypalił nam ciała,
Żebyśmy jednoczyli się w jedynym języku?
Lud wieżę Babilońską nie zakończył,
Bo zniknął wspólny język, wspólna umiejętność…
Czemu losu babilońskiego nie pierwszy raz
Życzą “dobrzy ludzie” Ukrainie?..
JESZCZE RAZ O DŁUGU UKRAINIE…
Zwracamy życie, co — na krawędzi,
Ukradzione prawa, zakład, ikonę,
Wolność, pieniądze, honor swój,
I wszystko to, jak nie prosto, — w ład Prawa…
Kiedyś zwrócić Ukrainie dług
Sam Majakowski wzywał Rosję,
Lecz, popuściwszy trochę, znów na targ,
W więzienia gonili nasz język i marzenie…
Teraz do dłużnika (co w domu jest!)
Pretensje, chyba, niech spowinowaci się
Z ojczystym on, s w o j e m ukłony bije,
Na tron nie woła język — eks-carycę…
Boli mnie, że u niektórych z panów
Tak spaniała dziwna dwuduszność,
Aż nie ściska go, że w jego dom
Idzie inny język po ukraińską duszę.
WSZYSTKO — ZE SŁOWA…
Zdrada zaczyna się od zdrady języka,
Co duchowość narodu niesie.
Zdrajca zaczyna się od zdrady języka,
Języka ojczystego w ojczystym domu:
Zdradzi najdroższe — zdradzi wszystko…
OJCZYSTEJ UKRAINIE
1 Ile świata — twojego kwiecia i bólu,
Lecz nie pchasz się ty w kraje cudze
Ze swoim statutem, krzykiem losu,
Nie wyorywujesz nigdzie granicy.
Jest gdzie rosnąć — w głąb duszy,
Jest czego pragnąć — szczęścia z wolności!
2 Jak przed tobą zamieram,
Silniejszym siebie, ojczysta, czuję.
Jak przed tobą chylę się,
Na całą siłę ducha wyprostowuję.
Nawet jak mnie zawoła
Niebo, I tam chciałbym w Słowie żyć dla ciebie.
DWUWŁADZA JĘZYKÓW?
Czy my dobro z dwuwładzy mieli?
Gdzie z dwóch carów był pożytek?
Carowie dwa trony rujnowali
Czy na pół królestwa rozrywali,
Czy bili się nie na życie.
Chyba dwuwładza języków — dla sławy,
Jak ekspansywny język z języków —
Z jadła imperialnego, nadmocarstwa?
Wraz język ten, chwiejąc prawo,
Samodzierżawny stanie się znów?
Mniejszości język i zagraniczny,
A między państwami — i światowy…
Trzy statusy — żyj skutecznie!
Ba, mało wszystko! Potrzebna pośpiesznie
Jej na Ukrainie i “buława”.
Nie tylkoż Puszkina to język,
A i zakazów dla Kobziarza.
To język szabli Murawiowa…
Nam pudrują mózgi prochem słowa,
Winczują drugiego cara.
Choć wolnym — wolność, wpływom — dogadzają,
Nie zalegalizujmy cały ogrom
Zruszczenia swojego narodu.
Zapytaj sąsiadów, gdzie język — rodu,
Jeśli rosyjski — za sterem.
Lecz w tych krajach, skąd ten język,
Gdzie setka języków, czy kto śmiał
Na tron podnieść i drugi język?..
…Orzeł dwugłowy — nie dwujęzyczny,
I bólu — w żadnej z głów…
JĘZYK — NA ŚWIĘTA
Nasz język — świąteczny,
Nieba obejmuje.
Jest na święta u nas język,
A na dni powszednie — nie ma…
SAMY SPRZYJAMY…
Kiedy rosyjskojęzyczne tylko kupujemy,
Wtedy sami siebie rusyfikujemy,
Wtedy na szkodę, na zgubę narodu
Sami sprzyjamy rusyfikacji…
CZASOWNIK
Szanuję ponad wszystko jedną część mowy
I w nazwie bardzo piękną — czasownik.
Bo działa czasownik ten cochwila.
Sam sobie nakazuje — tworzyć, kochać.
Ja czas teraźniejszy jego pielęgnuję —
Piszę, spieszę, biegnę, lecę, czytam.
Przeszły i przyszły szanuję:
Życie — wszystko, co było i być ma.
Słowa są niedokonanego aspektu —
Pracowałem, myślałem, jeszcze śpiewać mam.
Lecz bardziej lubię dokonanego aspektu:
Zrobię, pomyślę i zaśpiewam!..
KIEDY WIELBŁĄD NA KOLANA STAJE
Kiedy dostępny u wielbłąda grzbiet
Dla tego, kto pustynię poznaje?
Wtedy, kiedy za łakocie zwierzę
W żar piasku na kolana staje.
Kiedy wielbłąda ktoś tak ładuje próżno,
Jakby trzeci garb na grzbiecie powstaje,
A potem nad garbatym jeszcze i drwi?..
Wtedy, jak ten na kolana staje.
Kiedy wielbłąd za ból-obrazę zuchwałą
Zrzuca krzywdziciela i na wszystko pluje?
Wtedy, kiedy ten olbrzym znienacka
Zatrzymuje się i na kolana staje.
Kiedy ja wspominam tego wielbłąda?
Wtedy, jak gną się w ojczystym kraju
Przed cudzym i naszym chamem ludzie,
Komuś szczeblem do sukcesu stają.
Kair, Kijów 2002 rok
POWRÓT
Ja wróciłem, chato ojczysta,
I proszę: ogrzej mnie.
A u ciebie płaczą okna
I twarz twoja smutna.
Ścieżka twojego pierwszego świata
Piołunami zarosła,
Pierwszy raz zimno wśród lata
Bez rodzinnego ciepła.
Samotnieją zbite dzbany
Na pochyłym płocie,
Bez długonogiego bociana
Smutno chacie i mnie.
Idę po wodę do studni,
A w studni — tylko ciemność,
Idę kalinie pokłonić się —
A kaliny już nie ma.
Jak niebielonej bieleć?
Bielą słońce czy zima.
Ciężko, chato, sierocić,
Jak gospodarza nie ma.
Ondzie wyszywanka kwiecista,
Jak niewiędnące lata,
Darowana na szczęście,
Dotąd szczęścia wypatruje.
Przemknęło, wybielało,
Odleciało, niby kwiat,
W barwinku odsiniało
Pod pożegnalny zamach lat.
Przywarła gdzieś w mieście,
Jedynie w snach boli wieś,
Zapomina ojczystą pieśń,
A jej mówią: poszczęściło się.
Gdzie wy, mamo, gdzie wy, tato? Widzę niebo w świeczkach... Szczere dzięki, rodzinna chato, Za portrety w ręcznikach. Wypiję łzy z twoich okien, Wypij ty z moich oczu, Ty — moje najlepsze lekarstwo, Ty — smutek moich oczu... TAJEMNICA KOBIETY Czyżby Bóg kobietę stworzył z żebra — Ten cud nad cudami, tę pannę nad pannami, Ten delikatny nurt miłości i dobra, Tę mądrość ust, osłodzonych miodami? Z jakich legend ta pieśń wszystkich pieśni, Żar-Ptaka żar, tęczy delikatne święto, To słoneczko w nocy, to gwiazda w dzień, Żoneczka, ukochana, córka, matka? Z jakich bajek ta wróżka czarowna, Aż serce oddajemy i prosimy o rękę? Z jakich niebios ta zazdrość nieziemska, Na ból rozłąk albo słodką mękę? A może Bóg kawałeczek serca brał Albo języczka, a jeszcze i posypał pieprzem? Jeśli Bóg kobietę i stworzył z żebra, To tylko z tego, co było pod sercem. A może kobieta od ręki Stwórcy Dlatego powstała z ciała, a nie z gliny, Żeby ród ludzki rodziła dla Ojca I Bogu urodziła Boga-Syna?
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej mody”, a osobiste kontakty literatów ożywiły się. Odwołując się do wyznaczników ukraińskiej kultury, ten naukowiec podkreślał jej barokowość i europejskość, która „przez wieki wrastała w słowiańskie podłoże znaczeniowe”. Zatem czytają (czy przynajmniej znają) w Rosji współczesnych ukraińskich literatów. Co więcej — wielu z nich oceniają bardzo wysoko. Nieco gorzej jest z ukraińską klasyką: M. Amielin podjął się zrewidowania ukraińskiego kanonu literackiego, stawiając Frankę wyżej od Szewczenki, zrównanego według dawnej rosyjskiej skali z Kolcowem i Nikitinem… I jeszcze jeden szczegół: jeśli Rosjanin Amielin oświadczył, że wstydzi się za niesławny wiersz Brodskiego „Na niepodległość Ukrainy”, to kijowianin I. Kruczyk (jego artykuł opublikowano w tym samym numerze czasopisma) w analizie wiersza Brodskiego rozstawia usprawiedliwiające akcenty, podkreślając liryzm poezji i uczciwość autora… Niestety, odtworzone tu momenty partnerskiego dialogu międzykulturowego to tylko mała wysepka w morzu wyższości, złości i otwartej wrogości wobec ukraińskości w ogóle, a ukraińskiej kultury w szczególności. Nie chodzi nawet o rosyjskie oficjały i mnóstwo „żółtej” prasy. Przejrzyjmy dział bibliograficzny szanowanego czasopisma społeczno-naukowego „Swobodnaja mysl” (w poprzednim życiu — „Kommunist”), w radzie redakcyjnej którego zasiadają nie tylko rosyjscy naukowcy z wysokimi tytułami, ale i zachodnie sławy humanistyczne. Przewodniczący Rosyjskiego Towarzystwa Historycznego profesor P. Aleksandrow-Dierkaczenko przy wsparciu docenta O. Aurowa wyrzuca współczesnym ukraińskim historykom ich naturalną próbę odtworzenia własnej, ukraińskiej historii swojego kraju. Szczególnie oburza recenzentów to, że taka wersja historii Ukrainy została wyłożona w rosyjskojęzycznych podręcznikach szkolnych. Mówiąc, jak można uważać ukraińską historię za ojczystą dla rosyjskojęzycznych uczniów Ukrainy! I dlaczego tacy uczniowie nie są zwalniani z „obowiązkowego wciągania w świadomość państwowotwórczą?” A oto jak ten sam tandem uczonych recenzentów, odnosząc się do wydanej w 2008 roku w Moskwie książki „Symon Petlura. Główny ataman w niewoli niespełnionych nadziei”, stawia wszystko na głowie. Twierdzą oni, że człowiek, który przyłączył się do nacjonalistycznego mitu z jego „zwierzęcą istotą”, staje się pozbawionym pamięci rodowej mankurtem. Jest tu tyle samo prawdy, co w charakterystyce wybitnego działacza politycznego S. Petlury jako „miasteczkowego ukraińskiego führera”. P. Jurjew recenzuje książkę „sławnego” J. Łużkowa i I. Titowa „Syndrom kurylski”, krytykuje antyjapońskie nastawienie jej autorów i w tym samym momencie znienacka przenosi się na Ukrainę, nalegając na to, że nie tylko Sewastopol jest rosyjskim miastem, ale i Odessa, Mikołajów, Chersoń, Charków i jeszcze wiele innych miast — to miasta rosyjskie. Słowem, problemy terytorialne z Japonią należy rozwiązywać cywilizowanie, a z Ukrainą nie warto się cackać. Z nią należy, mówiąc, „po bratersku”, czyli po łużkowsku. Tak próbuje budować relacje z Ukraińcami teraz absolutna większość rosyjskich mówców publicznych, w tym intelektualistów, uwieńczonych stopniami naukowymi i tytułami. Ale są w Rosji także prawdziwi inteligenci, jak uczestnicy niedawnego kijowskiego „Dialogu Społecznego” na czele z J. Afanasjewem, jak rozmówcy przy opisanych tu czasopiśmiennych „okrągłych stołach”, wreszcie, jak ponad 60 moskwian-tłumaczy z języka ukraińskiego. Dlatego jest nadzieja na owocność dialogu.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan ŁYSYJ Niedawno w naszej stolicy odbył się „Dialog obywatelski: Moskwa — Kijów” z udziałem znanych rosyjskich intelektualistów o orientacji demokratycznej. Podsumowania rozmowy skłaniają do wniosków. Po pierwsze, krąg publicznych intelektualistów na Ukrainie jest bardzo wąski. I tym nielicznym w żaden sposób nie udaje się kształtować i ujawniać tożsamości narodowej na gruncie krytyki wspólnotowego doświadczenia historycznego (takim był główny temat rozmowy). Jedni stawiają na „patriotyzm terytorialny”. Inni straszą strasznymi skutkami wzmocnienia radykalizmu prawicowego. Trzeci ostrzegają przed akcentami etnicznymi w sprawie ukraińskiej samoidentyfikacji. Czwórci martwią się perspektywami „ukraińskiej rosyjskojęzycznej kultury”. I wszystkim razem brakuje wielkoskalowej strategicznej wizji problemu. Zamiast tego demonstrują niemrawość myśli i rozmycie stanowiska. Rosyjscy rozmówcy naszych intelektualistów wyglądali na bardziej zainteresowanych, aktywniejszych, bardziej krytycznych, a nawet głębszych. Po drugie, decydującą w sprawie samopoznania wspólnoty i jej samoutożsamienia jest kultura. Jednocześnie jest ona sferą kształtowania się relacji dialogicznych między Ukraińcami a Rosjanami. Póki co ten dialog jest epizodyczny i półprywatny, nie podnosi się do poziomu społeczeństwa obywatelskiego. Ta okoliczność uwydatnia się w sferze kontaktów między literackich. Z jednej strony obserwujemy tutaj niemało pocieszających momentów. Rosyjscy pisarze wraz z przedstawicielami europejskich literatur dołączają do imprez, które odbywają się podczas targów książki na Ukrainie. W ukraińskich przekładach wychodzą utwory rosyjskich literatów, zwłaszcza poetów, którzy biorą udział w festiwalach poetyckich na Ukrainie, w szczególności w festiwalu „Kijowski laur”, oraz w turniejach poetów w rodzaju „Wielkiego slamu „Lwów — Moskwa” 2007 roku. Z tymi i podobnymi akcjami nasz czytelnik jest zaznajomiony. A oto o reprezentacji współczesnej literatury ukraińskiej w Rosji, przynajmniej o znaczących wydarzeniach ostatnich lat, warto opowiedzieć szczegółowiej. Ukraińskich literatów, w większości młodszych, tłumaczą i wydają w Moskwie i Petersburgu. To nie tylko publikacje w czasopismach, ale także antologiczne i autorskie wydania książkowe. Na przykład książka M. Matios „Naród” w moskiewskim wydawnictwie „Bratonież” (2007 r.); do niej weszły „Słodka Darusia” i fragmenty „Narodu”. Czy nie najwięcej tłumaczą i wydają S. Żadana; w ostatnich latach opublikowano w Rosji jego „Historię kultury XX wieku”, „Depeche Mode”, „Anarchy in the UKR” oraz inne książki. Tłumaczka Anna Brażkina charakteryzuje Żadana jako „gwiazdę nowej ukraińskiej literatury, jej Baudelaire’a, Dada, Che Guevarę, Tarantino, Kusturicę, Bukowskiego oraz Kozłowa” („Russkij Żurnał” z 7 czerwca 2008 r.). Jeszcze szczodrzej ukraińska poezja i — w mniejszym stopniu — proza są przedstawione w publikacjach czasopiśmiennych, nawet jeśli przeglądać tylko wiodące rosyjskie czasopisma literacko-artystyczne. „Nowyj mir” drukuje przekłady opowiadań S. Żadana „Właściciel najlepszego klubu dla gejów” (2007, nr 10) i „Paszport marynarza” (2009, nr 2), a także T. Malarczuk „Ja i moja święta krowa” (2008, nr 12). „Drużba narodow” podaje opowiadanie Żadana „Porno” (2007, nr 12), trzy opowiadania Je. Kononenko (2008, nr 3), wiersze L. Tałałaja (2008, nr 4), wybór poezji L. Kostenko, N. Biłocerkieweć, Ju. Andruchowycza, a także wiersze L. Perwomajskiego na stulecie poety (2008, nr 7). Czasopismo „Oktiabr” opublikowało z nagłówkiem „Ukraińscy czarownicy”
wybór poezji B. I. Antonycza, O. Łyszehy, S. Żadana w przekładach A. Pustowgarowa. Moskiewski magazyn „Znamia” we wrześniu 2008 roku wydał niemal ukraiński numer, przygotowany z okazji udziału Ukrainy w XXI Moskiewskiej Międzynarodowej Wystawie Książki. Odnotujmy także pojawienie się w „grubych” rosyjskich czasopismach recenzji i opinii na temat wydanych w Rosji przekładów ukraińskich autorów oraz ich utworów, które ukazały się na Ukrainie. Na przykład „Drużba narodow” (2008, nr 5) drukuje rozprawę Kateryny Days z analizą porównawczą twórczości J. Andruchowycza i petersburżczyka Majka Naumenki. W szanowanym liberalnym czasopiśmie „Nowoje litieraturnoje obozrienije” (2008, nr 90) czytamy recenzję H. Kruk na temat książki J. Hrycaka, poświęconej młodemu France. Profesor Rosyjskiego Uniwersytetu Humanistycznego, literaturoznawca i krytyk Dmytro Bak w ostatnim numerze „Nowogo mira” za 2008 rok bardzo przychylnie wypowiada się o wspomnianej już przetłumaczonej książce M. Matios. Nierzadko swoiste rosyjskie akcenty w ogólnie przychylnych recenzjach książek ukraińskich autorów są bardzo symptomatyczne. W recenzji Urickiego na temat „Depeche Mode” Żadana recenzent, jakby ścigając się z wydawnictwem w staraniach przybliżenia książki czytelnikowi, podkreśla: w prozie Żadana nie ma nic specyficznie ukraińskiego, to proza wielkiego zdenacjonalizowanego (czytaj — zrusyfikowanego) miasta. „Grube” rosyjskie czasopisma od niedawna inicjują „okrągłe stoły” i proponują wybory materiałów poświęconych życiu kulturalnemu współczesnej Ukrainy i ukraińskiemu procesowi literackiemu. Opowieść o tym warto rozpocząć od wzmianki o specjalnym wydaniu „W ukraińskich współrzędnych” czasopisma analitycznego „Otieczestwiennyje zapiski” (2007, nr 1). Szczególne miejsce zajęły w nim materiały z „okrągłego stołu” o niejednoznacznym tytule „Jak mamy być z Rosją?”. Ukraińców reprezentowali tu socjolog J. Hołowacha, filozof M. Popowycz, pisarz i publicysta M. Riabczuk, naukowiec i tłumacz M. Stricha, działacz kulturalny i społeczny L. Taniuk, dziennikarz A. Mokrousow. W numerze zamieszczono artykuły ukraińskich historyków N. Jakowenko i J. Szapowała, religioznawcy W. Jełenskiego, politologa W. Kulyka, w których mowa była o współczesnej Ukrainie i stosunkach ukraińsko-rosyjskich. Interesy ukraińskie reprezentował artykułem o Hołodomorze profesor A. Graziosi (Włochy). Rosjanie w czasopiśmie są przedstawieni skromnie. Są to znani na Ukrainie autorzy B. Dubin i L. Gudkow oraz redaktor N. Sokołow. Ich stanowiska można zakwalifikować jako tolerancyjne. Ciekawy wybór materiałów „Dialog europejski: literatura ukraińska i rosyjska” proponuje czytelnikom „Nowoje litieraturnoje obozrienije” (2007, nr 3). W przeciwieństwie do niechętnie-wrogich nastawień większości rosyjskich mediów wobec Ukrainy i wszystkiego, co ukraińskie, o których mówi autor tego materiału, dla liberalnych kręgów Rosji, jego zdaniem, doświadczenie ukraińskie potwierdza możliwość demokratycznego rozwoju na przestrzeni postsocjalistycznej. Dla redaktora literatura ukraińska i rosyjska to dwa „równoprawne pola”, które kształtowały się w kontekstach europejskich. Ale literatura ukraińska jest u niego niejednorodna, nawet „federacyjna”, bo obejmuje „dwie wielkie literatury” — ukraińskojęzyczną i rosyjskojęzyczną. Prawda, większość rosyjskich uczestników międzykulturowych dialogów nie uznaje „wielkości” pisarstwa rosyjskojęzycznego na Ukrainie. Odmawiają oni włączania tego pisarstwa do właściwego rosyjskiego współczesnego procesu literackiego, jak również nadawania mu samodzielnego znaczenia. Zatem wyciągamy wniosek, że na Ukrainie mamy do czynienia nie z dwiema literaturami ukraińskimi, a z jedną literaturą ukraińską i zjawiskami pisarstwa rosyjskiego, które statusowo nie są określone. Autorzy pierwszego w omawianym wyborze artykułu o charkowskim fenomenie literackim R. Melnykiw i J. Caplin konstatują: utwory rosyjskojęzycznych charkowskich pisarzy „nie są postrzegane jako elementy literatury rosyjskiej”. Ale do literatury ukraińskiej też nie są skłonni ich zaliczać. Idea dwóch literatur ukraińskich, którą aktywnie promuje także A. Kurkow, skierowana jest na pozbawienie literatury ukraińskiej jej tożsamości narodowo-kulturowej, a „ukraińskiemu” nadaje jedynie semantykę terytorialną. R. Melnykiw i J. Caplin formułują pewną prawidłowość: z każdym wzmocnieniem imperium Charków staje się coraz mniej ukraiński. A każde osłabienie imperialnego nacisku obraca się kolejnym renesansem kultury ukraińskiej w Charkowie. Krytyk A. Dmitrijew analizuje rozwój świadomości historycznej w twórczości S. Żadana. On — wraz z projektem O. Zabużko — wyodrębnia projekt Żadana pojmowania kultury ukraińskiej jako europejskiej. Na końcu wyboru — przekłady wierszy O. Romanenki (Sumy), O. Kocarewa (Charków), W. Bohunenka (Donbas). Tłumacz D. Kuźmin w przedmowie twierdzi, że młodzi poeci ukraińscy są znacznie bardziej niż rosyjscy zintegrowani z ogólnoeuropejskim procesem literackim i kulturowym, a w ich poezji jest o wiele więcej brzmienia obywatelskiego. Kończy D. Kuźmin przyjemną dla nas konstatacją: „U nas w sąsiedztwie rozwija się i rośnie zdrowa i pełnowartościowa narodowa szkoła poetycka”. W dialogu opublikowanym w czasopiśmie „Znamia” (2008, nr 9) głównym zarzutem ukraińskich literatów wobec rosyjskich kolegów było to, że Rosjanie nie czytają Ukraińców. Na to narzekali S. Żadan, który uciekł się do uogólnień („w Rosji ukraińskich autorów nigdy nie czytano”), O. Zabużko (zawstydziła Rosjan, którzy przyjeżdżają na Ukrainę na imprezy literackie i nie odczuwają żadnego dyskomfortu z tego powodu, że nie czytają nikogo ze swoich ukraińskich wizawi); chyba najbardziej zaostrzył problem J. Paszkowski, stawiając sprawę na ostrzu noża: „Kto z rosyjskich kolegów „zniżył się” do czytania po ukraińsku?”. Rosyjscy uczestnicy rozmowy odpierali te zarzuty. Mówili o niebywałym wzlocie współczesnej literatury ukraińskiej, przede wszystkim poezji, jej dążeniu do wpisania się w kontekst europejski (poeta M. Amielin). Wymieniali poetów młodszego pokolenia — od Machna po Kijanowską. Były lwowiak, prozaik i krytyk I. Klech zaobserwował względny sukces „Badań terenowych nad seksem ukraińskim” O. Zabużko w Rosji, a oto O. Łyszehę uważa za porównywalnego chyba tylko z Brodskim we współczesnej literaturze rosyjskiej. D. Bak nawet twierdził, że literatura ukraińska obecnie w Rosji „w
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ukraińska historia zna wiele przykładów ofiarnej służby dla własnego narodu; naród ukraiński zrodził niemało wybitnych osobistości, które stały się jego sumieniem, wzorcami patriotyzmu i duchowej wielkości dla następnych pokoleń. Wśród takich światłych postaci narodu jest Iwan Ohijenko (metropolita Iłarion) — pisarz, historyk, działacz duchowy, bojownik o ukraińską niepodległość. W 1995 roku ustanowiono Ogólnoukraińską Nagrodę imienia Iwana Ohijenki. W tym czasie jej laureatami zostało stu znanych pisarzy, artystów, działaczy nauki i kultury, prośwician, działaczy państwowych i społecznych. Wśród nich są pamięci godni Anatolij Pohribny, Jewhen Hucało, Mychajło Kłymenko, Orest Korsowecki, Jurko Hudź, Witalij Rozstalny, Petro Fedotiuk, Łeonid Korenewycz, Wołodymyr Pjanow… Jesteśmy dumni z tego, że tytułem tej nagrody uwieńczona została wielostronna działalność Świątobliwego Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta, ostatniego Prezydenta Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie Mykoły Pławiuka, działacza społecznego i duchowego z USA Jarosława Szepeławcia oraz innych znanych osobistości. I znów na Żytomierszczyźnie odbyło się święto Ohijenki — uhonorowanie laureatów 2009 roku. Członkowie komitetu ds. przyznania nagrody, laureaci, przedstawiciele społeczeństwa złożyli kwiaty pod znakiem pamięci w posiadłości I. Ohijenki w Brusiłowie, spotkali się z zespołem miejscowego gimnazjum. A w auli Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki odbyły się uroczystości. Dyplomy i odznaki laureatom wręczali przewodniczący Komitetu Ohijenki, laureat Nagrody Szewczenki, znany artysta Andrij Czebykin, jeden z pierwszych laureatów nagrody Ohijenki profesor Mykoła Tymoszyk, kierownik obwodowego wydziału kultury pisarz Wasyl Wrublewski oraz inni dobroczyńcy. Zgodnie z tradycją nowi laureaci wygłosili swoje wykłady ohijenkowskie. Oto niektóre myśli z nich. Borys OSTAPENKO, pisarz, Popilnia w obwodzie żytomierskim: Czyż nie aktualnie brzmią słowa Ohijenki: “Przez długie wieki swego istnienia naród ukraiński wycierpiał męki, nabrał się smutku i nieszczęścia, a jednak, hartując się jak stal, jak złoto w ogniu, wyszedł z mąk i niewoli, wyszedł silny i krzepki, utalentowany i rozumny…” My dzisiaj idziemy drogą, o której w ciężkich mękach marzyli Iwan Ohijenko, Iwan Switłyczny, Wasyl Stus i wielu innych orędowników, idziemy ciężko, nieznośnie ciężko. Ale wierzy się, że gwiazda, zapalona przez takie duchowe światła, jak Iwan Ohijenko, wyprowadzi nas z duchowych bezdroży. kim. Jako uczony z dwoma stopniami doktorskimi, Ohijenko uważał za swój obowiązek wziąć aktywny udział w kształtowaniu czystego ukraińskiego normatywnego języka literackiego i wprowadzeniu go do literatury teologicznej, biblijnej, historyczno-kościelnej oraz do ustnego języka liturgicznego na Ukrainie i w diasporze. Doskonale opanowawszy oryginalne języki Biblii (aramejski, starogrecki, a także łacinę i nowogrecki), pracował niestrudzenie. Prawie dziewięć lat tłumaczył Nowy Testament, bardziej aktualny dla ukraińskich chrześcijan. W 1939 roku Nowy Testament został w całości przetłumaczony. I choć dzisiaj mamy już pięć pełnych przekładów Biblii na język ukraiński (po Ohijence Biblię przetłumaczyli na nasz wspaniały śpiewny język ksiądz Iwan Chomenko, archimandryta Rafał Turkonjak i całkiem niedawno — Jego Świątobliwość Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret), przekład Ohijenki wysokim stylem, pięknem każdego zdania i zwrotu językowego, nawet wspaniałymi słowami, które używane są na naszej Żytomierszczyźnie, a w szczególności na Brusiłowszczyźnie, — to złoty pomnik nie tylko ukraińskiego, ale i światowego biblioznawstwa. Wasyl STASZUK, pisarz, dyrektor Brusiłowskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego im. I. Ohijenki: Przez całe świadome życie Iwan Ohijenko wydobywał wieczne źródła w ludzkich duszach, na ukraińskich tołokach, wydeptanych przez satanistyczną hordę. W Brusiłowie do dziś są studnie, które wykopał i własnymi rękami wymurował Iwan Ohijenko. Długo i trudno szedł I. Ohijenko do rodzinnego Brusiłowa ze swoją cierpiącą prawdą, wszak zwierzchnicy nakazywali: “Nie wpuszczać!” Obecnie działa u nas oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa im. I. Ohijenki, na bazie muzeum historyczno-krajoznawczego tworzone jest muzeum I. Ohijenki. I jak byłoby dobrze, żeby wreszcie w Brusiłowie postawić pomnik temu wielkiemu uczonemu, poecie, działaczowi duchowemu. Czyż on na to nie zasługuje?! W pracowni rzeźbiarza Wasyla Feszczenki już nie pierwszy rok stoi rzeźba wielkiego Teologa. Czeka ona na ludzi dobrej woli. Czyżby nie było wśród nas takich? Tetiana JAKOWENKO, poetka, naukowczyni, m. Winnica: Kłaniając się nisko za uznanie mojej pracy — sześciu zbiorów przekładów Pisma Świętego, chcę podkreślić potrzebę popularyzacji prac Iwana Ohijenki, jego ofiarnego życia i duchowego wyczynu. Młodzież musi więcej wiedzieć o tym ziemskim człowieku, a zarazem wielkim Synu Bożym, oświecać się duszą dzięki jego mądrości i duchowej wielkości. Przygotowała Nina HNATIUK Zdjęcia autora znany z lektury charakteru “Rosji w 1839 roku” Custine’a, znacznie głębiej rozumie przyczyny i prawidłowości czeczeńskiej czy gruzińskiej agresji Rosji albo taki “triumf” demokracji narodowej, jak, powiedzmy, ostrzał Białego Domu w Moskwie… Swoją książkę Custine zakończył apelem do Francuzów: “Jeśli wasze dzieci zechcą narzekać na Francję, proszę was, skorzystajcie z mojej recepty, powiedzcie im: “Jedźcie do Rosji!” Taka podróż jest pożyteczna dla każdego Europejczyka. Każdy, kto z bliska pozna carską Rosję, będzie szczęśliwy, mogąc żyć w jakimkolwiek innym kraju. Zawsze warto wiedzieć, że istnieje na świecie państwo, w którym szczęście jest nie do pomyślenia, bo z samej swojej natury człowiek nie może być szczęśliwy bez wolności”. Książka Astolphe’a de Custine’a “Prawda o Rosji” przetrwała swój czas. Jej i teraz przypada znacznie większa rola, aniżeli po prostu dokumentu historyczno-literackiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr ZAWALNIUK, profesor, rektor Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Uniwersytetu im. I. Ohijenka: Swoją pierwszą wiedzę o nim zdobyłem w odległym 1971 roku. My, ówcześni studenci, z „pewnych źródeł” dowiedzieliśmy się i szeptem przekazywaliśmy sobie niebezpieczną prawdę: naszej uczelni obchodzi się nie 50 (według oficjalnej wersji), lecz 53 lata, ponieważ już w 1918 roku, za władzy hetmana, w Kamieńcu Podolskim otwarto ukraiński uniwersytet z Ohijenkiem na czele. W uroczystościach ku 85-leciu uniwersytetu niemal najjaśniejszym wydarzeniem stało się odsłonięcie na fasadzie budynku ukraińskiego uniwersytetu, który funkcjonował w latach 1918–1921, pamiątkowego rzeźbiarskiego znaku ku czci Iwana Ohijenka. Od tego czasu ten symbol codziennie wita i żegna 10-tysięczny kolektyw uczelni, który chlubnie pracuje na niwie narodowego szkolnictwa wyższego i konsekwentnie wypełnia przykazania Ohijenka. Przy pełnym wsparciu rady miejskiej, Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, Prezydenta Ukrainy w sierpniu 2008 roku nastąpiło to, na co najbardziej czekano — rząd przyjął uchwałę o przyz-
Laureaci Nagrody im. Ohijenka za 2009 rok wręczenia na Kamieniecko-Podolskim Uniwersytecie im. Iwana Ohijenka. Od tego czasu nasze wdzięczne serca biją w spokojnym rytmie i gromadzą energię do nowych ważnych ukraińskich spraw.
Petro Saukh, profesor, rektor Żytomierskiego Państwowego Uniwersytetu im. Iwana Franki: Głęboka treścią i silna poznawczym oraz wychowawczym ładunkiem duchowa spuścizna Ohijenka-Ilariona szczególnie potrzebna jest współczesnej Ukrainie, „gdzie nasze wieloletnie rany” jeszcze się nie zagoiły, a „walka o ukraińską państwowość” wciąż trwa. Mimo że przestaliśmy być tymi, kim byliśmy, niestety jeszcze nie staliśmy się tymi, kim powinniśmy być. Historia jest organicznie związana z pamięcią, która pokonuje nieustanny czas, pokonuje zapomnienie. W tym tkwi niezwykła kulturowa doniosłość pamięci. Beznamiętność wobec przeszłości to niewdzięczność wobec przeszłości i nieodpowiedzialność wobec przyszłości. Aby nie popełnić błędów w przyszłości, musimy pamiętać o swoich błędach w przeszłości. Pamięć, pomnożona przez moralną ocenę, rodzi sumienie jako wewnętrzną samokrytykę. Jeśli nie ma pamięci, nie ma też sumienia. Najgłębszym zamiarem całego życia i twórczej działalności Iwana Ohijenka były właśnie te zasady: wobec przeszłości — wdzięczność, wobec teraźniejszości — aktywne działanie, wobec przyszłości — odpowiedzialność, które stały się moim życiowym imperatywem.
Wasyl Feszczenko, zasłużony artysta Ukrainy, rzeźbiarz, m. Żytomierz: „Błogosławieni prześladowani za sprawiedliwość” — ten cytat biblijny skłonił mnie do pracy nad wizerunkami naszych rodaków: Iwana Ohijenka i Iwana Feszczenki-Czopiwskiego. Niech mój skromny wkład będzie kolejnym krokiem do utwierdzenia ich obywatelskiej postawy dla odrodzenia ukraińskiej państwowości, wiary i kultury.
Dmytro Stepowyk, doktor nauk teologicznych, doktor historii sztuki, m. Kijów: Na emigracji profesor Iwan Ohijenko miał wiele kłopotów, problemów ze zdrowiem, lecz jeszcze przed przyjęciem godności biskupiej, a następnie metropolitalnej, postanowił podjąć istotnie ascetyczną pracę — na nowo przetłumaczyć Biblię na język ukraiński. Oczywiście Ohijenko znał już przekład Pantelejmona Kuliska z drugiej połowy XIX wieku, opracowany przez Iwana Pulujja i Iwana Niecujа-Lewyc-
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr BAKUMENKO
Ciężki wpływ tej książki na Rosjanina. Głowa chyli się na piersi i ręce opadają; i ciężko od tego, że czujesz straszną prawdę, i przykro, że obcy dotknął bolesnego miejsca… O. Hercen
W wydawnictwie „Jarosławiw Wał” przy wsparciu wydawnictwa „Ukrajinśkyj pysmennyk” ujrzała światło dzienne w języku ukraińskim książka znanego francuskiego pisarza XIX wieku Astolphe’a de Custine’a „Prawda o Rosji”. W swoim czasie była ona zakazana w Rosji, tak jak zresztą carska Rosja wypowiedziała autorowi wojnę.
Książka Custine’a i dziś drażni rosyjskich pseudopatriotów, którzy uważają, że Francuz zadał ich narodowi zniewagę narodową. A tego, że utwór markiza de Custine’a całym swoim patosem skierowany jest przeciwko kultowi despotyzmu w Imperium Rosyjskim, że ta książka jest pełnym pasji wezwaniem do wpuszczenia w rosyjską przestrzeń powietrza wolności, oponenci Custine’a nie biorą pod uwagę. Widzą w utworze tylko to, co chcą. Jak to często bywało w różnych czasach, każdy krytyczny głos z Europy traktują jako jeszcze jeden dowód permanentnej wojny, którą rzekomo prowadzi przeciwko Rosji podstępny Zachód. Książka Custine’a w rosyjskim przekładzie ukazywała się w czasach radzieckich pod tytułem „Rosja Mikołajowska”. Ukraińskie wydanie pracy francuskiego pisarza XIX wieku to swoiste exposé
„Rosji w 1839 roku” Custine’a. Wyłożono w nim najbardziej wymowne epizody i najważniejsze momenty ideowe książki, przeplatane komentarzami kompilatora i autora przedmowy Dmytra Doncowa. Jak wiadomo, każdy tekst nieodmiennie niesie ducha epoki swoich literackich narodzin. Tutaj wyraźnie wyczuwalna jest ponura atmosfera lat „zimnej wojny”. Właśnie nią uwarunkowana jest zarówno odpowiednia retoryka, jak i polityczne inwektywy. Custine dał twórcom tej książki bardzo poważne argumenty. Właśnie tego charakteru motywy zabrzmiały później w zbiorze publicystyki historyczno-politycznej Jewhena Hucała „Mentalność hordy”, w której współczesny ukraiński pisarz rozpatrywał relacje Ukraińców i Rosjan w kontekście konfrontacji dwóch typów cywilizacji. Bez żadnej przesady można stwierdzić: ten, kto zna-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
si. Pierwszego z klasyków przedstawiono na tle górskiej rzeki (pejzaż był wyrazistym przejawem szczerej miłości artysty do rodzinnej ziemi), a jego kolega, którego postać jakby powraca z niebytu, pojawia się wraz z karpackimi trembitarzami. Portret koryfeusza zakarpackiego malarstwa Hawryła Hliuka znajduje się w swoistym dialogu mistrza z bohaterami jego słynnego dzieła „Drwale” (1954), które weszło do złotego funduszu sztuki narodowej.
Tłumaczenie maszynowe
Petro NESTERENKO Serhij Hłuszczak — malarz, konserwator, pedagog. Wykładał w Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki (1985—1991), kierował działem konserwacji i malarstwa spółdzielni konserwatorskiej „Widrodżennia-2” w Kijowie (1989—2001). Członek Międzynarodowego Związku Niezależnych Artystów im. A. Kaszszaja, od 2004 roku — dyrektor Zakarpackiego Obwodowego Centrum Konserwacji. Znaczące miejsce w twórczości użhorodzkiego artysty, znanego z liryczno-poetyckiego, a zarazem realistycznego spojrzenia na życie, zajmuje portret. Ważnym wymogiem wobec niego jest oddanie indywidualnego podobieństwa. Nie ogranicza się ono do cech zewnętrznych, niezwykle ważne jest odkrycie wewnętrznego świata portretowanego, istoty jego charakteru za pomocą środków analizy psychologicznej przedstawianej twarzy. Artysta stworzył portrety uczestników wojny w Afganistanie oraz rodaków (piosenkarzy, artystów), którzy poświęcili swoją twórczość tematyce afgańskiej. Praca nad nimi skłoniła Serhija Hłuszczaka do wykonania serii grafik przedstawiających 60 rodaków i wybitnych działaczy Ukrainy „Portretowy kronikarz”, którą eksponowano w Zakarpackim Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego. Zazwyczaj tematykę portrecisty określa krąg jego zainteresowań, wychowanie, status społeczny. Jest to zrozumiałe: artysta stara się mówić o tym, co jest mu bliskie, w tym przypadku o ludziach, z którymi związane jest jego życie. Bohaterowie Serhija Hłuszczaka pojawiają się w strojach narodowych lub współczesnych ubraniach, przeważnie na tle budowli architektonicznych Użhorodu lub malowniczych krajobrazów rodzinnego kraju. Obrazy artysty są przepełnione czułością i nieodmienną autorską sympatią. W jego kompozycjach to, co zobaczone, jest upoetyzowane. Zakarpacka szkoła malarstwa to ciekawe, swoiste i niepowtarzalne zjawisko w kontekście ukraińskiej kultury plastycznej. Została założona na początku XX wieku dzięki wysiłkom artystycznym i doświadczeniu twórczemu malarzy, różnych pod względem temperamentu, jednak zjednoczonych w dążeniu do służenia duchowemu rozwojowi ojczystego kraju. Dlatego czołowe miejsce w „Portretowym kronikarzu” Serhija Hłuszczaka zajmują wizerunki koryfeuszy sztuki, piewców Zakarpackiego Kraju: J. Bokszaia, A. Erdelyiego, H. Glucka, F. Manajła, A. Kocki, A. Kaszszaja i innych. Głębokie pod względem wyrażenia indywidualnej niepowtarzalności modelu i odkrycia w portretowym wizerunku cech charakteru są portrety Josypa Bokszaia i Adalberta Erdelyiego. Pod ich kierunkiem kształtowały się w latach 20. XX wieku młode siły twórcze Rusi Podkarpackiej. Serhij KLYMKO Teatralny ośrodek Akademii Kijowsko-Mohylańskiej przedstawił publiczności „Cykl Rusałkowy: pieśni między światami” — międzynarodowy projekt muzyczno-teatralny żeńskiej grupy wokalnej „Kitka” (USA). Cykl rozpoczął się od ekspedycji badawczej po ukraińskich wsiach, którą zorganizowała Mariana Sadowska w 2004 roku. W skład grupy wchodzi osiem śpiewaczek. Razem z Marianą objechały wsie, gdzie miejscowi mieszkańcy wciąż pamiętają pieśni rusałkowe. Założona w 1979 roku „Kitka” zaczynała jako grupa wykonawców, którzy wywodzili się z różnych dziedzin sztuki. Połączyła ich pasja do dysonansów, asymetrycznych rytmów i poszukiwań. Pod kierownictwem Bona Singera (1981—1996) „Kitka” przekształciła się w wyrafinowany profesjonalny zespół, który zdobył międzynarodowe uznanie za artystyczność, wszechstronność i kunszt wykonawczy. Od 1997 roku „Kitka” jest uznawana przez Narodowy Fundusz Sztuki, chór Ameryki i amerykańskie stowarzyszenie sztuki chóralnej. Grupa stała się jednym z najbardziej rozchwytywanych zespołów wokalnych występujących w Stanach Zjednoczonych. W międzynarodowych kręgach muzycznych „Kitka” zyskała sławę głównego interpretatora bałkańskiego i słowiańskiego repertuaru chóralnego w USA. W 2002 roku „Kitka” rozpoczęła pracę nad ambitnym projektem. „Róże. Pracownik muzealny Mariana”. Jest on świadectwem talentu artysty, który na Wystawie Światowej w Brukseli w 1958 roku otrzymał wielki srebrny medal. Fedir Manajło to prawdziwie ludowy artysta, który czerpał tematy do swoich prac z ludowego źródła, z piękna karpackiej przyrody. Znawca życia ludzi pracy, jeszcze w latach 30. XX wieku stworzył barwne wizerunki „Dziadka-biedaka” i „Chłopca z jagnięciem”. Znaczącą postacią jest jego „Pasterz” (1969), który jawi się jako prawdziwy władca Karpat. Dlatego też portret artysty w „kronice” organicznie łączy się z wizerunkiem pasterza. Andrij Kocka jest znany ze swojej „Werchowynki” (1956) — symbolu Zakarpacia, Anton Kaszszaj — z epickich krajobrazów, wykonanych w latach 50. i 60. XX wieku. Portret Kaszszaja na tle górskiego pejzażu zdobi okładkę broszury wydanej z okazji otwarcia wystawy. Wielu współczesnych, znanych artystów Zakarpackiego Kraju, również zostało przedstawionych w „Portretowym kronikarzu”. Są to architekci Wołodymyr Pawłej, Petro Hajowycz i Stepan Szoltes. Pierwszy z nich, autor wielu kompleksów budynków na terenie Zakarpacia, w szczególności kompleksu turystyczno-hotelowego w mieście Swalawa, został przedstawiony na tle budynku Zakarpackiego Obwodowego Teatru Dramatycznego. P. Hajowycz — obok budynku obwodowego Pałacu dla Dzieci i Młodzieży, S. Szoltes, oprócz zdolności architektonicznych, ujawnił się także jako ciekawy malarz, którego prace są stale eksponowane na wystawach międzynarodowych i obwodowych. Plejadę zakarpackich rzeźbiarzy reprezentują znani mistrzowie plastyki Mychajło Bełeń, ojciec i syn Ołaszynowie oraz Bohdan Korż. Pierwszy z nich został przedstawiony na tle wspaniałego krajobrazu architektonicznego. Jest on autorem pomnika ukraińskiego pisarza, działacza kulturalnego i pedagoga Ołeksandra Duchnowycza, zakarpackiego listonosza w mieście Pereczyn Fedira Fekety, popiersia wybitnego malarza Mihálya Munkácsyego oraz wielu tablic pamiątkowych i medali okolicznościowych. Wasyl Ołaszyn-starszy jest znany z pracy rzeźbiarskiej, ozdoby zamku w Mukaczewie. Z podolskim księciem Fedorem Koriatowyczem, który zbudował w Mukaczewie na Czerneczej Górze prawosławny Monaster Mukaczewski, będący do połowy XVII wieku jednym z centrów walki przeciwko unii i katolicyzmowi na Zakarpaciu, chętnie witają się turyści odwiedzający zamek, dotykając dobrze wypolerowanego palca księcia. Wasyl Ołaszyn-młodszy jest znany użhorodczykom z pomnika ofiar Czarnobyla, a kijowianom — z fontanny na jednym z podwórek przy ulicy Wełykiej Żytomyrskiej. Bohdan Korż został przedstawiony na tle zamku Newyckiego oraz kobiecego torsu, wykonanego przez rzeźbiarza z czarnego kamienia. W „Portretowym kronikarzu” przedstawiono także pracowników kultury regionu, z którymi artysta utrzymuje ścisłe kontakty. Jest to dyrektor Zakarpackiego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Gabriela Andial (właśnie tutaj eksponowano cykle obrazów S. Hłuszczaka „Karpackie pejzaże”, „Pieśń o rodzinnym kraju”, „Mitologia Ukrainy”, dlatego nie dziwi, że tak poetycko połączył się wizerunek pięknej kobiety ze starodawną huculską cerkwią); zastępca dyrektora Zakarpackiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, działacz Proświty Pawło Fedaka przedstawiony na tle majestatycznej budowli, zabytku historii — Domu Ludowego w...
Użhorodzie. A także portrety kobiece pracownic muzealnych; Olhy Tymofijewej, pedagożki, poetki; Switłany Terpeluk, dziennikarki, zastępczyni redaktora gazety obwodowej „Trybuna”. Ich wizerunki, upoetyzowane przez Serhija Hłuszczuka, połączyły się z czarownymi kwiatami Wierchowiny — szarotkami. Jaskrawi przedstawiciele elity kulturalnej Zakarpacia — dziennikarze Wołodymyr Myszanycz i Kostiantyn Kowzan; dobrze znany na Zakarpaciu rachowski krajoznawca i publicysta Mykoła Sawczuk; historyk, pisarz, propagator i piewca przeszłości oraz współczesności Zakarpacia Serhij Fedaka. Szczególnym ciepłem ogrzane są wizerunki kolegów artysty: dekorator, autor oryginalnych rzeźb ogrodowo-parkowych Wołodymyr Szczur został przedstawiony w otoczeniu swoich dzieł; mistrz upoetyzowanego malarstwa i wykwintnej techniki Ołeh Horał pojawia się w porze porannej, po przebudzeniu; ze szczególnym szacunkiem autor przedstawił malarza Ihora Panejkę obok nieziemskiej modelki, jego ręka sięga szczebli symbolicznej drabiny, która łączy artystę ze światem iluzji. Jakoś niespodziewanie odkrył się nieprzeciętny talent mistrza malarstwa pejzażowego o wyostrzonym wyczuciu kolorytu, tonu i rysunku Wasyla Madjara. Potwierdziły to dwie wystawy indywidualne perspektywicznego artysty. Znaczące miejsce w galerii wizerunków zajmują działacze kultury. „Samotny jeździec” — poeta Petro Skunc — autor zbioru „Jeden”, który śmiało walczył z samowolą urzędników i wzywał twórczością do oczyszczenia z zalewu bezduchowości, brał aktywny udział w Ludowym Ruchu Ukrainy. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej, pisarz Iwan Czendej, piewca życia pracujących ludzi regionu, przedstawiony jest obok bocianiego gniazda — symbolu rodzinnego szczęścia i miłości. „Zdobywca sceny” — artysta ludowy Ukrainy, śpiewak Petro Matij, — pojawia się na tle Filharmonii Użhorodzkiej. Kompozytor i śpiewak Mykoła Popenko do dziś czaruje słuchaczy szczególnym, niezwykle czystym głosem. Jego wizerunek znajduje się na tle użhorodzkiego nabrzeża. Mężne i jednocześnie tragiczne spojrzenie wołyńskiego poety Wasyla Słapczuka: za nim przedstawiono afgański auł, a Kozak Mamaj na pierwszym planie — to symbol pokoleń. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej opiewa ból wojny afgańskiej, przez której czeluść przeszedł. Patrząc na galerię wizerunków naszych współczesnych, po raz kolejny utwierdzasz się w przekonaniu, że nie bez powodu portretowi poświęca się prace o kierunku historycznym i filozoficznym. Ten szacunek, z jakim przedstawia rodaków i wybitnych działaczy współczesności Serhij Hłuszczuk, umiejętność widzenia i odczuwania, stanowi świadectwo artystycznej miłości do życia, intelektualnej i duchowej dojrzałości.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…projektem „Cykl rusalczy: prześpiewy między światami” z nową reżyserką Sebastian Ellen Chang, do oryginalnej muzyki ukraińskiej kompozytorki i wykonawczyni Mariany Sadowskiej. Łącząc słowiańską mitologię ze współczesnymi tematami, zespół zaprezentował „Cykl rusalczy” w listopadzie 2005 roku. Europejska trasa „Kitki” z tym programem wiedzie przez miasta Niemiec, Polski, Ukrainy. Magiczne prześpiewy, towarzyszone jazzową improwizacją, recytatywem i scenicznym działaniem, w kameralnej atmosferze Centrum Teatralnego NaUKMA robiły niezwykle przyjemne wrażenie. Dwudziestoletnie doświadczenie chóru ansamblu nie poszło na marne — słuchacze mogli liczyć na wyszukany wokal i wysoki profesjonalizm muzyczny.
Muzyka „Cyklu rusalczego”, oprócz wykonań „na żywo”, weszła do filmu ukraińsko-amerykańskiej reżyserki Iryny Zabytko „Życie w martwej strefie”. Film dokumentalny opowiada o kilku kobietach ze wsi Opaczyczi, które postanowiły wrócić do swoich domów, mimo zakazów. Wśród nowych projektów ansamblu — wykonanie oratorium Richarda Einhorna „Pochodzenie”, opracowanego specjalnie na występ „Kitki” z orkiestrą symfoniczną. Oratorium poświęcono 200. rocznicy urodzin Karola Darwina oraz 150-leciu publikacji jego dzieła „O pochodzeniu gatunków”. Ponadto członkowie ansamblu stale podróżują, zbierając pieśni w Turcji, Bułgarii, Macedonii, Gruzji, na Węgrzech i w innych krajach. Zespół dąży do aktywnej współpracy z artystami, kompozytorami, muzykami w badaniu kultur przeszłości i łączeniu doświadczenia z teraźniejszością. Zadanie, jakie postawili przed sobą uczestnicy „Kitki”, to ponowne odkrycie przez świat spójnej wokalnej mapy Europy Wschodniej.
Tłumaczenie maszynowe
Dawno temu w stepie żyli mężczyzna i kobieta. Ich synowie wypasali stada owiec, krów, wielbłądów. Synowe doiły zwierzęta, a z mleka wyrabiały kumys, bryndzę, masło i inne produkty. Mężczyzna wyprawiał skóry i szył z nich ciepłe kożuchy, czapki, buty i trzewiki. Żona z wnukami zbierała w stepie kiziaki i lepiła z nich płaskie „placki”, suszyła je na słońcu, a potem układała w stosy-piramidy. Ostatnią piramidę kobieta układała niedaleko od domostwa. Na samym szczycie kładła nie płaski, a okrągły kiziak, obtoczywszy go w resztkach owczej wełny. I nazywał się on nie po prostu kiziak, a kołobok. Koł — to ręka, a bok — gnój. Kołobok — okrągły kiziak, ulepiony z gnoju. Zimą, kiedy nadchodziły chłody, bydło zaganiano do koszar, a ludzie przesiadywali w domach, przy ognisku, w którym powolnym niebieskim płomieniem długo, długo palił się kiziak, napełniając mieszkanie ciepłem i przytulnością. Do ogrzewania kiziak zaczynano brać z najdalszych stosów i dopiero wiosną rozbierano ostatni, który stał obok mieszkania. Na koniec spalano kołobok — i zaczynała się prawdziwa wiosna! Tak się zdarzyło, że w tamtym roku na początku wiosny powiały długotrwałe, zimne, porywiste wiatry. Oto i zdmuchnęło ze szczytu piramidki kołobok. I potoczył się on z wiatrem przez step. Toczył się kołobok, toczył, a naprzeciw niego idzie głodny Niedźwiedź. Zszedł Niedźwiedź z gór i w poszukiwaniu jakiegokolwiek pożywienia pobrnął przez step. Zatrzymał Niedźwiedź kołoboka, pomyślał, że to okrągły ser toczy się po ziemi. Zatrzymał i mówi: — Jak dobrze, że się spotkaliśmy. Już tyle dni błądzę głodny. A co, jeśli cię zjem?.. Kołobok odpowiada: — Co ty, Niedźwiedziu, ja przecież jestem niejadalny… To z wierzchu jestem pokryty owczą wełną, a w środku jestem najzwyklejszym kiziakiem. Jeśli mnie zjesz, zatrujesz się i zostaną twoje dzieci bez ojca… Obwąchał Niedźwiedź kołoboka — nie pachnie od niego serem. Zatem prawdę mówi. Pchnął go łapą — i potoczył się kołobok dalej. Toczy się kołobok i toczy, a naprzeciw niego głodna Wilczyca. Zatrzymała go i pyta: — Dokąd ty tak się spieszysz? — Tam, dokąd wiatr popędza — odpowiada kołobok. A Wilczyca mówi: — Już któryś dzień błądzę głodna, a ty po prostu tak, bez celu toczysz się przez step. Daj-no, ja cię zjem… Kołobok jej odpowiada: — Co ty wymyśliłaś, Wilczyco! Ja przecież jestem niejadalny! To z wierzchu jestem pokryty owczą wełną, a w środku nie mięso, a kiziak. Ja — kiziak! Zjesz mnie, zatrujesz się i zostaną twoje dzieci bez matki… Obwąchała Wilczyca kołoboka — nie pachnie od niego mięsem. Pchnęła łapą — i ten potoczył się dalej. Toczy się kołobok, toczy, a naprzeciw niego Lis. Zatrzymał on kołoboka, obejrzał z każdej strony i mówi: — Ja tu już któryś dzień błądzę głodny, a to suszone mięso toczy się przez step. Zaraz się posilę! A kołobok mu odpowiada: — Nie jedz mnie! Niejadalny jestem! Ja — najzwyklejszy kiziak! — Nie masz mi co bajek opowiadać — mówi Lis — czyżbym wyglądał na kogoś, kto nie potrafi odróżnić mięsa od kiziaka! Powiedział — i zjadł. Zjadł, przełknął ślinę i dziwi się: „Dziwne jakieś mięso… Suche, niesmaczne…” Pobiegł Lis dalej. Po drodze poczuł się źle: zaczęło go mdlić, wnętrzności wywraca… Wody by się napić, ale żadnego strumyka wokoło. Upadł Lis, leży, ledwo dyszy. A w tym czasie nad stepem krążył Orzeł. Zauważył on z wysokości Lisa, spadł na niego jak kamień, porwał i poniósł do siebie do gniazda, na kolację młodym orlętom. Oto tak nie stało się Lisa. Chyba nie na darmo w stepie powiadają: „Nie wszystko, co się toczy — żyje. Nie wszystko, co pachnie — jest jadalne”.
Tłumaczenie maszynowe
Bajki to niewyczerpane źródło ludowej mądrości i piękna. To arcydzieła sztuki, które przez wieki tworzył i szlifował lud na swoich historycznych szlakach. Uczą one czynić dobro, żyć w zgodzie ze sobą i otaczającym światem, walczyć ze złem, dążyć do samodoskonalenia. Gatunek bajki, a zwłaszcza bajki ludowej, będzie żył wiecznie, bo zawsze będzie miał swoich wdzięcznych czytelników — dzieci. Olena SZULHA Dziecko oczekuje od książki cudu, który odkryje nieznane światy, wzbogaci nie tylko wiedzą, ale i wrażeniami, zapadnie w pamięć na długo. Dlatego ci, którzy tworzą książki dla dzieci, muszą być niedoścignionymi artystami. Ważne jest, aby od małego zaszczepiać dobry gust, chęć do czytania. Książka dla małego czytelnika musi być wyjątkowa. Właśnie taką wyjątkową książką są „Krymskotatarskie bajki i legendy ludowe”, które opracował krymskotatarski pisarz i tłumacz Nuzet Umerow. Na język ukraiński przełożył Danyło Kononenko, oprawa graficzna Żannety Prysiażnej. Książka ukazała się na zlecenie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy w ramach programu „Ukraińska książka” w wyspecjalizowanym wydawnictwie literatury w językach mniejszości narodowych Ukrainy „Etnos”. Teksty podano w językach krymskotatarskim i ukraińskim. Do wydania weszły bajki o różnorodnej tematyce: o przyrodzie, fantastyczne, obyczajowe, pouczające historie i przypowieści. Zapoznają one z dawną, oryginalną kulturą tego narodu, wzbogacają wiedzę o jego codziennym życiu, sposobie bycia, tradycjach. Postacie noszą charakterystyczne krymskotatarskie imiona. Aby ułatwić odbiór czytelnikowi ukraińskojęzycznemu, opracowujący podają tłumaczenie niektórych słów, na przykład: „Chan-zade” — dosłownie syn chana”. Książka daje możliwość porównywania tekstów w języku krymskotatarskim i ukraińskim, więc czytelnicy będą mogli doskonalić znajomość obu języków. Książka przyczyni się do głębokiego zainteresowania ogółu historią i kulturą dawnego narodu. Jest nie tylko interesująca do czytania, ale przyda się także w procesie wychowawczym i edukacyjnym, bo bajka to źródło doświadczenia narodu, zdobytego przez wiele pokoleń, piękna myśli i celności słowa. Syn chana postanowił się ożenić i wyruszył szukać sobie narzeczonej. Wiele miast i wsi obszedł, w wielu domach bywał. Na swojej drodze natrafił na niewielki domek, przy którym krzątała się dziewczyna, zbierając chrust. Chan-zade wszedł na podwórko i zatrzymał się przed dziewczyną. Zauważywszy nieproszonego gościa, panna zdziwiona powiedziała: — Niech Allah chroni ten bezuchy dom! — Chan-zade (chan-zade — dosłownie syn chana) zdziwił się, usłyszawszy słowa dziewczyny. Czyż dom może mieć uszy? Zapytał tylko, czy w domu są rodzice dziewczyny, na co ta mu odpowiedziała: — Ojciec poszedł w pole ziemię przewracać, matka poszła z jednej zrobić dwie. Tak i ja nie siedzę z założonymi rękami — gotuję potrawę, w której pięcioro opada na dno, a pięcioro na wierzchu pływa. Nic a nic nie zrozumiał chan-zade i pożegnawszy się z dziewczyną, poszedł sobie dalej. Szedł on, szedł i spotkał na brzegu jeziora starego człowieka, który orał swoje pole. Starzec zatrzymał konia, zostawił pług, podszedł do podróżnego, przywitał się i zapytał, co sprowadziło młodzieńca do ich wsi. Chan-zade powiedział starcowi, że szuka sobie narzeczonej, opowiedział o wiejskiej dziewczynie, o jej dziwnej mowie. Starzec uśmiechnął się, pokiwał głową: — Oj, synu, sens słów wypowiedzianych przez dziewczynę jest bardzo prosty! Postanowiła cię wypróbować, na ile jesteś bystry. A ty uszy rozwiesiłeś… Sens jej słów jest prosty: dom bez uszu — to dom bez psa. Byłby na podwórku pies, nie mógłbyś wejść po cichu. Ziemię przewracać — to znaczy orać ją. Spójrz, jaki ślad za moim pługiem. Została wywrócona skiba. O matce powiedziała tak dlatego, że u nich powinna się ocielić krowa, i matka poszła do obory przyjmować od niej cielątko. Była jedna krowa — stały się dwie. No a jeśli chodzi o potrawę, to dziewczyna gotowała zupę z fasoli. A z fasoli, jak wiadomo, połowa podczas gotowania osiada na dno, a druga połowa wypływa na wierzch. Oto cała sztuczka… Chan-zade postanowił zakończyć poszukiwania narzeczonej i wrócił do swojego pałacu. I im więcej myślał o dziewczynie, tym bardziej mu się podobała. Pewnego razu zawołał do siebie najmądrzejszego wezyra i zapytał: — Co się stało z szóstką? — Wezyr bardzo się zdziwił. Nawet wydało mu się, że chan-zade nie jest do końca przy zdrowych zmysłach po długiej podróży: — Kim jest ta szóstka? Jak się nazywają? — Ależ wy uchodzicie za najmądrzejszego wezyra w chanacie! — uśmiechnął się chan-zade. — Najmądrzejszego i najbardziej bystrego. Jeśli nie możecie zgadnąć, kim jest ta szóstka, pojedźcie do niewielkiej wsi na samym skraju naszego chanatu, tam w małej chatce mieszka piękna dziewczyna, więc zapytajcie ją. A przy okazji dowiedzcie się, jak ma na imię. Zdezorientowany wezyr, nie zwlekając, wyruszył w drogę. Minął dzień, drugi… Trzeciego dnia dotarł do tej wsi, dokąd droga prowadziła obok jeziora, na brzegu którego starzec orał swoje pole. Zauważył wezyr starca i postanowił zacząć od niego: — Dzień dobry, człowieku! Bóg ci w pomocy. Cóż to zrobiłeś z szóstką? Starzec nawet się nie zdziwił. Zatrzymał konia, odpowiedział na powitanie i oto co dodał: — Sześciu ciągnąłem-ciągnąłem, ale do dwunastu rozciągnąć nie mogłem. Stoki gór potem się pokryły, niziny mgła zasnuła, młyn mleć przestał. Bardzo kiepsko mi się stało… Długo rozmyślał wezyr nad sensem tych słów, ale tak i nie dokopał się sedna. Więc zmuszony był poprosić starca o wyjaśnienie, co oznaczają te słowa. Starzec zaśmiał się, pokiwał głową: — Do czego to ty, okazuje się, jesteś bezgłowy! Takiej głupoty nie zrozumiałeś. Tutaj niedawno przyjeżdżał jeden, taki sam głupi jak ty… Wezyr zrozumiał, że starzec mówi o chan-zade. Zrozumiał i ucieszył się: „No, czekaj, chan-zade! Pokażę ci, jak drwić ze starego wezyra”. — Wyjaśnij mi, człowieku, sens wypowiedzianych przez ciebie słów, a ja za każde z nich dam ci po pięć złotych! Starzec wziął z rąk wezyra sakiewkę ze złotem, dodając: — Oczywiście, rozum kupiony za złoto to jeszcze nie rozum, ale do zastanowienia zmusi. Szóstka, o którą pytasz, — to sześć miesięcy. Sześć miesięcy pracowałem, a owoców mojej pracy na dwanaście miesięcy nie wystarczyło. Starym się stałem: moje siwe skronie pokrył pot, oczy mgła zaczęła zasnuwać. Mój młyn — przerzedzone zęby — z twardym jedzeniem nie radzi sobie.
dlatego i sił mało. Poczułem się źle… Wezyr zdziwił się rozumem starego oracza. Zapytał go: — Powiedz mi, człowieku, czy nie przejeżdżał tędy niedawno młody chan-zade? — Przejeżdżał. Raz porozmawiał z moją córką Teslije i to mu wystarczyło. Musiałem nauczyć młodego chan-zade rozumu… Wezyr wrócił do pałacu, a chan-zade pyta go, czy dowiedział się, jak nazywa się najmądrzejsza dziewczyna we wsi. — Dowiedziałem się — odpowiedział wezyr. — Nazywa się Teslije. — A kto jest jej ojcem? — Jej ojcem jest ten stary oracz, który uczył was rozumu — odpowiada wezyr. Chan-zade poczerwieniał, chwycił za rękojeść sztyletu, ale w porę się powstrzymał i ochłonąwszy, powiedział: — Weź niezbędne podarki i jutro jedź do wsi do starca. Powiedz mu, że chcę ożenić się z jego córką, chcę ją uszczęśliwić, uczynić ją gospodynią, ozdobą naszego pałacu. Następnego dnia wezyr pojechał swatować córkę starego oracza. Minął dzień, drugi… Trzeciego dnia dotarł do wsi, wjechał na podwórze, położył u stóp zdziwionego starca bogate podarki i powiedział: — Chan-zade postanowił uszczęśliwić ciebie i twoją rodzinę. Chce, żebyś został jego teściem… Starzec ze zdziwieniem pokręcił głową, zamyślił się. I oto co odpowiedział wezyrowi: — Zapytajmy córkę. Jak ona zdecyduje, tak będzie. Starzec zawołał córkę. Dziewczyna wyszła z chaty, pokłoniła się ojcu, pokłoniła się gościowi. Wezyr, porażony jej urodą i postawą, powiedział: — Niedawno gościł u was młody chan-zade. Od tamtej pory stracił rozum i spokój… Śle wam bogate podarki i chce was uszczęśliwić… Dziewczyna pokłoniła się ojcu i rzekła: — Ojcze, od pełnego do pustego nie pójdę. Od pustego do pełnego polecę jak ptak! — powiedziała i weszła do chaty. Zdezorientowany wezyr zapytał starca: — Co powiedziała twoja córka? Czy zgodziła się wyjść za mąż za syna chana? Starzec zaczął wyjaśniać wezyrowi: — Powiedziała, że od pełnego do pustego nie pójdzie. Nie pójdzie do tego, kto ma pełno bogactwa, a rozumu mu brakuje. Gdyby był biedny i mądry, sama by do niego jak ptak poleciała… Wezyr nie odpowiedział starcowi nic. Wskoczył na konia i popędził precz. Bardzo chciał jak najszybciej zobaczyć wyraz twarzy młodego chan-zade po tym, jak przekaże mu słowa najmądrzejszej, najpiękniejszej dziewczyny we wsi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
domu i ustawiały się w kręgu. Większość budynków jest dwupiętrowa. Latem 2006 roku miałem okazję odwiedzić okolice miasteczka Talne. „Trypolski Babilon”, który archeolodzy odkryli na brzegach malowniczej rzeki Talianki, był ponad dwukrotnie większy od biblijnego, a do tego o tysiąclecia starszy. Stara ukraińska wieś Talianki częściowo znajduje się na prastarym osiedlu trypolskim, archeologiczne artefakty wieśniacy znajdują w swoich ogrodach. Ale ta malownicza miejscowość obecnie podupada — 70 domów stoi pustych. Młodzieży we wsi jest coraz mniej: wyjeżdżają do Talnego, Umania czy Kijowa na studia, a wracają na ojczystą ziemię tylko nieliczni. „Trypolski Babilon” to święta ziemia „słowiańskiej Jerozolimy”, właśnie tutaj rodziła się ukraińska kultura i duchowość. Tej ziemi nie można sprzedawać ani oddawać w dzierżawę, trzeba ją zachować dla potomnych jako pamięć o cywilizacji trypolskiej. Trzeba pamiętać, że tam, gdzie znika kultura i pamięć o przodkach, znika naród. POPRZEDNICY GRZYWNY Podobne do trypolskich miniaturowe naczynia jeszcze sto lat temu sprzedawano na ukraińskich jarmarkach: kupując potrzebną rzecz, otrzymywało się w dodatku małe miseczki lub garnuszki z życzeniem „na dobrobyt” oraz „żeby zawsze w waszym gospodarstwie wszystko było i wszystkiego przybywało”. Takie same miniaturowe dzbanuszki, garnuszki, miseczki z białej gliny, która ma właściwości lecznicze, znajdowano na wielkim osiedlu trypolskim w pobliżu wsi Tomasziwka w rejonie umańskim w obwodzie czerkaskim. Archeolodzy często znajdowali eneolityczne serwisy naczyń miniaturowych, zagadkowe „gliniane żetony”, które mają ponad 5 tysięcy lat, także na innych osiedlach dalekich przodków współczesnych Ukraińców. Tradycje ludowe zachowują się przez tysiąclecia, więc obrzędowość obdarowywania kupującego naczyniami miniaturowymi dotarła do nas z trypolskich głębin. Zagadkowe „gliniane żetony”, przypominające kulki, półsfery, piramidki, porównuje się ze znaleziskami cywilizacji sumeryjskiej. Miałem okazję znajdować gliniane kulki o jednakowym kształcie na niewielkim osiedlu kultury trypolskiej w pobliżu osady Koczeryżynci na ziemi umańskiej. Wykorzystywano je do liczenia lub, jak przypuszczają niektórzy uczeni, do nauki arytmetyki. Być może dzięki glinianym kulkom nasi dalecy przodkowie już 50 wieków temu mieli pojęcie o szeregach algebraicznych. Pierwsze pieniądze mogły istnieć w postaci glinianych kulek lub miniaturowych garnuszków i dzbanuszków jeszcze na długo przed pojawieniem się tradycyjnej ukraińskiej jednostki monetarnej — grzywny. Nawiasem mówiąc, kształtem pierwsze nowogrodzkie, kijowskie, czernihowskie grzywny przypominają trypolskie. Pierwsze gliniane pieniądze w postaci miniaturowych dzbanuszków i garnuszków służyły do rytuału życzenia kupującemu dobrobytu. Dla uczciwego rolnika i pracownika cywilizacji trypolskiej nie były to tylko słowa… Mamy nadzieję, że Narodowy Bank Ukrainy wyemituje monetę jubileuszową „Pierwsze pieniądze Ukraińców”, na której zostaną przedstawione miniaturowe dzbanuszki, miseczki, garnuszki oraz zagadkowe „gliniane żetony” cywilizacji trypolskiej. Na cotygodniowym seminarium poświęconym tematyce trypolskiej występuje Wadym Perehuda
Tłumaczenie maszynowe
Wadym PEREHUDA, krajoznawca, m. Kijów Ostatni trypolanie zamieszkiwali terytorium Ukrainy około 5 tysięcy lat temu. Tymczasem, zgodnie z Biblią, świat istnieje ponad siedem i pół tysiąca lat. Okres Praojców i osiedlenie się Abrama w Kanaanie przypada na 1850 r. przed Chr. (Rdz 12—50). Właśnie w tym czasie wznoszono wieżę Babel i doszło do wielkiego pomieszania języków wszystkich narodów. Pierwsza babilońska (amorycka) dynastia należy do XVIII—XVII wieku przed Chr. Możliwe, że doświadczenie trypolan w budowaniu mieszkań z gliny zostało wykorzystane także podczas wznoszenia wieży Babel: „I mówili jeden do drugiego: Chodźcie, wyrabiajmy cegły i wypalajmy je w ogniu. A cegła służyła im za kamień, a smoła ziemna za zaprawę...” (Rdz 11, 3). Trypolanie umieli budować i przez tysiąclecia nabyli niemałego doświadczenia. Wymiary ich budowli — od małych — 4 na 6 metrów, 4 na 9 metrów do ogromnych — 10 na 15, 9 na 21 oraz 7 na 33 metry (M. J. Widejko. Cywilizacja trypolska). Liczba mieszkań w dużych osadach przekraczała kilkaset. Prawdopodobnie podczas budowy stosowano wypalanie podłogi w mieszkaniach, dzięki czemu stawała się ona mocniejsza i lepszej jakości. Pozostawał półkrok do wynalezienia zwykłej cegły z wypalanej gliny, którą wykorzystywano podczas wznoszenia wieży Babel. Ale stało się to dopiero tysiąc lat później, po upadku ogromnych protomiast na ziemi humańskiej, z których niektóre pod względem powierzchni dwukrotnie przewyższały Babilon. I ZAKRĘCIŁO SIĘ KOŁO… Około 5—6 tysięcy lat temu w międzyrzeczu Bohu i Dniestru znane było koło. Wałerij Wojnowycz w wydaniu encyklopedycznym „Mitologia ukraińska” pisze: „Koło — przedmiot obdarzony symboliką kręgu i ruchu kołowego, a także właściwościami ochronnymi i demonicznymi. W noc kupałową rytualny ogień pozyskiwano przez tarcie drewna o stare koło. Słoneczna i księżycowa symbolika koła ujawnia się w tekstach folklorystycznych, wierzeniach, ludowym ornamencie. Powszechny jest pieśniowy obraz Słońca — koła: „Kołem, kołem słoneczko w górę idzie”. Na Polesiu śpiewają o Słońcu jako kole, które „wyżej płotu stało, wiele dziwów widziało”. Chorego na „kurzą ślepotę” zmuszano do patrzenia na stare koło z nadzieją, że koło w postaci Słońca wyleczy go, tak samo, jak i cały świat. Zapalone wiosną koło było symbolem odrodzenia Słońca po zimowej śmierci”. W tym kontekście ciekawie jest wspomnieć, że starodawna i ludowa nazwa rośliny oman wielki — oko Ładowe — powstała właśnie z porównania żółtego kwiatostanu z tarczą słoneczną. W tradycji ludowej rydwan był symbolem bóstwa. Uważano, że Słońce jeździ na rydwanie zaprzężonym w trójkę koni. Perun wyjeżdża na niebo w gromowym rydwanie, zaprzężonym w skrzydlate konie, które zieją ogniem. Uważano, że wynalezienie koła na terytorium współczesnej Ukrainy nastąpiło znacznie później i jest związane z użyciem koła garncarskiego. Na przykład Natalija Krutenko w książce „Opowieści o ceramice” zaznacza: „...koło garncarskie — jeden z pierwszych przyrządów mechanicznych, które wynalazł człowiek. Ideę wykorzystania momentu obrotowego po raz pierwszy zrealizowano właśnie w kole garncarskim. Koło jako modyfikacja koła garncarskiego pojawiło się znacznie później”. Znaleziska zoomorficznych figurek (możliwe, że zabawek dziecięcych) kultury trypolskiej na kółkach poruszają pytanie o możliwość istnienia i odkrycia koła jeszcze 6 tys. lat temu na terytorium współczesnej Ukrainy Środkowej. Jeden z takich najciekawszych artefaktów kultury trypolskiej — zoomorficzna figurka na kółkach obecnie przechowywana jest w prywatnej kolekcji przedmiotów starożytności rodzin Płatonowych i Tarutów. Datują ją na około 3600 — 3300 lat przed Chr. W mitologii indyjskiej, a mianowicie w Bhagawadgicie, wspomniano rydwany bojowe bogów i ludzi. Ardźuna powozi takim rydwanem, ale w tamtym czasie cywilizacja trypolska już dawno przestała istnieć. Podobne wyroby na kółkach zrekonstruowali na podstawie wyników wykopalisk osad kultury trypolskiej w dorzeczu Bohu S. Husiew i I. Zajeć. Mimo to, wśród archeologów i naukowców świata wciąż trwa dyskusja: czy rzeczywiście znane było koło przodkom Ukraińców, twórcom cywilizacji trypolskiej? Koło zmieniło ludzkość. Ten wynalazek można porównać chyba tylko z odkryciem ognia lub skonstruowaniem pierwszego na świecie łuku, co wywołało rewolucję w społeczeństwie. Patrząc na współczesne auto, wspomnijcie, że być może koło zostało wynalezione na Ukrainie. Jewhen BUKET Zdjęcie autora Idea rekonstrukcji mieszkania trypolan nie jest nowa. W tej dziedzinie już dawno pracują stowarzyszenia społeczne, w szczególności fundacja charytatywna „Trypillia”, towarzystwo „Koło-Ra” itp. Ale póki co wszystkie kompleksy mieszkalne trypolan to tylko twórcze eksperymenty. „Młoda Proświta” razem z Wadymem Perehudą proponuje, angażując naukowców, przeprowadzić pierwszy czysto naukowy eksperyment rekonstrukcji domu cywilizacji trypolskiej. Jeśli cel zostanie osiągnięty, w skansenie pojawi się pierwszy wzorzec mieszkania trypolan, wykonany z zachowaniem wszystkich wymogów: archeologicznych, architektonicznych, ekologicznych. O tym wszystkim mowa jest podczas cotygodniowych seminariów w ramach projektu „Trypolska chata” w bibliotece Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zadaniem „Młodej Proświty” jest sformowanie grupy 10—20 osób, gotowych do pracy fizycznej przez dwa tygodnie i warunków zamieszkania w obozie namiotowym. Cała zaangażowana w pracę młodzież, oprócz etapu budowy, zapozna się z pracą znanych „marek” tematyki trypolskiej. Tak, w lutym już wystartowały cotygodniowe seminaria, których celem jest zapoznanie przyszłych wykonawców projektu z ideologicznymi, naukowymi i architektonicznymi składowymi. W maju planują odwiedzić muzeum we wsi Trypillia, „Chatę Sawki” w Nowych Petriwcach, pracownię twórczą Ludmyły Smolaskowej, archeodrom koło wsi Ulanyky itp. Grupa energicznej, świadomej narodowo młodzieży weźmie udział w podobnym przedsięwzięciu, które nosi nazwę „Tołoka na Krymie”. Budowa archaicznego mieszkania na Półwyspie Krymskim stanie się próbą przed etapem końcowym projektu „Trypolska chata”. Obecnie autor projektu Wadym Perehuda ma zadanie znaleźć i przywieźć na miejsce wznoszenia materiały budowlane (drewno i glinę), a także zapewnić wyżywienie uczestnikom obozowania. W warunkach trudności ekonomicznych właśnie od tego zależy wybór miejsca budowy. Jednak Wadym jest pełen optymizmu, gdyż trypolską chatę zechcą zobaczyć liczni turyści w każdym zakątku Kijowszczyzny. W tym roku eniolog i krajoznawca Wadym Perehuda wspólnie z młodzieżową organizacją społeczną „Młoda Proświta” Kijowskie obwodowe towarzystwo zamierza zbudować prawdziwą trypolską chatę. Projekt planują zrealizować latem w muzeum w Pyrohowie lub w jednej ze wsi Kijowszczyzny pod naukowym kierownictwem Instytutu Archeologii NAN Ukrainy.
Odkrycie dokonane 30 lat temu pod względem znaczenia być może równa się wykopaliskom Troi lub znalezieniu grobowca Tutenchamona. W wyniku rozszyfrowania zdjęć lotniczych na terytorium obwodu czerkaskiego znaleziono pozostałości być może największych protomiast na świecie. Pierwszymi badaczami gigantycznych osad z epoki miedzi zostali topograf wojskowy K. Szyszkin oraz niestrudzony badacz starożytności ziemi umańskiej W. Stefanowycz. Powierzchnia niektórych osad była zdumiewająca: Majdanećke — 270 ha, Talanky — 450 ha, Nebeliwka — 300 ha. Po analizie zdjęć lotniczych odkryto ponad 100 osad-gigantów. Aby zrozumieć światowe znaczenie znaleziska, trzeba uświadomić sobie, że były to największe w tamtym czasie osady na świecie. Być może właśnie wtedy był złoty wiek, dominacja praukraińskiej kultury i duchowości na całym świecie. Było to czyste źródło, z którego narodziło się mnóstwo kultur rodziny indoeuropejskiej. Pod względem rozmiarów niektóre osady trypolskie znacznie przewyższają najsłynniejsze centra kulturowe i miasta starożytnego świata. Babilon w czasach największego rozkwitu zajmował terytorium 202,5 ha. Na 1500 lat przed Babilonem i początkiem rozwoju takich ośrodków Sumeru jak Eridu, Lagasz, Uruk i Ur, na historycznej ziemi umańskiej rozkwitały osady, które pod względem powierzchni dwukrotnie przewyższały babilońskie. Herodot nazywał ziemie na północ od Morza Czarnego Hiperboreą, wywodząc z tej okolicy pochodzenie najsłynniejszych greckich bogów. Źródła archeologiczne potwierdzają istnienie na tych terytoriach pewnego centrum narodzin cywilizacji. „Miasta słońca” lub „Trypolskie Babilony”, jak romantycznie nazywa je badacz osad trypolskich W. Mycyk, już około 5 tysięcy lat temu miały zabudowę kwartałową. Aby zrozumieć starożytność cywilizacji trypolskiej, trzeba sobie wyobrazić, że wydarzenia, które opisuje Homer w „Odysei”, działy się ponad dwa tysiące lat po upadku ogromnych osad — protomiast lub, jak je nazywają, „Trypolskich Babilonów”, w samym centrum współczesnej Ukrainy: nad brzegami Dniepru, Bohu, Dniestru, Rosi i innych. Ostatni Trypolianie żyli na ziemiach Ukrainy w tych odległych czasach, kiedy budowano największe piramidy Egiptu, a „potężny wąż Wielkiego Sumeru” król Gilgamesz dokonywał swoich wielkich czynów, uwiecznionych w poematach epickich. Upadek gospodarki, protomiast i zniknięcie cywilizacji trypolskiej, zgodnie ze współczesnymi metodami datowania, przypada na lata 3400 — 3200 — 2750 przed Chr.
Tłumaczenie maszynowe
Lesia HONCZAR
“…Wszystko już istnieje w duszy ludzkiej… spróbuj przypomnieć sobie to, czego nie wiesz, czy raczej — czego nie pamiętasz”. Platon, “Menon” Sam artysta przebił się do sztuki, podobnie jak jego bohaterowie, potwierdzając swoje miejsce. Wbrew priorytetom rodziców i bliskich. Od 1988 do 1993 roku studiował rzeźbę w Kijowskiej Akademii Sztuk. I choć o rzeźbieniu będzie mowa osobno, ten album jest hołdem dla tych kilku lat poświęconych czarno-białej grafice. Lat przełomu i kształtowania się — kraju i człowieka — nowego ładu i artysty. Mitologiczne postacie napięte wpatrują się w przestrzeń, wrośnięte w twardy grunt mocnymi nogami. Cała ich postawa mówi o tym, że są zajęte jedynym wiecznym i nieprzerwanym wyczynem bytu. Archetypy mężczyzn i kobiet w swojej samotności i otwartości. Niby bezbronne dusze, obnażone nerwy. I wszystko to w żywej linii, która sama wybiera, kiedy zastygnąć, kiedy ożyć. Grafika — cienka jak ostrze, czarno-biała, wciśnięta w przestrzeń jasną płaszczyzną papieru. Wydaje się na pierwszy rzut oka — pesymistyczna. W rzeczywistości jednak jest w niej pion, grafika odkrywa coś bardzo optymistycznego o ludzkiej duszy. Może to bitwa przeciwko pustce, zgłoszenie prawa do życia — niezaprzeczalnego, wrażliwego i subtelnego? I nie bez powodu słowa Platona zostały wyniesione do epigrafu — wszystko jest w duszy ludzkiej. Czasami pytam Rusłana: dlaczego nigdy nie wracałeś do grafiki, przecież ta technika jest współbrzmiąca z twoim charakterem? On odpowiada: dotknąłem nuty — ona wybrzmiała, znalazłem swoją żyłę złota — ona się wyczerpała, włączyłem się w pewien styl graficzny i zrobiłem w nim to, co mogłem i co chciałem. — Jakie są główne zasady Pana prac graficznych? — Moja grafika to rozumienie Wszechświata, jego podstawy, fundamentu, punktu podparcia. Na przykład cały rysunek składa się zaledwie z trzech elementów — kropki, linii i plamy. Najważniejsze, co możesz zrobić z tymi elementami — to harmonia, do której jesteś zdolny z natury. Tak jak w życiu najdawniejszych ludzi, myśliwych i rolników, tak i w sztuce — dla mnie w tamtych studenckich latach ważne było znalezienie ładu, porządku, organizacji. To było zwycięstwo nad chaosem. Takie było też moje podejście do dzieła — jak do zwycięstwa nad chaosem. Świadomie organizowałem płaszczyznę czy bryłę, przemyśliwałem je. Wielki Nauczyciel — Przodek — dawał mi punkt podparcia. Cały świat w sztukach dawnych ludów (które są pasją mojego życia wtedy i teraz) składał się z przemyślenia najdawniejszej trójcy: góra — środek — dół. Z trzech światów składał się Wszechświat, trzej bogowie symbolizowali go w mitologii światowej. To moja pierwotna płaszczyzna pionowa. Poziome rozumienie płaszczyzny odpowiada róży wiatrów: północ—południe—wschód—zachód. Taka jest organizacja płaszczyzny w moich rysunkach. Każdy symbol czy charakter linii wyraźnie zajmują swoje miejsce. Kiedy zaczynają się mieszać, pojawia się poczucie chaosu. — Jakie są główne tematy grafiki? — Wybór tematu jest kluczowy w dziele. Moje tematy są symboliczne, wieczne, epickie: bohaterowie z dawnych ukraińskich legend, bogowie i boginie, decydujące wydarzenia kształtowania się narodu — bitwy, rady czy wyprawy. To ogólnoludzkie: najważniejszymi dla istnienia Narodu i Państwa zawsze były takie obrazy jak Wojownik, Mag, Wódz, Pieśniarz, Matka, Rodzina. Często wprowadzam wizerunki totemów narodu — sokół, koń, wół, ptak-matka… — Jak można scharakteryzować Pana technikę? — W mojej grafice jest rzeźbiarskość (myślenie mam przecież rzeźbiarskie, to moja główna forma), monumentalność, nieugiętość obrazów. Figura jak góra — zawsze sakralny symbol. Waga, ciężar, wypełnienie obrazu w ogóle i jego poszczególnych detali, masa, jej rozkład w kompozycji, potrzeba podkreślenia wagi — to rzeźbiarskie zasady, które wykorzystałem także w grafice. Choć w grafice uderzył mnie paradoks, że bryły i masę można przedstawić tylko jedną linią… Staram się, aby linia nigdy nie była jednostajna, monotonna. Zawsze jest silniejsza, wyraźniejsza, czarniejsza — z przejściem w lekką, wrażliwą i ledwo zauważalną. Tego nauczyła mnie natura — ona jest wiecznie zmienna, jak na przykład ocean. Jego grafika jest zawsze inna, niepowtarzalna, struktura fal nigdy nie nudzi. Do wyodrębnienia obrazu z białej płaszczyzny papieru często używam plamy. Plama to przedłużenie linii, jej przeistoczenie. Z odległości rysunek czyta się tylko dzięki plamom, a jeszcze dalej i one zamieniają się w kropki i linie… Wszystko jest względne. Plama w grafice nigdy nie bywa niema. Czy to detal ubioru, czy twarz, czy część ornamentu — zawsze widzimy czarny element — serce rysunku. — Symbole jakich kultur archeologicznych wykorzystuje Pan w pracach graficznych? — Wykorzystuję ornamenty dawnych kultur indoeuropejskich — trypolskiej, scytyjskiej, ruskiej, etruskiej, sumeryjskiej. Ornament składa się z powtórzeń, a to zawsze wzmocniony symbol. Od prostych i uniwersalnych do najbardziej skomplikowanych mandali. Wybrałem symbolikę przodków, która ma wiele tysięcy lat, ona mnie wabiła i musiałem studiować ten okres. Zawsze oszałamiało: to, co wiemy, to znikoma cząstka cudownych skarbów ukrytych za grubą warstwą czasu w starożytnych rysunkach i ornamentach. Jak skarby i wiedza Atlantydy i Lemurii, które do dziś istnieją gdzieś w głębinach Światowego Oceanu. Dla mnie to Duch Historii. — Co nazywa Pan Duchem Historii? — Zawsze zachwycał mnie i przyciągał w sztuce Duch, to, co dotyka serca, zmusza je do szybszego bicia. Dlaczego jedne dzieła przemawiają do nas, a inne pozostawiają obojętnymi? Dla mnie to Duch i jego jakość w dziełach. Dla każdego jest on własny, zapewne… Za swój uważam Duch bohaterów, pionierów, wojowników, magów, wodzów. Kiedyś na wykopaliskach ogarnął mnie dziwny chłód. Dla siebie zmaterializowałem go w słowach — “chłód historii”. To było odczucie suchego, upajającego, przenikliwego chłodu, który poprzedzał moment jakiegoś odkrycia… Zawsze starałem się go włożyć w grafikę. Wyrazić w dziele Duch, jego jakość, informatywność — wtedy dotknie on czyjąś duszę i za dziesięć lat, i za dziesięć wieków: jak duch Słowa, Welesowej Księgi, Kobziarza… — Jakich czcionek używa Pan do napisów? — Napisy i liczby w mojej grafice mają szczególne znaczenie. Razem z archeologią i historią sztuki świata studiowałem starożytne pisma i zauważyłem, że niosą one szczególną energię. W każdej literze starodawnych czcionek jest ucieleśnienie długiej drogi upraszczania bardzo szerokich pojęć; idea zamknięta w ramy symbolu — swego rodzaju doskonała forma. Właśnie dlatego głagolica, Czerty i Razy, cyrylica, których używam, niosą odcienie Ducha Historii. Alfabet to prawo dla narodu. I sztuka powinna być prawem — punktem odniesienia piękna… Przez następne dziesięć lat Rusłan Najda pracował w rzeźbie i malarstwie. Rzeźba, zwłaszcza monumentalna, pozostała jego główną pasją. Ale najciekawsze jest to, że w studenckiej grafice artysty był już zawarty ten słownik, ten system obrazów, który ukształtował styl jego późniejszych prac. On sam uważa, że grafika była przełomowa w jego twórczości — przeszłość ściśle spleciona z przyszłością i wyrażona w teraźniejszości. A do platońskiego epigrafu można jeszcze dodać słowa indyjskiego poety-sufisty Rumiego: “szukajcie wszystkiego w sobie”. Grafika przedstawiona w albumie artysty pokazuje przebogatą galerię obrazów, które istnieją w jednej ludzkiej duszy. Te obrazy przebijają się na powierzchnię z mroku wieków, przetworzone przez duszę artysty, i zyskują własne pełnowartościowe życie.
Lata 1990 i 1991 to lata przełomowe dla Ukrainy. To te krótkie ramy czasowe, w których powstało i zostało przelane na papier około siedemdziesięciu prac Rusłana Najdy. Choć przez następne dwanaście lat podróżowały one po świecie, wystawach, osiadały w prywatnych kolekcjach i pojawiały się w katalogach — po raz pierwszy grafika Rusłana Najdy została zebrana w jeden kompletny album.
Tłumaczenie maszynowe
Prezydentowi Ukrainy JUSZCZENCE W. A. Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy ŁYTWYNOWI W. M. Premierowi Ukrainy TYMOSZENKO J. W. Szanowni przywódcy Państwa Ukraińskiego! Po raz dziewiąty finiszuje Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego, który nosi imię jego inicjatora — mecenasa Petra Jacyka. Co roku w tych intelektualno-patriotycznych zmaganiach bierze udział ponad 5 milionów uczniów i studentów na Ukrainie oraz w ponad 20 krajach świata, obejmuje on edukatorów, rodziców, organizacje społeczne, środki masowego przekazu, inteligencję naukową i twórczą. Konkurs, którym opiekują się Liga Ukraińskich Mecenasów, ministerstwa oświaty i nauki, kultury i turystyki, spraw zagranicznych oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, zdobył prawdziwie międzynarodowy autorytet. Jest on powołany, by zwrócić uwagę na niewłaściwe położenie języka państwowego, groźne zawężanie arealu jego funkcjonowania we wszystkich sferach życia społecznego. Język ukraiński znalazł się w jeszcze większym niebezpieczeństwie niż za czasów kompartyjnego totalitaryzmu. Szczególna nasza troska dotyczy młodych obywateli niepodległego państwa. Właśnie do nich skierowana jest główna idea Międzynarodowego konkursu im. P. Jacyka: znać język ojczysty, pielęgnować i propagować go, uświadomić sobie jego kluczową rolę w sprawie budowy silnej, duchowo bogatej, narodowo zjednoczonej Ukrainy. Język to nie tylko dusza narodu, ale i potężny państwowotwórczy instrument. Dziś na Ukrainie nie ma żadnej instytucji, która tak konsekwentnie i celowo zajmowałaby się problemami utwierdzania języka państwowego, jak robi to Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego im. P. Jacyka. Oto dlaczego dojrzała potrzeba nadania mu statusu narodowego, wzięcia jego przeprowadzenia pod gwarantowaną opiekę i zabezpieczenie finansowe państwa. Liczymy na pełne wasze zrozumienie. Z poważaniem Roman Iwaniczuk, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Anatolij Dimarow, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Wołodymyr Zahorij, dyrektor generalny SA „Firma farmaceutyczna „Darnycia”, prezydent Ligi Ukraińskich Mecenasów; Mychajło Słaboszpycki, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Wiktor Baraniw, przewodniczący rady nadzorczej konkursu, sekretarz rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Ołena SZULHA. Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka zapoczątkowano dziewięć lat temu z inicjatywy Fundacji Oświatowej imienia Petra Jacyka. Organizatorzy IX Międzynarodowego konkursu — Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy, Ministerstwo Obrony Ukrainy, Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy i Liga Ukraińskich Mecenasów. Na Ukrainie konkurs ten przekształcił się w jedne z najbardziej masowych zmagań intelektualnych. Celem jego jest wspieranie utwierdzania państwowego statusu języka ukraińskiego, podnoszenie jego społecznego prestiżu i autorytetu wśród młodzieży uczniowskiej i studenckiej, wychowanie pełnego szacunku stosunku do kultury i tradycji swojego narodu. To językoznawcze zmagania uczniów i studentów, którzy kochają i szanują ojczyste słowo, wykazują znajomość językowych subtelności, mają skłonność do twórczości. Konkurs daje możliwość każdemu uczestnikowi zadeklarować się jako znawca języka ojczystego, człowiek, o którego kulturze świadczy przede wszystkim poziom władania językiem państwowym. Zainicjował konkurs mecenas Petro Jacyk, kanadyjski przedsiębiorca ukraińskiego pochodzenia, znany z ważnego wkładu w finansowanie ukrainoznawstwa na Zachodzie. Zmagania znawców języka ukraińskiego postanowił skomercjalizować i tym wywołał opór niektórych ukraińskich możnowładców. Petro Jacyk proponował zwycięzcom nie tylko wręczać dyplomy i prezenty, ale i płacić niemałe pieniądze za doskonałą znajomość ukraińskiego. Teraz konkurs obejmuje miliony dzieci i młodzieży na Ukrainie oraz w 23 krajach świata. Tegoroczny IX Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka wystartował 9 listopada 2008 r. w Dniu ukraińskiego piśmiennictwa i języka prawie we wszystkich ogólnokształcących i wyższych zakładach nauczania Ukrainy. Uroczyste jego otwarcie odbyło się w Czerniowcach. Na konferencji prasowej mowa była o tym, że Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka — to zmagania, które zwracają uwagę społeczeństwa na położenie języka ukraińskiego. Wiktor Baraniw zauważył, że w naszych środkach masowego przekazu, zwłaszcza w reklamie, zdarza się mnóstwo błędów z powodu niedostatecznej znajomości języka. Czasami są one komiczne, ale ogólnie wszystko jest bardzo smutne. Ideą Petra Jacyka było nagradzanie zwycięzców pieniędzmi, aby dziecko rozumiało, że własnym rozumem można zarabiać. Więc organizatorzy dążą do przyciągania do zmagań jak największej liczby uczniów i studentów. Podkreślają oni, że to nie uczniowska olimpiada i dlatego ważny jest właśnie duch, który panuje wśród konkursowiczów. 9 listopada 2007 roku Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wydał Dekret „O Międzynarodowym konkursie języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka” nr 1078/2007. Jednak od niedawna idea przeprowadzania konkursu wywołuje opór biurokracji, mimo że stał się on częścią życia kulturalnego kraju i był detonatorem sprawy zwrócenia uwagi na język ukraiński w społeczeństwie. Przykro, ale czasami wydaje się, że konkurs potrzebny jest tylko samym organizatorom. Jednak stał się on już narodowym i ten status trzeba zalegalizować. Szczegółowiej o konferencji prasowej, a także o IX Międzynarodowym konkursie języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka czytajcie w następnym numerze „Słowa Proświty”. W agencji „Ukrinform” odbyła się konferencja prasowa poświęcona konkursowi języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka „Jak uratować konkurs?”. Formalnym powodem stało się zamknięcie Dziewiątego międzynarodowego konkursu, jednak rozmowa wyszła ostrą, palącą. Z dziennikarzami rozmawiali współprzewodniczący rady koordynacyjnej konkursu Mychajło Słaboszpycki, zastępca ministra oświaty i nauki Ukrainy Pawło Polanski, wiceprezydent Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Watuliak, przewodniczący rady nadzorczej konkursu, sekretarz rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktor Baraniw, kierownik sektora edukacji społeczno-humanitarnej Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji Neonila Szynkaruk, główny specjalista sektora polityki językowej Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy Tetiana Hajdar. P. Polanski, M. Słaboszpycki, W. Baraniw, M. Watuliak, N. Szynkaruk
Tłumaczenie maszynowe
Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny. na 3 miesiące — 12,36 hrywny. na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 09018 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Wydział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział korekty Ołena SZOULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Dyżurny redaktor Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301218 Nakład w maju — 36 700 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Szef redakcji Pawło MOWCZAN
Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego
Nina HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe