Strona · s. 14strona oryginału ↗
Na białym świecie nie będziemy ostatni
Слово Просвіти, №18 за 2012 рік
Wołodymyr BROWCZENKO
Bratu z okazji wydania zbioru „Pieśni ludowe w zapisach Pawła Browczenki”
Wielki Boże nasz, który jesteś, Daj siły i wolność rodzimemu krajowi! Od dziecięcych lat znajome głosy — Bezmiar świata pieśniarskiej piękności — Ja i do dzisiaj w duszę przywołuję.
Po wszystkich kątach kwitły wieczorne chóry — Do końca wieku tego nie zapomnieć, — Nie zabiły wojen ich, głodomory, Nie zagłuszyła okupantów furia.
Oracze stuletni, i żniwiarze, I młodzi śpiewali, i starzy, Natrudzeni w stepie oraz w ogrodzie. Miłość i tęsknota pragnęły gwiazdy, I niebiosa jaśniały od melodii. Śpiewali na weselach i chrzcinach,
Serhij I. TKACZENKO, laureat Międzynarodowej nagrody im. W. Wynnyczenki (USA)
Drogi mój przyjacielu, bracie Sawaofie, W chmurze twojej czupryny — śnieżycy puch. A ty wciąż przędziesz czarnobrowe strofy Tak, że aż w piersiach zamiera duch.
Takimi słowami rozpoczął kiedyś swój wiersz-dedykację dla Wołodymyra Browczenki jego brat po piórze Hryhorij Bułach i nie pomylił się: jeszcze niedawno, zdaje się, czytałem przejęty podsumowującymi finałowymi motywami zbiór W. Browczenki „Jutro przyjdę”, a już w moich rękach nowa jego książka, która ma wymowny tytuł „Błogosław się, dniu nadchodzący”. Pamiętając żałosne, momentami nawet apokaliptyczne nastroje poprzedniej książki poety, z pewną obawą otwierałem nowy jego zbiór, bojąc się przeczytać w nim kolejną porcję „płaczu Jeremiasza”, które ostatnimi czasy stały się charakterystyczną cechą książek i artykułów wielu naszych pisarzy, i nie tylko w podeszłym wieku. Oczywiście, żałosne tematy od czasu do czasu przebijają się u poety, — a dokąd od nich uciekniesz, kiedy domowe wieści nierzadko przypominają depesze z frontu, gdzie przebieg walk z coraz bardziej bezczelnym agresorem nie daje, niestety, podstaw do optymizmu: „Na ducha ukraińskiego zarzucają pętlę”, „Kruki siedzą na ukraińskim drzewie”, „Cierpi lud, szaleją tymczasowi”, „Z telewizora znów zdobywca bezczelnie mówi”, „Buturlinowie przyjechali do nas”. Lecz w nowym zbiorze podobny rozpaczliwy minor nie jest dominujący. Wyraźnie brzmi w nim temat spokojnej, niemal biblijnej pewności we własną rację, którą poeta formułuje w następujący sposób: „Ja do was w Słowie powrócę”. W jednym z wierszy on py-
A to i po pracy, bez okazji — Na przekór nieprawdzie przybłęd! — Urodziły się te pieśni nie w Palestynach, A tam, gdzie zagnieździł się nasz naród.
Ty je usłyszałeś, mój bracie, na wiosnę I wysiałeś ziarnem na nutowej pięciolinii. Dopóki żyć będą te złote pieśni, Na białym świecie nie będziemy ostatni.
Dyptyk na alarm
I
Na majdanach harcują błazny. U grubasów po brzegi pychy. Od salutów nagle ze strachu W niebiosach umierają ptaki.
A impercy znów eseseryzują, W świątyniach rządzą nie nasi popi, I przygotowują obcy reżyserzy Nam nieszczęścia na góry i stepy.
Oj, świty moje czarnobrowe, Brońcie się, bo idzie nienasycenie. Oj, trawo-murawo, murawiowy Już gotowe ciebie skosić…
II
Bratankowie głupogłowi, Bądźcie mądrzy i zdrowi W czynach, postępie, w mowie, Nie tłuczcie się, jak w plewach, Umierajcie od miłości, A nie w bójkach o grosz Czy o wille luksusowe I nie męczcie ledwo żywej Naszej marii światowej… Utopieni w omamie.
Ukraineczka — na granicy. Triumfują wrogowie, Zaganiają wolność w klatkę. Otwierajcie, bracia, oczy I w walce ją kochajcie.
* * *
Otoczenie znów zielenieje. Wkoło zachłanni wyzyskiwacze. Już i na Chutorze Nadziei Zamilkły dzisiaj słowiki.
Już bezwolni z rozpaczy Ojcowie, siostrzyczki i bracia, Bo obsiadają czarne kruki Niedozburzone chaty.
Kto nas ze snu rozrusza? Gdzie suwerenny ten „gwarant”, Co poratuje grzeszne dusze, Które plądruje okupant?
Wieś moja, stepy bezkresne, Moje cierpienie i eden, Nas zdobywca nie pokona, Kiedy gromadnie na bój pójdziemy.
Mistrzowie od sztuczek i nauk, A nie niewolnicy przy pługu! I nie zapomniały nasze ręce, Jak naostrzyć obuchy.
Iwanowi — na pamiątkę
Nie smućmy się, Iwanie! Chruń do Słońca nie dostanie… „Groza grozi na nożach Na dalekich rubieżach…” I do dzisiaj ta ballada —
W dniach nowych mi radość. Bo twoja nieśmiertelna rymowana Nie zastała pod drzwiami W podobie żebraka, A nieprawdę dostrzega, Do niewoli nie przywyknie! Więc pora kruszyć okna, Bić mordy obwiesie Wszechludzkim rozruchem. Gnom nie zrobi z nas niewolnika, W niebie skrzydeł nie odrąbie.
Niegowojące sny
Co noc mi, staremu, śni się droga do domu, step, od jaru do jaru, od lasopasa do lasopasa, i matka cierpiąca — na nim.
Pole moje, ty nie dzikie, po prostu dla przybłędnych karłów za wielkie, zimą, wiosną i w roztopach lata naszą krwią i potem polane.
Mamusiu! Ja już do ciebie biegnę, podpłomyk przyniosę i pomogę wyprostować się na chwilę od ziemi, i pocałuję twoje odciski. Ty pogłaszczesz moją niepokorną czuprynę i przeżegnasz, aby nie pokonała zguba…
A w niedzielę, kiedy nie każą na pańszczyznę tymczasowi, Da Bóg, zaśpiewamy na chórze w cerkiewce. Panie! Osusz nasze łzy, przyjmij skruchę, osłoń nas na godne życie.
— nie zapomina nazwać także — „kałamarza”, „papieru” i „pióra”. Ważne szczegóły, jeśli uwzględnić, że „Wędruje on z historii narodu, // Jak nieśmiertelna myśl, w przyszłość. // Jak nienasycone pragnienie prawdy i wolności… // Stuletniość nasza, mądrość, dobroć”. W ostatnich wierszach rozdziału wstępnego Kozak Mamaj, zajechawszy w to podwórze, gdzie w swojej ziemiance „mędrczył” Gwiezdny człowiek, zobaczył światło, które „strumieniło” spod ziemi „w przestrzeń niebios”. Światło, do którego Kozak ze swoim Koniem mieli „wyższy pietyzm”. Podróżnicy jedynie „zajrzeli pod klapę”, a co oni tam zobaczyli — poeta nie mówi, zaznaczając, że „pierwszemu rozdziałowi nadszedł koniec” i że rozpoczyna się „mamajada”. Taki intrygujący początek powieści w wierszach, na którym kończy się nowy poetycki zbiór W. Browczenki, przypomniał mi nie mniej intrygujący finał jeszcze jednej epopei o jeszcze jednym naszym półliterackim/półdokumentalnym bohaterze. Chodzi o chołodnojarskiego atamana Czarnego Worona z powieści o tym samym tytule w prozie Wasyla Szklara, przygody którego także kończą się na tym, że on, uciekając od prześladowców, znika w klasztornej piwnicy, „zamurowując” granatami wejście do tej tajnej kryjówki. Nie wiemy, jakim stanie się w następnych rozdziałach powieści W. Browczenki jego Kozak Mamaj, jednak wiemy, jakim stał się w poprzednich rozdziałach powieści W. Szklara jego Czarny Woron. Wspólnym dla utworów obu pisarzy jest motyw podziemia, skąd „powieje ogień nowy” i „światło prawdy zaświeci”. Temat podziemia, który zawsze był obecny w naszym życiu w ciągu całej gwałtownej historii, nagle nabiera nowej ostrości i aktualności. Znowu wszystko — jak w ciemne czasy katakumb? Znowu wszystko — jak w dzikie wieki Ordy?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
