Strona · s. 4strona oryginału ↗
Po czarnobylskie realia
Слово Просвіти, №18 за 2017 рік
Zakończenie. Początek w nr 17 z 2017 r.
Charakterystyczne, że przy tym, podobnie jak w przypadku PUAES (Południowoukraińskiej Elektrowni Jądrowej), w momencie podejmowania decyzji o przedłużeniu cyklu produkcyjnego, znaczna część środków postfukushimskich oraz KZPPB (Kompleksowego zbiorczego programu podniesienia bezpieczeństwa bloków energetycznych elektrowni jądrowych), uzgodnionych w swoim czasie przez ten sam Państwowy Inspektorat Dozoru Jądrowego Ukrainy, które mają najwyższy (kategoria 4) i wysoki (kategoria 3) wpływ na bezpieczeństwo reaktora, pozostała niedokończona. Nie wiadomo, czy w ogóle zostaną one wykonane w danych warunkach. Na początku marca bieżącego roku trzeci blok energetyczny Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej został wyłączony na planowy remont. Jednak przedłużenie terminu jego dalszej pracy jest tuż tuż, a my nie mamy się czym szczególnie łudzić. Bo jeśli w jakimś kraju przedłuża się ponadprojektowy termin eksploatacji bloków energetycznych, to w każdym przypadku robi się to przejrzyście, indywidualnie i z całkowicie przewidywalnym rezultatem. U nas natomiast podejmuje się polityczną, woluntarystyczną decyzję bez wystarczającego uzasadnienia i konsultacji z zainteresowanymi stronami. Dlatego istnieją wszelkie podstawy, by twierdzić, że udostępniając terytorium Ukrainy z jej wymierającą populacją pod swoisty poligon do testowania technologii jądrowych, którymi, bez przesady, jest przedłużanie ponadprojektowego terminu eksploatacji starych reaktorów, spełniając zachcianki lobby energetycznego i zasłaniając się niezatwierdzoną przez Radę Najwyższą Ukrainy strategią energetyczną do 2030 roku, zainteresowani ukraińscy urzędnicy czerpią, najwyraźniej, z tego niemałe nieopodatkowane zyski od zagranicznych inwestorów i wierzycieli. Ci ostatni, czyli Europejczycy, w przeciwieństwie do krajowych włodarzy, bardzo starannie chronią swoją przestrzeń życiową przed zaśmiecaniem zbędnymi elektrowniami atomowymi z ich doprawdy wiecznymi odpadami radioaktywnymi, które są dość uciążliwe nie tylko dla obecnej populacji, która, nawiasem mówiąc, żyje znacznie zamożniej od nas, ale i dla nieskończonych przyszłych pokoleń. Biorąc pod uwagę, że ani obecny, ani wszystkie poprzednie rządy wraz z parlamentami nie stworzyły skutecznych mechanizmów gromadzenia pieniędzy na zamykanie reaktorów i w żaden sposób nie skłaniały do tego atomowych krezusów, perspektywa (niechby kiedyś) zamknięcia „generatorów śmiercionośnych radionuklidów” wydaje się nierealna. I proszę zauważyć, takie niedbalstwo ze strony władzy jest demonstrowane przez niemal czterdzieści lat pracy ukraińskiego pokojowego atomu. Swoją drogą, jeszcze jeden wymowny szczegół naszej codzienności. Nie wiem, jak współpracują największe przedsiębiorstwa generujące ryzyko — elektrownie jądrowe — w innych strefach atomowych kraju z władzami lokalnymi i centralnymi (nie pomylę się, jeśli powiem, że nijak), a w naszym regionie od czasów niepodległości nie przypominam sobie, aby choć raz przeprowadzono jakiekolwiek ćwiczenia z obrony cywilnej. Co więcej, brakuje nawet oznaczonych na mapach dróg ewakuacyjnych. Władza, być może, ma nadzieję, że w razie czego sami rozpełzniemy się „jak myszy”. Wracając ponownie do Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej, zaznaczę, że od 2005 roku stacja została przestawiona na bezpośrednie specjalne korzystanie z wód, i teraz podgrzana mieszanka o objętości 6-20 metrów sześciennych (6-20 ton) co sekundę jest wyrzucana do Zbiornika Kachowskiego obok wsi Wodiane. Zbiornik odtąd stał się swoistym stawem-chłodnicą dla elektrowni atomowej. Dzieje się to przy tym, że w odległości 10 km znajduje się ujęcie wody wielotysięcznego Nikopola, a 100 km dalej — Północnokrymski Kanał Magistralny, który poi wodą z Dniepru niemal całą Tawrię. Tymczasem niedostatecznie zbadanym pozostaje negatywny wpływ na środowisko zanieczyszczenia termicznego, spowodowanego całodobowym parowaniem obiektów hydrotechnicznych Zaporoskiej Elektrowni Cieplnej i Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej, których działanie rozciąga się na wiele kilometrów. Znowuż, nie bierze się pod uwagę i nie bada synergicznego składnika sąsiadujących elektrowni atomowej i cieplnej, z uwzględnieniem faktu, że Zaporoska Elektrownia Cieplna w ciągu roku wyrzuca do powietrza do 75 tys. ton substancji zanieczyszczających. Te ostatnie, łącząc się z pochodzącymi z chłodni kominowych i innych obiektów hydrotechnicznych swoistej „doliny gejzerów” Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej o powierzchni 1200 ha pióropuszami pary i kondensatu, powodują zaciemnienie promieniowania słonecznego o 30-50%, obniżenie meteorologicznej widzialności o kilka kilometrów i, co najniebezpieczniejsze dla wszystkiego, co żyje — produkują kwaśne deszcze. Obiekty hydrotechniczne samej tylko Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej w ciągu roku odparowują ponad 100 mln metrów sześciennych wody. I to w czasie, gdy ONZ zaliczyła Ukrainę do krajów o małym zaopatrzeniu w zasoby wodne. Sytuacja ze stanem wszystkich wód powierzchniowych (rzeki, jeziora, zbiorniki) na Ukrainie jest krytyczna, z napełnieniem zaledwie na 20% wymaganego poziomu — takie sensacyjne oświadczenie złożył niedawno minister ekologii i zasobów naturalnych Ostap Semerak, przy czym pod względem zanieczyszczenia wszystkie one, w tym Zbiornik Kachowski, należą do trzeciej — najgorszej — kategorii. A jeszcze zaledwie kilka dekad temu nasze błękitne zwierciadła zajmowały pierwszą pozycję. Obecnie, zanim wejdzie się do wody Kachowskiego „morza”, należy dobrze wszystko przemyśleć. Jednym słowem, dogospodarowaliśmy się. Nie jest również tajemnicą, że pierwszy i trzeci blok energetyczny Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej w swoim czasie przechyliły się. Aby je wyrównać, zamontowano żelbetowe przeciwwagi po przeciwległych stronach. Ale przecież, moim zdaniem, reaktor to nie wóz z sianem, który, jak twierdzą atomiści, jeszcze całe 10 lat nigdzie się nie przechyli. Mówiąc o suchym składzie wypalonego paliwa jądrowego (SSWJ) z jego faktyczną unikalnością (jedyny na całym obszarze poradzieckim, jednak położony pod gołym niebem), zaznaczę, że decyzją nr 2 z 11.07.2001 roku Rada Miejska Energodaru wyraziła zgodę na badawczo-przemysłową eksploatację tego kompleksu tylko na jeden rok, czyli nie dłużej niż do 11.07.2002 roku. Lecz dzięki umiejętnym manipulacjom, od tego czasu aż do teraz resort atomowy nieustannie zwiększa jego objętość. Póki co z 380 zaprojektowanych kontenerów w SSWJ zainstalowano 133. A z uwzględnieniem wagi paliwa jądrowego (w jednym kontenerze 37 ton), na placu przemysłowym Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej jest go już prawie 5000 ton. Po zakończeniu projektowego terminu eksploatacji składu (jeśli z nim do tego czasu nic się nie stanie) ilość wypalonego paliwa wyniesie ponad 14000 ton. Zważywszy zaś, że wojująca z nami Rosja może odmówić przyjmowania do przeróbki wypalonego paliwa jądrowego z ukraińskich elektrowni jądrowych (i jest to całkiem prawdopodobne), w Energodarze może pojawić się wypalone paliwo ze wszystkich naszych elektrowni atomowych. Takiej możliwości wcale nie wyklucza kierownictwo przedsiębiorstwa państwowego NAEK „Enerhoatom”. Jak na nasz gęsto zaludniony region — perspektywa niezbyt przyjemna. Tylko że nikomu na świecie, w tym atomowym luminarzom, nie wiadomo, co będzie z tym radioaktywnym złomem po zakończeniu 50-letniego projektowego okresu jego przechowywania: czy będzie można kontenery gdzieś przetransportować i czy nie zostanie przypadkiem ten śmiertelny brud na wieki w Wodiańskich wydmach. Dla porównania, wyobraźmy sobie, że produktów naszej fizjologicznej działalności nie wysyłamy do przeróbki do stacji aeracji czy oczyszczalni ścieków, a składujemy je we własnych mieszkaniach. Wyobraziliście sobie?.. Według podobnego scenariusza działa jeszcze od czasów radzieckich nasz (i światowy również) kompleks jądrowo-energetyczny. Tylko w przeciwieństwie do zwykłych nieczystości, te z elektrowni jądrowych obdarzone są niewidzialną i zupełnie niewyczuwalną, lecz radiacyjnie wrażliwą wobec wszystkiego, co żyje, właściwością. Jednocześnie każdy kontener z wypalonym tylko w 2% paliwem jądrowym, przy zbiegu pewnych okoliczności może stanowić jeszcze większe zagrożenie niż pracujące bloki energetyczne właśnie z powodu braku w składzie najbardziej elementarnych systemów ochrony przed łańcuchową reakcją jądrową. Wiadomo również, że jeszcze w 2013 roku Rosja powinna była rozpocząć zwrot wypalonego paliwa z ukraińskich elektrowni jądrowych. Wtedy rozwiązanie problemu przeniesiono na 2018 rok. Ale przecież, najprawdopodobniej, i w 2018 roku nie zostaną zbudowane ukraińskie składy (te na terytorium strefy czarnobylskiej) ani pod przerobione paliwo, które wróci z Rosji, ani scentralizowane (CSWJ) pod wypalone paliwo z własnych elektrowni jądrowych. Jednak, jak i kiedyś, mamy mnóstwo wszelkiego rodzaju trębaczy, którzy nieustannie obwieszczają nam o całkowitym bezpieczeństwie i, co najważniejsze, — taniości energii atomowej. W tym sensie, na przykład, współczynnik sprawności (sprawność), jak na technikę, powinien w ideale wynosić 1. Dla porównania: sprawność energetyki cieplnej dochodzi do 0,65—0,7, natomiast atomowa ma zaledwie 0,3. Wychodzi na to, że atomiści nie produkują elektryczności, a banalnie podgrzewają środowisko i nas samych. Umownie mówiąc, z sześciu pracujących dziś w Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej bloków energetycznych tylko dwa są nastawione na produkcję energii elektrycznej, pozostałe zaś cztery służą za prymitywne „kozy”. Doprawdy, jak w królestwie ponurego Hadesa. A ile przy tym dumy! To również dlatego, że wszystkie nasze reaktory jądrowe projektowano w połowie ubiegłego wieku z wykorzystaniem bardziej archaicznych osiągnięć naukowych i technologicznych. W dawno minionej doekologicznej epoce elektrownie atomowe budowano tylko w celu produkcji plutonu do bomb atomowych, nie zważając przy tym na bezpieczeństwo i, co zupełnie dziwne, ekonomiczną celowość takiej budowy. Czym dzisiaj w istocie zajmuje się Federacja Rosyjska, usuwając z naszego paliwa potrzebny jej pluton, a na każdą przywiezioną tonę wypalonego paliwa jądrowego będzie nam zwracać od 2018 roku 2200 ton wysokoaktywnych odpadów jądrowych. Biorąc pod uwagę, że ukraińskie elektrownie jądrowe rocznie produkują około 150 ton wypalonego paliwa jądrowego, strach nawet pomyśleć, jaką ilość odpadów radioaktywnych zostawimy na pamiątkę, jako „odroczoną decyzję”, naszym potomkom. I to jeszcze nie wszystko. „Okres samofinansowania jednego reaktora, — zaznacza akademik A. W. Jabłokow, — wynosi ponad 18 lat”. Czyli dopiero po 18—20 latach blok atomowy odpracuje środki włożone w jego budowę i eksploatację oraz wreszcie zacznie przynosić jakiś zysk. W obliczenia nawet nie wchodzi koszt paliwa jądrowego i koszt jego utylizacji. To ostatnie zaś stanowi po prostu niewiarygodne wydatki. Dlatego, jako obywatelskie „podziękowanie” wszystkim atomowo-oszołomionym i atomowo-zainteresowanym włodarzom, a wraz z nimi zafiksowanym na rozszczepieniu jądrowym technokratom za ich „osiągnięcia”, brzmią dziś słowa Liny Wasyliwny: „I martwi, i żywi, i nienarodzeni nikomu z was na wieki nie wybaczą”. Gdzie więc wyjście? Jest ono na powierzchni i dość proste. Po pierwsze — w technicznie niedoskonałych i nieterminowo naprawianych sieciach elektrycznych gubi się ilość elektryczności, którą produkuje rocznie jeden reaktor-milioner. Przy tym elektrykom [a jak nam?] wszystko jedno: my i tak opłacamy w odpowiednich taryfach wszystkie ich niedoróbki. Po drugie — w wielkim rozrachunku nikt nigdy poważnie nie przejmował się oszczędzaniem energii (ocieplanie pomieszczeń, sprzęt elektryczny klasy A, energooszczędne urządzenia oświetleniowe, oszczędne podejście do wszystkich zasobów energetycznych). Po trze-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
