Strona · s. 9strona oryginału ↗
Wroniątko
Слово Просвіти, №18 за 2017 рік
— Wiem, tato, wiem. Ale lepiej by było dla was, gdybyście posłuchali mnie i pojechali sobie do domu. — Nie, nie byłoby lepiej. Nie mógłbym spać spokojnie, wiedząc, że mój syn jest na froncie. — Czego wy, tato, chcecie? — Chcę być z tobą! — Dobrze! — Nie, nie dobrze! Zawołaj tutaj Jaremczuka. Wyjdzie razem z nami. — Dokąd? — Do posterunku! Jest nas trzech. Niemców trzech. Pójdziemy do nich jak petenci, za dnia, nie w nocy, pójdziemy jak furmani, którzy przyjechali do pracy. Ty wyciągniesz automat z rękawa, oni ze strachu pozdychają. Zanim tam Gotur się odezwie, wojna w Tatarowie przeminie. — Nie przeminie wojna! Tato, w Korunie trzech generałów chrapie. Adiutanci słuchają jak pieśni ich chrapania. Wy myślicie tylko o sobie! Bordulaniuk kipi. Podbródek podjeżdża prawie do nosa. Niemiecki automat już w jego rękach. — Pokaż mi, synu, jak ta banda gra! Wasyl niechętnie bierze automat. Pokazuje tacie boczny spust, który trzeba naciągnąć przed tym, jak nacisnąć na spust. — Oto, tato, po naszemu spust, a po niemiecku Gever hahn, albo Schlosschen! — Nie będę, synu, strzelał, ale daj mi jeszcze raz do rąk ten piękny instrument. Wasyl oddaje ojcu automat. Ojciec w tej samej chwili oddaje go synowi, ale w wyobraźni już stoi przed nim wyraźny obraz tego, co będzie dzisiaj w Tatarowie, o zmierzchu, przy niemieckim posterunku. Wszystko będzie tak, jak zaplanował. Oto dzieje się wszystko, niespodziewanie, jak nakazuje zemsta. Bordulaniuk chwyta automat, biegnie, nie, już leci do posterunku. Wasyl widzi, dogonić go już nikt nie zdoła. Ojciec przypada do okna budynku, gdzie siedzą Niemcy. Otwiera ogień. Krótka seria. Wasyl już przy nim. Wyrywa broń. Niemcy, ostrzeliwując się, wyskakują przez okna z posterunku. Ginąc, zwisają na wrotach. Jest ich dwóch, a gdzie trzeci? A trzeci, ten, który ostrzeliwał się dłużej od swoich landsknechtów, leży zabity w drzwiach na ganku. Blizna między jego brwiami już krwią zalana. Przy posterunku zapada cisza. Echo strzelaniny jeszcze chodzi po górach. A Wasyl ranny pada, szepcze w pięść: “Tato! Tato! Gdzie wy?” A taty już tu nie ma. On na górze, stoi bez broni za grubym świerkiem i łowi oczami zdumiewający obraz. Z hotelu wychodzą generałowie oraz ich słudzy z rękami wzniesionymi do góry. Bitwa, która rozegrała się na dole, obudziła, przestraszyła ich na śmierć. Wyszli, drżą. Chować się w lesie? Nie, to straszne! Lepiej się poddać. Dla chłopców Gotura to niespodzianka, nie wiedzą, jak mają działać w takiej sytuacji. Strzelać do ludzi, którzy podnieśli ręce? — Otoczyć! Otoczyć! To jak trąba, głos, gładko ciosany ludzki bas. To dowódca Szkoły podoficerskiej z Kosmacza, Gotur, młody, wysoki wojskowy. Siwa, jakby z niemieckiego szynela uszyta mazepinka, kurtka z węgierskiego honwedu, bryczesy zielone i buty-angielki z polskiego ułana. Niemcy, otoczeni przez kursantów Szkoły, zaczynają opuszczać ręce. — Hände hoch! Krzyczy Gotur. Mówi po niemiecku. Dobrze mówi. Pewnie jeszcze pół roku temu uczył się w kołomyjskim gimnazjum. Zdał egzaminy, tak zwaną kriegs maturę, wymuszony wojną egzamin. Ogłasza wyrok wrogom, którzy sami się poddali. “Ja, dowódca banderowskiej partyzantki, w imieniu Narodu Ukraińskiego skazuję was, übermenschów, za morderstwa stu setek ukraińskich patriotów w więzieniach gestapo, za uwięzienie i śmierć tysiąca tysięcy Ukraińców w obozach śmierci, za morderstwa Żydów i Cyganów, za przemienienie zdobytej przez was Europy w piekło narodów, skazuję was na śmierć. Możecie się uratować, pisząc list do waszego dowództwa z propozycją przysłania nam do Tatarowa za trzy dni trzech wagonów niemieckich automatów wraz z amunicją do nich!” Otoczeni przez partyzantów Niemcy wzdychają z ulgą, ale przez szereg podoficerów przebija się ludzki tłum, tatarowscy chłopi, drwale, furmani z dołu, przebija się Bordulaniuk. Kipi Tatarów. — Rozstrzelajcie ich! Nie trzeba nam niczego od nich! Rozstrzelajcie ich! Woła góra w Tatarowie. Howerla krzyczy. Ryczą Gorgany: “Rozstrzelajcie ich!” Gotur podnosi rękę. — Oni nam się poddali. Zdążymy zniszczyć ich! My jesteśmy wojownikami Ukrainy, a nie bandytami! Ludzie gwiżdżą, krzyczą, wyją. I rozchodzą się. Takie coś Bordulaniuk widział nie raz na patriotycznych wiecach w Stanisławowie i Kołomyi. Wagony z bronią dla ukraińskich partyzantów nie przyszły. Niemców partyzanci rozstrzelali. A gdzie podział się Jurij Bordulaniuk i jego syn Wasyl? IV Wasyla, leżącego, z raną na piersiach, ojciec w dolinie, koło posterunku znajduje. Zdziera z siebie płócienną koszulę, opatruje syna. Słucha jego serca. A Wasyl z trudem się uśmiecha, próbuje śpiewać. Leciała kula przez górę, I uderzyła w pierś moją. “Synku mój! Jestem z tobą. Poczekaj chwilę. Powiem Jaremczukowi, żeby zadbał o konie. Poniosę cię do twojej Szkoły. Zapiszę się do twojej sotni jako pierwszy. Biorę sobie pseudonim Szczuka. Śmiano się ze mnie w Werbiżu, a ja jeszcze do naszej wsi przyjdę z tobą, jako strzelec Armii Ukraińskiej. Zaśnij! Wezmę cię na gorgan, na ramiona, szybko polecimy. Pamiętasz, latałem z tobą nad Prutem, jak byłeś chłopcem. Wiem — twoje pseudo to “Prut”. Będziesz sotennym. My nad Prutem jeszcze dzisiaj polecimy. Gdzie twoja mazepinka? Daj tutaj, założę ją. Polecimy… Ojciec podnosi syna. Układa tak, żeby przyłożył swoje zranione piersi do jego ramion, żeby krwią swoją trzymał się go, jak rękami. Wchodzi ojciec ścieżką w górę. Syn na jego ramieniu zasypia. Zasypia i budzi się. Słychać w dolinach nad Prutem rżenie koni. — Tato, konie cię wołają! — Nie słuchaj. Zaśnij! Oddychają równo. Coraz ciszej i ciszej. Marzec 2017 r. Dmytro PAWŁYCZKO
Jurij Woron, dwudziestopięcioletni krzepki kijowianin o kulach, stoi na korytarzu szpitala przy oknie. Białe fartuchy milcząco przechodzą obok niego, machnięciem ręki witają się. Wiedzą, że stoi tam od rana, a może i od wieczora. Wypatruje kogoś, kto powinien przyjść i objąć go. Białym fartuchom skinieniem głowy Woron mówi: „Dziękuję! Jestem!”. Jego lewa stopa jest w bucie, a na prawej, nagiej, metalowej — nie ma nic. Na dworze wiosna. Czereśnie — majówki i morele kwitną, niczym jaśniejące czystością bogurodzice. Woronowi wydaje się, że kwitną dla niego. Morele i czereśnie, myśli on, tak samo jak białe fartuchy, wiedzą, że nie ma prawej nogi, ale kwitną. Pędu życia nie zabiją moskiewskie „grady”, ale ciężko zranić go mogą. Woron patrzy na rozkwitłe drzewa i widzi, że pod nimi nieposprzątane leżą odcięte przez ogrodnika nie tylko suche, ale i zieleniące się gałązki. Woron sam do siebie gorzko uśmiecha się, pomyślawszy o tym, że jego prawa noga wydała się Bogu zbędną. Wczoraj do szpitala przychodziły kijowskie dziewczyny. Witały go jako wojownika-bohatera różami i czekoladami „Roshen”, żartowały z nim i, zauważył, wymuszenie śmiały się. Ten śmiech przypomniał mu amerykańskich oficerów, którzy w Jaworowie, w bazie przeszkolenia na front kontraktowych żołnierzy i ochotników, do każdego wojownika łagodnie uśmiechali się, każąc mu padać w błoto, wstawać, biec, okopywać się, znikać w ziemiance i zwyciężać. Woron chce nauczyć się być uśmiechniętym. Brakująca noga rwie, poci się, ćmi, jak zdrowa, a on powinien się uśmiechać. Wymuszony uśmiech ledwo mu wychodzi. Gniewa się na siebie, słabowitego, ściera od kuli zrogowaciałą dłonią ze swojej twarzy maskę smutku. Przygotowuje się, by być uśmiechniętym właśnie teraz, kiedy lada chwila ścieżką obok moreli i czereśni ma przyjść do szpitala jego ukochana dziewczyna, według jego miłosnego przezwiska Woroniątko. Pokochał ją od pierwszego wejrzenia. Ma krucze włosy do kolan i czarne, sinizną obwiedzione źrenice, ma piersi okrągłe niczym jabłka. Na wieki zamąciły jego duszę i ciało tajemniczym, dziewczęcym, pachnącym ciepłem. Nazwisko jej Sołomiatko. Halina Sołomiatko. Jurij połączył swoje nazwisko z jej nazwiskiem i wyszło Woroniątko. Wychowała się w rosyjskojęzycznej rodzinie, słowo „familia” nie było dla niej obce. A krewni Worona, choć czuli się potomkami kozaków, również rozmawiali w Kijowie surżykiem. Jurij Woron — rówieśnik rewolucji ruchowskiej, rodzice wtedy kupili dla dziecka niebiesko-żółtą flagę i małą czapkę mazepinkę. Krewni Haliny żyli poza polityką, dbali o chleb i sól na stole. Woron patrzy w okno. Czeka, wyczekuje, oczekuje, wypatruje swojej ukochanej. Przez telefon powiedziała: „Czekaj na mnie. Będę!”. Trzy dni i trzy noce czeka Woron na swoje Woroniątko. A jej nie widać! Do niego przychodzi jego matka. Woła Woron pielęgniarkę. „Pobiegnij, Natalko, naprzeciw mamy. Ona Jewhenija Markiwna. Powiedz: »Jurko z protezą już się zrósł!«”. W pokoju dla gości Woron na stojąco wita swoją matkę. Uśmiechnięty. Kładzie ona na stole pakunek z cywilną odzieżą dla niego. Daje jej potrzymać kule. Pokazuje, że jest zdolny bez nich zrobić kilka kroków. Matce wydaje się, że syn pada. Oburącz chwyta syna i na piersiach jego wybucha głośnym szlochaniem. — Mamo, dziękujcie Bogu, że żyję! Nie płaczcie! Powiedzcie, co przynieśliście mi. Nie, nie to! Powiedzcie natychmiast, przede wszystkim, bo spłonę, jak nie powiecie, czy było u was moje Woroniątko?! Kiedy ono przyleci do mnie? — Synu, przyniosłam ci koszulę, wyszytą czerwonymi i czarnymi nićmi w Czehryniu, skąd przodkowie nasi pochodzą. A o dziewczynie twojej boję się wspominać. Była ona u mnie. Płakała. Prosiła, żebym pożałowała jej. — I wszystko! Nie może być! — Nie wszystko, mój chłopczyku! Nie upadnij! Dała mi pierścień twoja Hala, podarowany przez ciebie. Oto masz, ja go w pudełku od zapałek przyniosłam. Woron skamieniał. Uśmiech nie zszedł z jego twarzy, ale pociął tę młodą twarz na kawałki. Pięść diabła odbiła się na niej. Cios był żelazny, ale nie śmiertelny. Woron wyjął pierścień z pudełka od zapałek. Położył go na stole. To był nie złoty szeroki pierścień, a pierścionek z aluminium, na którym grawer czarnymi kreskami przedstawił tryzub, herb Ukrainy. — Mamo, weźcie go, oddajcie Hali albo wrzućcie w Dniepr! — Nie, synu, ja go zachowam sobie. A ty nie martw się! Nie ma takiego nieszczęścia, żeby nie minęło. Zranione serce także goi się. Na świecie pięknych dziewczyn nie mało. — Mamo, przypomnijcie sobie, czy nie mówiła Hala przekazać mi od niej choćby jakiegoś małego słowa? Ona przecież obiecała przyjść do mnie! — Nic ona więcej nie powiedziała. Płakała, zdjęła pierścionek z ręki, dała mi i poszła. — Płakała? Powiedzcie, płakała? — Tak, płakała. Ale przypomnij sobie, jak ona płakała i wtedy, jak ty zbierałeś się iść na wojnę, jak prosiła cię, płacząc, powiedzieć, czy pewny jesteś w tym, że taka chachłacka, zmoskalizowana, złodziejami i spekulantami zasiedlona Ukraina, warta jest twojego życia? — Mamo! Ja także pamiętam te słowa. Ale ty nie spiesz się. Znajdź moje Woroniątko. Powiedz jej, że ja nie wyrzeknę się jej nigdy! Niech sama wyrzuca nasz pierścień w Dniepr! Jewhenija Markiwna daruje synowi wyszytą w wiosce koszulę. Ona denerwuje się. „Patrz — mówi — tutaj napierśnik wąziutki, nie taki szeroki, jakby dla tłustych zwierząt szyty, którym obecnie chwalą się krzykliwi patrioci”. Jewhenija Markiwna patrzy w szybę okna, niczym w lustro, chowa pod zieloną, wiosenną chustkę rozburzoną i od łez mokrą siwiznę. Odchodzi. Za nią Woron, syn jej idzie, grzmi protezą, jak zapłakany robot. * * * Woron nie odchodzi od okna dwa tygodnie. A w ten dzień, kiedy go już mieli wypisać jako zdrowego człowieka do domu, on zobaczył, że na opadłym zwiędłym kwiecie z moreli i czereśni idzie do szpitala jego Woroniątko! 17.IV.2017 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
