Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №18 за 2023 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Laureaci Nagrody im. Iwana Ohijenka 2023 r.

Żytomyrszczyznę można śmiało uważać za duchową stolicę Ukrainy dzięki temu, że na tej ziemi urodził się olbrzym ducha ukraińskiego Iwan Ohijenko – Metropolita Ilarion – mąż stanu, uczony, biskup UPCz, zwierzchnik UHPCK, działacz polityczny, społeczny i kościelny, językoznawca, leksykograf, historyk Kościoła, pedagog, członek Kijowskiego Towarzystwa Starożytności i Sztuki, członek czynny Naukowego Towarzystwa im. Tarasa Szewczenki. 28 kwietnia w Żytomierzu Komitet ds. przyznawania Nagrody im. Iwana Ohijenka (przewodniczący – poeta, działacz społeczny i polityczny, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan) ustalił laureatów 2023 roku w pięciu kategoriach: pisarka Iren Rozdobudko (literatura) za książkę „Niewiarygodna. Oda do radości”; zasłużony artysta Ukrainy Jurij Nahułko (sztuka); docent Drohobyckiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. I. Franki Oleh Bahan (nauka) za trylogię: „Kulturologiczna i nacjozoficzna problematyka w literaturoznawczych studiach Iwana Franki (Późny okres twórczości: 1895–1907 r.)” (2021), „Historiozoficzne eseje” (2021), „Rossica: Cywilizacja rosyjska w interpretacjach historiozoficznych” (2022); dziennikarz Wasyl Czepurnyj (oświata) za książkę „Sto dni Szerokiej wojny”. Kategoria „Działalność społeczna i duchowa” została podzielona między przewodniczącą zastawniwskiej „Proświty”, wolontariuszkę (od 2014 roku), działaczkę społeczną Switłanę Masłowską oraz kandydata nauk o sztuce, zasłużonego działacza sztuk Ukrainy Petra Datsenkę – za badania „Kulturalno-artystyczne dziedzictwo Żytomierszczyzny w wymiarach ukraińskiego życia duchowego XIX – pierwszej trzeciej XX wieku”. Przypominamy, że nagroda została ustanowiona przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo Iwana Ohijenka, Żytomierską Obwodową Administrację Państwową, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Fundację Wspierania Rozwoju Sztuk, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki w celu upamiętnienia imienia wybitnego ukraińskiego uczonego-językoznawcy, kulturoznawcy, historyka, pisarza, tłumacza, państwowca i działacza kościelnego, rodaka z miasta Brusyliw na Żytomierszczyźnie, Iwana Ohijenka – Metropolity Ilariona. Członkowie Komitetu zwrócili się do Żytomierskiej Rady Obwodowej z podziękowaniami za decyzję, podjętą dzień wcześniej, o zakazie działalności UKPW MP w związku z poparciem przez ten Kościół rosyjskiej agresji. Wręczenie Nagrody odbędzie się 2 czerwca 2023 roku w mieście Brusyliw w obwodzie żytomierskim, na małej ojczyźnie Iwana Ohijenka. Oto opinia na Facebooku o wydarzeniu z udziałem pisarki Iren Rozdobudko, która otrzymała nagrodę im. Iwana Ohijenki za książkę o Olenie Telidze „Niewiarygodna”: „…Urodziłam się i do dwudziestego trzeciego roku życia mieszkałam w Doniecku. Moja babcia była nauczycielką języka i literatury ukraińskiej w szkole podstawowej. Ale dowiedziałam się o tym dość późno, bo nigdy o tym nie mówiła: nauczycielka i nauczycielka. Uważano, że prestiżowo jest mówić „po miejsku”, żeby nikt nie posądził o „niepewność polityczną”. I to, że moja mama urodziła się we wsi Czornuchy (Skoworoda!), też dowiedziałam się przypadkiem… Jednak babcia zawsze czytała (w przeciwieństwie do mnie!) – nie Maupassanta i Zolę, jak robiłam ja od około dwunastego roku życia, lecz ukraińskie książki, których z dziadkiem mieli dużo… …W Kijowie zaczęłam pracować jako „hore-korektorka” w czasopiśmie „Suczasnist”, razem z moją przyjaciółką Tamarą Krawczenko. Ona zawsze przynosiła ze sobą słownik Iwana Ohijenki, który w tamtych czasach (był koniec lat 80. – początek 90.) był rzadkością – według niego sprawdzaliśmy znaczenie i pisownię słów. Bo w takim czasopiśmie język musiał być nienaganny, nasz, nie sztuczny. …Tak się stało, że mama ochrzciła mnie w Doniecku w małym greckokatolickim kościele już w dość dorosłym wieku. Cerkiew w 2014 roku zniszczyli rusziści. Wydaje mi się (nie pamiętam dokładnie), że chrzcił mnie ojciec Kowalenko – ten sam, którego zakatowali Moskale… Język to Ohijenko, wiara to metropolita Ilarion (Ohijenko), armia – to dziś – nasze wszystko… A ja… Nie wiem, czy jestem tego godna. Życie po prostu stawiało takie drogowskazy…” Redakcja gazety „Słowo Proświty” serdecznie gratuluje laureatom wysokiego wyróżnienia i życzy nowych twórczych osiągnięć dla umocnienia ukraińskiej Ukrainy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Halina Kyrpa

Do naszych czytelników, prenumeratorów, proswitian Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – za sprawą pewnego „wsparcia” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. Tylko my sami, ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sense Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełne informacje o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Larysa Zacharywna Moroz – 1000 hrn. 2. Parafia Najświętszej Trójcy UGKC, Tarnopol – 1000 hrn. Apel

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Mamy jeszcze wiele do zrobienia – wyzwolić szóstą część państwa. Bitwa o Bachmut to wielki strategiczny sukces Sił Zbrojnych Ukrainy

Wiktor SKORYK, obserwator „SP” Ta strona historii wojny o naszą wolność nie jest jeszcze zamknięta, ale już wiadomo, że na zawsze wejdzie do historii jako wielkie zwycięstwo Ukraińskiego Wojska – heroiczne i pełne poświęcenia. Bitwa w Bachmucie jest wzorem kunsztu naszych żołnierzy – od szeregowych wojowników po Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy. Jest ona bezsprzecznym świadectwem niezłomnej woli Zwycięstwa, pomnożonej przez mądrość dowództwa i żołnierską odwagę. Rzecznik Białego Domu ds. bezpieczeństwa narodowego John Kirby poinformował, że w ciągu ostatnich pięciu miesięcy w rejonie Bachmutu okupanci z Moskwy stracili 20 tysięcy zabitych. Połowa z nich należy do grupy najemników Wagnera, najbardziej doświadczonego i okrutnego składnika ordyńskiego wojska. Ogółem w Bachmucie wróg stracił 100 tysięcy jednostek żywej siły – zabitych, rannych i wziętych do niewoli. Czyli, wyrażając się wojskową leksyką imperialnych przodków Moskowii, stracili tutaj 10 ordyńskich tumenów, a według współczesnej terminologii – około 10 dywizji. W bitwie o centrum rejonowe, o miasto, w którym mieszkało 70 tysięcy osób. Kolosalne straty, druzgocący cios dla Ordy! Dalej Kirby podkreślił: „Próba Rosji przeprowadzenia ofensywy w Donbasie, głównie przez Bachmut, nie powiodła się. Rosja nie zdołała zająć żadnego prawdziwie strategicznego i znaczącego terytorium”. Powiedział, że Rosjanie osiągnęli pewne dodatkowe sukcesy w Bachmucie, ale za straszną cenę, natomiast obrona Ukrainy w tym regionie pozostaje silna. „Rosja wyczerpała swoje zapasy wojskowe i swoje siły zbrojne, i tylko od grudnia, według naszych szacunków, Rosja poniosła ponad 100 tysięcy strat, w tym ponad 20 tysięcy zabitych w walkach, z czego prawie połowa to żołnierze Wagnera. To naprawdę oszałamiające liczby” – bezpośrednia wypowiedź Johna Kirby’ego. Minęły dwa tygodnie od dnia mojego przeglądu i stało się dokładnie tak, jak przewidywałem: Bachmut przez ten czas się utrzymał. Tak, wróg przez te dwa tygodnie posunął się w mieście o dwie-trzyście metrów, ale zachodnia część miasta to twardy orzech do zgryzienia, na którym wróg połamał swoje drapieżne zęby, stracił mnóstwo sprzętu, góry amunicji i tysiące żołnierzy-samobójców. Tymczasem deszczowa i chłodna pogoda kończy się, a zatem dotkliwość problemu dróg życia dla obrońców Bachmutu wkrótce zmaleje – grunt wysycha i zaopatrywanie naszych wojskowych w mieście stanie się możliwe także polnymi drogami i ścieżkami, albo po prostu bezdrożami. Chociaż sytuacja w mieście jest krytyczna, to jednak nasze wojsko kontroluje niewielki przyczółek na zachodzie miasta o wielkości około 3 km kw. Ale tego przyczółka bardzo trudno jest wrogowi zdobyć, ze względu na warunki topograficzne i specyfikę zabudowy w tej części miasta (o czym opowiadałem w swoich poprzednich przeglądach). Okupanci rozumieją, że czas ucieka, drogi wysychają, dlatego tak histerycznie atakują ten przyczółek, nie zważając na swoje wielkie straty. Oprócz tego chcą, aby przynajmniej na dzień swojego pobiedobiesia cokolwiek „zaprezentować” swojemu imperialnemu „narodowi” i jego führerowi. Nie wyszło ani na dzień rozpoczęcia Wielkiej wojny, ani na Wielkanoc (ach, jacyż pobożni!), ani na 1 maja – bo Chotij nie dał, czyli Ukraiński Wojownik. Więc zwycięstw nie ma. Jedynie pocałowali klamkę i ponieśli 100 tysięcy strat w tym miasteczku. I rozreklamowana zimowa „wielka ofensywa” dla nich płynnie przekształciła się w wiosenną maszynkę do mięsa w Bachmucie. Co więcej – okazało się nagle, że według podsumowań kwietnia raszystowska „ofensywa” obróciła się tym, że Ukraińskiemu Wojsku, mimo wszystko, udało się nawet wyzwolić 28 km kw. swojego terytorium – taką starannie obliczoną informację podał zasób War Mapper. W tym miesiącu wróg minimalnie posuwał się w obwodzie donieckim – to nasz wojskowy debet, ale nasze wojska weszły na terytoria w obwodzie chersońskim, na prawym brzegu Dniepru, które dotąd uważano za „szarą” strefę – to nasz kredyt. W ten sposób zysk wyzwolonego terytorium wyniósł te 28 km kw. A przecież my jeszcze nie zaczęliśmy! Nie zaczęliśmy tej ofensywy, którą my, przy pomocy naszych partnerów, starannie i wytrwale przygotowujemy od stycznia, zgodnie z uzgodnionymi planami w trakcie zimowych „Ramsteinów”. Właśnie letnia kampania wojskowa to to, do czego przygotowywaliśmy się przez cały ten czas ciężkiej zimowej i wiosennej obrony, na co liczyliśmy i co jest na ustach nie tylko obywateli w Ukrainie, ale i całego świata. Jak oświadczył Głównodowodzący wojsk NATO w Europie generał Christopher Cavoli, Ukraina otrzymała już 98% obiecanej przez Zachód techniki wojskowej. Rzeczywiście, 230 czołgów, 1550 pojazdów opancerzonych i setki systemów artyleryjskich – to potężna dodana siła. W Pentagonie uważają, że Siły Obrony Ukrainy mają bardzo duże szanse na sukces wiosną-latem, ponieważ Ukraina znacząco wyczerpała rosyjskie wojska, a już dostarczone zachodnie uzbrojenie pomoże ukraińskiej armii przejść do ofensywy. W ostatnich dniach do szeregów Sił Zbrojnych Ukrainy trafiło potężne uzupełnienie systemów obrony powietrznej. Przede wszystkim są to dwa systemy PATRIOT, jeszcze jeden Iris-T, a także inne systemy. W ten sposób stopniowo tworzy się całościowy zintegrowany system obrony powietrznej. która pracuje jako jedność, a zatem jest zdolna w sposób kompleksowy wyznaczać cele, optymalnie redystrybuować je między różnymi systemami na całym terytorium Ukrainy w zależności od sytuacji, bliskości celu, zdolności rażenia takiego celu przez konkretny system itp. Właśnie systemy PATRIOT są rdzeniem integralnego systemu obrony powietrznej, tą podstawą, wokół której narasta ciało takiego systemu, który je łączy i moderuje. Taka integralna sieć obrony powietrznej jest celem, który został wyznaczony przez naszych partnerów jeszcze jesienią i do którego teraz się zbliżyliśmy. Ponieważ skuteczna walka o niebo jest gwarancją udanej operacji ofensywnej na dużą skalę. Tym bardziej, że nowoczesnych samolotów na uzbrojeniu Sił Zbrojnych Ukrainy nie ma, a samoloty radzieckich wzorów nie są zdolne skutecznie wykonać zadań operacji ofensywnych we współczesnej wojnie. Dostawy zaś nowoczesnych samolotów przynajmniej generacji 4+, takich jak F-16, to długa historia, niewiarygodnie droga i wymagająca wykonania ogromnego kompleksu działań. Właśnie dlatego nam ich nie dają. Ponieważ teraz, gdy czas nie czeka, bardziej celowe jest zamknięcie nieba środkami nowoczesnej obrony powietrznej, co też robią nasi partnerzy – dostarczają takie systemy, w tym najnowsze. Taka pomoc – to wspaniale! Ale głównym problemem obecnie stał się brak amunicji. Teraz zarówno my, jak i nasi partnerzy kierujemy główne wysiłki na rozwiązanie tej kwestii. Szybko i łatwo rozwiązać go nie sposób. Cały zachodni przemysł wojenny banalnie nie był gotowy na taką wojnę, kiedy artyleria niespodziewanie okazała się „bogiem wojny”, jak w pierwszej i drugiej wojnach światowych. Zachodnia doktryna wojenna ostatnich dziesięcioleci orientowała się na wysokotechnologiczną, wysokoprecyzyjną broń – broń wyspecjalizowaną do różnych zadań, punktowego rażenia. Oprócz tego wielką rolę w tej strategii przypisuje się siłom powietrznym, zintegrowanym w jednolity, zintegrowany system sił powietrznych NATO. Takiego systemu sił powietrznych nie ma ani w Siłach Zbrojnych Ukrainy, ani u Moskwy. Dlatego niemal główny ciężar tej wojny spada właśnie na artylerię, na jej nadintensywne wykorzystanie, a zatem kwestia posiadania dużej liczby pocisków i rakiet jest decydująca w bitwach tej wojny. Teraz nawet Moskwa, która dziesięcioleciami tłoczyła pociski, błąka się w poszukiwaniu amunicji. A Ukraina tym bardziej. Z pomocą naszych partnerów na całym świecie poszukiwano i poszukuje się możliwości dostaw pocisków do radzieckiego sprzętu, który jest na uzbrojeniu Sił Zbrojnych Ukrainy. Ale przecież te zapasy nie są nieskończone. Te same systemy zachodniego wzoru, które przekazują nam partnerzy, wymagają pocisków innych standardów. Natomiast przemysł wojenny wszystkich krajów zachodnich nie jest w stanie zaspokoić potrzeb Sił Zbrojnych Ukrainy w warunkach prowadzenia ognia artyleryjskiego o nadwysokiej intensywności. Wszystkie zachodnie przedsiębiorstwa, razem wzięte, w tym czasie produkują w ciągu roku taką ilość pocisków, która w przybliżeniu równa się realnym wydatkom artylerii Sił Zbrojnych Ukrainy w ciągu jednego miesiąca, to przy tych oszczędnych wydatkach naszej artylerii, które teraz są 3-4 razy mniejsze niż u przeciwnika (na początku Wielkiej wojny ten stosunek wynosił 1:10, w najlepszym przypadku – 1:7, 1:5). Oczywiście nasi partnerzy dołożyli starań, aby jak najszybciej zwiększyć produkcję amunicji. Ale tego nie da się zrobić szybko. Na to potrzeba nawet nie miesięcy, a lat. Ale w warunkach wojny niemożliwe staje się możliwym i przekonywaliśmy się o tym nie raz – zarówno na własnym doświadczeniu, jak i na realnych działaniach naszych partnerów. To, co jeszcze wczoraj wydawało się niewykonalne, dziś lub wkrótce staje się rzeczywistością. Tak było z dostawami HIMARS-ów, z czołgami itp. I tak było z własną fabryką pocisków, która, gotowa do pracy od 2019 roku, niedbale przez trzy lata stała bez pracy. Teraz głód pociskowy zaspokajają jak mogą – zwiększeniem produkcji, a także naciskiem na te państwa, które mają duże zapasy amunicji, ale do tej pory uchylały się od dostaw dla Ukrainy. Rosja też ma już odczuwalny głód i też szuka, gdzie by się podkarmić. Istnieją przypuszczenia, niezweryfikowana informacja, że Iran dostarczył Moskwie około 300 tysięcy pocisków. Co postanowi Korea Północna – dokładnie nie wiadomo. Myślę, że ona choć niby i jest przyjacielem Moskwy, ale bliższa koszula ciału i rozdawać amunicji nie ma zamiaru. A oto z Koreą Południową USA teraz prowadzą pracę, aby docisnąć ją do sprawy dostaw amunicji dla Ukrainy. Zresztą, ciężkiego sprzętu też. Według różnych, pośrednich schematów, ale mniejsza z tym – byle było. Ofensywa Sił Zbrojnych Ukrainy będzie wtedy, gdy wszystko będzie gotowe, w kompleksie. Nie wcześniej. Bo pośpiech w wojnie to nie tylko błąd, ale może też obrócić się w katastrofę. Byle nie za późno. Bo lato-jesień – to okno możliwości dla operacji wyzwoleńczych. Oprócz tego, im dalej bez ruchu na frontach, tym więcej „syku” Merkelów, Orbanów, Musków, Trumpów-DeSantisów i wszelkiego innego politycznego i niepolitycznego serpentarium. Nawet Trudeau się pogubił – oświadczył, że, jakoby, „my wszyscy wiemy, że ta wojna tak czy inaczej skończy się przy stole negocjacyjnym”. Kto to „my wszyscy”, Trudeau? I takich narracji obłudnego, ukrytego ustępstwa-handlu naszymi terytoriami staje się coraz więcej i więcej. To obłudne pragnienie własnego cichego życia kosztem ukrytego namawiania-przymuszania Ukrainy do częściowej kapitulacji – trzeba nazywać rzeczy po imieniu. Znowu to samo: ten temat, te ukryte narracje wymiany naszych terytoriów na ciche życie na początku Wielkiej wojny aktywistom społecznym całego świata udało się tabuizować, ale ci potomkowie „spisków monachijskich” i „ja wam przywiozłem pokój” znów podnoszą głowy. A jeszcze Papież wszczął sekretne negocjacje o „pokoju”. Słyszycie – sekretne! O nas – bez nas. Ale takich narracji „zmęczenia wojną”, bardzo dobrze nam znanych do 24 lutego ubiegłego roku, znów przybyło i u nas, na Ukrainie. Zrozumiałe, że nasi obywatele są silnie wyczerpani przez te niewiarygodnie ciężkie i śmiertelnie niebezpieczne 15 miesięcy wojny, wyczerpani i fizycznie, i psychicznie, i materialnie, a niektórzy nawet moralnie. Ktoś tu na Ukrainie, ktoś na obczyźnie. Ludzie są ludźmi. Ale mimo wszystko trzeba trzymać się i nie słuchać głosów diabłów-kusicieli. Trzeba być cierpliwym i rozumieć, że innego nam nie dano – albo „pokojowe” ludobójstwo Ukrainy, albo walka o własną wolność i życie. Tej prawdy warto trzymać się i na Zachodzie, bo popuszczona wojna Zła przeciwko Ukrainie z czasem przyjdzie wszędzie: o tym mówi historia, o tym świadczą 100 mln poległych w drugiej wojnie światowej, o tym wołają ruiny Europy lat 40. XX wieku, o tym przemawia współczesność – Bucza, Mariupol, Bachmut, dziesiątki miast i setki wsi Ukrainy. Popuszczone zło jest zaraźliwe, więc zatrzyma się tylko wtedy, gdy je zatrzymają, ono nie ma granic, dlatego przeczekać nikomu i nigdzie się nie uda. Wojna wyzwoleńcza – to wyzwoleńcza ofensywa. Wygrać wojnę można w ofensywie. Do tego potrzebna jest ogólnonarodowa mobilizacja. Mobilizacja wszystkich sił, ducha, wiedzy i zdolności. I solidarność z Ukrainą całego świata demokracji i wolności. Wojna – to kunszt obrony i ofensywy. Czas rozrzucać i zbierać kamienie. Terminowe działanie w odpowiednim czasie. Wojna – to ofiary i krew, cierpienie, niedostatki i ból. To straty i rozłąki. Wszystko po to, żeby było życie. Wrogowi potrzebna jest martwa Ukraina, bez Ukraińców. On proponuje układ na krwi z nim – z diabłem: uznać się za „jeden naród”, wyrzec się ukraińskości, albo zostać zabitym. Taki sobie hybrydowy ludobójstwo. I on to naocznie demonstruje. On spala, niszczy do cna nasze miasta, grabi, gwałci, odcina głowy. Terroryzuje rakietami, morzy chłodem, kradnie nasze zboże, przedsiębiorstwa, blokuje porty handlowe, ostrzałami niszczy przedsiębiorstwa, siłą deportuje ludzi, wywozi nasze dzieci do swojej jamy. Miliony kobiet z dziećmi były zmuszone wyjechać za granicę, na Zachód. Nas próbują pozbawić przyszłości. Totalne ludobójstwo. Kiedy w 2014 roku zaczęła się ta wojna, niektórzy nasi pisarze,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Wystawa o rosyjskich zbrodniach medialnych

„Intelektualiści” i „liderzy opinii publicznej” rozprawiali, że po co nam zwracać ten Donbas i Krym, tracić dla tego życie naszych wojowników, bo tam mieszkają „nie tacy” Ukraińcy, to balast, a bez nich „oczyścimy się” i zaczniemy żyć w swoim zakątku „czystym” ukraińskim życiem... Ileż włóczni połamałem w walce z nimi, ileż przekleństw usłyszałem od nich pod swoim adresem!.. I oto nadszedł czas, kiedy nawet ostatni intelektualista zrozumiał, po co walczyć, po co zwracać: teraz przyszli do wszystkich Ukraińców, by zabijać lub zmuszać do wyrzeczenia się ukraińskości w zamian za niewolnicze życie. „Russkij mir” nie ma ograniczeń, nie ma granic. Jego naturą jest nieustanna ekspansja. Nieprzypadkowo pokój (myr) i świat (swit) w języku rosyjskim mają jedno znaczenie – mir. Bo dla Moskwy istnieje tylko jeden mir – to russkij mir, wszystko inne to tymczasowo niezdobyte terytoria i narody, które jeszcze nie zostały uszczęśliwione „prawdziwym”, russkim mirem. Świata nie ma – jest tylko mir. Ich mir to niekończąca się wojna o ustanowienie coraz szerszego, ogólnoświatowego russkiego miru: „Moskwa – trzeci Rzym, a czwartemu nie być!”. Dlatego nie dano nam innego wyjścia – wyzwalać swoją ziemię, zwracać swoich ludzi. Dlatego – do wyzwoleńczej ofensywy! To jedyne narzędzie, które jest w stanie dać nam życie, dać naszą przyszłość. I to jest to, co prędzej czy później zrujnuje imperium zła. Czy istnieją przesłanki dla naszej udanej ofensywy teraz? Istnieją! Dokładniej, wkrótce będą. Terminy jej rozpoczęcia, kierunki wyzwoleńczego pochodu, ich taktykę i strategię określa Sztab Generalny we współpracy z naszymi najlepszymi zachodnimi partnerami. Ale oprócz planów niezbędne są mistrzostwo i twórcza improwizacja bezpośrednio w trakcie ofensywy – od szeregowego żołnierza do generałów, a także wielość możliwych nieoczekiwanych kierunków – wszystko to, co widzieliśmy w mniejszym lub większym stopniu podczas naszych poprzednich uderzeń. Być może na początku nie będą one wielkoskalowe, być może będą zwodnicze, rozpoznawcze i pozorowane – nazwę to wojskowym dryblingiem. Mamy jeszcze dużo pracy – musimy wyzwolić szóstą część Ukrainy, te 16,67% terytoriów, które póki co są okupowane przez wściekłego wroga. Będziemy skuteczni w ofensywie – wtedy będzie też większa pomoc od zachodnich partnerów, a ci syczący, którzy z narracjami „trzeba się dogadywać”, zamkną swoje gęby. Będziemy skuteczni – wtedy i morale stanie się wyższe zarówno u naszych wojskowych, jak i u wszystkich Ukraińców. Trzeba być skutecznymi! A żeby ofensywa była skuteczna – mobilizujmy się, Ukraińcy! Wiedzcie, że nasz wróg cierpi znacznie bardziej, jest znacznie bardziej wyczerpany, ponosi ogromne straty, jest wyraźnie zdemoralizowany, ma chory, nadszarpnięty tonus wojskowy. My jesteśmy na swojej ziemi, a u nich nasza ziemia pod nogami płonie. Za nami – prawda i wolność, za nimi – kłamstwo i samowola. Wiara w siebie, w swoje siły, wiara w Siły Zbrojne Ukrainy – to nasza formuła sukcesu. Sława Ukrainie! Projekt ma na celu opowiedzenie o tych, dzięki którym świat wie o ludobójczej wojnie, którą rozpętała Rosja przeciwko Ukrainie. Chodzi o dziennikarzy i dziennikarki, którzy zginęli, zostali ranni, znaleźli się pod ostrzałem, w niewoli lub byli prześladowani od początku pełnoskalowej inwazji. Na ulicznych planszach zebrano najpełniejsze informacje o zbrodniach Rosji przeciwko ukraińskim i zagranicznym dziennikarzom od początku pełnoskalowej inwazji. Łącznie po 24 lutego 2022 roku Rosjanie dokonali ponad 500 zbrodni przeciwko mediom: przedstawiciele prasy od pierwszych dni ataku stali się celami rosyjskich wojskowych, którzy boją się rozgłosu o swoich zbrodniach w Ukrainie. Według stanu na 25 kwietnia, zgodnie z danymi Instytutu Masowej Informacji, Rosjanie zabili 53 ukraińskich i zagranicznych dziennikarzy: 8 z nich zginęło podczas wykonywania obowiązków zawodowych, 45 – jako uczestnicy działań wojennych lub w wyniku ostrzałów czy tortur. Jeszcze co najmniej 17 dziennikarzy zostało rannych, 21 – zostało porwanych. Oprócz tego, jeszcze 16 krymskich dziennikarzy przebywa w więzieniu w sprawach motywowanych politycznie. Podczas gdy przygotowywano wystawę w Połtawie, poległo jeszcze dwoje pracowników mediów, poinformowała prowadząca ceremonię otwarcia, znana dziennikarka telewizyjna Ilona Dowhań. Olha Herasymiuk, przewodnicząca Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii, dodała, że w tę pełnoskalową wojnę dziennikarze stali się prawdziwymi wojownikami: „Wielu z nich dołączyło do szeregów Sił Zbrojnych Ukrainy w celu obrony swojej Ojczyzny. A ci, którzy pracują w zawodzie, często trafiają do najgorętszych punktów wojny i ryzykując własnym życiem, opowiadają wszystkim o zbrodniach raszystów w Ukrainie. Szczególnie ciężko było pracownikom mediów z terenów przygranicznych – w tych regionach, które od pierwszych dni pełnoskalowej inwazji znalazły się pod okupacją. Pomimo ogromnego niebezpieczeństwa i ryzyka, kontynuowali swoją pracę i zapewniali informacje rodakom. W bardzo trudnych warunkach pracowali pracownicy mediów z obwodu czernihowskiego, sumskiego, charkowskiego, chersońskiego, donieckiego. Ukraińscy pracownicy mediów są, bez przesady, bohaterami”. Pamięć o wszystkich poległych ukraińskich i zagranicznych dziennikarzach obecni uczcili minutą ciszy. Po raz pierwszy wystawę zaprezentowano w zeszłym roku w Kijowie, potem zobaczyli ją we Lwowie, Charkowie oraz Dnieprze. Tetiana Teren, dyrektor wykonawcza Ukraińskiego PEN, zaznaczyła podczas otwarcia wystawy w Połtawie, że rok temu ten projekt był reakcją na to, iż zagraniczne media kontynuowały w swoich tekstach nazywanie wojny Rosji przeciwko Ukrainie kryzysem, konfliktem albo „wojną Putina” czy „wojną rosyjskiego rządu”. „Działo się to w czasie, gdy okupanci zabijali ukraińskich i zagranicznych pracowników mediów i gdy armia wroga celowo trafiała w samochody z napisem „Prasa”, torturowała dziennikarzy i terrorem narzucała swoją propagandę na okupowanych terytoriach Ukrainy. Po roku pełnoskalowej inwazji dzięki pracy ukraińskich pracowników mediów, dyplomatów i obrońców praw człowieka większość zagranicznych mediów wreszcie nazywa wojnę wojną, jednocześnie na świecie coraz częściej mówi się o „zmęczeniu Ukrainą”. Nasze wystawy fotograficzne to przypomnienie, że ludobójcza wojna Rosji przeciwko Ukrainie trwa i że jednym z celów okupantów nadal pozostają media i wolność słowa” – dodała Tetiana Teren. Wystawa The War Is Not Over Yet to wyraz solidarności z ukraińskimi pracownikami mediów, którzy walczą o prawdę, ryzykując własnym życiem. Porzucają swoją działalność zawodową i wstępują w szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy. Prowadzą aktywną walkę na froncie informacyjnym, rejestrując przebieg wojny i opowiadając o niej prawdę światu. Dzięki ukraińskim dziennikarzom, fotografom, operatorom i fixerom społeczność międzynarodowa dowiaduje się o nowościach z frontu i widzi dowody zbrodni wojennych Rosjan. „Walka Ukraińców o wolność – to w szczególności walka także na froncie informacyjnym. Wielu dziennikarzy, operatorów, fotografów relacjonuje ją już wiele lat – podczas Rewolucji Godności, początku wojny w 2014 roku oraz pełnoskalowej inwazji Rosji. W dużej mierze jest to dla nas osobista historia, ponieważ wśród poległych pracowników mediów, których historie opowiada wystawa, są przyjaciele Muzeum Majdanu, z którymi realizowaliśmy wspólne projekty, oraz przyjaciele i bliscy naszych kolegów. Dlatego czcimy pamięć poległych i dziękujemy tym, którzy codziennie pracują na tym niełatwym froncie i pokazują światu prawdę o wojnie w Ukrainie i zbrodniach raszystów, przybliżając zwycięstwo” – powiedziała kierowniczka działu rozwoju i komunikacji Narodowego Muzeum Rewolucji Godności Ksenija Dwornikowa. „Relacje rosyjsko-ukraińskie to historia wojen i ciągłych prób zabicia ukraińskiej tożsamości. Przez wszystkie ponad 600 lat istnienia państwa moskiewsko-petersburskiego narzędziem tych konfrontacji była dezinformacja, imperialna propaganda, wojny informacyjne, próby zniszczenia rdzennie ukraińskich mediów” – podkreślił regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ołeh Pustowhar. Przytoczył szereg przykładów: to wojna informacyjna moskiewskiego cara Piotra I, skierowana na szkalowanie wśród ludności Hetmanatu antyrosyjskiego powstania hetmana Iwana Mazepy; i zakaz przez rosyjski carat pierwszej ukraińskojęzycznej gazety „Chliborob”, którą w Łubniach na początku XX wieku wydawali wspólnie z Mykołą Michnowskim krzewiciele ukraińskiej kultury, bracia Szemeti; to także prześladowania przez rosyjskich bolszewików matki Łesi Ukrainki, pisarki Oleny Pcziłki, która wydawała w Hadziaczu gazetę „Ridnyj kraj”; to również finansowanie telewizyjnych ścieków Medwedczuka-Murajewa, które polewały ukraiński naród informacyjną moskiewską trucizną. Zabójstwa i bestialskie tortury ukraińskich i zagranicznych dziennikarzy w niewoli, o czym opowiada wystawa w językach ukraińskim i angielskim, Ołeh Pustowhar nazwał „jednym z najwyższych punktów degradacji i zwyrodnienia rosyjskiego społeczeństwa, które wymaga niezwłocznego leczenia z przerażającej choroby imperializmu i jej współczesnego przejawu – „raszyzmu”. Na otwarciu wystawy fotograficznej byli obecni studenci wydziału filologii i dziennikarstwa Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego. Kierowniczka katedry dziennikarstwa placówki edukacyjnej, profesor Switłana Semenko opowiedziała, jak wojna zmieniła proces nauczania: „Nasz kolega, Serhij Szebelist, obecnie w szeregach SZU broni kraju i jest stypendystą ukraińskiego PEN Clubu. Jego znak wywoławczy to „Dziennikarz” i nawet na froncie kontynuuje pisanie. Ze studentami omawiamy historie naszych absolwentów. Historie dziennikarzy, którzy zginęli. Którzy pracują. Dołączamy do wszystkich webinarów i wykładów, które prowadzą dziennikarze wojskowi. Współpracujemy z połtawskimi dziennikarzami, którzy zajmują się działalnością wolontariacką, jeżdżą na linię frontu i na wyzwolone tereny. Wojna nas zmienia i takie wystawy są bardzo ważne. Najtrudniej mi przy planszy, gdzie jest Maks Butkewycz, którego skazano w „ŁNR” na długie więzienie”. Połtawskie biuro UIPN (na podstawie materiałów oficjalnej strony Muzeum Rewolucji Godności) Na Placu Teatralnym w Połtawie otwarto wystawę The War Is Not Over Yet („Wojna jeszcze się nie skończyła”). Ekspozycję zorganizowali Ukraiński PEN, Instytut Masowej Informacji, Centrum Praw Człowieka ZMINA, Narodowe Muzeum Rewolucji Godności, Nagroda imienia Georgija Gongadzego oraz Połtawskie Biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Pokaz potrwa do 28 maja.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Herezja o „użytecznych” psiarzach…

Podróż działaczy Proświty (Pawło Mowczan, Hałyna Daciuk, Jurij Handziuk, Heorhij Filipczuk) do Żytomierza na posiedzenie Komitetu im. Ohijenki przebiegała w atmosferze niepokojących doniesień o bombardowaniu przez raszystów Kijowa, Mikołajowa, Dniepru, Umania, Ukrainki… Szczególnie straszne wieści napływały z Umania, gdzie w wieżowcu zginęły 23 osoby, w tym sześcioro dzieci. Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Kolejne ludobójstwo, które dokonuje się nieprzerwanie i bezkarnie już od ponad 430 dni na oczach świata w czasie rzeczywistym. We wszystkich przekazach telewizyjnych i radiowych brzmią (oprócz współczucia) te same pytania: czy ta tragedia stanie się dodatkowym argumentem za przekazaniem Ukrainie niezwykle potrzebnej broni (od samolotów po rakiety dalekiego zasięgu), aby ochronić ludzkie życie przed zdziczałym moskiewskim barbarzyństwem? Choć problem jest widoczny już od ponad roku. Bo im szybciej Siły Zbrojne Ukrainy otrzymają ten niezbędny instrument obronny, tym więcej szans na zachowanie przy życiu i zdrowiu tysięcy ludzi oraz zakończenie (zwycięskie dla Ukrainy i świata) okrutnej wojny napastniczej. Jednak nie tylko pożądana broń, ale i pilna potrzeba międzynarodowego trybunału nad „pujło-prezydentem” przerosła wszelkie oczekiwania. Tym bardziej, że jego utworzenie jest całkowicie możliwe także poza rozpatrywaniem w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, kiedy Rosja nie będzie mogła zastosować prawa weta, ponieważ potrzebne jest jedynie pozytywne głosowanie na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ krajów członkowskich UE oraz jeszcze 90 państw. Warto wspomnieć, że taki Międzynarodowy Trybunał Karny został już utworzony pod egidą ONZ 30 lat temu (1993) i istniał do 2017 r. W tym czasie skazano 90 osób!.. Bardzo ważne, aby 91. był główny kremlowski zbrodniarz XXI wieku. Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) w Hadze wydał już nakaz aresztowania Putina, którego oskarża się o nielegalną deportację ludności i dzieci z Ukrainy, jednak zatrzymać go na razie jest niezwykle trudno. W Moskwie wprost oświadczają, że te decyzje są bezprawne, a nieprzebrany Miedwiediew nazwał nakaz „papierem toaletowym”. Ale jeśli dzikiej (niewolniczej) Moskowii potrzebny jest Putler, to Ukraińcom koniecznie potrzebne są Trybunał i broń Bożej kary. Dopóki nie będzie symetrycznych odpowiedzi ze strony Ukrainy, uderzeń w wrogie obiekty na kacapstańskich obszarach, włącznie ze stolicą nazistowskiego ułusu – Moskwą, dotąd ci zbryzgani krwią nieludzie będą kontynuować zabijanie wszystkiego, co żyje. Wszelkie próby powstrzymania tej ryczącej o nuklearnym apokalipsie putlero-miedwiediewo-szojgowskiej nieczystości dyplomatycznie, politycznie są daremnym trudem. Jedynie fizycznie, izolując ich od ludzkiego świata. Dlatego niezwykle niepewnie wyglądają niedawne oświadczenia byłej kanclerz Merkel, które stawiają Europę w totalnej zależności od rosyjskich nośników energii: „Zrobiłam wszystko, żeby Rosja nie rozpoczęła wojny, i dlatego otrzymałam... rosyjski tani gaz…”. Jednak, dowodząc swojej „słuszności”, zmuszona jest liczyć się z nastrojami społecznymi, przeciwnymi jej ocenom, ponieważ niemieckie media nazwały taką postawę najbardziej haniebnym faktem ostatnich dziesięcioleci. Dotyczy to korupcyjnej budowy gazociągu „Nord Stream 2”; przeciwdziałania przyznaniu Ukrainie konkretnego planu wejścia do NATO w 2008 roku; blokowania pomocy Kijowowi dla ochrony przed rosyjskim agresorem. Nic dziwnego, że w Bundestagu wygłoszono oświadczenie o odpowiedzialności byłej kanclerz za wojnę w Ukrainie. Dlatego przekonujące dla Ukraińców mogą być tylko działania skierowane nie na „ułagodzenie” morderców, ale na zniszczenie satanistyczno-totalitarnej eresji. Więc nie „merkel-dyplomacja” z „rosjanami”, a, powiedzmy, kwietniowe otrzymanie od Niemiec drugiego systemu obrony powietrznej Iris-T jest argumentem dla zwycięstwa nad oczywistym złem. Przecież bezsensownie jest prowadzić z moskwianami dialog, kiedy ich „narodową” tradycją jest zabijać, zagarniać, gwałcić, straszyć i cynicznie wszystkim kłamać. Tę „jakość” mesjańskiego narodku gruntownie naświetlał pięć lat temu (2018) lwowski naukowiec, aktywny autor „Słowa Proświty” Wasyl Łyzanczuk w pracy „Oświeceniowa i manipulacyjna propaganda w warunkach obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojny”. Dokonanym faktem jest to, że nikt dotąd nie zdołał i nie zdoła przewyższyć tego przygnębiającego plemienia moskwian w totalnym pod względem skali i obrzydliwości kłamstwie. Ponieważ przez nich stosowane są wszystkie metody – od „zgniłego śledzia” po „wielkie kłamstwo”, aby wprowadzać w przestrzeni społecznej brudną, zuchwale-złodziejską „informację”, której nawet beznadziejnie jest się przeciwstawić. I to nieustanne wcieranie zapachów zgnilizny ruskiego miru w mózgi rosyjskiego plebsu przez wieki w końcu przyniosło swoje „rezultaty”. Wydaje się, że nawet hitlerowska propaganda, kierowana przez nazistę Goebbelsa, korzystała z faryzejskiej metody „40 na 60”, kiedy przeciwnikowi dawano przynętę 60% „prawdziwego” kłamstwa, a reszta – diabelski wszechświatowy obłęd. Na takich zasadach w relacjach z „innymi” formuje się cała wewnętrzna i zewnętrzna polityka moskwian od początku wyhodowania. A kiedy siłą ukradli w Ukrainie i Bizancjum „patriarchalny” stan moskiewskiego prawosławia i stworzyli model imperialnej trójjedni „prawosławie, samodzierżawie, narodowość”, to stale zaczęli przypominać wszystkim „równym” w Europie o swojej uczłowieczoności, cywilizacyjności, mesjanizmie. Jednak, wegetując fałszywymi „ideałami”, ten naród nie zdołał moralnie uczłowieczyć się, a jedynie zdziczeć, jak mawiał Bohdan Łepkyj. Z taką „dziczejącą cywilizacją” zetknął się dzisiaj świat, przede wszystkim Ukraina. Zjawisko kremlowskiego upiora pod względem charakterystyki swojej nietolerancji, krwiożerczości, agresywności wobec człowieka jest tożsame z istotą średniowiecznej demonologii zdziczałej inkwizycji. Nie na darmo swego czasu, analizując działania eseseresowskiej imperium zła, prezydent USA R. Reagan przyznał, że „w nowoczesnym świecie ważną rolę odgrywa satanizm”. Od tamtej pory nic się nie zmieniło, a putinowska eresja stała się jeszcze bardziej niebezpieczna dla wszystkiego, co żyje, nawet w porównaniu z oprycznikami groźnego czy stalinowskimi ludobójcami, ponieważ obecnie realnie zagraża narodom nuklearną pałką, kontynuując bezkarnie (dokąd?!) zabijanie tysięcy niewinnych ludzi. Co to jest? Paranoja, psychiczne i polityczne szaleństwo, nieuleczalna choroba ludożerstwa czy fatum? Oczywiście, wszystko razem. Prześledzić można jedno – nienasycone pragnienie grabić, zdobywać, niszczyć wszystko do cna w imię wymyślonej przez nich niedorzeczności o mesjanizmie i światowym władaniu. Ale po co? Wszystkie odpowiedzi można odnaleźć w Piśmie Świętym, w Kazaniu na Górze. Jednak nie jest to dla kremlowskich ordyńców, którzy nigdy, pod żadnym pozorem nie wyznawali chrześcijańskich tradycji i żadnego Bożego Przymierza nie wypełniali. Bo Nowotestamentowe Prawo miłości Chrystusa stworzone jest dla ludzi, a nie dla nieludzi. Ich „cerkiew prawosławna”, gniąc poza granicami duchowości i świętości, zdolna jest jedynie „udzielać komunii” grabieżcom i „święcić” śmiercionośną broń do zabijania Ukraińców. Nic nowego pod słońcem, wszak stalinowsko-putinowskie reżimy totalitarne, jak i hitlerowski faszyzm, mogą istnieć tylko w wilczych norach, w ciemności, poza granicami człowieczeństwa i cywilizacji. Zresztą moskiewską „cerkiew” wąskoczołowi putlero-miedwiediewowie wykorzystują jako grzeszne narzędzie despotycznej polityki państwowej, aby tworzyć bezduchowość, ludobójstwo, nowożytne wielkie głody, represje i wojny. Wszystkie ich segmenty życiowej działalności (moskiewskie cerkiew, szkoła, informacja, kultura, książka) niosą piętno szowinizmu, nienawiści do „innego”, wyższość, pychę i wymyśloną „wyższość”, zmuszając kłamstwem i siłą do zmiany na korzyść raszystowskiej ideologii natury człowieka, narodów, państw, świata. Dlatego ogromnym błędem i jednocześnie tragedią dla przyszłości może stać się iluzja, która wśród wielu zagranicznych polityków (i nie tylko) nabiera doktrynerskich form, uznając, że pokonać to wszechświatowe zło można, jedynie zastępując Putina i jego nazistowsko-szowinistyczną klikę. Hańba i kłamstwo. Czyż historia nie zaświadcza, że po przefarbowaniu dyktatorów i despotów z piotrów na katarzyny, mikołajów na kiereńskich, leninów na stalinów, breżniewów na putinów, moskiewsko-imperialny twór zła i nadal pozostanie wieczną biedą dla ludzi. Wszak wszyscy: moskiewsko-carskie, bolszewicko-sowieckie, putinowsko-raszystowskie reżimy miały (mają) wspólny mianownik – całkowite ignorowanie norm i zasad ogólnoludzkich. W świadomość każdego „grażdanina” z ruskich wcementowywano imperialną „cnotę”, którą kiedyś powtórzył Majakowski: „Dość żyć według praw, / danych Adamowi i Ewie! / Szkapę historii zagonimy…” Z tym żyją oni do dziś, depcząc naturalne, ludzkie i Boże prawa. I chociaż, jak mówił klasyk, komunizm jest religią wprost przeciwną chrześcijaństwu, jednak nie przeszkodziło to ani Stalinowi, ani Putinowi w pełni uzależnić cerkiew od świeckiej dyktatury. Paradoks, ale Stalin, zakazując Biblii od 1926 roku (do 1956 r.), jednocześnie na wszelkie sposoby próbował stać się duchowym wodzem narodów. Nic oryginalnego, wszak i Hitler w latach 30. XX wieku został ogłoszony głównym duchowym pasterzem nowej niemieckiej cerkwi. Tak samo zachowuje się Putler, mianując „patriarchę Cyryla” swoim „zastępcą”, odpowiedzialnym za bezbożną cerkiew, która „błogosławi” zabijanie Ukraińców. To zło dzieje się nie tylko tam, w Rosji, ono częściowo rozpełzło się i po Ukrainie, otwierając front zarówno dla militarnej, jak i duchowej wojny. Aby ją wygrać z Moskwitami, którzy wdarli się jako wściekli najeźdźcy na naszą ziemię, by zabijać ukraińską tożsamość i państwowość, musimy wypełniać w stosunku do kremlowskiego popstwa jedną ważną biblijną wskazówkę – „strzeżcie się nauki faryzejskiej”. Dobrze, że oczyszczenie duszy i ziemi ukraińskiej rozpoczęło się od głównej świątyni – Ławry Kijowsko-Pieczerskiej, kiedy „przekupniów”, „ruskomierców” i esbeków zaczęto sprawiedliwie wyganiać (według Ewangelii św. Jana) „z domu Ojca Mego”. Jak ważne jest to, że w całej Ukrainie są świadomi ludzie, którzy zakazują na terenach swoich wspólnot wrogiej antyukraińskiej działalności moskiewskich cerkwi, przeznaczonych do duchowego etnocydowania ukraińskości. Dlatego „precz z Moskwą” z naszych świątyń staje się już nie prawem wyboru, a obowiązkowym czynem, broniącym własnej i narodowo-państwowej suwerenności wolności sumienia. Nie szukajmy przy tym wśród stanu diakońsko-diabelskiego moskwopopstwa dobrych, lojalnych i tymczasowo pokornych. Nie reedukujcie, nie hodujcie „dobrych ruskich” i w tej niszy, kiedy oni do tej pory obsługują zabijającego nas szatana, bełkocząc o „jedynym Bogu”. Bo przy tak łagodnym stosunku do moskiewszczyzny można wkrótce stworzyć, na przykład, i osobny urząd w walczącej z rusnią Ukrainie, powierzając mu zajmowanie się selekcją w celu wyboru „porządnych Moskali”, albo, jak oświadczył minister kultury, „użytecznych Rosjan”. Zaprawdę, doszli do szczytu obłędu, szukając, jak igły w stogu siana, już nie tylko „dobrych”, ale jeszcze i „użytecznych” Moskali! Czyż nie tę ideę przepycha „plejada” domorosłych selekcjonerów wraz z takimi samymi liberałami-kacapistami. Zastanówmy się: nasze kobiety, dzieci, pokojowych ludzi bezlitośnie zabijają raszyści za milczącą i głośną zgodą ich „inteligencji”, a nas oszukują i prowokują, by „przyjaźnić się” i „szukać siekiery przyjaźni pod ławą”. I oto na tle niesłychanego okrucieństwa w Humaniu moskwita-Szenderowicz z „liberałów” bez poprawki na sumienie i współczucie oświadcza, że „z Ukraińcami rosyjskim liberałom można być do pierwszego zakrętu, do odejścia Putina”. I dalej on, jak rasowy czarnosetnik, oświadcza o swojej Rassiji i najeździe dzikich ordyńców na Ukrainę tak: „ale to nasz kraj i nasi chłopcy. Oszukani, nieszczęśliwi. Tak, czasami mordercy. Ale oni są nasi, to nasz kraj… Chcielibyśmy, żeby Putina nie było, a Rosja była”. Czyżby znowu wyhodowali taką samą zrujnowaną „Rassiję”, która po raz kolejny będzie sięgać po cały świat?! Ale opamiętajcie się. Bo powiedziano w Piśmie Świętym: „Cóż bowiem za korzyść odniesie człowiek, choćby cały świat zyskał, a na swej duszy szkodę poniósł?”. Jednak ten niedonoszony „liberał” z posmakiem imperialności kontynuuje żałować, że, jakoby, Ukraińcy na Ukrainie i w diasporze wolą, żeby „cała Rosja nakryła się zardzewiałym miednicą”, razem z Puszkinem i Tołstojem. Gęga głosami Michałkowych, Sołowjowów, Skabiejewów-Popowów i „użytecznych” Szachnazarowów, że „bardzo boleśnie i ostro odbiera wybuchy nazizmu” ze strony Ukraińców, którzy życzą takiego nieszczęścia Rosji. Czegoż wy, sługusy-Szenderowicze razem z wymienionym propagandowym nazistowskim śmieciem, oczekujecie od Ukrainy? Nie wysilajcie swoich zaśmieconych szowinizmem mózgów. Oczekujcie od nas tylko sprawiedliwej Bożej kary, która skręci w trzy spusty wasze ludobójcze imperium raszystów, morderców, grabieżców i niesłychanych kłamców! A na miejscu tego śmierdzącego nawozu jeśli i ma być życie, to tylko na gruncie wyzwolenia, walki o wolność wszystkich ujarzmionych przez was narodów. I niech wtedy powstaną na zgliszczach imperium zła wolne narodowe, demokratyczne i wolnościolubne państwa Kubania, Dagestanu, Czeczenii, Tatarstanu, Baszkortostanu, Kałmucji, Syberii, Jakucji, Dalekiego Wschodu i Zielonego Klina… I wtedy spełnią się prorocze słowa Wielkiego Tarasa, wyryte w jego heroicznym „Kaukazie”: „Powstanie prawda! Powstanie wola!... / Czurek i sakla – wszystko twoje, / Ono nieproszone, nie dane, / Nikt nie weźmie za swoje, / Nie poprowadzi cię w kajdanach”. Bo tylko Wolnemu – Wola!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wojna nie powinna trwać długo

Jesienią 2022 roku miałem zaszczyt otwierać na Uniwersytecie Jagiellońskim (Kraków, Polska) międzynarodową konferencję „Uniwersytet i wojna” z udziałem polskich i ukraińskich naukowców. Przez dwa dni poprzedzające konferencję ja oraz moi koledzy z ukraińsko-polskiego Niezależnego Forum Mediów, zaproszeni na konferencję, mieliśmy okazję rozmawiać z polskimi profesorami i studentami tej uczelni. Byliśmy oczarowani ciepłą atmosferą spotkań i współczuciem krakowskich kolegów, ich przyjaznym stosunkiem do Ukrainy i Ukraińców. Występując na otwarciu konferencji, opowiedziałem o tragedii ukraińskich uniwersytetów podczas wojny, w szczególności na ziemiach okupowanych przez Rosję, i wezwałem do przebudowy systemu kształcenia uniwersyteckiego oraz badań naukowych zgodnie z potrzebami stanu wojennego. Jurij SZCZERBAK, pisarz, dyplomata, przewodniczący Rady Niezależnego Forum Mediów The Show Must Go On. Inside my heart is breaking, My make-up may be flaking. But my smile still stays on. QUEEN, 1991 Nie wiedziałem wtedy, że właśnie na Uniwersytecie Jagiellońskim istnieje katedra „Bezpieczeństwa narodowego” (nie jestem pewien, czy na którymś z ukraińskich uniwersytetów jest coś podobnego) i że kadra naukowo-dydaktyczna tej katedry przygotowuje analityczno-prognostyczne badanie o wojnie w Ukrainie. Już w lutym tego roku ukazała się praca zbiorowa polskich kolegów „WAR MUST GO ON: Dynamika wojny w Ukrainie i jej reperkusje dla bezpieczeństwa Polski”, red. Artur Gruszczak, Księgarnia Akademicka, Kraków, 2023. Uważnie przeczytałem to wieloaspektowe, interesujące badanie, które nasunęło mi szereg przemyśleń. I choć nie zamierzam pisać recenzji (to sprawa polskich specjalistów), chciałbym jednak podzielić się pewnymi myślami, zwłaszcza że monografia porusza czułe dla Ukraińców aspekty zaborczej wojny Rosji, w szczególności takie jak jej końcowy rezultat i terminy zakończenia. Zacznijmy od tytułu. Mnie początkowo wydało się nieco dziwne wezwanie WAR MUST GO ON, czyli WOJNA MUSI (POWINNA) TRWAĆ – zważywszy na to, że ta wojna to nie krótkoterminowa kampania, jak wrześniowa agresja Niemiec przeciwko Polsce w 1939 roku czy letni atak Wehrmachtu na Francję w 1940 roku. Wojna Rosji przeciwko Ukrainie rozpoczęła się nie w 2022, a w 2014 roku, od razu przyniosła znaczne straty terytorialne (Krym, Donbas) i ludzkie (kocioł iłowajski) i o mało nie zakończyła się klęską Ukrainy już na początkowym etapie. Ta krwawa i wyczerpująca wojna, którą pod względem intensywności porównuje się czasem z pierwszą, częściej z drugą wojną światową, trwa już dziewiąty rok – o dwa lata dłużej niż druga wojna światowa. Bandycka, niczym niesprowokowana, szerokoskalowa inwazja moskiewskiej ordy na moją Ojczyznę 24 lutego 2022 roku przyniosła ogromne straty demograficzne i zniszczenia. Zatem jedyną modlitwą Ukraińców i, mam nadzieję, Polaków jest – aby wojna skończyła się jak najszybciej. Długa wojna na wyczerpanie to marzenie Putina, bo tylko nieskończona wojna przedłuża jego bezgraniczną władzę, która i tak już rozciągnęła się na prawie ćwierć wieku. Przeczytawszy wyjaśnienie redaktora, zrozumiałem: tytuł książki to parafraza słynnej piosenki grupy rockowej QUEEN „Show must go on” i odzwierciedla „pesymistyczny pogląd zespołu autorskiego dotyczący długotrwałego charakteru wojny w Ukrainie”. Ta myśl o następnej wieloletniej wojnie rosyjsko-ukraińskiej „zmiennej intensywności”, która „nie przyniesie żadnej ze stron decydującego zwycięstwa” (jeden z autorów badania zaznacza, że „wątpliwe, czy Siły Zbrojne Ukrainy mają takie rezerwy, aby radykalnie zmienić sytuację na froncie”), wielokrotnie powtarza się na stronach książki i, oczywiście, ma prawo do istnienia jak każda hipoteza. Podobnych prognoz ostatnio pojawiło się niemało, jak i oczekiwań szybkiego ukraińskiego zwycięstwa. Jednak pamiętajmy: tylko wyniki brutalnych walk na ukraińskich polach bitew rozstrzygną losy tej wojny i terminy jej zakończenia. Swoją drogą, znana piosenka QUEEN „Show must go on” została napisana w 1991 roku w tragicznych okolicznościach śmiertelnej choroby Freddiego Mercury’ego – geniusza, ukaranego (a może wyróżnionego?) przez Boga za swoje burzliwe, nadludzkie namiętności. Ten smutny cyrkowy zwrot „przedstawienie musi trwać” – o tym, że kiedy spada na arenę linoskoczek, cyrk pracuje dalej. Człowiek jest śmiertelny, a sztuka – wieczna. Głos Freddiego po raz ostatni pojawił się w ścieżce dźwiękowej tej piosenki. I rzeczywiście: sztuka powinna trwać wiecznie, ale wojna – nie. Autorzy, próbując stać na pozycjach obiektywizmu i realizmu politycznego w stylu Henry’ego Kissingera, z jednej strony zdecydowanie demaskują imperialną mesjanistyczno-prawosławną zaborczą doktrynę „ruskiego miru”, który występuje przeciwko „zgniłemu Zachodowi”, czyli uniwersalnym normom demokracji, wolności i suwerenności. Porównują Putina z Trumpem, słusznie uważając, że ten rosyjski „globalny gangster” chce make Russia great again – uczynić Rosję wielką ponownie. Z drugiej strony, ich zwątpienie w szybkie zwycięstwo Ukrainy i zachodnich sojuszników opiera się na tym, że Rosja w trakcie tej wojny „tak i nie stała się światowym pariasem”, zachowując swój potężny potencjał. Przytaczane są dane o tym, że 90% pomocy Ukrainie udziela tylko sześć krajów, wśród których jest Polska. Wspomina się o zmęczeniu europejskiego społeczeństwa wojną, pragnieniu przeciętnych obywateli, by mieć „święty spokój”. Tak, we wrześniu 2022 roku tylko 48% ankietowanych w Niemczech popierało dostawy broni na Ukrainę, a 50% było przeciw. Autorzy wskazują na to, że „szanse na pokojowe negocjacje” Rosji i Ukrainy są minimalne; powtarzają putinowską narrację o tym, że „Rosja nie zatrzyma się, dopóki nie zwycięży”, podkreślają duże możliwości mobilizacyjne Federacji Rosyjskiej i twierdzą, że „Putin nie może zmienić swojego stanowiska”. To wszystko volens-nolens zmusza czytelnika do zgodzenia się z pesymistycznym wnioskiem autorów dotyczącym skazania Ukrainy na długą, pełną mąk i cierpień, niemal beznadziejną wojnę przeciwko rosyjskiemu agresorowi. Wojnę na wyczerpanie. I klęskę. To wniosek, z którym nigdy nie zgodzi się ukraińskie społeczeństwo. Jednocześnie nasuwa się pytanie: dlaczego autorzy w imię obiektywizmu i zrównoważenia swoich sądów nie przytaczają innych, bardziej optymistycznych argumentów? Dlaczego nie wspominają o koalicji 50+ państw, znanej jako „Ramstein”, gdzie USA, Polska i inni sojusznicy w ścisłym porozumieniu z ukraińskimi wojskowymi rozwiązują kwestie udzielenia kolosalnej pomocy wojskowo-technicznej Siłom Zbrojnym Ukrainy? Dlaczego nie odnotowują zmiany nastrojów w Białym Domu i kwaterze głównej NATO (nie wspominając już o determinacji kierownictwa Polski) co do konieczności przyspieszenia przebiegu wojny i stworzenia wszelkich warunków dla zwycięstwa Ukrainy? Czy warto podążać za jedną – pesymistyczną – hipotezą i odrzucać inną, która ma równe prawo do istnienia? Z drugiej strony autorzy wykazują się, moim zdaniem, nadmiernym optymizmem, gdy zapewniają, że „Rosja nie stanowi zagrożenia dla Zachodu i dla Polski”, która, jakoby, jest dobrze zintegrowana z zachodnimi strukturami obronnymi; takie zagrożenie, zdaniem krakowskich badaczy, może pojawić się za 5-10 lat... Dobrze znając drapieżną naturę rosyjskiego imperializmu i paranoiczną naturę Putina z jego wcale niepustymi groźbami nuklearnymi, nie lekceważyłbym możliwości zaostrzenia sytuacji geopolitycznej w regionie środkowoeuropejskim w każdej chwili. Nie bez powodu prezydent Polski Andrzej Duda podnosi kwestię konieczności rozpostarcia nad Polską parasola nuklearnego w ramach programu Nuclear Sharing. Najcenniejszą, moim zdaniem, stała się druga część badania naukowców Uniwersytetu Jagiellońskiego: „Skutki konfliktu w Ukrainie (swoją drogą, dlaczego „konfliktu”, a nie wojny?) dla bezpieczeństwa Polski”. Z głęboką znajomością rzeczy i patriotycznym zaangażowaniem polscy specjaliści omawiają sprawy potencjału wojskowego swojego kraju, system zarządzania kryzysowego w sferze cywilnej, bezpieczeństwo energetyczne, wewnętrzne i wywiadowcze Polski podczas rosyjskiej inwazji na Ukrainę, formułują krytyczne uwagi i wysuwają konstruktywne propozycje, mające na celu wzmocnienie zdolności obronnych Polski. Ciekawym i pouczającym dla Ukraińców jest artykuł, w którym opowiada się, jak Polska wyszła z zależności gazowo-naftowo-węglowej od Rosji i zdołała ogłosić „suwerenność energetyczną”, przeprowadzając zdecydowaną dywersyfikację źródeł dostaw nośników energii. Dodałbym do tego ambitny polski plan budowy potężnego sektora energetyki jądrowej, o czym świadczą umowy z USA i Republiką Korei dotyczące rozpoczęcia budowy pierwszych reaktorów jądrowych. Wśród wyzwań dla bezpieczeństwa wewnętrznego Polski (wzmocnienie działalności szpiegowskiej Rosji w jej zainteresowaniu szlakami dostaw broni dla Ukrainy oraz próbami wpłynięcia na nastroje polskiego społeczeństwa itp.) uwagę zwraca również prognoza dotycząca wzmocnienia antyukraińskiej propagandy sił radykalnie prawicowych w związku z wyborami parlamentarnymi jesienią 2023 roku. Mało przyjemną niespodzianką dla Ukrainy i polsko-ukraińskich przyjaznych relacji byłoby wejście do następnego rządu Rzeczypospolitej Polskiej pro-moskiewskiej partii „Konfederacja”. Całkowicie zgadzam się z radą autorów książki „War Must Go On”, że „trzeba powstrzymywać się od zbyt częstego ogłaszania zbliżającego się końca wojny” i sukcesu Ukrainy, z czym można spotkać się w licznych publikacjach. Sam nienawidzę bluźnierczych, hurraoptymistycznych przechwałek niektórych ukraińskich kanapowych proroków, którzy od pierwszych dni pełnoskalowej rosyjskiej inwazji prognozowali koniec wojny za miesiąc... dwa... trzy... i tak dalej, wywołując wściekłość naszych żołnierzy, którzy, brocząc krwią, bronili ukraińskiej ziemi, spotkawszy się twarzą w twarz z okrutnym i podstępnym wrogiem. Bo mądre ukraińskie przysłowie uczy: nie mów „hop”, póki nie przeskoczysz. Ale tak samo odrzucam liniową i prymitywną logikę tych ekspertów, którzy nie rozumieją, że ta wojna dla narodu ukraińskiego jest egzystencjalna: jej przegrana oznaczać będzie zagładę naszego państwa, narodu, kultury, języka, historii. Łatwo zmierzyć ilość broni i rezerw ludzkich. Trudno – siłę i niezłomność ducha, które prowadzą do zwycięstwa. Porównajcie stan moralny rosyjskiego najemnika z jakiegoś Ust-Zażopińska, który przyszedł na obcą, nieznaną ziemię, żeby zarobić pieniądze, ukraść sedes i uciec czym prędzej – z duchem ukraińskich obrońców, którzy bronią swojej ziemi, przyszłości swoich dzieci. Podczas przygotowywania tego materiału, poświęconego badaniu polskich kolegów, moją uwagę przykuł artykuł premierów Polski, Czech i Słowacji Mateusza Morawieckiego, Petra Fiali i Eduarda Hegera dla wpływowego amerykańskiego magazynu „Foreign Affairs”. Mężowie stanu twierdzą: jeśli Rosja zwycięży, a Ukraina upadnie, następna może być Europa Środkowa. Jednocześnie zwycięstwo nad Rosją teraz w Ukrainie zmniejszy szanse na to, że zwolennicy Ukrainy będą musieli przelewać własną krew w przyszłości. Ważna jest opinia trzech premierów o tym, że w regionie środkowoeuropejskim „nie ma miejsca na zamrożone konflikty i NIESKOŃCZONE wojny”. Szefowie rządów są zgodni w swoim dążeniu: „Musimy kontynuować kurs w Ukrainie, pokonać ciemne siły rewizjonizmu i wspierać Kijów aż do zwycięstwa”. ...Nie wierzę w długotrwałość tej wojny, która i tak przeciągnęła się zbyt mocno. Oprócz wszystkich racjonalnych przesłanek na korzyść jej szybkiego zakończenia (wybory prezydenckie 2024 roku w USA, dwuznaczna pozycja Chin itd.), jest jeszcze jedno mistyczne przeczucie. Oczekiwanie Czarnego łabędzia. Wiara w niezgłębiony zwrot Historii – kiedy nad Kremlem przelecą nie ukraińskie drony (choć i to będzie znakiem Zwycięstwa), a pojawią się Czarne łabędzie – zwiastuny końca putinowskiej epoki i upadku Trzeciego Rzymu – raszystowskiego Imperium zła. I weźmiemy udział w konferencji naukowej Uniwersytetu Jagiellońskiego na ten temat. Zdjęcie z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

twórców, naukowców, duchownych, pisarzy, artystów, mecenasów, muzyków. Począwszy od lat 60. XX wieku, przewożone są tu doczesne szczątki Ukraińców z Czechosłowacji, Niemiec, Wenezueli, Polski i innych krajów świata. Dyrektor departamentu tożsamości obywatelskiej i rozwoju weteranów Ministerstwa ds. Weteranów Ukrainy Maksym Kusznir przedstawił koncepcję Narodowego Wojskowego Cmentarza Pamięci, który planuje się utworzyć na działce obok pochówków i pomnika ofiar radzieckiego totalitaryzmu Narodowego Historyczno-Pamiątkowego Rezerwatu „Bykowniańskie Mogiły”. Poinformował, że na tym cmentarzu będzie możliwość umieszczenia około 50 tysięcy pochówków, nie licząc kolumbarium. Jeszcze 31 maja 2022 roku parlament przyjął ustawę, zgodnie z którą kompleks architektoniczny będzie obejmował właściwy cmentarz wojskowy, kompleks muzealny, budynek rytualny oraz inne niezbędne obiekty do organizacji honorowych pochówków. Przy Ministerstwie ds. Weteranów Ukrainy od jesieni 2022 roku założono odrębną instytucję – „Narodowy Wojskowy Cmentarz Pamięci”, która zajmuje się jego tworzeniem, a w przyszłości będzie zapewniać należyte funkcjonowanie tej przestrzeni. W tegorocznym budżecie przewidziano około 65 mln hrywien na stworzenie cmentarza, w ciągu kilku miesięcy planuje się przeprowadzenie konkursu architektonicznego, a pierwszy pochówek – już jesienią. Projekt przewiduje oddzielne sektory dla Bohaterów Ukrainy, żołnierzy, którzy zginęli w wojnie rosyjsko-ukraińskiej, oraz wybitnych postaci Ukrainy. Obecnie problematyczną pozostaje kwestia powtórnych pochówków, którą należy rozwiązać na szczeblu ustawodawczym. Nawiasem mówiąc, następnego dnia po przeprowadzeniu okrągłego stołu mer Kijowa Witalij Kliczko poinformował, że Rada Miasta Kijowa wyznaczyła ziemię i faktycznie rozpoczęła procedurę tworzenia Narodowego Wojskowego Cmentarza Pamięci w Bykowni. Pisarz, badacz walk wyzwoleńczych pierwszej połowy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Naród, który nie ma Bohaterów, nie będzie miał obrońców. W Ukrainie tworzą Narodowy Panteon Bohaterów Ukrainy oraz Narodowy Cmentarz Wojskowy

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski zareagował na petycję dotyczącą utworzenia Narodowego Panteonu Bohaterów Ukrainy w parku „Askoldowa Mogiła” w Kijowie, której autorką została Alina Mychajłowa – wojskowa Sił Zbrojnych Ukrainy, kierowniczka służby medycznej „Ulf” i przyjaciółka poległego Dmytra Kociubajły („Da Vinci”), którego niedawno pochowano właśnie na Askoldowej Mogile. Alina Mychajłowa proponuje przeprowadzanie w Panteonie honorowych pochówków oraz ustawianie obiektów pamięci. W petycji zaproponowała pochowanie na Askoldowej Mogile Stepana Bandery, Jewhena Konowalca, Symona Petlury oraz innych wybitnych ukraińskich działaczy. Głowa państwa zaznaczyła, że ta propozycja jest aktualna. Jednocześnie Prezydent równolegle mówi o dwóch projektach: Panteonu oraz Narodowego Cmentarza Wojskowego (projekt rządu i Ministerstwa Kultury, przygotowywany do realizacji w Bykowni). Jewhen BUKET Zdjęcie Dmytra JURCZENKI Do wniosku, że Narodowy Panteon Bohaterów Ukrainy oraz Narodowy Wojskowy Cmentarz Memorialny to koncepcyjnie różne obiekty, jednak oba muszą zostać koniecznie utworzone, doszli także uczestnicy okrągłego stołu „Panteon Bohaterów: jak uwiecznić pamięć tych, którzy oddali życie za Ukrainę”, który niedawno odbył się w Military Media Center z udziałem szerokiego grona przedstawicieli społeczeństwa. Wydarzenie rozpoczęło się od uczczenia minutą ciszy wszystkich, którzy zginęli za Ukrainę. Uczestnicy okrągłego stołu opowiedzieli o światowych doświadczeniach w tworzeniu i funkcjonowaniu Panteonów Bohaterów oraz cmentarzy memorialnych, omówili doświadczenia historyczne i losy podobnych inicjatyw na Ukrainie, a także poinformowali o współczesnych tradycjach pochówku wojskowych oraz projektach tworzenia kompleksów memorialnych. Głos zabrali: doktor nauk historycznych Ihor Hyrycz, dyrektor departamentu tożsamości obywatelskiej i rozwoju weteranów Ministerstwa ds. Weteranów Ukrainy Maksym Kusznir, pisarz i prezes Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” Roman Kowal, oficer prasowy 112. Brygady Obrony Terytorialnej Sił Zbrojnych Ukrainy, kandydat nauk politycznych Andrij Kowalow, pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Bohdan Czerwak, kandydat nauk prawnych, docent Łeontij Szypiłow, żołnierz batalionu imienia Serhija Kulczyckiego Gwardii Narodowej Ukrainy Bohdan Matkiwski, historycy Wiktor Moreneć, Bohdan Skopnenko, Serhij Kutniakow, Ołeksandr Skrypnyk, przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Braciun oraz badacz cmentarzy kozackich na Ukrainie, kierownik organizacji społecznej „Ukraina Inkognita” Roman Małenkow. – Panteon Bohaterów powinien składać się nie tylko z wojskowych pochówków Bohaterów obecnej wojny, ale także z pochówków ludzi, którzy walczyli za Ukrainę w minionych czasach, Ukraińców, którzy zmarli na obczyźnie – zaznaczył w swoim wystąpieniu doktor nauk historycznych Ihor Hyrycz. Wspomniał on o pierwszym ukraińskim panteonie – pochówkach świętych w pieczarach Ławry Peczerskiej w Kijowie. Właśnie tam jako Bohater został pochowany uczestnik bitwy pod Grunwaldem w 1410 roku, książę Fiodor Ostrogski. Również wszystkie cechy dawnego cmentarza memorialnego posiada Mogiła Askolda w Kijowie. W XVIII wieku rolę panteonu pełnił Monaster Meżyhórski, gdzie pochowani byli dowódcy Semen Palij i Samijło Samuś. Dziś częściowo rolę panteonów pełnią Cmentarz Łyczakowski we Lwowie, cmentarze Bajkowe i Łukjanowski w Kijowie. Jedynym panteonem ukraińskiej diaspory jest cmentarz świętego Andrzeja w South Bound Brook (New Jersey). W szczególności ukraiński panteon w USA zawiera ponad sześć tysięcy grobów znanych ukraińskich działaczy: polityków, państwowców XX wieku. Roman Kowal opowiedział o pracy Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”, któremu przewodniczy. Rezerwat przyrody Chołodnyj Jar w obwodzie czerkaskim, dzięki wieloletniej działalności klubu, został przekształcony w teren memorialny, gdzie co roku odbywają się uroczystości ku czci Bohaterów. – O konieczności stworzenia Panteonu Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” mówi od 1997 roku. Swoistym Panteonem stał się Chołodnyj Jar, który rozciąga się na ziemiach rezerwatu „Czyhyryn” oraz rady wiejskiej w Melnykach, a teraz także Parku Narodowego „Chołodnyj Jar”. Tutaj my oraz nasi partnerzy odrodziliśmy groby hajdamackiego atamana XVIII wieku Hnata Hołego, Głównego Atamana Chołodnego Jaru Wasyla Czuczupaka, zbiorową mogiłę w Melnykach, w której pochowano kozaków-chołodnojarców Petra Tokowenkę, Prochora Derkacza, Rudenkę, Hawryłka „Połtawcia”, grób sotnika pułku hajdamaków Chołodnego Jaru Iwana Kompanijcia – w Monasterze Motronińskim. Postawiliśmy pomniki poległym atamanom i powstańcom w Melnykach (dwa – w miejscu ostatniej bitwy Wasyla Czuczupaka oraz trzy – w centrum Melnyk, wśród nich porucznikowi Jurijowi Horlisowi-Horskiemu, rodzinie Czuczupaków oraz kozakom i kozaczkom z Melnyk, którzy polegli za wolność Ukrainy), zbudowaliśmy znak memorialny poległym żołnierzom 93. Brygady Zmechanizowanej „Chołodnyj Jar” – na płaskowyżu chołodnojarskim, kobzarowi Tarasowi Syłence – przy dębie Maksyma Zalizniaka. Z udziałem Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” na płaskowyżu chołodnojarskim (znak memorialny poległym żołnierzom 93. Brygady Zmechanizowanej „Chołodnyj Jar”) pochowano dowódcę „Freikorpsu”, Bohatera Ukrainy Heorhija Tarasenkę. Roman Kowal zapowiedział, że 17-18 czerwca przy znaku pamięci poległych żołnierzy 93. Brygady Zmechanizowanej „Chołodnyj Jar”, niedaleko Monasteru Motronińskiego, planowane jest otwarcie Memoriału kozaków-ochotników, którzy zginęli w walce o państwo ukraińskie – Ołeha Kucyna „Kuma” (49. batalion „Karpacka Sicz”), Andrija Żowanyka „Tatarina” (5. Legion), Bohatera Ukrainy Dmytra Kociubajłę „Da Vinci” (DUK „Prawy Sektor” i 67. Brygada Zmechanizowana), Bohatera Ukrainy Tarasa Bobanycza „Hammer” (DUK „Prawy Sektor”). Na Pokrowę Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” zamierza rozszerzyć memoriał – postawić znaki pamięci żołnierzowi 72. Brygady Zmechanizowanej „Czarne Zaporoże” Ołehowi Sobczence, żołnierzowi-poecie Jurijowi Dadakowi „Rufowi”, ajdarowcowi Jewhenowi Wojcechiwskiemu „Czechowi”, Pawłowi Sobkowi „Papajowi”, żołnierzowi 118. batalionu obrony terytorialnej, starszemu porucznikowi Ołeksijowi Rubcowowi „Sołdatowi” – „Karpacka Sicz”, 5. Legion, 72. Brygada Zmechanizowana… Roman Kowal ma nadzieję, że Memoriał kozaków-ochotników z czasem przekształci się w Panteon ukraińskich bohaterów. Pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Bohdan Czerwak odczytał apel ukraińskich nacjonalistów do Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego w sprawie ekshumacji i przeniesienia szczątków założyciela OUN Jewhena Konowalca. „Zwracamy się do Prezydenta Ukrainy o zainicjowanie działań w celu przeniesienia szczątków Jewhena Konowalca. Jewhen Konowalec nie należy do jakiejś partii, grupy czy organizacji. Należy on do narodu ukraińskiego, który z pewnością zadba o jego należyte i godne uczczenie” – czytamy w dokumencie. – Społeczność strzelecka opłaca dzierżawę miejsca pochówku Jewhena Konowalca. Z przerażeniem myślę o tym, co się stanie, gdy w którymś miesiącu nie opłacą tej dzierżawy lub zapomni o tym MSZ, które również jest w to zaangażowane. A stanie się to, co z grobem Ołeksandra Olesia: przyjedzie koparka, wykopie grób Konowalca, gdzieś go usuną na pobocze, a w tym miejscu może zostać pochowany ktoś inny – ze smutkiem skonstatował Bohdan Czerwak. Oficer prasowy 112. Brygady Obrony Terytorialnej Sił Zbrojnych Ukrainy, kandydat nauk politycznych Andrij Kowalow podzielił się doświadczeniem pracy Fundacji Charytatywnej „Heroika”, która zajmowała się zachowaniem grobów żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej za granicą. Potwierdził on w szczególności, że ustawodawstwo szeregu krajów, w tym Niemiec, Belgii, Holandii, przewiduje, że grób istnieje tak długo, jak długo są osoby opłacające jego dzierżawę. Bez przedłużenia dzierżawy pomnik jest usuwany, ciało ekshumowane, kości przenoszone do zbiorowej mogiły, a miejsce ponownie przekazywane do dzierżawy. Andrij Kowalow podkreślił, że aktywiści własnymi siłami ratują groby ukraińskich bohaterów, ale nie mogą robić tego wiecznie. – Takich grobów wielkich Ukraińców są tysiące i państwo ukraińskie musi je ratować. To kolejne wyzwanie: chroniąc groby współczesnych bohaterów wojny rosyjsko-ukraińskiej, nie mamy prawa tracić grobów i pamięci o bohaterach poprzednich wojen rosyjsko-ukraińskich – podsumował. Ekspert jest przekonany, że proces zachowania pamięci o osobach, które broniły niepodległości Ukrainy w przeszłości, musi przewidywać przenoszenie pochówków ukraińskich bohaterów z zagranicy na koszt państwa. Kandydat nauk prawnych, docent Łeontij Szypiłow zapoznał obecnych z dostępną obecnie bazą normatywną dotyczącą tworzenia Panteonu Bohaterów. Zaznaczył również, że w panteonie musi zostać zrealizowana koncepcja ciągłości ukraińskiej państwowości od Rusi Kijowskiej do współczesności. Narodowy Panteon ukraińskich Bohaterów to nie wojskowy cmentarz memorialny, a inna lokalizacja, która powinna znajdować się w centrum Kijowa. – Jeśli nie cenimy zmarłych, to i żywi nam na nic – tymi słowami rozpoczął swoje wystąpienie żołnierz batalionu imienia Serhija Kulczyckiego Gwardii Narodowej Ukrainy Bohdan Matkiwski. Kwestia panteonu, jego zdaniem, jest kwestią świadomości narodowej i bezpieczeństwa narodowego, a to, że dzisiaj dyskusja przeszła już od „konieczności stworzenia” panteonu do „sposobów jego stworzenia”, jest niezwykle pozytywnym sygnałem. Historyk i działacz społeczny z Mariupola, przewodniczący zarządu Fundacji Obrony Kraju Serhij Kutniakow zwrócił uwagę na dekrety poprzedniego i obecnego prezydenta z 2015 i 2020 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dotyczy potrzeby utworzenia odpowiedniego Memoriału/Panteonu. – Powstają komitety organizacyjne, które nie zbierają się nawet po to, by omówić realizację Dekretu i projektu. Tymczasem prochy Skoropadskiego, Petlury, Konowalca i innych twórców państwowości Ukrainy XX wieku mogą w każdej chwili zostać po prostu wywiezione z europejskich cmentarzy do wspólnego grobu… Wypracowanie systemowego podejścia do upamiętniania pamięci, przenoszenia pochówków, obrzędów rytualnych oraz opracowywania przyszłych projektów architektonicznych kompleksów memorialnych – to właśnie jest uczczenie wszystkich pokoleń Ukraińców, wybitnych przedstawicieli narodu ze wszystkich epok – zaznaczył prelegent. Serhij Kutniakow zwrócił także uwagę na potrzebę utworzenia Panteonów Bohaterów i wybitnych rodaków w obwodach i miastach Ukrainy. Taki z pewnością trzeba będzie urządzić także w jego rodzinnym Mariupolu po wyzwoleniu miasta. Kilku innych uczestników dyskusji opowiedziało o doświadczeniach tworzenia panteonów w innych krajach. Treściowe było wystąpienie kandydata nauk historycznych, przedstawiciela Narodowego Uniwersytetu Obrony Ukrainy Bohdana Skopnenki. – Nieuchronnie musimy analizować istniejące światowe doświadczenia w zakresie uporządkowania i tworzenia panteonów. Ukraina bowiem jak dotąd nie ma własnego doświadczenia i powinna brać za wzór najlepsze światowe przykłady, dbając o interesy narodowe, uwzględniając swoje cechy narodowe – podkreślił. – Przede wszystkim trzeba ustalić, kto ma prawo decydować, kogo pochować w Narodowym Panteonie, ustalić konkretną listę osób, które powinny zostać pochowane w tym miejscu, porządek pochówków, ceremoniał, wygląd lokalizacji. Wszystko to powinno zostać opracowane i stworzone dawno temu, ale, niestety, dopiero szeroko zakrojona inwazja Rosji uaktualniła tę kwestię. Pierwszy panteon wzniesiono w Rzymie w 29 roku przed naszą erą. Początkowo była to „świątynia wszystkich bogów”, lecz z czasem zaczęto go wykorzystywać do honorowych pochówków i nabrał on współczesnego znaczenia. O ile rozumiem, przez dwa tysiące lat w tym panteonie pochowano około 15 osób. Możemy też przeanalizować doświadczenia Francji. Tam, na wzór rzymskiego panteonu, w XVIII wieku zbudowano kościół św. Genowefy – patronki Paryża. W czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej przekształcono go w miejsce pochówku wybitnych Francuzów. Przez czas istnienia tego panteonu pochowano tam około 80 wybitnych osobistości. W wielu państwach istnieją kryteria, według których określa się, kto ma zostać pochowany, jaki czas musi upłynąć od śmierci lub poległości tej osoby. W Portugalii – to 20 lat, w Narodowym Panteonie Wenezueli – 25 lat. Centralne miejsce w tym panteonie zajmuje narodowy bohater Simón Bolívar. Gdy Narodowy Panteon Wenezueli otwierano w 1875 roku, od 1830 roku, kiedy Bolívar zginął, upłynęło już wystarczająco dużo czasu. Kryteriami pochówku w panteonie Wenezueli są albo rozkaz Prezydenta, albo głosowanie 2/3 senatorów, albo wspólna decyzja rektorów wszystkich uniwersytetów narodowych. Zatem światowe doświadczenie pokazuje, że poziom Narodowego Panteonu Bohaterów nie zakłada masowych pochówków. Dlatego w kontekście obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojny, która uaktualniła kwestię wojskowych pochówków, warto mówić zarówno o utworzeniu Narodowego Wojskowego Cmentarza Memorialnego, jak i Narodowego Panteonu Bohaterów jako o różnych lokalizacjach. – W kwestii panteonu wziąłbym przykład z Polaków – zaznaczył w swoim wystąpieniu historyk Wiktor Moreniec. – Zaczęli go tworzyć zaraz po odrodzeniu państwa polskiego w 1918 roku, w warunkach prowadzenia wojny na całym obwodzie swojej ówczesnej granicy. Nie przeszkadzały im w budowie Wawelu ani sytuacja wojskowo-polityczna, ani stan finansowy kraju, ani trudności gospodarcze. Oni po prostu w czasie wojny zwozili na ten panteon szczątki swoich Bohaterów. Kiedy nasze państwo będzie tworzyć Panteon Bohaterów, musi tam być wykazana ciągłość od kniaziowskiej Rusi do dzisiejszej Ukrainy. Dla Ukraińców ma on stać się takim samym symbolem jak Hymn, Flaga i Godło. Tam mają się stale odbywać wydarzenia. W szczególności jego odwiedzanie ma być obowiązkowe dla zagranicznych delegacji. Panteon ma być popularyzowany poprzez produkcję drukowaną i audiowizualną w wielu językach świata. Największy w Europie cmentarz memorialny Brookwood znajduje się w lesie, 40 km od Londynu. Ogromną jego część stanowią miejsca pochówku żołnierzy, którzy zginęli podczas I i II wojny światowej. Narodowy Cmentarz Arlington, na terenie którego pochowani są uczestnicy wojen, prezydenci USA, przewodniczący Sądu Najwyższego i astronauci, również nie znajduje się w centrum Waszyngtonu. Dlatego nie jest to kwestia miejsca, lecz kwestia tradycji – podkreślił kierownik organizacji pozarządowej „Ukraina Incognita”, badacz kozackich cmentarzy na Ukrainie Roman Malenkow. – Ukraina ma ogromną liczbę starych cmentarzy. Za dwa lata badań „Ukraina Incognita” znalazła ich już ponad 700, z których większość znajduje się w zaniedbanym stanie. Według naszych obliczeń zachowało się ponad 50 tysięcy samych kamiennych kozackich krzyży, które mają wartość historyczną i są jednym z typowo ukraińskich znaków rozpoznawczych. Mimo to prawie nikt nie wie, gdzie znajdują się groby naszych hetmanów i czy w ogóle się zachowały. A to są przywódcy naszego państwa, muszą zostać pochowani na Ukrainie, w Narodowym Panteonie. W żadnym kraju nie ma tak, by nie było ani jednego grobu przywódcy państwa, by nie było dokąd przyprowadzić dzieci i opowiedzieć im o historii tworzenia państwowości. Na terenie Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, na przykład, pochowany jest Petro Konaszewycz-Sahajdacznyj. To wraz z Bohdanem Chmielnickim i Iwanem Mazepą – jeden z trzech najwybitniejszych naszych hetmanów. Przez 30 lat nie podniesiono kwestii, by przeprowadzić badania, odnowić ten grób lub przynajmniej wykonać kenotaf jako pamiątkę po Sahajdacznym – poinformował Roman Malenkow. – Obecnie jest wyjątkowy czas, kiedy wiele się dzieje na Ukrainie, więc i panteon, o którym mówi się już ponad 30 lat, od 1991 roku, warto wziąć i wreszcie zrealizować. Dla Moskwy najstraszniejsi nie są żywi Ukraińcy, lecz pamięć o wybitnych Ukraińcach przeszłości, takich jak Symon Petlura, Jewhen Konowalec, Stepan Bandera i inni. Pamięć o nich gromadzi tysiące ludzi. Dla Rosji panteonem jest Plac Czerwony i kreml­owski mur, gdzie pochowano Lenina i wielu innych działaczy, których oni czczą i kontynuują ich czarną sprawę. Ale to zupełnie inne wartości cywilizacyjne, którym musimy przeciwstawić własną politykę pamięci – uważa historyk Ołeksandr Skrypnyk. Naród, który nie ma Bohaterów, nie będzie miał obrońców. A na przykładzie obecnej wojny widzimy, co oznacza pamięć o Bohaterach przeszłości. Bo przez 30 lat wychowywaliśmy na tej pamięci nowych obrońców Ukrainy – podsumował przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Brackuń. Uczestnicy zgodzili się, że projekty Panteonu Bohaterów i Wojskowego Cmentarza Memorialnego powinny być opracowywane i wdrażane osobno. Jak widzimy, kierownictwo państwa wysłuchało opinii ekspertów i, miejmy nadzieję, także w przyszłości będzie uwzględniać konstruktywne propozycje naukowców i społeczeństwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pamięci historyka-społecznika Serhija Biłokonia

Serhij Biłokoń (1948–2023) na zawsze pozostanie jednym z największych ukraińskich historyków naszych czasów. 14 kwietnia, przebywając na leczeniu w Stanach Zjednoczonych, zmarł wybitny ukraiński historyk i źródłoznawca, doktor nauk historycznych, członek zwyczajny Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA i honorowy akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Serhij Biłokiń. Przyszły uczony urodził się 1 lipca 1948 r. w Kijowie, w rodzinie znanego naukowca-botanika Iwana Biłokinia. W wieku nastoletnim zbliżył się do kręgu „szestydesiatnyków” oraz wiodących ukraińskich działaczy starszego pokolenia, które odegrało główną rolę w krótkotrwałej „odwilży” lat 60. Po ukończeniu w 1971 r. wydziału historycznego Kijowskiego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki droga do nauki dla utalentowanego młodzieńca na Ukrainie została zamknięta. Dopiero od drugiej połowy lat 80. Serhij Biłokiń uzyskuje możliwość legalnego zajmowania się swoim głównym tematem: historią politycznego terroru w ZSRR i biografiami wiodących postaci ukraińskiego odrodzenia lat 20. Zdobywa on wiedzę, która jeszcze niedawno była zakazana, i dzieli się nią z społeczeństwem: jego publiczne wykłady o Mykole Zerowie, Hеorgiju Narbucie, Mychajle Bojczuku i innych pisarzach, artystach, działaczach Kościoła i naukowcach zniszczonych przez system gromadzą pełne audytoria słuchaczy. Wraz z odzyskaniem przez Ukrainę niepodległości jego badawcza i popularyzatorska praca rozwija się szczególnie intensywnie. Wprowadza do obiegu dziesiątki i setki archiwalnych dokumentów pierwszorzędnej wagi, opracowuje i wydaje zbiory historyczne i archeograficzne, pisze scenariusze filmowe, wspomnienia o tych, z którymi miał szczęście osobiście rozmawiać, artykuły do czasopism. Badania nad praktyką represji legły u podstaw fundamentalnej monografii S. I. Biłokinia „Masowy terror jako środek zarządzania państwem w ZSRR” (1999). W niej, na podstawie licznych dokumentów archiwalnych WCzK–GPU–NKWD–KGB, uczony przekonująco wykazał: terror nie był jakimś tymczasowym „odchyleniem od polityki Lenina” (jak twierdzili historycy komunistycznego wychowania), lecz samą istotą państwowego systemu ZSRR, bez której nie mógłby on istnieć! Na podstawie monografii uczony obronił rozprawę doktorską (2000). Ta praca, ze względu na jej wielkie znaczenie naukowe i społeczno-polityczne, została uhonorowana Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki (2002). W ostatnich latach Siergiej Iwanowicz zrealizował wiele ważnych projektów badawczych na bazie kierowanego przez niego Centrum Studiów Kulturoznawczych Instytutu Historii Ukrainy NAN. W 2012 r. został wybrany honorowym profesorem Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Bibliotece naukowej NaUKMA Serhij Biłokiń jeszcze za życia zaczął przekazywać swoją unikatową bibliotekę dawnej ukrainiki oraz zbiór dokumentów archiwalnych. Jak twierdzi pierwszy wiceprezes Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, profesor Maksym Striha, który przyjaźnił się z Biłokinem, Serhij Iwanowicz zaczął je gromadzić jeszcze wtedy, gdy umierali ostatni potomkowie wyniszczonych represjami sławnych ukraińskich rodów, którym nie było już komu przekazać swoich książkowych i archiwalnych skarbów. Aby przedstawić skalę i wagę tej kolekcji, warto zauważyć, że znajdowały się w niej kompletne roczniki wszystkich głównych ukraińskich czasopism (często nieobecne nawet w zasobach Biblioteki Wernadskiego) oraz autografy niemal wszystkich hetmanów Ukrainy! Uczony aktywnie uczestniczył w życiu naukowo-społecznym. W 1990 r. utworzył i stanął na czele Kijowskiego Towarzystwa Naukowego im. Piotra Mohyły – być może pierwszej w ówczesnej URSR niezależnej organizacji badawczej nowego typu, które przez pewien czas zdołało wznowić wydawanie czasopisma „Nasze Minione” pod znaną okładką autorstwa Narbuta. Nieco później, jako przewodniczący Ogólnoukraińskiego Bractwa Andrzeja Pierwszozwanego, Serhij Biłokiń odegrał znaczącą rolę w odrodzeniu niezależnego autokefalicznego Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Był wśród tych, którzy latem 1992 r. przygotowywali sobór zjednoczeniowy, w wyniku którego na bazie UAPC i „filaretowskiego” UPC powstał UPC KP. Wybitny naukowiec w końcu doczekał się uznania naukowego. Został wybrany członkiem zwyczajnym UWAN w USA (2006) i honorowym akademikiem Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy (2007). W 2007 r. dekretem Prezydenta Wiktora Juszczenki Serhij Biłokiń został uhonorowany tytułem „Zasłużonego Działacza Nauki i Techniki Ukrainy”. Mimo że był de facto jednym z największych ukraińskich historyków naszych czasów, do NAN Ukrainy nawet nie próbował kandydować, rozumiejąc, że jeszcze do niedawna w Wydziale Historii wpływowe stanowiska zajmowali ci, którzy zrobili karierę na walce z „nacjonalistycznymi fałszerzami historii”. Wysiłek pracy samego uczonego na zawsze przetrwa w setkach napisanych przez niego tekstów naukowych pierwszorzędnej wagi. Choć z pewnością samego Serhija Iwanowicza, który był nosicielem unikatowego zasobu wiedzy o ukraińskiej przeszłości bez „białych plam”, nikt już nie zastąpi. Informację przygotował Georgij ŁUKIANCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Myrosław DOCZYNEĆ. Poświat karpackiego świata

Ciąg dalszy. Pocz. w nr 17 z 2023 r. Książę drzewa Matij był wielkim cieślą. I to zamiłowanie towarzyszyło mu od dzieciństwa. Czy miał dziesięć lat, kiedy ojciec zabrał go ze sobą kosić na wyżyny Uchody. Na trzy dni wyszli, a sól zapomnieli. Ani kartofla, ani cebuli nie doprawisz. A wracać się leniwo, namachawszy się za dzień kosą. Mały widział te ojcowskie zgryzoty i coś zaaferowany zaczął strugać z kory. Niech bawi się dzieciak! I oto przybiega on na pokos: “Nie martwcie się, tato, sól będzie. My do mamy list puścimy”. – “Może gołębiem?” – “Nie, orłem. Tylko drewnianym”. – “Ty, synku, przegrzałeś się na słońcu. Czy nie mówiłem ci bawić się w cieniu?” – “Tato, on poleci w dolinę i siądzie na naszym podwórku”. – “Matijczyku, drzewo płynie, ale żeby leciało…” – “Poleci, nie bójcie się. Ja widziałem nie raz, jak orzeł trzyma się w niebie i skrzydłami nie macha. Tymko mówi, że powietrze – to niebieska woda, i w niej, jak ryba w rzece, płynie ptak w niebie. Kora sosnowa taka sama lekka, jak skrzydło. Ja ją podstrugałem, jak trzeba, i przeczyściłem łuski, żeby powietrzu było wolno je opływać. Poleci, tato, żebym tak żył! Piszcie list”, – i wyciąga cieniutką korę brzozową. Ojciec, żeby nie rozczarować syna, dostał węgielek i nabazgrał: “Żono, nieś sól, bo uszy cierpną”. Matij zwinął korę, przymocował ją do swojej wirówki i wiewiórką wybiegł na wierzchołek skrajnej sosny. Przepadł w gęstwinie korony. Kosiarz z dołu dostrzegł tylko, jak z łapatego gałęzi wyłoniło się szare ptaszę i sfrunęło w czystą błękit. Ono nie śpieszyło się lecieć, zawisło kołysząc się, próbując skrzydło, a wtedy, chwyciwszy wiaterek, płynnymi ruchami – w górę i w dół, w górę i w dół – puściło się w marzycielski lot. Tutaj, na wyżynnych Uchodach, zawsze przeciągał z połonin świeży powiew. Człowiek, oparłszy się na stylisku kosy, oszołomiony rozmyślał: skąd ten niedorostek, jego krewne dziecko, wie o wietrze, niebie i drzewie coś takiego, czego nie wie on, nie wiedzieli jego ojciec i dziad? Skąd snuje się to poznanie? Czy nie od tych skrzydlatych ludzi, o których dotąd tutaj bajają i którzy rzekomo zostawili po sobie Widzący Kamień? “Ludzie dzielą się na dwa rodzaje: którzy coś wiedzą, i ci, którzy wiedzą “coś”. Takich mało. Tacy zasiani są w niwie ludzkości, jak krzyżowe czterolistne koniczyny”. Słowoliść z Tymkowego drzewa. Drewniany orzeł poleciał – i to był cud. Jeszcze większą dziwowisko przyniósł wieczór, kiedy przy kosiarskiej kolibie wyrosła gospodyni z tobołkiem: “Jakiś nieżywy ptak z waszej strony przeleciał przez nasze podwórko. Mnie serce zamarło: co to za znak taki?! A wy jeszcze sól zapomnieliście. Jałowe jedzenie – jeszcze pół biedy, a czym na noc posolicie próg od nieczystych? Zebrałam się na duchu – i biegiem w góry”. Tak mały Matij posłał wieść w przestworza. Dziadowie jego trąbili daleki przekaz trembitami, a on przekazał potrzebę skrzydlatym drzewem. Tak, znał on o drzewie “coś”. Znał, i dusza drzewa otwierała się jego rozumieniu, dawała się mądrym rękom. Jakie Matij rąbał chaty po Wierchowinie! Chaty – jak szkatułki dla kosztowności paradnej pani. Gospodarze czekali na jego pracę latami. Znając naprzód dziwaczny warunek mistrza: domostwo zakładać tam, gdzie pokaże on. Tam i bili z kamienia fundamenty, zakorzeniali podstawę w ziemię. Jak dziad Mykoła włosem znajdował wodę, tak Matijowi bezmowna żywość podpowiadała odpowiednie miejsce dla ludzkiego siedliska: przyjazne legowisko bydła, zgromadzenie mrówek, suchych kretowisk, równego wzrostu drzew, na których gnieździły się śpiewające ptaki. I żeby nasłonecznienie dobrze ogrzewało ściany, i żeby bezdrożne wichury ich nie przedmuchiwały, i żeby podziemne ślepe wody nie podchodziły pod fundament. Kiedy takie miejsce otwierało się Matijowi, palił ognisko – słuchał mówienia ognia, wpatrywał się w dym. Mówił gospodarzowi tutaj słać i spać. I pierwszą noc, i drugą, i trzecią. A już sny mu ostatecznie potwierdzą wybór. Sny bez cudzych głosów i lamentów, bez zakusów zaniepokojonej niemocy. Sny, które uspokajają myśli i świeżą ciało. Sny domu swego. Ciche, pogodne sny, które dopełnią się ostatnim pod dachem niebieskim – wiecznym snem. Nie darmo dom i trumna – z jednego drzewa, jednego korzenia. Chaty Matij nie stawiał, nie budował, a wywyższał. Utrwalał ścianami ochronę i spokój. Jak buduje się statek dla dalekiej żeglugi, tak i ludzkie siedlisko dla długiego życia rodu. Chata, jak i człowiek, miała stać twarzą do słońca, plecami do wiatru. Ona i podobna była do kobiety. Do pełnej, rodnej kobiety, gotowej przygarnąć do łona dobrobyt świata. Ona radośnie przyjmuje lokatora, jak matka dziecko. Przód i tył chaty były szersze od tułowia, próg wysoki, a odrzwia niskie, aby wchodziło tam tylko to, co oczekiwane. Okna przepuszczały skąpe światło i strzegły cennego ciepła. Otwory w nich małe, abyś ty od wewnątrz widział wszystko i wszystkich, a ciebie nie. Aby tutaj było przytulnie i bezpiecznie człowiekowi, jak zwierzęciu w legowisku i ptakowi w dziupli. Przysadziste ciało u wierchowińskiego domu, za to stromy, wysoki dach. Dach, jak dwie ukośnie złożone dłonie, dwie łuskate ryby, aby pancerzem odbijać deszcz, śnieg i grad. Dach-amulet. Na świerki podobne te wierzchołki, bo pod ich rozłożystym i ciasnym namiotem i po ulewie sucho. Świerki na chaty rąbały się po suchych górskich spadkach, te, co ciągnęły się w niebo świecami, takie same nagrzane słońcem i oblizane na okrągło wiatrami. One i w ścianach pociągną się w górę, bo nawet martwe drzewo pragnie wysokości. Jak zmarły człowiek – nieba. Belki, okrągłe z zewnątrz i równe wewnątrz, zamykają się jedna z drugą “kluczem”. Żadnych gwoździ i klamer nie trzeba, i mchowej przekładki też. Przeciosy jakby zlane jeden z drugim, zlutowane. Ogonów ich mistrz nie śpieszy się obcinać. One nadają budowli lekkości i powabu. A jeszcze kiedy będzie miał przerwę w pracy, to wybije na tych zrębach wzór – krzyżowy, liściasty, świerkowy, czy po prostu rzeźbione serce. Bo to – ludzka domina, i tutaj czyjeś serce. Każda taka ściana staje się gęstym ptasim skrzydłem, któremu nie szkodzi ani wilgoć, ani przeciąg, ani żar słońca. W tych ścianach ty jesteś innym człowiekiem, niż na gołych połoninach i w nieprzyjaznych górskich rumowiskach. Tutaj ty jesteś człowiekiem Domu. Domar. To twoja ziemska jaskinia, twoje błogosławione zamieszkanie. W takim domostwie dobrze się rodzić i nie strasznie umierać. Takie chaty robił jego stryj Matij. A także świątynie, które głowami bratały się z niebem. Przesiąknięte żywicą i kadzidłem, one poiły dusze spokojem i pociechą. Były siedzibami nietrwałego odpoczynku dla pielgrzymów z gęstwin i rozdołów, były Domem dla Wierchowinnego Pana, który przyszedł tutaj z gorących kamiennych pustyń. Przyszedł i, zdziwiony, zatrzymał się, spostrzegłszy ostrym okiem cieśli – ile drzewa! Wszystko, gdzie nie wodzić wzrokiem, – drzewo. Ani źdźbła z innego materiału, wszystko – z drzewa: i ikonostas, i chór, i carskie wrota, i świeczniki, i obrazy, a nierzadko nawet drewniana oliwa zamiast drogiej przywoźnej. Wszystko dawało się rękom stryja Matija. Wyrzeźbił z lipy Bogurodzicę z Dzieciątkiem. I pokrył ich twarze takim lakierem, że jak żywe przyjaźnie świeciły. Matka miała wyszywany kołnierz koszuli, a na głowie białą chustę – czysto jak wierchowinka, która zebrała się piec chleb. Jemu, małemu, cały czas przywidywał się ten obraz, kiedy oni w kolędach ciągnęli śpiewkę, której ich nauczyła babcia: “Bogurodzica ognisko krzesała, nad tą watrą Chrystusa ogrzewała”. Drzewo miało Matija za swojego brata, nie inaczej. Każdy mały wierchowiniec wspina się na nogi, pomagając sobie toporkiem. Nie łyżką, a ciupagą siebie karmi, pod głowę często kładzie nie poduszkę, a stylisko. Bo drzewo – jego chleb i jego los. A dla stryja ono było dusznym, pokrewnym dziełem. Otwierało się to nadto w jego niecodziennych wyrobach. Nie było dla muzyków Marmaroszy, Potisja i okolic Wołowego większego pana za Matija. Bo jednak utalentowany mistrz jest panem nad panami i miłym dla samego Boga. Nikt nie majstrował takich instrumentów, jak Matij. Jego skrzypce prowadziły grajków z wesela na wesele, z gościny na gościnę, na nich grali państwu w restauracjach i gościnnych domach Mukaczewa, Chustu, Użhorodu, Lwowa, a jeden skrzypek z Budapeszteńskiej opery chwalił się, że u niego instrument od “wierchowińca z królewskim imieniem Matiasz, który i sam jest królem skrzypiec na tych terenach”. I dodawał, że złożone te skrzypce z deszczułek sosny, w którą uderzył piorun. I było to prawdą. Długa droga do muzyki. Muzykę drzewa stryj Matij najpierw słuchał w lesie. Ją rodzą wiatr, deszcze i słońce nad karpackimi pralasami. Ona dojrzewa w dźwięcznych pniach świerku i falistego jaworu. Tygodniami włóczył się mistrz leśnymi ostępami i grzbietami, szurał szerokimi nartami w śnieżnych zaspach, wystukiwał toporkiem pnie. Przede wszystkim, całowane piorunem, bo, przeniknięte niebieskim dzwonem, to drzewo już śpiewa. Śpiewają w nim, jak tłumaczył im stryj, skrystalizowane żywice i zdrewniałe we włóknach soki. To i nadaje prawdziwemu instrumentowi srebrnych alikwotów. Na oznaczone miejsce stryj często przyprowadzał go, wtedy jeszcze młodzieńca, i oni razem rąbali drzewo, które pod każdym uderzeniem siekiery dudniło zerwaną struną. “Słyszysz, jaki rezonans?” – mądrze pytał Matij. Lubił, żeby właśnie on opracowywał z nim drzewo, żeby rozkładał potem deski pod strzechą, nadzorował “łagodne suszenie”. A raz wyjaśnił przyczynę tej przychylności: “Ty w pracy jesteś rozważny, robisz bez pośpiechu i nie przejmujesz się owocem pracy. Trzymaj się tego i dalej. Nie bij się o wysoki wynik i nie bądź głodny pieniędzy. I będziesz miał wszystko i ponad to, co mają inni, sprytni i nienasyceni. W tym kryje się pierwsza prawda mistrza”. Podobny oddźwięk tej refleksji był zapisany i na listku Tymkowego drzewa: “Nigdy nie przeklinaj instrumentu i pracy, którą wykonujesz. Bo praca – twoja dola. A doli nie przeklinają”. Bywało, gdzieś w dalekich przysiółkach Matij odnajdywał stuletnią zagrodę, aż siwą od wieku. I wytargowywał u gospodarza choć jedną krokiew w zamian za nową lub za dobry grosz. Zakurzoną deskę on pieścił dłonią, jak bezcenną ikonę, postukiwał paznokciem, wsłuchiwał się w tajemny oddźwięk. I oczy jego, jak żary pod wiatrem, zaczynały jaśnieć. Nierzadko oni razem nocowali w tych zagrodach, które kąsały przestrzeń czarnymi zębami daszków i ogrodzeń. W nich żył jeszcze stary duch, żyły nieśmiertelne głosy starowieku. Mały zmuszał się wcześnie zasnąć, aby nie słyszeć ich. Lecz raz w środku nocy on się obudził. Na dworze szumiał deszcz. Matij leżał z otwartymi oczami, uspokojony, skupiony. “Stryju, dlaczego wy nie śpicie?” – “Słucham”. – “Co?” – “Muzykę”. – “Gdzie wy ją słyszycie?” – “Wsłuchaj się, jak śpiewają dranicę pod deszczem. Takiej muzyki żadne ludzkie cymbały nie przędą. Naucz się to słyszeć i kochać – i łatwiej tobie będzie oddychać…” Samemu, uduchowionemu ukochaną pracą, łatwo się oddychało. Choć może i niełatwo się żyło. Do dziś po górskim świecie krążą podania o drewnianym zegarze, który Matij skonstruował dla swojej ukochanej z Tiaczewa. Była to sprytna gospodyni, młodsza od niego niemal o połowę. Cały czas, żeby wydoić chłopa, wymyślała jakieś dziwy. A on, zaślepiony miłością, radośnie to wykonywał. A to jałowcową szkatułkę z tajnym dnem, a to krzesełko, które godzinami samo się kołysało, to kredens na naczynia z żebrowanym szkłem górskiego kryształu, to łoże z rzeźbionymi gołębiami nad wezgłowiem… Przymierzał się jeszcze zmajstrować dla niej bryczkę, żeby takiej nie było nawet w Pradze, lecz ta łotrzyca nie miała cierpliwości czekać, bo marzyła już o innym. A Matij o tym nie wiedział, zabiegał o jej względy: „Kiedy będziemy razem, ukochana? Tak, żeby na wieki”. A ta kręciła ogonem: „Nasza miłość słomiana, nam czas mierzy drewniany zegar. Oto i licz…”. Matij zacisnął serce, odszedł. A wrócił po miesiącu. Wbił kołek w ścianę i powiesił zegar. Cały z czystego drewna, złożony z cedru, białego jesionu i dzikiej gruszy. Kółka i wskazówki były wycięte z bukszpanu, a kukułka – z brzozy. Posiwiałej od czasu. I mierzył czas jego zegar sprawnie, jak i ten na miejskim ratuszu. Na to dziwowisko rojami chodzili patrzeć ludzie. Dopóki sprytna kobietka nie sprzedała zegara Żydowi, a ten odsprzedał go do hotelu „Koruna” w Użhorodzie. Powoli korzystnie wyprzedała i inne jego wyroby, które rozproszyły się po pańskich majątkach. Ostatnie, co zrobił na jej kaprys Matij, to szabla dla jej nowego kochanka, czeskiego oficera. A sam dalej za nią umierał. Ta szabla błyszczała zimną stalą przeciw słońcu i wydawało się, że przetnie wstęgę w powietrzu. Nikt nie domyślał się, że wystrugana jest z bejcowanej akacji. A dziarsko wygięta pochwa – ze starego grabowego obucha… Nie było takiego, czego nie mógłby wytworzyć z drewna stryj Matij. I nie było takiego, co mogłoby jego samego zdziwić. A okazało się, że jest. Jakoś rozmawiali i Matij z zachwytem opowiedział mu dziwną historię. Usłyszał ją od naszych ludzi, którzy pracowali przy tartakach w Meksyku. Budowali cerkiew w osadzie Loretto. Świątynia planowana była jako wąska i wysoka, z organami i chórem na górze. Lecz oto bieda, architekt nagle zmarł, jak tylko pokryli budynek. I szkice jego przepadły. Prosili o pomoc innych znających się ludzi, lecz jak ci nie liczyli, jak nie główkowali, a wybudować schody na chór nie wychodziło. Nie wystarczało miejsca na podpory. Dziewięć dni modliły się zakonnice w potrzebie swojej do świętego Józefa-cieśli, a dziesiątego zajrzał z ulicy niepozorny człowieczek. Nazwał się stolarzem, powiedział, że gotów zaradzić tej sprawie. Zaufali mu, bo innego wyboru nie mieli. Mistrz ten przywiózł swoje drewno i przystąpił do pracy. Pracował w samotności, bywało, że i po północy świeciła lampa. I położył schody w krótkim terminie. Za pracę nie wziął niczego. Jak pojawił się niespodziewanie – tak i zniknął. Nie zdążyli nawet imienia jego zapytać. Lecz co on? Ludzi oczarowały schody, które jakby zawisły w powietrzu. Nie trzymała ich żadna podpora. Łagodnym zakolem wspinały się w górę stopnie – było ich 33. Mistrzowie z całego świata, którzy oglądali ten cud, nie dostrzegli w pracy ani gwoździa, ani kleju. I nikt nie odgadł do dziś, z jakiego te schody są drewna… Oto taka historia, która budziła zachwyt werchowińskiego drzewodzieja. Czarodziejskim miejscem była stryjowa pracownia nad potokiem. Woda obracała koło, które wprawiało w ruch piły, strugi i wiertła. Na półkach było pełno słoiczków z płynami, bursztynowymi kryształami, pszczelim propolisem, leżały kręgi wosku. Z nich mieszał się i warzył lakier. Taki lakier, który jednoczył się z drewnem i nie zostawiał ani jednego pasemka na dziewczęcym ciele skrzypiec. Z belek zwisały końskie ogony. Czy nie z całego tabunu. Po nich można było odgadywać maść – siwą, bułaną, białą, kruką, karą. Nie wszystko to nadawało się na smyczek – lekki, zamaszysty, przyozdobiony dziesiątkami ozdób. Smyczek – to druga sercowa połowa skrzypiec, narzeczony jej. Niełatwo znaleźć dla niego drewno. Wuj brał sękatą, „spluniętą” przez gargulce kosodrzewinę, a najczęściej – dziką różę, która rosła ze skały gdzieś nad urwiskiem. Gałęzie jej były twarde i jednocześnie lekkie oraz giętkie. Taki smyczek sam latał w ręce muzyka, był jej wirtuozerskim przedłużeniem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ile zachodu wkładano w wybieranie i wiązanie końskiego włosia! Jeśli koń „przegorzał” w pracy, jeśli żył na niedojedzeniu albo nie znał wypasu na wolności, taki włos nie nadawał się na smyczek. Najchętniej brał go stryj od koni z Połoniny Gorgańskiej. Te żyły na połoninach pod deszczami, a nierzadko kopytami wydobywały paszę spod śniegu. Jedwabne grzywy, zwisające niemal do kolan, służyły im za ochronne derki. Ten jedwab, wycieniony i wyczesany przez wiatry, potem drażni struny, jak mali pastuszkowie zadzierają Śpiącą Łunę, która mieszka w wąwozach. Pamiętna, zabawna bylica o Cyganie z Wyszkowa, który dostarczał stryjowi końskiego włosia. Złapano go na drobnej kradzieży i notariusz ogłosił mu wyrok – trzy lata więzienia. „Jak to tak, panie, za trzy kury – aż trzy lata?!” – „Tak jest w prawie”. – „Jeśli chodzi o konie, to już inna sprawa – pogodził się Cygan. – Ale proszę szanowny sąd, by uwzględnił, że konie kradłem z szlachetnego zamiaru – dla włosia do skrzypiec. By panowie cieszyli się dobrą muzyką…” Między skrzypcami a cymbałami rzeźbił Matij także trембity. Trembity nie są zwykłymi, drewnianymi rurami, które służą do odpędzania psów i płoszenia wilka, lecz głośnymi surmami, które włóczniami posyłały rozmowę w dal. Trembity dla watahów. I to nie zwykłych, lecz szlachetnych, którzy przez wieki napełniali piersi powietrzem i teraz umieją z nich wydobywać słowa. Ten dar sięga aż do świętego Jerzego-Zielnika, który ogłaszał wiosnę żubrzą trąbą. A dziś trembita daje głos światu, że żyje i zielono bije serce Karpackiej Wierchowiny – jego cennego szmaragdu. Obwieszcza jasną wieść Zmartwychwstania, wysławia Boże Narodzenie, radość kolęd, zapowiada narodziny nowej duszy i smuci się z powodu odejścia zmarłej, przywołuje na alpejskie łąki roje bydła, składa sprawozdanie gospodyniom w dolinach o pogodnym lecie albo o przykrych stratach, trzyma swoim ciągnącym się bourdonem w jednym związku ludzi, owce, psy, zwierzynę i niewidzialne siły gór. Taka trembita (tu jeszcze mówią trumbeta) wycina się z suchego, „uśpionego” młodego świerku, który wyrósł na samej łysinie góry. Bo jej głos ma płynąć po szczytach i rozpływać się w odległych dolinach. Pierwszy trembitę próbował wiatr, wygładzając jej gardło. Wtedy cewkę ciasno owijano łykiem brzozy, namoczonej w czystej wodzie. To jak węzły, które również grają same z siebie, zagęszczają brzmienie. Do trembity trzeba mieć nie tylko dobry oddech, ale i mocne ręce, twardy krok. Surma nie może być krótsza od stojącego człowieka z uniesioną w górę ręką. A jeszcze lepiej, gdy ma trzy metry. Im bliżej nieba, tym czystszy, rzadszy dźwięk. Trembita to instrument o surowym charakterze, jak sami górale. Lecz stryj Matij potrafił zmiękczać jej melodię, wplatać w nią radosny motyw. A gdy z wszystkich pagórków odezwały się trembity, wzywając na ostatnią służbę dusze swego stwórcy, watahy nie potrafiły wlać dość żalu w swój dźwięk. Smutek splatał się z beztroską, tworząc nie żałobny gwar, lecz uroczystą wiwatę. Za to skrzypce zawodziły prawdziwie, wzdychając deskami przebitych serc, lamentowały na całą okolicę. Dopiero gdy ich podwórze zalała gromada wędrownych i wolnych ludzi ze smyczkami, gęślami, cymbałami i bębnami, domownicy zrozumieli, ilu bezdomnych dusz grzało się przy darze ich krewnego, który nie zdążył nawet sprawić sobie trumny – położono go w naprędce zbitej, nieheblowanej… Ludzie grali, przygryzając wargi. Grali z sierocą zaciekłością. Grali, jakby na własną godzinę śmierci. I drzewa słuchały ich stojąc, a góry ciemniały chmurnymi obliczami, jak kiedyś ciemniały polerowane deseczki pod jego pędzlem. Był tam także Cygan-koniokrad z Wyszkowa. Przyniósł w wilgotnej szmacie pachnący pęczek bazylii, by posadzić ją na jego mogiłce. Gdzieś dosłyszał, że to zioło jedyne ze wszystkich było przy Jezusie w grobie. A Ten, jak i Matij, również zaczynał jako cieśla, lecz muzyką napełniał nie drewno, lecz ludzkie serca… I ten Cygan był bardzo zasmucony, choć karmiono go i poju hojnie. Przechylił do siebie kieliszek i gorzko rzekł: „Co nasze życie – ślad podkowy na glinisku. Ślad ukradzionego konia, który wczoraj był czyjś, a dziś niczyj”. I jeszcze, mówią, gazety pisały, że tego wieczoru podczas wielkiego koncertu w Budapeszcie pękła struna na skrzypcach. Na tych – z napisem „Matyasz”. Wypalił go kiedyś rozżarzonym szydłem Matij ku uciesze znanego skrzypka. Bo ten chciał, aby ten wspaniały instrument miał także imię królewskie, a nie prostackie, huculskie. Choć jakim był królem, ten niepozorny z wyglądu, lecz silny w rękach Matij? Chyba co najwyżej – książę drewna. Po nim pozostało przysłowie: „Drzewa to bydło Boże”. Ptaszka-domatka Odeszła przedwcześnie z tego świata, bo przedwcześnie na niego przyszła. Rodząca tkała, gdy nagle nadeszły nieoczekiwane bóle. Krzyknęła i miękko osunęła się z krzesełka. Na krzyk ktoś przybiegł i w kłębie szmat zobaczył dziecko, które rączką przebierało nitki. Obmyli piszczące niemowlę: dziewczynka! Dawne podania mówiły, że to dobry znak, że los pójdzie jej w nitce. Ludzie coś wiedzą, ale nie wszystko. Nitki były z nią do końca, a los się nie ścielił. Dziewczynka rosła ładniutka, bladziutka, z rączkami i głosikiem cienkimi jak te nitki. Chłód przenikał jej drobne kosteczki nawet pod owczą gunią. Widać, nie nagrzała się matczynym, cielesnym ciepłem. Za to grzała się duchem. Do Hafki lgnęło wszystko, co płynęło z pięknego słowa: modlitwa, pieśń, bajka, przypowieść. Do wiosennego Jurija na podwórze nie wychodziła. A wtedy plotła wianuszki i wieszała je na rogach kóz, krów i baranów. Przeganiano je przez ognisko z szczapek głogu i tarniny, żeby się mnożyły jak ten popiół. Na ich trzodzie, która szła na połoninę, były najobfitsze Hafine wianki. Dziewczęta śpiewały ładkanki. Gospodarz splatał z siana koło, podpalał je i puszczał przez podwórze. A bramę zabijał darnią i wierzbowym kołkiem, żeby bosorkanie nie zaglądały do obejścia. Na bruzdę i na pastwiska Hafy nie puszczano: sama, jak jagniątko. Inne dziewczęta bawiły się i hucznie przepanniały, a ona cały czas przy matce, jak drugi cień. Ptaszka-domatka. Mówią jednak, że Bóg nawet za piecem dostrzeże swoje. I ci, którym to potrzebne. Przybył chłopak z Hajnali, który przychodził tu na koszenie. Chłopak zaradny, lecz biedny. Hafin ojciec, zamożny góral, rozumował tak: kto w biedzie nie był, ten dobrobytu nie doceni. Dlatego nie sprzeciwiał się ich wzajemnemu upodobaniu. Wszystko szło ku ślubowi. I wtedy po karpackich terenach zaczęto werbować zdatnych mężczyzn do kopalń Francji i Belgii. Zapisał się także Oleksa. Zbierano ich tak nagle, że w sobotę wzięli ślub z Hafą, a w niedzielę przed świtem chłopcy już siedzieli na wozach. Od stołu – w drogę. Tak młodzi nie położyli się razem. Prawda, Hafija zdążyła dokończyć haftowaną koszulę dla Oleksy i nawlec koralikową taśmę na kapelusz. I zapakowała to razem z haftowanym obrusem i chustkami, dzianymi rękawicami i onucami. Oleksa poszedł w świat, a ona została, jak na sicie – ani panna, ani wdowa, ani żona. Ojciec dla niej wygospodarował z sieni izdebkę, brat Mati wyciosał wyposażenie, skrzynię i małe klonowe krosienka. Bo o to siostra poprosiła najpierw. Jakoś samo do niej przylgnęło tkanie i haft. A może tak skracała bezmiar czasu, może w tym zajęciu tłumiła gorycz samotności? Albo może pobudził ją pierwszy list od Oleksy? „Moja miła Hafijko. Z pozdrowieniami pisze do ciebie Aleksy z obcej ziemi. Rwę się do ciebie myślą i sercem, a ręka drży z piórem gorzej niż z młotem w podziemnej łaźni. Wszystko z Bożą pomocą: i robota, i życie. Jedna bieda – konie. Konie, które ciągną wózki z węglem. Ślepe od ciemności i wszystkie ciemnej maści, bo pył węglowy wżarł im się w skórę. Nie podnoszą głów i śpią stojąc. Nie trzeba im nic mówić, wszystko słyszą po skrzypieniu, po brzęku. Ale i ludzkie ciepło czują. Kiedy jesteś blisko, z lękiem pochylają się ku tobie. Nas wyciągają z szybu choćby na noc i na niedzielę, a one tu są na wieki. Kiedy zdychają, nawet wtedy ich nie wyciągają, tylko zagrzebują w skale. Nie mogę długo patrzeć na te konie, dlatego poprosiłem o głębsze szyby, gdzie konie nie przeciskają się. Stamtąd węgiel mogą wybierać tylko ludzie. Za to tutaj płacą więcej. A zapas biedy nie czyni, jak mówił ten. Płacą solidnie. Boję się ci mówić, ile, żeby nie zapeszyć. Jeśli Bóg pozwoli, za kilka lat będziemy mieć własną chatkę i dobytek. Dokupimy jeszcze zarośla. A ubrań będziesz nosić takie, o jakich węgierskim paniom i Żydówkom się nawet nie śniło. W niedziele jemy tu biały chleb z pachnącymi białymi kiełbaskami. I popijamy białym piwem. Ale nie to mnie cieszy, tylko twój obrus, na którym rozkładam jedzenie. Tak jak w domu. Chustki wciąż pachną twoimi rękami. A duszę grzeje twoja koszula. Przejdę się w niej i w kapeluszu, obwieszonym bogatymi ozdobami – pan nad panami w szykownym petit-ville w szybie.” Słodka Hafijko, gdybyś wiedziała, jak dobrze być na ziemi, pod Bożym słońcem. Dopiero teraz to pojąłem. Ludzie boją się grobowego dołu głębokiego na pięć łokci, a co dopiero mówić o surowej, dzikiej podziemnej pustyni, w której jak robaki dłubiemy czarną lawę! Serce zamiera, kiedy słyszysz, jak obrywają się niepodparte bryły, przygniatając ludzi. Przeżegnasz zakopconą twarz i uderzasz dalej kilofem, bo musisz nawalić swoje na dzień. Prawo tu takie, jak w lesie. Tylko ziemia gorzej pożera ludzi niż drzewo. A jednak, grzech mówić, konie żal mi jeszcze bardziej… Kłaniaj się, droga moja, wszystkim, których znam i którzy znają mnie. A przede wszystkim naszym smrekom, które mi tu pachną z twojego haftu. Pozostaję przy wierze i nadziei, Alexij”. Potem przyszedł od niego jeszcze jeden list, a później – jakby ucięło. Świat ogarnęła zawierucha. Wiatr niósł i tu odór wojny. Chłopców z Werchowyny rekrutowano już nie do pracy – na fronty. A Hafija tkała i haftowała. Co innego miała robić? Głucho, jak ukryty zegar, stukały jej krosna, oświetlone łojowym kagankiem. Nitki biegły jak struny przez ramę do ciepłego kąta. Palce po omacku przebierały je, przepuszczając czółenko. Kiedy poprzeczna nitka układała się między podłużnymi, uderzało brdo. Szare promienie nitek ściskały się w płótno. Hafija „dobijała” je jeszcze olszynowym grzebieniem. Tkała tak na sarżę i atłas. Płótno wychodziło cienkie, aż iskrzyło na brzegach jak szron. A było tak mocne, że można było nim nosić kamienie. Owszem, konopie na nie czesano z miękkich gruntów. Albo len, który dziadek wymieniał po polskiej stronie na ciemny górski miód i krążki sera. Pieniądze nie miały takiej siły. A cóż dopiero mówić o wartości jej tkania! Panny na wydaniu marzyły o takim posagu. Hafiji zaś jałowy posag leżał w skrzyni. Tkała dla innych. I haftowała. Cóż to były za cuda! Nie zwykła kolorowa koronka, lecz wezwanie losu, cicha modlitwa. A może naprawdę było to „tajnopis rodu – jak mawiał Tymko. – To, czego trudno przekazać słowem i pieśnią, ona potrafi oddać w węzełkach barw i w ładzie wzorów. Chyba sama nie wie, skąd to wypływa. Po prostu bezbłędnie „przepisuje” to, co widzi przejrzyste serce, co szepczą jej dawne głosy. I tak ta piękna prawda przelewa się z wieku w wiek, z rodu w ród. Pieści oko i napełnia serce świeżą radością”. Tak mówił o Hafii, żeby go nie słyszała, bo ciotka płonęła twarzą jak haftowana róża z nitek farbowanych kaliną. Skąd ta krew brała się w kobiecie, która dnie spędzała z igłą, a wieczory przy krosnach? Ale to nie jest najdziwniejsze. Skąd brało się to bogactwo i jasność barw?! Jakby wyśpiewane, a gdzieniegdzie wypłakane, zlewały się one na płótnie. I wzywały do śmiechu, do tańca, do miłosnej gry albo do marzycielskiej zadumy, do jasnego smutku, do serdecznej równowagi, do oczyszczającego płaczu duszy… Tyle mądrej siły promieniowało białym blaskiem haftu Hafii! Jak Tymko zapisał sens swojego bytu w Drzewie Prawdy, tak Hafija wszyła swoją niezmarnowaną kobiecą i macierzyńską miłość w płótno. Spokój i cisza drzemały w haftowanych listkach, pogoda nieba – w fiołkach i gołębiach, słoneczna dojrzałość – w kłosie, wesołość i ognista żądza jarzyły się w różach i malwach. Zawijasy nieśmiertelników, gwiazdy i księżyce, drzewa i liście, kwiaty i trawy, latorośle i grona, kukułki i sokoły, koguty i kury, ziarno i snopki… Wszystko to migotało, śmiało się, żyło własnym życiem. Tkanina jakoś pod tym nie była zauważalna. Kto umie, ten umie na wszystkie sposoby. Hafija nawet czarnymi nitkami wyprowadzała jakąś znaczącą tajemnicę, surowymi krzyżykami wykrzesywała z bieli najgłębsze światło. Tak, światło radości – oto co uderzało w oczy temu, kto wchodził do jej izby, przystrojonej ciotczynym dziełem. To były drugie ikony w domu. Nie dziwne, że Hafija przy pracy albo się modliła, albo cicho śpiewała. Tak i to brzmienie dźwięczy w splocie jej wzorów. Najdelikatniejszy i najszlachetniejszy był jej haft biały na białym. Jasne na jasnym. Srebro na śniegu. Słońce w przejrzystej wodzie. Obłoczek w niebiańskiej czystości. Prawda, haftowała tak rzadko, bo mało kto to rozumiał i cenił. Białym haftowała raczej dla chorych. Żeby oko odpoczywało na delikatnych, łagodnych koronkach, a ciało czerpało z nich ukrytą siłę. Doprawdy, te koszule rzeczywiście wchłaniały bolesność i czerń grzechu. Ciotka Hafija modliła się nad nimi najdłużej. I haftowała je w czwartki do północy. Najbardziej lubiła obrusy. I obdarowywała nimi krewnych. Ci czekali na nie jak na cudowne dary. Obrusy były na obrazy i na ramy ze zdjęciami, dla młodych księżniczek-narzeczonych, dla niewinnego krzyżma do kołyski, na pogrzeby zmarłych, dla swatów – na ramię. Nawet najprostsze ręczniki i ścierki z grubego „tostinu” ciotka zdobiła wesołymi kogutkami albo konikami. Przecież przykłada się je do twarzy i do stołu. Z ręczników dzieci uczyły się czytać. Rano każde chciało pierwsze chwycić ręcznik z dwiema kukułkami, które całowały się dziobami. Nad nimi, na górze, żółtkiem kwitło słoneczko, obramowane haftowanym napisem: „Ranny ptaszek rosę pije, a późny – łzy”. Myli się wodą z rzeki z balii i biegli boso w rosę. Żeby dzień zaczynać zgodnie z napisem. Płótno pakowe było dla dzieci. A na ręczniku dla dorosłych był inny napis: „Nie martw się jutrem, bo każdy dzień ma swój plan”. To podyktował jej Tymko. Ręce miała Hafija takie, że aż świeciły. Ściegi układała starannie, czysto, żeby nitka się nie zrywała ani nie zwijała w supełki, żeby haft był równiutki z obu stron. Niejeden raz trzeba było się przyjrzeć, żeby odróżnić przód od spodu. Odzież – to drugie nasze ciało. A ciało czuje coś takiego, czego nie słyszą uszy i nie widzą oczy. Trzeba ciału dogadzać, rozumiała ciotka Hafija. I nie tylko miłym ciepłem płótna, ale też haftowanymi ornamentami, które zasilą je siłą harmonii. Dziewczętom i młodym mężatkom ciotka szyła „ramowane” koszule z cienkiego lnu. Marszczyły się na piersiach i rękawach i zdobiły się trzykolorowymi wstążkami. Haftowano dwoma nićmi – grubym ściegiem i cienką siateczką, w którą układały się rzędy fal, krzywulek, ząbków, plecionek, wianuszków, gwiazdek i rombów. Były rękawy z różami i makami, były z tęczowymi ptakami, z „trójziarnami”, z „krzyżową kukułką”, z „winnymi gałązkami”, z „łodyżkowymi słupkami”. Na zapaskach, przewiązkach, fartuchach obficie kwitły gałązki kosodrzewiny i śpiewały ptaki. Wszystko to najpierw rysowało się na płótnie ołówkiem, a potem haftowało gładzikiem, zapolotem, przebieraniem, ściegiem łodygowym, rąbkowaniem, zaspulnicą, powierzchnią… To rzeczywiście przypominało jakąś wróżbę, gdy igła wiedziała, w którą dziurkę między tkaniną przeniknąć, żeby po jakimś czasie ożywić ją, rozświetlić barwami. A kiedy haftowało się prościej, niziną, obszywało się czerwonymi, niebieskimi czy zielonymi nitkami. A bywało, że czarnymi „czipkami”. Wtedy Hafija czerniła nitki sadzą z drewna świerkowego. Najbardziej ciotka lubiła nitki szare i białe. Niefarbowane, takie, jakie dały im ziemia, woda i słońce. Takimi haftowała dla siebie, drobno i skromnie. Ozdób było tyle, co u bożego ptaszka – wróbelka. Za to inni czekali od niej haftu obfitego i gęstego, żeby barwom było ciasno i tłusto. Ciotka sama farbowała nitki – kalyną, bzem czarnym, borówką, orzechem, dziką czereśnią, łuską cebuli, popiołem z łodyg kukurydzy, glinką, ochrą, indygo, żółcią baranią i nawet krwią koguta. Te barwy wyrywały się z jej celi w świat, a sama haftowniczka marniała i usychała. Zmęczona daremnym czekaniem, bez męskiej miłości, bez opieki nad dziećmi. Cicho topniała, marszczyła się bladą twarzyczką, jak zapomniane na drzewie jabłko jonatan. Kiedy drzemała nad warsztatem, zdawało się, że to jedna całość – drewno wypolerowane rękami i twarde kościste ciało. Jakby niewidzialne nitki związały je w wieczny węzeł tajemniczego tworzenia. Bywało, że o niej zapominano na kilka dni, zamkniętą w komórce, gdzie połowę przestrzeni zajmowały krosna, kądziel i stosy płótna. Tak cicho przygasła, jak świeczka-siostra, która pomagała jej w pracy. Ledwo wyciągnięto z zesztywniałej ręki czółenko, wyplątano warkocze z nitek. Trumna dla niej była gotowa, ale nie było w co ułożyć ciotki. Nie było dobrej koszuli ani gotowego obrusa pogrzebowego. Wszystko, co zdążyła utkać i wyhaftować, wyrywano sobie z rąk nawzajem. Położono ją w grube fabryczne sukno, które wymieniono w sklepie spółdzielczym na jajka. W końcu gotowy materiał dotarł też do Werchowyny. Więc w ciotczynych rękach nie było już potrzeby. Odchodziła ta „prawda ręki”, która przekazywała istotę ziemi, nasienia, wody, naturę zwierzęcia i ptaka. Odchodziły skarby, które sprawiają, że zapomina się o świecie. Bo temu światu coraz bardziej przydatne jest to, co karmi i bawi. Piękno piękna nie myje, mówią w tych stronach. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Trochym Korol – geniusz ekonomii z Litków

Oleksandr MUZYCZENKO, przewodniczący oddziału „Proświty” im. T. H. Szewczenki, wieś Litky rejonu browarskiego obwodu kijowskiego Notatka historyczna Trochym Andrijowycz Korol – rodowity mieszkaniec wsi Litky. Urodził się w 1880 roku w niezamożnej rodzinie chłopskiej, która mieszkała na Pajkach (zaułek Rybalski 14-16), a potem – na Poczaiewie (ulica Kijowska). W wieku dojrzałym rodzina Trochyma Korola mieszkała na Busliwce. Mieli siedmioro dzieci: Wasyla (starszy syn), Fedora, Iwana, Ołeksija, Mariję, Taisiję, Tetianę. Po ukończeniu szkoły parafialnej początkowo pracował we wsi, pomagając rodzicom, potem – w Kijowie. Około 1898–1901 r. wstąpił do dwuletniej Szkoły Handlowej, gdzie uczył się dobrze. Według innej wersji (zeznań), T. Korol ukończył także szkołę rolniczą, gdzie razem z nim uczyli się jego brat Iwan, Andrij Demianowycz Rożko – rodzony brat nauczyciela Mykyty Demianowycza oraz dwaj synowie baby Puchowczychy (mieszkała do 1959 roku na Chutorze, ostatnia chata przy miejscu szczepienia krów, przy podwórku – budka transformatorowa). Do 1907 roku Trochym pracował w Kijowie, gdzie prawdopodobnie zdobył pierwsze umiejętności w organizacji produkcji. Nie jest wykluczone, że słuchał wykładów wybitnych ukraińskich ekonomistów (Tuhan-Baranowskiego), którzy wówczas propagowali doświadczenie Mariupolskiej palanki kozackiej, zajmującej terytoria obwodu donieckiego oraz części obecnych obwodów ługańskiego i dniepropetrowskiego. Mariupolska palanka została utworzona przez Kozaków po ich powrocie zza Dunaju. Około 1828–1850 r. była ona odseparowana od Rosji, miała swoją demokratycznie wybraną władzę i płaciła daninę carowi. Mariupolska palanka wyróżniła się tym, że przyjmując kurs na towarową produkcję zboża i bydła, wkrótce zaspokoiła potrzeby Rosji i rozpoczęła aktywny handel z krajami Europy. Dla wywozu zboża w Mariupolu, Berdiańsku i innych miastach budowano porty. Ustrój życia w Mariupolskiej palance przyciągał swoim demokratyzmem, wybieralnością organów władzy, nowym ekonomicznym rytmem życia, nastawionym na produkcję towarową. Pomimo dużego rocznego zysku z Mariupolskiej palanki (63 kopiejki złotem od każdego mieszkańca rocznie) car Mikołaj I zlikwidował autonomię palanki, zajmując terytorium wojskami. Gospodarka palanki została zniszczona, co wywołało oburzenie nie tylko na Ukrainie, ale i w Rosji. Po 50 latach, w 1900–1907 r., Rosja przypomniała sobie o Mariupolskiej palance: na posiedzeniu Dumy Państwowej został złożony specjalny raport o ustroju gospodarczym Mariupolskiej palanki w celu wprowadzenia podobnego ustroju gospodarczego w całej Rosji (artykuł prof. Wasiljewa, „Ukraińska gazeta”, 2000 r.). Aby zrozumieć rolę i znaczenie Trochyma Korola w podniesieniu życia naszej wsi, warto opisać sytuację społeczną, która była tam w 1905–1907 r. Wiadomo, że Litky były miasteczkiem rzemieślników. Ziemi ornej mieszkańcom Litków zawsze brakowało. Widać to ze spraw sądowych, które trwały dziesięcioleciami: jak nie ze Swynojidciami, to z Krechajiwciami. Praktycznie każda rodzina stała jedną nogą na ziemi, a drugą – na pracach dorywczych w Kijowie. Mieszkańcy Litków grupowali się w brygady, które brały zlecenia: zimą – na wyrąb lasu i jego wywóz wołami do rzek; wiosną – na wiązanie tratw i spławianie ich do Kijowa (bywały przypadki, kiedy długie tratwy na Desnie rozbijały się o brzeg i wtedy mieszkańcy Litków nie otrzymywali zapłaty); latem i jesienią budowali dwu- i trzypiętrowe domy na Podolu w Kijowie „pod klucz”. Ciężką pracą zarabiali niewielkie środki, które mimo wszystko pomagały gospodarstwu chłopskiemu, trzymającemu się głównie na kobietach i dzieciach. Tak było do 1905 roku. Porażka Rosji w wojnie rosyjsko-japońskiej i niepokoje rewolucyjne doprowadziły do spadku produkcji. Ponieważ budownictwo na Podolu ustało, mieszkańcy Litków zostali bez pracy. W życiu Trochyma Korola nie- Odrodzona cerkiew Świętej Opieki w Litkach byle jaką rolę odegrał ksiądz Jakow Ołeksandrowśkyj. Przybył on do wsi na długo przed otwarciem rosyjskiej cerkwi w 1915 roku. Był to mądry człowiek, który podczas spowiedzi parafianina był dla niego doradcą. Ołeksandrowśkyj jako duchowy pasterz troszczył się o stan i upodobania dzieci w szkole, w której wykładał prawo Boże. W rzeczywistości troska o mieszkańców Litków wyjaśniała się tym, że Ołeksandrowśkyj musiał przeciągnąć parafian z ukraińskiej cerkwi do rosyjskiej. Na jednych parafian działała rozsądna rada. Na drugich – pomoc od Ołeksandrowśkiego w zdobyciu wykształcenia. On prawdopodobnie jako pierwszy dostrzegł zdolności u T. Korola i namówił rodziców, by posłali syna uczyć się do Kijowa. Takie rady Ołeksandrowśkyj dał dziesiątce najlepszych uczniów wsi. Korzystając ze swoich możliwości, ksiądz pomagał zdolnym uczniom wstępować do placówek edukacyjnych. Z jego rekomendacji wyższe wykształcenie zdobyli: D. O. Muzyczenko (mój ojciec), W. T. Marczenko, Andrij Rożko, Mykyta i Trochym Korolowie, synowie baby Puchowczychy oraz jeszcze kilku mężczyzn. W ten sposób we wsi pojawiła się własna wiejska inteligencja. Za te usługi Ołeksandrowśkyj zdobył przychylność współmieszkańców. Ołeksandrowśkiego los Trochyma Korola interesował i po ukończeniu przez niego szkoły handlowej. Pomimo różnych poglądów, często rozmawiali. Taka była sytuacja w 1905–1907 r., która stała się przesłanką wydarzeń, które przekształciły wieś, i nie tylko Litky, w miasteczko biznesowe. Dalej zaczyna się piękna bajka, którą mieszkańcy Litków stworzyli swoim rozumem i rękami. Pierwsze zebranie Pewnego dnia 1907 roku uderzył dzwon kościelny, który zwołał mieszkańców Litków na zebranie. Zebranie zwołał Trochym Korol za błogosławieństwem ojca Ołeksandrowskiego, co nadało mu uroczysty charakter. W swoim pełnym pasji przemówieniu Trochym Korol wyjaśniał, że los mieszkańców Litków zależy od nich samych: mieszkańcy muszą utworzyć Towarzystwo Kredytowe, którego każdy członek powinien wnieść pieniądze gotówką do kasy towarzystwa, przy czym wysokość wkładu nie jest ograniczona (kto ile może). Towarzystwo Kredytowe jest niezbędne do zgromadzenia kapitału początkowego, który zostanie wykorzystany do stworzenia szeregu przedsiębiorstw. Tak mój dziadek Anton Kaban został członkiem Litkowskiego Towarzystwa Kredytowego. Mieszkańcy Litków, którzy nie raz natrafiali na oszustwo, nie od razu uwierzyli w prawdziwość i szczerość słów Trochyma Korola. Choć Towarzystwo Kredytowe zostało utworzone na pierwszym zebraniu, to jego pierwszymi członkami zostało tylko kilkadziesiąt osób. Na drugim zebraniu, na którym 10 rodzin zastawiło swój majątek, w poczet członków towarzystwa zapisało się i wpłaciło pieniądze ponad 300 mieszkańców Litków. Zebrane środki nie wystarczały na jednoczesną organizację kilku przedsiębiorstw. Ale Towarzystwo Kredytowe przystąpiło do pracy. Nie wszystko i niełatwo się udawało. Ale to, co stworzyli Trochym Korol i Towarzystwo Kredytowe, budzi zdziwienie i podziw ekonomistów. To była bajka. Oto tylko główne wyniki: Spośród mieszkańców Litków Trochym Korol wyszukał dwóch zdolnych uczniów w Litkach, a zdolnych nauczycieli – w Wyszogrodzie. Za dobrą naukę nauczycielom w Wyszogrodzie wypłacono niemałą sumę za szkolenie z wikliniarstwa. Po przeszkoleniu uczniów Towarzystwo Kredytowe w Litkach otworzyło zakład wikliniarski. Uczniowie stali się dobrymi nauczycielami dla mieszkańców Litków. Koszyki i kosze mieszkańcy Litków potrafili wyplatać od dawna, ale sztuki wyplatania z wikliny krzeseł, etażerek, walizek itp. trzeba było się nauczyć, a za naukę – drogo zapłacić. Jednak po kilku miesiącach do Kijowa co tydzień kierował się konwój wozów z produkcją zakładu wikliniarskiego. Główną produkcją mieszkańców Litków stało się wytwarzanie koszyków, podstawek pod lustra, krzeseł, etażerek, skrzynek. Niektóre z tych wyrobów kupił mój dziadek jako posag dla mojej matki. Wszystko zrobione z obdartej, śnieżnobiałej wikliny. Budynek dawnej fabryki odzieżowej Produkcja zakładu wikliniarskiego szybko była wykupywana w Kijowie. Wydatki Towarzystwa Kredytowego po pół roku nie tylko się zwróciły, ale i przynosiły zysk. Pracownicy mieli dobrą pensję. Zakład wikliniarski zaczął wysadzać specjalne gatunki wikliny, które poprawiły jakość wyrobów. Zysku nie wydawano, lecz uzupełniano nim środki Towarzystwa Kredytowego. Zyskowna praca Litkowskiego zakładu wikliniarskiego wzbudziła wiarę w możliwości towarzystwa, jego autorytet wzrósł. Rozpoczęło się masowe wstępowanie nowych członków do Towarzystwa Kredytowego, a co za tym idzie, masowe wpłacanie pieniędzy do kasy. Towarzystwo Kredytowe stanęło na nogi. W 1908 roku ponad jedna trzecia ludności wsi (ponad 1000 osób) została jego członkami. To była już siła ekonomiczna. Tę siłę należało rozsądnie skierować w stronę produkcji potrzebnej społeczeństwu. I Trochym Korol to zrobił. Ponieważ mieszkańcy Litków trzymali dużo bydła (krowy, woły, konie, kozy, owce), więc Trochym Korol zaproponował Towarzystwu Kredytowemu stworzenie garbarni, która wytwarzałaby skóry wysokiej jakości, a potem – uruchomienie produkcji obuwia. W ciągu dwóch lat stworzono trzy garbarnie, z których jedna była prawdziwym zakładem, zajmowała powierzchnię kilku hektarów i znajdowała się przy rowie w uroczysku Łozowyk w trójkącie Busliwka – Chutor – dawne Parnyki. Na miejscu garbarni obecnie znajdują się ludzkie ogrody. Kierował tym zakładem zdolny człowiek Kuźmenko, którego syn później został zięciem Trochyma Korola. Do garbowania skór stosowano czeską technologię, do wdrożenia której zatrudniono dobrych specjalistów. Do obowiązków mistrza-Czecha należało szkolenie mieszkańców Litków. “Złota trzcina” Do szycia obuwia Towarzystwo Kredytowe stworzyło specjalny warsztat-szewnię, po 1923 roku nazywano ją to fabryką Łewyckiego, to RSC, to jeszcze inaczej. W dalszej kolejności Towarzystwo Kredytowe w Litkach wprowadziło cechową formę produkcji, która była przyjęta na Zachodzie. Cechem kierował starszy cechu, który był mianowany przez Towarzystwo Kredytowe. W swojej pracy starszy cechu kierował się statutem zaproponowanym przez Trochyma Korola i przyjętym wtedy na całym świecie (Statut przedsiębiorstwa). Symbolem władzy starszego cechu była “Złota trzcina”, opisana przez W. Hudzija w monografii pod tym samym tytułem. Przyjęto rytuał corocznego sprawozdania starszego cechu przed cechem. Rytuał miał narodowy koloryt, choć był zapożyczony z Europy Zachodniej. W organizacji cechu uderza to, że kwestie jakości produktów omawiali szeregowi członkowie cechu (“Żeby dobrze towar na targu brali!”). Takie omawianie to pierwowzór współczesnych “kół jakości”, które powstały w Japonii i Europie Zachodniej dopiero w latach 1970–1975. Procedura corocznego sprawozdania cechu była otwarta nie tylko dla Towarzystwa Kredytowego, robotników cechu, ale i dla całej ludności wsi. Po sprawozdaniu odbywał się podział zysków i wieczór świąteczny, na którym już w nieoficjalnej atmosferze omawiano kwestie jakości wyrobów. Technologia garbowania skór była różnorodna i poprawiała się z roku na rok. Jakość szycia butów była bardzo wysoka, dlatego produkcja od razu znajdowała nabywcę. O jakości butów szewskiego cechu świadczy prezent (buty) dla rosyjskiego cara Mikołaja II (według wersji W. Huzija buty przeznaczone były nie dla cara, a dla carewicza). A stało się to tak. Mikołaj II 29 sierpnia 1911 roku przybył do Kijowa, gdzie miały odbyć się uroczystości z okazji otwarcia i poświęcenia pomnika Aleksandra II, które odbyło się następnego dnia. W składzie carskiej świty do Kijowa przybyli S. Witte i Piotr Stołypin. Z Kijowa wieczorem 4 września Mikołaj II na parowcu “Hołowaczew” wyruszył do Czernihowa. Wieczorem 5 września “Hołowaczew” odpłynął z Czernihowa i 6 września o godzinie 9 rano Mikołaj II przybył do Kijowa [8]. Możliwe, że właśnie 6 września wczesnym rankiem 1911 roku (sprostowania wniesione dzięki Iwanowi Fedorowyczowi Pohybie, który znalazł niepodważalne dokumenty [8], za co autor jest mu bardzo wdzięczny), a nie 28 sierpnia, jak to wskazywano wcześniej, parowiec “Hołowaczew” zatrzymał się przy przystani wsi Litki. Car Mikołaj II był uprzedzony o prezentach mieszkańców Litków przez posłańca Towarzystwa Kredytowego. Gdy tylko parowiec przybił do brzegu, chór kościelny wykonał “Boże, cara chrani”, starszy wsi (mówią, że był to Kałenyk z Pisku) na ręczniku, wyhaftowanym przez mieszkańców Litków słowami hymnu, podał kołacz, a potem mieszkańcy Litków podarowali buty. Świta cara należycie oceniła buty. Car nagrodził szewski cech złotym zegarkiem. Mówią, że ten zegarek potem został przekazany szewcowi z Darnyci, który najlepiej uszył carskie buty. Można przewidzieć, że po tym przypadku liczba zamówień w szewskim cechu wzrosła. Ten przypadek to dobrze przemyślana w każdym szczególe, nowoczesna reklama butów, zrealizowana przez Towarzystwo Kredytowe. Do produkcji oleju uruchomiono wysiew roślin oleistych, ale takich (lnianka i inne), które dawałyby dobre plony na ziemiach mało przydatnych do rolnictwa. W ciągu trzech lat wysiew roślin oleistych rozprzestrzenił się tak, że wkrótce pracowały już trzy olejarnie. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

powstańczego artysty Nila Chasewycza („Bej Zot”), podziemnego parlamentu „Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza”, utworzonego w 1944 r. Aktywista opracował szkice biograficzne o działaczach politycznych OUN, UPA Wasyla Hałasy („Orłan”), Petra Fedorowycza („Dalnycz”), przedstawił ponad 50 szkiców biograficznych do Tarnopolskiego słownika encyklopedycznego, opublikował ponad 120 artykułów na tematy historyczne i publicystyczne. Wydał pięć książek: „Droga do świtu” (2001), „Droga do przejrzenia” (2011), „Małoletni więźniowie Tarnopolszczyzny” (2015), „Droga do wolności” (2021), „Za Ukrainę, za jej wolność” (2022). Wspólnie z pracownikami muzeum przygotował przewodnik „Tarnopolskie historyczno-memorialne muzeum więźniów politycznych”. Przeprowadził wiele różnorodnych wydarzeń z okazji dat historycznych i świąt, podczas których występował, udzielił wielu wywiadów w radiu i telewizji. W 2008 r. zasłużenie przyjęty w poczet członków Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Z inicjatywy Ihora Ołeszczuka wspólnie z kierownictwem Tarnopolskiej Rady Miejskiej zrekonstruowano na cmentarzu Mykulyneckim mogiły Ukraińskich Strzelców Siczowych, a także ustawiono na ulicy Kopernika stelę pamiątkową ofiarom represji politycznych 1939–1941 lat. Po utworzeniu Tarnopolskiego historyczno-memorialnego muzeum więźniów politycznych Ihor Ołeszczuk pracuje jako starszy pracownik naukowy placówki, którą odwiedziło wielu mieszkańców ze wschodnich obwodów Ukrainy, których niestrudzenie uświadamia w kwestii przyczyn moskiewskiej agresji na Ukrainę oraz korzeni okrucieństwa Moskali. Za szlachetną działalność oświatową i społeczno-polityczną odznaczony nagrodami państwowymi: „Za Zasługi” III stopnia, „Za Zasługi” II stopnia i „Jarosława Mądrego” V stopnia, wieloma dyplomami i wyróżnieniami Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Tarnopolskiej Rady Miejskiej. Ihor Ołeszczuk – ukraiński patriota, bojownik powstańczego hartu. Wychował niejednego bojownika o wolność Ukrainy, którzy z bronią w ręku dzisiaj bronią ukraińskiej państwowości, i kontynuuje pracę na rzecz ostatecznego Zwycięstwa nad Moskalami, z którymi twarzą w twarz zetknął się w latach burzliwej młodości. wyrobów. Każdy uczestnik otrzymał na pamiątkę próbkę ceramiki kosowskiej. Wysokoduchowa, informacyjna i emocjonalnie nasycona pozytywem dwudniowa wycieczka zakończyła się wykonaniem ukraińskich pieśni, gdy wycieczkowicze wracali do domu. Brzmiały „Czerwona ruta” i „Czerwona kalina”, „Stefania” i „Pieśń o ręczniku”. Przejeżdżając przez Szeszory, pasażerowie chórem zaśpiewali „Hucułkę Ksenię”, a torując drogę obok ojczyzny znanego działacza Proświty Dmytra Pawłyczki, wykonali ulubione „Dwa kolory”. Przez dwa dni wyjazdu uczestnicy wycieczki zaprzyjaźnili się, nabrali pozytywnych emocji, a co najważniejsze, przeważająca większość zaczęła nie tylko z przewodnikiem, ale i między sobą rozmawiać w ojczystym języku ukraińskim. Chce się wspomnieć poetę Wołodymyra Sosiurę: „Jakie piękne ojczyste słowo! Ono – nie świat, a wszystkie światy!”. Ukraińcy wszystkich ukraińskich ziem, jednoczmy się! My niechybnie zwyciężymy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ihor Oleszczuk z Tarnopola

Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor CzNU im. J. Fedkowycza. Na apel redakcji do prenumeratorów i prośwician o wsparcie finansowe tygodnika „Słowo Proświty” odpowiedział Ihor Oleszczuk z Tarnopola. Jego kilkukrotna wpłata wsparcia materialnego dla gazety jest niewielka, zważywszy na skromną emeryturę, ale nawet taka ofiara, gdyby złożył ją każdy z nas, sprzyjałaby rozwojowi niezależnego ukraińskiego słowa. Ihor Oleszczuk, 92-letni mieszkaniec Tarnopola, były powstaniec, aktywny uczestnik życia społeczno-kulturalnego i politycznego. Urodził się 21 maja 1931 r. we wsi Czornyj Lis w rejonie zbaraskim na Tarnopolszczyźnie. Edukację podstawową odebrał w rodzinnej wsi oraz Zbarażu. W 1946 r. został członkiem Młodzieży OUN, gdzie wykonywał polecenia Zbrojnego Podziemia OUN. W 1948 r., w wieku 17 lat, aresztowany przez Zbaraski rejonowy oddział MGB i skazany przez Tarnopolski trybunał wojskowy na 25 lat więzień i obozów koncentracyjnych. Po śmierci Stalina i masowych powstaniach w obozach termin mu, jako uczestnikowi zamieszek, przejrzano i zmniejszono karę do 8 lat. W 1956 r. I. Oleszczuk powrócił na Ukrainę, wstąpił do Lwowskiego Instytutu Politechnicznego i zdobył specjalność inżyniera-elektryka. Wraz z ogłoszeniem Aktu o państwowej niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 1991 r. stał się aktywnym uczestnikiem Ludowego Ruchu Ukrainy, obwodowego towarzystwa „Memoriał”, Kongresu Ukraińskiej Inteligencji. Brał aktywny udział w wiecach, poświęceniu symbolicznych mogił poległych bojowników o wolność Ukrainy, ekshumacjach i ponownych pochówkach poległych żołnierzy UPA. Był jednym z fundatorów Tarnopolskiego obwodowego towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych. Odwiedzał miejsca chwały bojowej ukraińskich powstańców, dał się poznać jako znawca historii Ukrainy, publicysta. Publikował aktualne artykuły w gazetach „Swoboda”, „Dzwin”, „Ternowe pole”, „Wilne żyttia”, „Ukraina mołoda”, „Szliach peremohy”, ogólnoukraińskich almanachach „Zona”, czasopismach „Ternopil”, „Rada”, „Krajina”. W 1966 r. na naradzie historyków Instytutu odrodzenia narodowego kraju otrzymał polecenie zbierania materiałów o uczestnikach walki wyzwoleńczej OUN, UPA. Dzięki materiałom zebranym przez I. Oleszczuka w obwodzie tarnopolskim od 1997 do 2010 r. wydano ponad 15 ksiąg pamięci bojowników o wolność Ukrainy ze wszystkich rejonów obwodu. W 2000 r. Ihor Oleszczuk kierował komitetem organizacyjnym Ogólnoukraińskiej konferencji naukowej na temat: „Roman Szuchewycz »Taras Czuprynka«: postać na tle epoki walczącej Ukrainy” (w 50. rocznicę heroicznej śmierci), na której wystąpiło ponad 30 naukowców z Ukrainy i diaspory. Na podstawie materiałów konferencyjnych wydano książkę: „Roman Szuchewycz – postać na tle walczącej Ukrainy”. Będąc przewodniczącym obwodowego towarzystwa „Memoriał”, w latach 2001–2003 zorganizował konferencje naukowe poświęcone pamięci Borysa Bobynskiego, więźnia politycznego, poety i reżysera (syna pisarza, poety i tłumacza Wasyla Bobynskiego), dowódców Okręgów Wojskowych nr 3 „Łysonia” Omelana Polowego („Ostap”), UPA „Północ” Dmytra Klaczkiwskiego („Kłym Sawur”), Myron FEDORIW, uczestnik wycieczki. Właśnie z dążeniem, aby światło przeważało nad ciemnością, towarzystwo „Proświta” już od 155 lat pracuje na ukraińskich ziemiach dla odrodzenia pamięci historycznej, utrwalenia języka ukraińskiego we wszystkich dziedzinach społeczeństwa oraz odrodzenia kultury narodowej wśród rodaków. A obecnie, gdy Ukraińcy z bronią w ręku bronią swojej państwowości, prawa do mówienia po ukraińsku, śpiewania po ukraińsku na swojej ojczystej ziemi, proświcianie Przykarpacka pomagają przymusowo przesiedlonym osobom (WPO) z brutalnie zrusyfikowanych miast i wsi Ukrainy poznać kraj, w którym od niedawna przebywają, a co najważniejsze – włączyć się do ukraińskiej kultury. 18 i 19 kwietnia proświcianie Iwanofrankiwskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w ramach projektu „Włączenie WPO do życia w społeczności” przy wsparciu finansowym Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji przeprowadzili wycieczki krajoznawcze po terenie Przykarpacka. Pierwszy zastępca przewodniczącego zarządu Iwanofrankiwskiej „Proświty” Mychajło Siczka zaznaczył: „Nieprzypadkowo przeprowadzaliśmy wycieczki właśnie w dni świąt wielkanocnych, które demonstrują wszystkim wielkość ukraińskiego ducha i kultury, które zachowują i pielęgnują mieszkańcy naszego kraju”. Tak, setka uratowanych przed moskiewskimi pociskami i bombami, chronionych przed śmiertelnie niebezpiecznym „ruskim mirem”, miała radość zobaczyć i piękno kaskadowego wodospadu „Jaremczański Huk”, i jedyne na świecie „Muzeum Pisanki”, odwiedzić typową chatę-grażdę oraz wstąpić do jednej z najstarszych cerkwi Iwanofrankiwszczyzny. Przewodnik Mychajło Siczka zapoznał gości z historią regionu galicyjskiego, znanymi ludźmi, którzy tworzyli historię legendarnego kraju, historycznymi przesłankami tego, że na Przykarpacku zachowano i obroniono ukraińskie tradycje i obrzędy. Wycieczkowicze odwiedzili w Jaremczu rynek z pamiątkami, zapoznali się z najlepszymi przykładami architektury huculskiej i bojkowskiej. Następnym przystankiem wycieczki była wieś Worochta, gdzie goście zapoznali się z drewnianą cerkwią.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Uprzedmiotowione metafory ukraińskości

Wszechświatowo znany angielski poeta i kulturolog Matthew Arnold zauważał: „Kultura to dążenie do harmonii brzmień i światła, a przede wszystkim do tego, by harmonia brzmień i światło przeważały”. …wą, przeniesioną z innej wsi. W Werchowynie wycieczka odwiedziła muzeum instrumentów muzycznych, gdzie przekonali się, jak utalentowany jest naród ukraiński. Właściciel muzeum Mykoła Iluk zaprezentował grę na 20 instrumentach muzycznych charakterystycznych dla kultury Huculszczyzny. Pan Mykoła grał znane melodie ukraińskich pieśni, do których wykonania zachęcił obecnych, a jak prawdziwy gazda poczęstował gości przysmakami tradycyjnej kuchni huculskiej. Kolejnym punktem trasy wycieczki było muzeum tradycji huculskich „Galeria”, gdzie rodowici mieszkańcy Mariupola i Chersonia, Charkowa i Czernihowa, Sum i Bachmutu podczas mistrzowskiej klasy nauczyli się wiązać ukraińskie chusty, przebierali się w huculskie tradycyjne stroje. Na zakończenie odwiedzili muzeum Ukraińskiej Armii Powstańczej (UPA), gdzie dowiedzieli się prawdziwej historii OUN-UPA i zobaczyli historyczną kryjówkę powstańców. Pierwszy dzień wycieczki zakończyła rozmowa z duchownym ojcem Iwanem Rybarukiem, podczas której omówiono sytuację duchową, polityczną i językową w Ukrainie. Następnego dnia grupa wycieczkowa odwiedziła jeden z siedmiu cudów Ukrainy – jedyne na świecie „Muzeum Pysanki”. Znany ukraiński pisarz Wasyl Hołoborodko zauważa: „Wielkanocne kraszanki i pisanki – uprzedmiotowione metafory / symfory początku, bo przecież z jajka wykluwają się pisklęta. Wzory i barwy przekształcają kurze jaja z naturalnych realiów w obiekty kulturowe. Wielkanocne kraszanki i pisanki warto uważać za reduplikacje cechy „bycia tym, co jest początkiem” – obok zmartwychwstania Chrystusa”. Zapoznawszy się z tradycjami Huculszczyzny i Pokucia w Narodowym Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. Y. Kobryńskiego w mieście Kosów, uczestnicy wycieczki przyłączyli się do warsztatów pisania pisanek – każdy miał możliwość napisać własną. W Kosowskiej Szkole Kultury opowiedziano gościom o roli pisanek, o znaczeniu tego czy innego wzoru, o sile symboli zakodowanych na pisankach. Kosowska ceramika jest znana daleko poza granicami naszego państwa i stanowi pamiątkę ukraińskiej kultury na poziomie międzynarodowym. Dlatego uczestnikom wycieczki zaproponowano udział również w warsztatach wytwarzania ceramiki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

no „strawę”, gdy tylko u was obudzi się duchowy głód. Chcę wierzyć, że poetycka spowiedź ojca Wasyla zasieje w duszach wdzięcznych czytelników dobre ziarno mądrości. A tam, gdzie ono jest, tam zawsze jest wiara i oddanie. Dwa nieodłączne skrzydła, innymi słowy – dwa wiosła, bez których nijak nie pokonać życiowej rzeki w ziemskiej łodzi próżności. Chyba że kierować się na niebiańskie prądy. A jeśli w duszy trwa wieczne Boże Narodzenie („Topnieją płatki śniegu na ciepłych ustach”), niebiański prąd będzie ratunkiem przy każdej przeszkodzie. Zatroskany poeta, rozmyślając nad prawdziwym przeznaczeniem ludzkiego życia, stawia pytanie, które niepokoi wielu: „Czy uleczy duszy znużenie // I ustrzeże ją przed złem?”. Odpowiedź znajduję kilka stron dalej: „Sens bytu tylko w tej drodze, // Która jest życiem z Bogiem i w Bogu”. Im więcej i głębiej uświadamiam sobie informację o odstępstwie współczesnej ludzkości od Bożych praw, tym cenniejsze jest dla mnie odbiór poetyckiego zbioru objawień poety-kapłana Wasyla Pohoreckiego. Bo słowo duchowe, podobnie jak ojczysta mowa, zawsze jest aktualne. To ten ważki stążek, na którym trzyma się wszystko, co istnieje – widzialne i niewidzialne. Dostrzegam zdumiewające podobne echa w poszczególnych wersach, zgodne z moimi wewnętrznymi stanami: „…U młodych rodziców śmieją się oczy, // I oni jeszcze zupełnie, zupełnie nie smutni… // To tylko jedna z wizji, a ich jest wiele // I za każdym razem proszę, by zatrzymała się chwila” („I umysłu dusza już nie pyta”). A oto u mnie: „Ostrożnie zaglądam w okno: // I widzę, jak do nas przyszło Boże Narodzenie. Moi rodzice są tacy jak ja, a ja – jak moje dzieci. // Mimowolnie wyciągam rękę… // Lecz dobry Anioł tu jest, // I rozumiem, że czasu nie da się zatrzymać. // Zgasł blask w oknie – i zniknęła cała wizja” („Świat, który kocham”). Słowo dziękczynne brzmi siedem razy w wierszu „Dziękuję, Boże, za spokój rodziny, całego ludu”. Nawiasem mówiąc, liczba siedem jest najbardziej świętą i najczęściej wspominaną w „Księdze Objawienia” – 54 razy: siedem pieczęci, siedem trąb, siedem czasz gniewu, siedem gromów, siedmiu duchów przed tronem, siedem złotych świeczników, siedem głów bestii itd. Wędrówka w subtelny świat. Wasyl Pohorecki Poczucie żywej prawdy przenika każde słowo – i wierzy się mu bez zastrzeżeń. Określenie gatunku tego, co napisane, jest trudne – to cienka granica między wierszem wolnym (ale nie tym, do którego przywykliśmy) a klasyczną poezją. Innymi słowy – to wędrówka w subtelny świat, w którym dominuje myślenie temporalne, autorefleksja – spojrzenie na samego siebie z boku, spowiedniczy ton, przeciwstawienie świata dobra światu zła. Główna część poetyckich tekstów (zwłaszcza zamykający wiersz modlitwa – prośba) nastraja duszę na wysoki i harmonijny ton, ponieważ autorowi właściwy jest liryczno-filozoficzny światopogląd. O Wasylu Pohoreckim można powiedzieć jego własnymi słowami: „Mój Bóg mieszka w Słowie //(Ono było na początku!) // I uczy: «Ceń nie dobra, // Lecz złoto Miłości!»” („Odezwał się ranek dzwonami”). I jeszcze, wspominając niezapomnianego Petra Sorokę: „Jeśli jesteście przejęci troską o swoją nieśmiertelną duszę i chcielibyście ocalić ją dla wieczności, jeśli boli was los Ukrainy i matczynego słowa – czytajcie o. Wasyla Pohoreckiego, przytulajcie swoją duszę do jego duszy, grzejcie swoje serce przy przejmującym płomyku jego słowa”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Zanurzyć się w nurt Niebiańskiej rzeki. Niebiański nurt. Poezje duchowe / W. A. Pohorecki. – Tarnopol: Krok, 2022. – 168 s.

Walentyna SEMENIAK A czy zdarzyło się wam kiedykolwiek zanurzyć się w nurt Niebiańskiej rzeki? A zanurkować w nią? Od razu przewiduję różne odpowiedzi, bo ilu ludzi, tyle zdań. I to zrozumiałe, bo każdy z nas ma swój Niebiański nurt. Nie bez powodu piszę to słowo wielką literą, gdyż nadaję mu, podobnie jak autor książki o tym samym tytule, ojciec Wasyl Pohorecki, szczególne znaczenie. W dzieciństwie wszystko było proste: padało się twarzą do góry w bogate aksamitne trawy i z rozpędu „zanurzało” się w Niebiański nurt tej samej nieosiągalnej niebiańskiej rzeki. Jednak paradoks tkwi gdzie indziej. Im szybciej dorastamy, tym mniej w nas pozostaje niepowtarzalnego dziecięcego świata – z czasem pochłania go „nienasycony” materialny świat wokół nas. Niezniszczalny Niebiański nurt oddala się… I tylko ten, kto zdoła popłynąć pod prąd „ziemskiego” nurtu namiętności i pragnień, będzie w stanie odkryć w sobie nurt Niebiańskiej rzeki i w końcu – „rosnąć, a nie małieć duszą” („Kiedy wierni idą ku rzekom i źródłom”). Prędzej czy później człowiek zadaje sobie pytanie: „Kim jestem? Po co przyszedłem na świat? Jakie jest moje przeznaczenie w tym zmiennym i niespokojnym świecie?”. Bezimienny wiersz, którym otwiera się zbiór „Niebiańska rzeka”, jest mottem twórczego zamysłu poety ojca Wasyla Pohoreckiego, wierszem-błogosławieństwem. Pięciokrotnie zwraca się do nas Pan: „Podaj swoją rękę!”. Pan, Jezus, Chrystus, Zbawiciel – jak wiele imion ma Stwórca! A wiecie, dlaczego właśnie rękę? Dlaczego, na przykład, nie dłoń? Bo ręka… jest najbliżej serca. Mówią, że kiedy Pan stworzył człowieka, zapomniał o rękach. „Czego chcesz?” – zapytał go. „Szczęścia” – odpowiedział człowiek. Wtedy Pan zamyślił się na chwilę, przymocował ręce i powiedział: „Szczęście jest w twoich rękach!”. Zatem szczególna podpowiedź-objawienie brzmi w tych wersach: „Boże, daję Ci rękę, // I sumienie, i wolę, i duszę. // Ukrainę złożywszy na ramiona // Prowadzę pług jej za Tobą. // Boże, wszyscy jesteśmy jedno // Idziemy ku świętości: // Tobie – nasze serca, // Tobie – nasza wdzięczność” („Podaj swoją rękę!”). Wypracowywać duchowy wzrost Interesuje mnie czytanie upoetyzowanych, wymodlonych kapłańskich zapisów, bo nie są podobne do innych. Brakuje w nich zbędnej świeckiej próżności, jest tylko wybrane ziarno mądrości, oczekujące spragnionych dusz-gleb. Niektóre wiersze jakby „wyrwane” są z lichego dzisiaj, choć książka datowana jest na zeszły rok. Zastanówcie się sami: „Daj rozumu wszystkim ofiarom ciemnoty, // By pokierować ich na prawą drogę, // I tym, którzy kadzą Ci chwałę w kościele, // A sami po szyję tkwią w grzechach” („Plebs – on o zemstę świętym wciąż woła”). Trudno, bardzo trudno dziś w świecie duchowym oddzielić plewy od ziarna. Żyjemy w epoce Oczyszczeń. Autor swobodnie spowiada się przed Stwórcą, sięga po objawienia albo po prostu po szczerą rozmowę. Nie niepokoją go minione lata, które „posiwiały”, a rzeka życia „u stóp” i jej „fale smutku i nadziei” ojciec przyjmuje jako rzecz oczywistą. Z bólem w sercu analizuje współczesne wydarzenia, pisząc o ludzkiej zdradzie, o plugawieniu prawdziwych przykazań. W jego wersach brzmi gniewnym dzwonem: „Nie tak straszni są obcy Piłatowie, // Jak swoi, ojczyźniani mankurci. // Przez nich los nam przeznaczył cierpieć, // Żyć w nieustannej pokucie. // Co zaś otworzy Boży Sąd wszystkim // Główny szlak zmartwychwstania. // Wstrząśnie ziemią, gdy uderzy grom… // Lecz tylko sprawiedliwi pójdą do Boga” („Stałeś się, Chryste, ofiarą oszczerstw”). Wszyscy przed Bogiem są równi. Wszyscy mają możliwość wzrastania w Duchu, codziennego wypracowywania duchowego postępu, który właśnie wiedzie do tego, na pierwszy rzut oka nieosiągalnego, niebiańskiego nurtu, który w rzeczywistości cicho kryje się w każdym z nas i z którym przychodzimy na ten niepojęty i doniosły dla losu świat. Jako kronikarz swojej epoki. Poetycki zbiór nie jest podzielony na rozdziały, tytuły ani daty, dlatego przypomina duchowy, opoetyzowany dziennik. I w mojej wyobraźni od razu rysuje się zamyślona postać kapłana, który oddanie szuka siebie w modlitwach, a szukając, tworzy Słowo, bo przecież na początku było Ono. Oto przed nami misterium Bożego Narodzenia. Ojciec jako kronikarz swojej epoki, w głębokich rozmyślaniach o istocie tych świątecznych dni, dlatego w objawieniu rodzą się serdeczne wiersze: „Ja Trójcy Przenajświętszej się modlę // Za Boże Narodzenie cudowne, – // Aby na Ukrainę – Ruś // Zstąpili Duch Boży, Raj Niebieski” („Z chaty wyszedł na podwórze”). Tylko w sercu, pełnym niewypowiedzianej miłości do świata, znajdują schronienie słowa, owiane czułością z „niebiańskiego nurtu”, i wtedy nawet barwinki, leżące pod zimowym śniegiem, „kołyszą sen Chrystusa-Dziecięcia” („Narodził się w żłobie Bóg, na sianie”). Uważnie czytając, odkrywam dla siebie jasne drogowskazy wiary („I wiara wzrosła, wzniosła się // W treści mojego życia: // Stwórca poda mi rękę, // Gdy usłyszy słabość mojej duszy”). I właśnie w te dni ojca Wasyla – poetę ogarnia stan, w którym uświadamia sobie sakralną, ważną informację i wyznaje: „Zrozumiałem, że w cudzej duszy zdołam // Rozproszyć mrok nocy, // Tylko jeśli moja dusza, Boże, // Nie będzie znała sprzeczności” („Otworzyło się znów w Bożym Narodzeniu”). Oto sedno stanu duchowego: dążenie do doprowadzenia do harmonijnego ładu najpierw własnej duszy, a dopiero potem pomaganie innym. Przez poetyckie strofy przebijają się prześwitującym blaskiem duchowe napomnienia: „Tylko tym pomoc Nieba // Będzie, że w swoim kraju // Z modlitwą do Boga // Zgodnie wznoszą wspólny dom” („Tam – jednakowi dla Boga”). Wiosenne przebudzenie nie tylko dodaje sił i mocy, lecz także „Zawiązki śmiałych myśli” („Przez opadły liść bezgłośny”), a ojciec hojnie dzieli się nimi z nami. A ponadto składa obietnicę przed Stwórcą, który powołał go do misji kapłańskiej: „Dlatego codziennie będę stąpać, // Zbawco, w Twoich śladach”. Chylę głowę przed autorem, bo trzeba być duchowo odważnym i śmiałym, by podjąć taki zamiar. Odpowiedzi na potwierdzenie wypowiedzianego znajduję w kolejnych wersach następnego wiersza: „Duch Pański ma być z nami – // On do Królestwa Bożego doprowadzi. // W ciszy ze Świętymi pismami // Ja teraz obcuję co dzień” („Dla wiernych wszystkich to data nad datami”); „Z podstępnym złem jestem w pojedynku // Zawsze – czy rano, dnia czy wieczorem” („Biorę i ja swój krzyż na barki”). O symbolice dziewiątki Kolejny zapis z dziennika jest wielowymiarowy – to radość duszy, bo mowa o świętach Wielkanocnych. To właśnie ono natchnęło mnie do wzniosłych myśli. Bezimienny wiersz tak się zaczyna: „Chrystus Zmartwychwstał! W świąteczne Wielkanocne dni…”. Dziewięć strof i dziewięciokrotnie pierwszy wers wznosi radosne wołanie „Chrystus Zmartwychwstał!”. Liczba 9 symbolizuje duchową dojrzałość człowieka, oznacza dopełnienie jakiegoś ważnego działania. Przypomnijmy, że właśnie o 9. godzinie Jezus powiedział: „Dokonało się”. Kara za grzech została zapłacona Jego wiernością. W Biblii czytamy o 9 owocach Ducha: miłość, radość, pokój, cierpliwość, dobroć, miłosierdzie, wiara, łagodność, wstrzemięźliwość (Gal. 5:22-23). W Księdze Ksiąg mowa jest o 9 darach Ducha: o słowie mądrości, słowie poznania, wierze, darze uzdrowień, czynieniu cudów, proroctwie, rozeznawaniu duchów, różnych językach, tłumaczeniu języków (1 Kor.: rozdz. 12-14). Jest także 9 błogosławieństw: błogosławieni ubodzy duchem, bo do nich należy Królestwo Niebieskie; błogosławieni, którzy płaczą, bo oni będą pocieszeni; błogosławieni cisi, bo oni posiądą ziemię; błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwości, bo oni będą nasyceni; błogosławieni miłosierni, bo oni dostąpią miłosierdzia; błogosławieni czystego serca, bo oni Boga oglądać będą; błogosławieni pokój czyniący, bo oni synami Bożymi będą nazwani; błogosławieni prześladowani dla sprawiedliwości, bo do nich należy Królestwo Niebieskie; błogosławieni jesteście, gdy wam urągać będą i prześladować was, i kłamliwie mówić przeciwko wam wszystko złe – dla Mnie. Radujcie się i weselcie, bo wielka jest wasza nagroda w niebie (Mt. 5:3-11). Nie jestem pewna, czy autor tego wiersza świadomie tak go ustrukturyzował, aby objąć wszystkie duchowe aspekty. Ten, kto codziennie modli się, jest zdolny trwać w stanie przebudzonego Ducha. Tym bardziej, że „wydarzenia” w wymienionym wierszu rozgrywają się na cmentarzu, podczas poświęcenia grobów bliskich. Ksiądz-poeta gorliwie modli się za „dusze poległych w boju” i błaga, by wszystkich osadzić w Raju. Kiedy w duszy wieczne Boże Narodzenie Poezja „To potrzeba duchowa” zmusi duszę każdego czytelnika do szczerej pracy na niwie duchowej, do pracy nad sobą, do doskonalenia swojego rozwoju duchowego. Porusza serce wers: „Wysokością ku Niebu // Świątynie wznoście w duszy!”. Przypominam sobie znanego ukraińskiego pisarza Ołeha Honczara i jego zrepresjonowaną powieść „Sobór”, w której устами swoich bohaterów gorąco wzywał: „Strzeżcie soborów swoich dusz, przyjaciele... Sobory dusz!”. Trudno się z tym nie zgodzić, bo nasze dusze tak bardzo potrzebują miłości, dobroci, miłosierdzia, zwłaszcza dziś, w czasie wojny-okrucieństwa. Klucze od tajemnych cerkwi, skruszona łza, spowiedź, modlitwa, wiara, Miłość, serce, anioł – to symbolika sakralna, właściwa nie tylko wspomnianej poezji, ale całej twórczości ojca Wasyla Pohorieckiego. A czytając: „Niech skłócony lud wreszcie się zjednoczy // We wspólnej, pokornej modlitwie do Pana!” („Znów waśnie, zwady, znów niezgoda między nami”) – jak nie przypomnieć sobie Szewczenkowskiego: „Obejmijcie się więc, bracia moi. Proszę was, błagam!”. Spowiedzne strofy poety-kapłana to „cicha rozmowa z Bogiem” i jasne zrozumienie, że „bez Boga nikim jesteś”. Wiersz „Miejmy duchową potrzebę – // Wiarę w Świętą Trójcę” skłania do myśli o pewnej przypowieści. Małe dziecko, kładąc się spać, poprosiło matkę, by gdyby w nocy zgłodniało, obudziła je i nakarmiła. Na to ona odpowiedziała mniej więcej tak: „Synku, nie ma takiej potrzeby, głód sam cię obudzi”. Tak samo jest z głodem duchowym. Prędzej czy później on się budzi, może się to stać nawet na łożu śmierci. Człowiek sam zacznie szukać duchowego „pokarmu”. Bóg to bezmierny Ocean miłosierdzia, On z pewnością zatroszczy się o wasz duchowy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pełnobrzmiące akordy Lewka Wołowca

Bronisław SOCHACKI, doktor filozofii, członek Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki, członek związku literackiego „Ohneweża” (Chmielniczczyzna). W liryce obywatelskiej dominują rozważania na temat takich instytucji społecznych jak wojna, władza, język. Poeta zdecydowanie potępia Rosję za jej terrorystyczną, zaborczą, ludobójczą wojnę przeciwko naszemu miłującemu pokój państwu. Północną „sąsiadkę” słusznie nazywa „nienasyconym rekinem”, który już dawno podbija, „chwyta” cudze ziemie; ona to „podłe plemię”, „córka mongolskiego chana”. Jej nieustannie nęciła i nęci wojna przeciwko Ukrainie. Raszyści przynieśli nam tysiące śmierci, kalectwa, wdowieństwa, biedy, smutku, stresów, masowych zniszczeń w miastach i wsiach. Z niewypowiedzianym bólem mowa o tym w czułym wierszu „Ukraińcom”: „Leci jak Żmij, niepowstrzymany siwy śmierć // I nadyma zwycięsko policzki. // Wiedzie ze sobą czarno-białą śmierć // I krwi nieustanne potoki”. U nazistów Rosji, podsumowuje poeta, nie ma w duszy nic świętego, nawet samo słowo „świętość” oznacza „napaść”. Uważając pokój za niezbędny warunek zachowania życia, patriota gorliwie występuje przeciwko temu, by go wypraszać u wściekłego mizantropa, niskorosłego „Vovy, führera Kremla” i jego popleczników-„voveniąt”. Zwracając się do rodaków, przekonuje: „Pytania rozważajmy, przyjaciele, w głąb i wszerz, // By w rozwiązaniu mieć pełną rację. // Dla Ukraińców nadważny obecnie pokój, // Lecz my nie zgadzamy się na kapitulację”. Nasze społeczeństwo nie wierzy, że faszyści-putinowcy są zdolni do wypełnienia sprawiedliwych porozumień. Jak wiadomo, w bieżącym roku postawili sobie za cel doprowadzenie liczebności swojej armii do 1,5 mln żołnierzy. Poeta wierzy w nasze zwycięstwo nad nieludźmi. Wówczas odbudujemy zniszczone kopalnie, rozminujemy niwy, drogi; na pogodnych polach zaszumią urodzajne pszenice. Praca, zapał i Boża pomoc pomogą nam zaleczyć rany zadane przez faszystów-putinowców. Dla L. Wołowca wolny byt jednostki i społeczeństwa jest niemożliwy bez rodzimej kultury i języka. „I nie ma bez języka matki Ukrainy. // Wcielone w języku wszystko trwałe i żywe. // Język, jak uczuciowość, nierozrywnie z nami. // Jeszcze on – miliony zbratańców twarzy”, – akcentuje w wierszu „W wieczność”. Oprócz tych funkcji język w swoim istnieniu przechowuje naszą dawną sławę, życiową mądrość w pieśniach, przysłowiach, legendach, bajkach, jest silną jak bułat bronią przeciwko wrogom. Takie rozważania zostały urzeczywistnione przez niego w utworze „Do sławnych rocznic”, poświęconym Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta”. Podkreślono w nim: „Ze słów powstał dźwięczny nasz język – Narodu podpora, jedność i ład”. Język to świętość narodu, jego arsenał obecnie stanowi ponad 256 tysięcy słów. Przeciwko niemu są „bezsilne pułki” mankurtów. W liryce intymnej L. Wołowca podstawowymi typami miłości są miłość rodzicielska, miłość dzieci do mamy i taty, miłość małżeńska. Te formy uczuć wywołują u ludzi „duchowe odnowy”: przypływ energii, radość, zachwyt, wiarę, nadzieję, współodczuwanie, odpowiedzialność. Miłość to ważna duchowa i moralna siła. Poeta żałuje tych osób, którym nie udało się odczuć na sobie jej dobroczynnego wpływu. Za najwyższy typ wspomnianego uczucia artysta uważa matczyne. Wszak świt każdego człowieka zaczyna się właśnie od matki. Dlatego w jego utworach brzmią akordy bezgranicznej wdzięczności, szacunku. Zdaniem poety, odpłata dzieci rodzicom za ich troskę, samozaparcie powinna być wykonana przez nie w porę, czyli póki ich (rodziców) „dusze nie wzniosły się w niebios wyżyny” – nie umarły. Humaniście radośnie, gdy w rodzinach młodsze pokolenie z szacunkiem odnosi się do rodziców: „To szczęście świeci, niczym spadające gwiazdy, // Ono dla pokoleń wiele znaczy – // Kiedy dobro z miłością stanęły w szeregu, // Kiedy rodzice otrzymują odpłatę”, – wypowiadane jest w poezji „Oczekiwane”. W wielu wierszach sławione jest łono ludzkiego istnienia – przyroda. L. Wołowiec szczerze dziękuje jej za „dobre dary i wieczne ciepło”, za szczodre „cud-chleby”, za zdumiewające piękno, które cieszy nasze oczy, daruje ludziom pogodny nastrój. Właśnie o tym wszystkim mowa w rozdziale „W jedności z przyrodą”, w szczególności w wierszach „Zimowe fale”, „Z biegiem lat”, „Pejzażowo dziwaczne”, „Radość przez smutek”, „Ostatnie błyski”. Obok radosnych akordów w liryce pejzażowej brzmią także tęskne, minorowe intonacje. Są one uwarunkowane merkantylnym stosunkiem współobywateli do zasobów przyrody. Odczuwalnie traci ona realną możliwość samoodtwarzania. Praktycznie, zdaniem liryka, oznacza to: już nastała epoka pomnażania jej bogactw oraz chronienia przed gorliwymi zakusami domorosłych i zagranicznych grubasów: „Stańmy na straży przyrody // Czy jasny dzień, czy mgła gęsta. // I niech o tym pomyśli już każdy, // Bo jakże nam przyrodę zachować?” – podkreślono w programowej poezji „Do ogólnonarodowej Matki”. Niepokoi miłośnika przyrody niszczenie środowiska przez dzikie hordy Federacji Rosyjskiej, która „dawno, dawno temu rozstała się z rozumem”. „Pociskami rozstrzelane topole, // W niebo rwie się tylko czarny dym // w opustoszałym polu. // A kto kiedy topole posadzi?” – gniewnie pyta poeta barbarzyńców XXI wieku. Wszak spalili oni doszczętnie 23 tys. hektarów lasu, 183 tys. hektarów gleb zanieczyścili niebezpiecznymi substancjami, zaminowali ponad 200 tys. km kw. terytorium Ukrainy. Szkody środowisku naturalnemu przestępcy wyrządzili na 47 mld dolarów. Rozmyślania L. Wołowca o życiu to istota jego liryki filozoficznej. Życie nazywa bezcennym skarbem, danym człowiekowi przez Najwyższego. Jest ono chwilowe, przemijające; idzie „umiarkowanie małymi dawkami”. Z reguły bywa dość niepokojące, „płynie przez burze, upały i burze”; na swojej drodze pokonuje „bóle i kłopoty”. Właśnie takim, uważa poeta, było ono kiedyś i jest obecnie u Ukraińców. Mowa o tym w dwóch wielkich rozdziałach zbioru „Za wolność i los” oraz „Przeciwnikom otwartym i ukrytym”. Do idealnych, wzorcowych postaci z aktywnymi postawami życiowymi, zmaganiami poeta zalicza genialnych światłych ludzi naszej kultury – T. Szewczenkę, I. Frankę, Łesię Ukrainkę. Ich walkę o godne życie kontynuowała sławna plejada sześćdziesiątników, Niebiańska Sotnia, dzielni wojownicy na frontach z rosyjskimi najeźdźcami. Jednocześnie ostro potępia ludzi, których credo istnienia to „moja chata z kraja”. Tylko w silnej społeczno-politycznej jedności nasza niezwyciężona siła – to lejtmotyw wielu jego utworów. L. Wołowiec wierzy w nieśmiertelność ludzi – jasną pamięć o tych, którzy pozostawili potomnym humanistyczne rezultaty działalności na rzecz Ojczyzny, wspólnoty, rodziny. Niezapomniani dla nas są rycerze wolności – zaporoscy kozacy, wojownicy UPA, obrońcy i obrończynie obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojny. Poświęcił im wiersz-requiem „Naszym obrońcom”, w którym muzyka słowami wdzięczności płynie tak: „Życie oddaliście dla państwa, // które obmywa się krwią i potem. // Nie pragnęliście ani zapłaty, ani pysznej sławy. // Było wam życie, niczym zwykła praca”. Książka Lewka Iwanowicza Wołowca to hymn dla bojowników o niepodległość, wolność i godny byt naszego narodu. I to najlepsza pamięć o nim i przeżytym przez niego pełnym poświęcenia życiu dla Ukrainy. Wieczna i jasna pamięć Ołeksandrowi Bakumence! Ukraiński Fundusz Kultury imienia Borysa Olijnyka Pod tytułem „Pełnobrzmiące akordy” ukazał się zbiór poezji Lewka Iwanowycza Wołowcia – pedagoga, poety, krytyka, eseisty, publicysty, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, autora ponad 30 książek, działacza społecznego. Czołowe miejsce w zbiorze zajmują wiersze o brzmieniu obywatelskim, intymnym, pejzażowym i filozoficznym. Niestety, 8 kwietnia bieżącego roku Lewko Wołoweć opuścił ziemskie życie i odszedł tam, gdzie nie ma ani chorób, ani smutku. Na czterdziesty dzień po jego śmierci dedykujemy tę publikację jego pamięci. Wiersze Lewka Wołowcia zaświadczają, że wśród nas był aktywny obywatel, nieobojętny artysta, którego bolała Ukraina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

„Siajesłow na terenach Bukowiny”

Czterdzieści dni, jak nie piszą się wiersze, Smutno wiatr śpiewa powoli. W światy odleciały całkiem inne, Wolnym ptakiem śpiewają na wolności... N. Hryhorczuk-Wojtko. 11 kwietnia 2023 roku w Czerniowcach w obwodowej bibliotece im. Mychajła Iwasiuka pisarze Bukowiny zaprezentowali serię pocztówek „Siajesłow” (w czterdziesty dzień po śmierci ukraińskiego pisarza Ołeksandra Dowbusza) w ramach projektu Czerniowieckiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy „Słowo – w gorących szeregach ukraińskiego narodu”. Seria pocztówek o ukraińskim pisarzu ujrzała światło dzienne w Domu Wydawniczym „Rodowid”. Ołeksandr Dowbusz (pseudonim – Ołeksa Dowbusz) – ukraiński poeta, prozaik. Członek NZPU (2000), członek NZDU (1999). Autor 4 książek: dwóch wydań biblioteki gatunku przygodowego (1991), tomików poetyckich „Zuchwała tęsknota” (1997) i „Święta zadumaność ognia” (2006). Autor wielu powieści. Utwory poetyckie i prozatorskie O. I. Dowbusza były szeroko publikowane w antologiach, zbiorach i czasopismach. Laureat międzynarodowej nagrody literackiej im. Iwana Bażanśkiego oraz obwodowej nagrody literackiej im. Paula Celana (2018). Jego utwory poetyckie i prozatorskie zostały przetłumaczone na język angielski, włoski i węgierski. Ze słowem wstępnym do obecnych zwróciła się Marija Dudydra, wiodąca bibliotekarka działu krajoznawstwa. W trakcie prezentacji wybrzmiały wiersze-dedykacje dla ukraińskiego poety Ołeksandra Dowbusza w ramach pisarsko-bibliotecznego maratonu od bukowińskich pisarzy: Nadiji Kaby, Wasyla Waskana, Nataliji Hryhorczuk-Wojtko, Wasyla Dżurana, Anny Dowhopołej, Hałyny Melnyk, Witalija Demczenki, Stepana Panczuka, Wasyla Titowa oraz Hałyny Tarasiuk. Obwodowa biblioteka otrzymała w prezencie egzemplarz serii pocztówek, który wzbogaci krajoznawczą kolekcję literatury. Jesteśmy szczerze wdzięczni rodzinie Ołeksandra Iwanowycza, żonie i córce Nadiji za podarowaną nową książkę „Zesztywniały motyw dzwonów”, która ujrzała światło dzienne po odejściu pisarza. Wieczna mu pamięć i Królestwo Niebieskie! Wydarzenie moderował przewodniczący Czerniowieckiej obwodowej organizacji NZPU Wasyl Dżuran. Wiktor BEZPAŁCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Odszedł na wieczność wielki miłośnik życia Ołeksandr Bakumenko

27 kwietnia 2023 roku po długiej chorobie przestało bić serce wielkiego miłośnika życia Ołeksandra Danyłowycza Bakumenki, znanego pisarza, dziennikarza, literaturoznawcy, krajoznawcy, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy i Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Ołeksandr Danyłowycz Bakumenko urodził się 25 listopada 1953 roku w Kijowie w rodzinie znanego pisarza Danyła Bakumenki. Ukończył wydział matematyki stosowanej Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. Pracował na stanowiskach inżynierskich i kierowniczych w dziedzinie łączności. Następnie był redaktorem naczelnym kijowskiego wydawnictwa „Altererpres”, odpowiedzialnym sekretarzem Kijowskiej Organizacji Pisarskiej, odpowiedzialnym sekretarzem NSPU, pierwszym zastępcą, a potem przewodniczącym zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury im. Borysa Olijnyka. Ołeksandr Danyłowycz był autorem ponad 30 książek poezji i prozy, utworów dla dzieci, redaktorem zbiorów książek D. Biłousa, D. Bakumenki, H. Kowala i innych. Prezes Wszechukraińskiej Organizacji Pozarządowej „Ukraińskie Stowarzyszenie Pisarzy Literatury Artystyczno-Społecznej”, akademik-sekretarz ds. literaturoznawstwa i sztuko­znawstwa Międzynarodowej Akademii Edukacji i Nauki. Odznaczony medalami, najwyższymi resortowymi odznaczeniami UFK „Za zasługi w kulturze” oraz „Honorową odznaką” Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Laureat wielu literackich i artystycznych nagród. Odeszła człowiek pięknej duszy, otwartego i dobrego serca, twórczy i emocjonalny, konsekwentny i wytrwały. Posiadał niewidzialną, lecz bardzo wyczuwalną siłę przyciągania dobroci i zrozumienia duchowego świata każdej osobowości. Wokół Ołeksandra Bakumenki i Ukraińskiego Funduszu Kultury im. Borysa Olijnyka, którym kierował, skupiali się pisarze i dziennikarze, kompozytorzy i śpiewacy. Umiał dostrzec w każdym najlepsze cechy, wydobyć je, podkreślić i zachęcić do rozwoju. Szanowano go za czułe podejście do ludzi, wielką szczodrość duszy, mądrość i optymizm. Szczerze współczujemy bliskim i najbliższym Ołeksandra Danyłowycza, jego żonie Olze i dwóm córeczkom w ich niepocieszonym smutku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Przy świecy, którą zapaliła wojna

Halyna KYRPA I To nie deszcz. To płacze moja topola pod oknem. I nie wiem, czym ją pocieszyć. Mówię jej: – Już wiosna, niedługo będzie ciepło. A ona zanosi się jeszcze większym płaczem. Aż się dławi. Moja droga, siostro moja, topolinko srebrna! Obejmuję ją, a ona drży. Drży i płacze. Nie rozłączę uścisku, dopóki nie wypłacze łez. A potem we dwoje zabierzemy się do łatania nieba, ostrzelanego z każdej strony, i z naszych palców będzie kapać krew – kropla za kroplą, dopóki cała nie wykapie na ziemię, a z niej wyrośnie mała topolinka – jedna, druga, trzecia... setna... tysięczna... milionowa... A wtedy spadnie deszcz – prawdziwy ukraiński deszcz, który nie zapomni ani łzy, która spadła z oczu topoli, ani najmniejszego człowieka na tej ziemi. II Mój drogi, mój drogi – wyobrażasz sobie? – teraz każdej nocy kładę się spać z automatem w rękach. – Daj spokój – śmiejesz się ze swoich niebiańskich niebios. – Z automatem? Przecież ty jeszcze żadnego kwiatka nie zerwałaś, na żadną mrówkę nie nadepnęłaś, nie minęłaś żadnego drzewa, żeby go nie objąć. Po co ci automat? A ja się nie śmieję, ja już nie powstrzymuję gniewu, ja już nie mówię, ja krzykiem krzyczę: – Żeby zabić potwora, który niszczy nasz świat! Ten świat, w którym dobrze żyło się i kwiatkowi, i mrówce, i każdemu drzewu, które doczekało wiosny i nie może się cieszyć. Bezwzględnego potwora, który brudzi wszystko, na co spojrzy. Mój drogi, mój drogi, ty teraz jesteś bliżej Boga niż ja, zapytaj go, dlaczego stara kobieta bierze do rąk automat, a on tylko patrzy i mówi: „Na wszystko wola Boża”… III Brakuje... jakże brakuje... twoich oczu i twoich uścisków w tym ciasnym schronie. Tutaj można bez nich się udusić, a ja jeszcze oddycham. Mimowolnie do kogoś się uśmiecham, to wchodzę, to wychodzę, to coś robię – nie to, co chciałabym robić, a to, co muszę, i cały czas boję się, żeby nie zginęło na niebie nasze bezbronne słońce. Brakuje... jakże brakuje... twoich prześmądrych rad i tych zabawnych imion, które dla mnie wymyślałeś, niby żartem, a ja je przyjmowałam i tuliłam do samego serca. I kiedy teraz czasem je słyszę, uśmiecham się, ale już nie machinalnie, a z jakąś nieuświadomioną nadzieją, że nie zginie na niebie nasze bezbronne słońce... Zamykam oczy – i słyszę je znów... I znów... i znów... i znów... To jest to, czego nikomu nie opowiedzieć, bo czyż może ktokolwiek pojąć język dwojga zakochanych, podobny do esperanto? Chyba że wiatr, i to – jeśli nastawi uszu, skradając się do schronu. Brakuje... jakże brakuje... choćby krótkiej chwili, która jeszcze całkiem niedawno zwała się szczęściem. IV Drogi, to byśmy sobie z tobą porozmawiali... Ale teraz mówię sama – za dwoje. Opowiadam, jak minęła noc. Jak uśpiło mnie radio i gidazepam. Jak wyły syreny za oknem. Jak często chodzę do tego zbombardowanego budynku po drugiej stronie metra i myślę, że to mógłby być i nasz budynek. Ale tym razem znów się udało... Mówisz, że wszystko to sam widzisz i że nie chciałbyś takiego widoku na jawie. Jak dobrze, że mam ciebie – jest z kim porozmawiać, choć chciałoby się o zupełnie, zupełnie czymś innym. O tym, że przetłumaczyłam jeszcze jedno opowiadanie z norweskiego... Napisałam jeszcze jedno wspomnienie... Garść wierszy... I kilka akapitów swoich nieskończonych „ulotności”... Mówisz mi „dzielna”, niby nabierz cierpliwości... niby częściej myśl o czasie naszego szczęścia, wspomnienia – to najskuteczniejsze lekarstwo... A ja mówię: – No jak takie coś może być? Kiedyś opowiadałeś, jak Niemcy spalili waszą chatę i tam spłonęła Murka. A teraz ja opowiadam, i... już nie o Niemcach. A o nowożytnej hołocie. O spalonych miastach i wsiach, muzeach, szkołach i cerkwiach i teatrach... O zabitych dzieciach, niemowlętach i starych ludziach... O wojownikach światła... O koniach-uchodźcach, którym dopiero wczoraj nasza córka przesłała pieniądze na siano... No, a Murek, zdaje się, nikt nawet nie liczy... *** Półtoramiesięczne dziecko, złotą dziewczynkę, której nie wiadomo nawet jak na imię, raszyści zabili razem z aniołem, który drzemał u niej na ramieniu. Dziewczynka już nie płacze. Choć półtoramiesięczne dzieci płaczą często i dużo, bo na to są dziećmi. Anioł będzie płakał wiecznie, bo na to jest aniołem, i już nigdy nie zaśpiewa jej: – Luli-luli-lu... *** W duszy mojej Oni chcą Urządzić koszary. A figa! A figa! Moja dusza jest zaminowana i wybuchnie, gdy tylko próg przekroczy wyłupiasty nędzny potwór. *** Oto i lato. Już i pełnoletność. Słyszę, jak drży jego ostrzelane serce. Widzę, jak krwawi jego dusza. Lato całe w żałobie – każdego ranka oblewa się rosą. Chyba to łzy, bo kwiaty płaczą tak samo, jak my. I tak samo, jak my teraz – nie wycierają łez. *** U Hryba urodził się syn. – Daruję ci czapkę – powiedział Hryb. – Tylko nigdzie jej nie zdejmuj. Nie trzeba wystawiać na pokaz swoich małych uszu. Niech wszyscy myślą, że uszu nie mamy. *** Samotność już taka gęsta, że można ją kroić nożem. Chodzę na palcach, boję się spłoszyć to, co jeszcze mam. Światło wyobrażone rozprasza ciemność i staje na straży. Samotność już taka gęsta, że można ją kroić nożem. *** Dmytrowi W tym świecie, w którym ciebie już nie ma, wszystko co chwilę się zmienia, ale opowiedzieć nie ma o czym – jakieś to wszystko drobne i nieistotne. W tym świecie, w którym ciebie już nie ma, zostali ludzie, których kochałeś, i gołębie, które teraz latają bez ciebie, nieprzeczytane książki i czyste notatniki z nienapisanymi wierszami, nasze niedokończone rozmowy, których bez nas nikt nie odrestauruje. I zostało wszystko niewidzialne, co zawsze zostaje po bardzo dobrych i czystych ludziach. Zostaje i nigdzie nie znika. *** Kropką na niebie zniknął Dzień – ptak wędrowny. Oksana Szałak Stara jesień już w wieku, kiedy nie każdy dzień jest wesoły. Siedzi łza w żółtym kwiecie, a może to bezsenny trzmiel. Ten, co lata po twoim ogrodzie i sławi każdy boży dzień. On potem znów w kwiat siądzie, czy raczej nie siądzie, a spadnie. I kiedy dzień zacznie czernieć, zamknie niebo oczy sine, zobaczy trzmiel, że już lato trzyma się na włosku. Walc deszczu W moim świecie, gdzie nie ma ludzi, gdzie wszyscy przenieśli się na Facebooki, tylko deszcz boso po trawach kroczy, a ja do niego wyciągam ręce. Mój deszczu niezawodny, poczekaj, postój, bo przemęczysz sobie nogi. Dzisiaj ty dla mnie jesteś jak raj przy tej wyboistej drodze. A może my z tobą jesteśmy bliźniakami. Śmieszni oboje – z mokrymi nosami. Ty podlewasz w ogrodzie ścieżki, jakbyś tworzył niepowtaralne gamy. Ja jeszcze postoję. Nastawię uszu. A ty już idź. Idź sobie hen-hen. Tam gdzieś na horyzoncie wysłucha cię i zachowa dla wieczności Chopin. Narodziny To nie po prostu kwiat. Nie przebiśnieg. Nie podbiał. Nie fiołek. To już narodziła się Wiosna. *** Moje serce nie doleciało do schronu. Trafili w nie ci, którzy nie strzelali, a uśmiechali się. *** Grasi, która wie o bezsennej ptaszynie więcej niż ja Niebiesko na świecie, niebiesko, niebiesko-bezgraniczny raj. Ptaszyno, jeśli przyleciałaś, więcej nie odlatuj. Widzę cię wszędzie, nawet tam, gdzie cię nie ma. Zimy nie było i nie będzie, czemu więc wszędzie zima? Duszę przenika przeciąg i ogarnia żal. Ptaszyno, bezsenna ptaszyno, ty pachniesz mi deszczem. W dziobie twoim – radość, na skrzydłach – nocy pieczęć. A niebo, bezdenne i wiosenne, zamarło w twoich oczach. *** Nie rozbieraj się, jesieni, tak szybko, nie spiesz się, droga, poczekaj. Postój jeszcze chwilę! Nie daj hulace-wiatrowi porozpinać wszystkich do jednego guzików na twojej strojnej sukni! Jeszcze zdążysz nacieszyć się przez zimę swoim nagim topolowym ciałem. Przykryj choć listkiem dekolt. *** Gdzieś tam, gdzie zaczyna się koniec nocy, góry wspomnień murem stają. A potem ciszę rozdziera wybuch – tak tylko wspomnienia trzęsą ziemią. W tylu stopniach, że gorączkuje duszę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pomogły dzienniki Dowżenki

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru. Według fabuły początkujący reżyser przyjeżdża do wsi, gdzie jako pustelnik żyje znany w przeszłości aktor, który ostatecznie zerwał ze sztuką. Celem chłopaka jest namówienie Mistrza do zagrania w swoim filmie. Tutaj na młodego reżysera czeka wiele niespodzianek… – Do twórczości, którą zajmowałam się przed pełnoskalową wojną z Rosją, nie wróciłam i już nie wrócę – wyznała Maryna Smilianec. – Radykalnie zmienił się także stosunek do tego, co piszę, wzmocniło się poczucie odpowiedzialności za napisane słowo. Teraz „słowo to broń”, z którą trzeba być ostrożnym, uświadamiać sobie jej siłę, a co najważniejsze – wykorzystywać w walce o zwycięstwo. Trudno mi pisać czysto artystyczne utwory. Wcześniej można było wziąć się za jakąś melodramat czy komedię, chociaż zawsze były to utwory tragikomiczne. A podczas wojny zaczęłam bardziej dokumentować to, co widziałam. Jestem przekonana, że jeśli dramaturg chce w jakiś sposób wpłynąć na sytuację, to musi ją rejestrować i dokumentować. Pierwszą rzeczą, którą stworzyłam podczas szerokoskalowej wojny z Rosją, było napisanie we współautorstwie z dramaturżką Ludmyłą Tymoszenko (według jej pomysłu) sztuki-bajki dla dzieci „Koty-uchodźcy”. To bajka-terapia, która ma wesprzeć małego widza i dać odpowiedzi na nurtujące dziś pytania. Dalej była sztuka „Barszcz”, napisana na podstawie moich wywiadów z ludźmi, którzy przez dwa miesiące byli w okupacji pod Kijowem. Jest tu składnik artystyczny, ale podstawą jest dokument. Sztuka została już przetłumaczona na cztery języki – angielski, włoski, niemiecki i bułgarski. W czasie wojny odbyło się dość dużo wystawień moich utworów w teatrach Kijowa, Mikołajowa, Czerniowiec, a także za granicą. Reżyser Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki Dmytro Morozow jeszcze kilka lat temu wybrał do wystawienia moją sztukę „Mistrz”, ale jakoś nie wychodziło… Podczas wojny w teatrze zaczęto prowadzić czytania współczesnej ukraińskiej dramaturgii „My z Ukrainy”. Dmytro wybrał do tego moje sztuki „Modlitwa za Elvisa” oraz „Mistrz”. Czytania wyszły dość jakościowe, miały odzew wśród widzów, dlatego postanowiono zostawić je w repertuarze. Swoją drogą, kiedy dyrektorem artystycznym teatru został Kyryło Kaszlikow, pozytywnie zmieniła się polityka repertuarowa. Zaczęła się tu pojawiać współczesna ukraińska dramaturgia. Walentyna ORŁOWA, m. Dniepr. W tym roku mija 225 lat, odkąd po raz pierwszy w 1798 roku trzy części poematu trafiły do czytelnika. Autor nie miał wtedy jeszcze nawet 30 lat. Iwanowi Petrowyczowi wytrwałość, marzenia, zaciętość, kozacka energia Eneasza, który przeżył zniszczenie ojczyzny przez wrogów, jednak nie poddał się losowi, a ruszył w wędrówkę z myślą założenia własnego państwa – silnego i wolnego, były zbyt bliskie! Zlikwidowana przez Rosję w latach 1775–1786 Sicz Zaporoska nie była zapomniana! Przez czas, który upłynął od napisania „Eneidy” przez Iwana Kotlarewskiego, artyści wielokrotnie zwracali się do jej wcielenia, wybierając gatunki opery, operetki, musicalu, rock-opery itp. A artyści filharmonii w Dnieprze zaproponowali teatralizowany koncert „Śladami Eneasza”, gdyż liczyli przede wszystkim na młodą Sztuka „Mistrz” została napisana około siedem lat temu. Potem długo nad nią pracowałam. Pisałam o tym, co mnie poruszało w tamtym okresie dorastania. Były to moje przemyślenia dotyczące sztuki, moje osobiste przeżycia i poszukiwania. Wtedy studiowałam w Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego, marzyłam o byciu reżyserką filmową, szukałam odpowiedzi na pytania, które mnie nurtowały, walczyłam z wątpliwościami. Tak narodziła się ta historia. Podczas pracy nad spektaklem Dmytro Morozow wprowadził pewne zmiany w tekście. W swojej sztuce cytowałam Felliniego, Petera Brooka i innych zachodnich reżyserów filmowych. A Dmytro postanowił dodać do tekstu fragmenty z dziennika Ołeksandra Dowżenki. Wyszło całkiem trafnie, za co jestem mu wdzięczna. Wiele dodał także wykonawca głównej roli Ołeh Zamiatin. Niezwykle subtelnie wyczuwa swojego bohatera. W jego pracy zawsze jest cząstka improwizacji. Wszystko, co dodaje Ołeh Semenowycz, jest żywe i prawdziwe. Myślę, że poruszone w mojej sztuce kwestie pozostają aktualne dzisiaj i nadal będą aktualne dla ludzi, którzy zajmują się sztuką. Pracę nad spektaklem w pełni powierzyłam Dmytrowi Morozowowi. Zawsze ufam reżyserom i staram się ich nie ograniczać. Dlatego spektakl zobaczyłam dopiero na premierze. Trudno mówić o tym, z czym ma się związek. Ale ogólnie jestem zadowolona z inscenizacji, życzyłam swojej sztuce takiego losu. W spektaklu grają utalentowani aktorzy, każdemu z nich wierzysz, współczujesz, wszystkich chce się przytulić. Niezwykle ważne było określenie, kto zagra rolę Mistrza. Uważam, że ta postać jest głęboka i ciekawa, można powiedzieć „ze swoimi dziwactwami w głowie”. Człowiek, który potrafi ironizować z siebie i ze świata, z dobrym poczuciem humoru. I przy tym, oczywiście, utalentowany. Po obejrzeniu spektaklu trudno mi sobie wyobrazić, kto dzisiaj z ukraińskich aktorów mógłby poradzić sobie z tym zadaniem lepiej niż wykonawca głównej roli Ołeh Zamiatin. Czasami w moich sztukach postaciami są nie tylko ludzie, ale także zwierzęta. Na przykład w „Psiej budzie”, która jest grana w Teatrze na Mychajliwskiej pod tytułem „Metody wychowania małych gnojków” (reżyseria Łarysy Semyrozumenko) – to Pies, a w „Mistrzu” – Kot. Zawsze nie są to po prostu zwierzęta. Kryją się za nimi albo pewne symbole, albo ludzkie losy. W „Psiej budzie” pies Kubik to obraz ojca postaci, obraz ich domu. Swoją drogą, Ołeh Zamiatin wyraził opinię, że obraz kota w „Mistrzu” może być duszą jego żony. Ta myśl mi się spodobała. Ale nie ograniczamy się do jednej definicji, jestem pewna, że każdy widz zobaczy coś swojego. Obecnie mam projekty za granicą, to ważne doświadczenie. Wszystkie one są związane z tematem wojny w Ukrainie. Trzeba stale przypominać naszym kolegom na zachodzie o tym, co dzisiaj dzieje się w naszym kraju. W maju w mieście Stuttgart (Niemcy) ma odbyć się premiera projektu „Miasto X. Fragmenty wojny”, nad którym również pracowaliśmy we współautorstwie z Ludmyłą Tymoszenko. Opowiadamy o tym, co wydarzyło się w Ukrainie w ciągu ostatniego roku. Także w wielu miastach planowane są czytania mojej sztuki „Barszcz”. Pracuję równolegle w Ukrainie i Niemczech – to wymuszona konieczność, aby mieć możliwość wspierania bliskich w Ukrainie. Ale już jesienią planuję wrócić do Kijowa i znów zajmować się twórczością w rodzimym Teatrze na Mychajliwskiej. – W pierwszych miesiącach wojny, dopóki teatr nie pracował, wielu z nas tak czy inaczej zorganizowało się w różne oddziały obrony terytorialnej albo chodziło na nocne dyżury i ochronę budynków – wspominał wykonawca roli Mistrza, artysta ludowy Ukrainy Ołeh Zamiatin. – Rozmawiając z ludźmi, uświadomiliśmy sobie, że muszą mieć jakąś odskocznię. Nie można cały czas trzymać napiętych strun duszy. Dlatego szybko zrozumieliśmy, że trzeba wracać do twórczości. I właśnie teatr jest taką odskocznią, jak wysepka innego życia. Przyznam, dla nas, aktorów, największym szczęściem jest, gdy gramy spektakl bez alarmu przeciwlotniczego. Jeśli przerywa się, powiedzmy, spektakl „Fałszywy ton”, w którym w ogóle nie można robić pauz, to dla nas jak ostrze w serce. Ale takie są nasze realia i widz przyjmuje to wszystko ze zrozumieniem. Początkowo teatr zaczynał pracować małymi projektami – czytaniami. I sztuka „Mistrz” była właśnie wśród nich. A kiedy pojawiła się mowa o powrocie spektakli na dużą scenę, to doszliśmy do porozumienia z naszym szefem Kyryłem Kaszlikowem, że to musi być właśnie „Fałszywy ton”. Wspólnym dążeniem praktycznie całego naszego zespołu było przejście na język ukraiński i odnowiony „Fałszywy ton” zaczął brzmieć po ukraińsku. Jeśli mówić o spektaklu „Mistrz”, to jest to moja pierwsza nowa praca aktorska podczas pełnoskalowej wojny. Zagrać rolę głównego bohatera zaproponował reżyser Dmytro Morozow, który już dawno chciał wystawić tę sztukę. Nieco zmieniliśmy tekst. Autorka przyjęła nasze uzupełnienia i powiedziała, że podpisuje się pod każdym z nich. Nasz teatr dzisiaj pracuje dość aktywnie. Trwa proces powrotu spektakli, które były wcześniej w repertuarze, teraz już w tłumaczeniu na ukraiński. Równolegle trwają próby nowych inscenizacji. Zatem proces prób trwa cały dzień. Podczas prób „Mistrza” trzeba było przerwać, bo dość dużo czasu zajęło przygotowanie tournée do Londynu, gdzie mieliśmy pokazać już wspomniany „Fałszywy ton”. Jeśli chodzi o Mistrza, to wcześniej nie miałem podobnej roli. Grałem ludzi o innym składzie charakteru i temperamencie. Obraz Mistrza od razu mnie zainteresował. Oczywiście, w pewnym stopniu gramy na scenie samych siebie, tworzymy obraz na podstawie swojego życiowego doświadczenia, zaczynamy kultywować jakieś cechy, być może nieprzypisane nam, ale mimo wszystko psychofizyka pozostaje nasza. Być może nie zachowałbym się tak w życiu jak mój bohater (mam na myśli nie tylko tę rolę), ale to właśnie jest wcielenie. Ze mną w spektaklu grają młodzi aktorzy. Czuję pewną odpowiedzialność. Przecież muszę dawać przykład, jak to powinno być. Mam na myśli stosunek do pracy, profesjonalizm. W spektaklu grają moje studentki Anastasija Piskoweć i Wałerija Saakian. Oczywiście podpowiadałem im jako ich nauczyciel, ich mistrz. Inni aktorzy – Mychajło Haniw, Ołeksandr Hrekow, Jelyzaweta Rojenko oraz Marija Ahapitowa dopiero niedawno ukończyli naukę. Byli w innej pracowni, ale na mojej katedrze. Widziałem ich, ze wszystkimi jestem zaznajomiony. Im również coś podpowiadałem, robiłem uwagi, ale przy tym nie ingerowałem w proces tworzenia spektaklu. Dmytro Morozow ma już doświadczenie własnych inscenizacji. Wsłuchiwał się we wszystkie moje życzenia i sam zaproponował wiele rzeczy, które wyszły na dobre sprawie. Dmytro jest człowiekiem profesjonalnym, potrafi analizować materiał. Proces tworzenia spektaklu w pewien sposób przypomina tworzenie rodziny, wszystko idzie niełatwo. Podczas pracy nad „Mistrzem” pojawiały się jakieś spory, sprzeczności, ale nie były one fatalne czy niszczące. Zawsze dochodziliśmy do pozytywnego rezultatu. I to jest najważniejsze. Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Łesi Ukrainki aktywnie promuje współczesną ukraińską dramaturgię. Niedawno reżyser Dmytro Morozow wystawił spektakle „Modlitwa za Elvisa” i „Mistrz” według sztuk młodej, ale dość znanej dramaturżki Maryny Smilianec. Dzisiaj nasza rozmowa jest o „Mistrzu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Uścisnąć dłoń Eneasza

publiczność. Celem było zaadaptowanie za pomocą nowoczesnych środków złożonego dzieła, które sięgało do dawnej fabuły poematu Wergiliusza, do aktualnego odbioru przez naszych młodych współczesnych. Reżyserowi widowiska, artyście ludowemu Ukrainy Iwanowi Szepelewowi, udało się zrealizować ten zamysł: publiczność oceniła go szczerymi oklaskami! Do „chłopaka jak się patrzy” i narratora wydarzeń w potocznym, nowoczesnym języku ukraińskim, Eneasza na scenie (aktor Danyło Jaremenko), dołączyło całe animowane „wojsko kozackie” (z filmu „Eneida” niezapomnianego reżysera animowanych przygód kozackich Wołodymyra Dachny!). Na scenie zaś – widzialne obrazy muzyczne i wokalne przez całą podróż tworzyły bandurzystki popularnego trio „Etnika”. Wplatały one dawne dumy ludowe, tęskne i wesołe pieśni z czasów Siczy oraz Iwana Kotlarewskiego do wieńca melodii już naszych czasów! Podkreślając tym samym nienaruszalność ukraińskich wartości narodowych w kulturze, języku, słowie. I w szczegółach – wykorzystaniu miejscami zapomnianych prostych instrumentów – gwizdków i harmonijki. Popularne trio „Etnika” – Weronika Tupycka, Olha Biłowa, Wiktorija Kuczer – laureatki ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów, mistrzynie wokalu i gry na bandurze, ukraińskim instrumencie strunowym, który nie ma analogów na świecie! Szlak kozackiej łodzi i serce Eneasza w burzliwej podróży ogrzewa unikalny wyszywany ręcznik, który ma ponad 100 lat, pamięta swoich przodków i wchłonął siłę rodu! I występuje także jako amulet bohatera. Na zakończenie w widowisku biorą udział sami widzowie, którzy razem z muzykami oraz optymistycznym i heroicznym Eneaszem śpiewają „Oj, na łące czerwona kalina”, „Ukraino, Ukraino” Tarasa Petrynenki. Zatem „Eneida” Iwana Kotlarewskiego jest w pełni zrozumiała dla młodych widzów, wywołuje zachwyt i skłania do pamiętnych selfie, o których prawdziwy Eneasz nawet nie przypuszczał! w filharmonii Dniepru udało się wszystkim, którzy chcieli powitać legendarnego bohatera pierwszego wielkoskalowego zabytku ukraińskiego piśmiennictwa – poematu o tym samym tytule autorstwa Iwana Kotlarewskiego. A także razem z „motorowym parobkiem” odbyć podróże w teatralizowanym programie „Śladami Eneasza”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W ramach programu zaplanowano wycieczki z kuratorami projektu Ołeksandrem Sołowjowem, Wałerijem Sacharukiem, Alisą Hryszanową, wykład architekta i urbanisty Juliana Chaplińskiego na temat stylu architektonicznego budynku „Ukraińskiego Domu”, wieczór muzyczny „Drugi dom” Kijowskiej Orkiestry Kameralnej (dyrygentka Natalia Ponomarczuk) dla uczczenia siedmioletniego okresu, kiedy „Ukraiński Dom” stał się drugim domem dla filharmonii. Wystawa, którą można zwiedzać do 21 maja, potwierdza, że „Ukraiński Dom” rozszerza swoją działalność i systemowo realizuje multidyscyplinarny program, który obejmuje różne sfery – sztuki wizualne, kino, muzykę, dialog publiczny, projekty kulturalne, edukacyjne i młodzieżowe. Zdjęcia autora oraz ze strony „Ukraińskiego Domu” na Facebooku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jubileusz nieobojętności

Ihor Zoc. Przez trzy dekady „Ukraiński Dom” przeszedł niemało prób, był w epicentrum dwóch rewolucji, znał wzloty i okresy upadku. Odbywały się tu międzynarodowe i państwowe wydarzenia z udziałem prezydentów oraz wysokich delegacji zagranicznych, wielkoskalowe akcje kulturalno-artystyczne, budynek ten witał słynnych działaczy, polityków, artystów, stawał się sztabem dla protestujących i cierpiał od bezprawia siłowików w czasach przemian społecznych. Właśnie na schodach tego pałacu w 2012 roku zbierał się Majdan Językowy – liczny protest przeciwko uchwaleniu osławionej ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, która przewidywała możliwość oficjalnej dwujęzyczności w regionach, gdzie liczebność mniejszości narodowych przekracza 10%... Nie wszystkie wydarzenia znalazły odzwierciedlenie na jubileuszowej wystawie, ale odzwierciedla ona te najważniejsze, z którymi Narodowe Centrum miało styczność od pierwszych dni działalności w 1993 roku jako potężny hub kulturalny stolicy. Projekt wystawienniczy oferuje swoisty ekskurs przez życie kulturalne Kijowa od lata 1991 roku, kiedy w tym budynku, stojącym wówczas pustką, odbyła się niezwykła, jak na radzieckie jeszcze czasy, wystawa – instalacja kijowskiego artysty, mistrza performansu Fedora Tetianycza. Działanie artysty stało się symbolicznym oczyszczeniem budynku z komunistycznego dziedzictwa i ducha byłego Muzeum Lenina (1982–1990). Ten znany niegdyś performans Tetianycza można obejrzeć na wideo w jednej z sal. W kilku salach centrum zaprezentowano znaczące nazwiska i dzieła ukraińskiej sztuki klasycznej i współczesnej we fragmentach poszczególnych projektów, dokumentacji fotograficznej i wideo, tekstach. Jedną z sal poświęcono wystawie „Impresje artystyczne”, która odbyła się w 1994 roku, a którą organizatorzy nazwali wówczas „swoistym przekrojem ukraińskiej sztuki plastycznej ostatnich lat, który daje wyczerpujące wyobrażenie o szerokości i zakresie na przykładzie dość już znaczących nazwisk”. Na afiszu znajdujemy znane nazwiska: Ołeksandr Dubowyk, Wołodymyr Ciupko, Petro Małyszko, Iwan Marczuk i inni. Obecnie można zobaczyć dzieła niektórych z tych artystów, a także „Pole” Petra Honczara, „Lotnisko” Ołeksandra Hnyłyckiego, „Nowi ludzie (Bezdomny)”, „Stara z kozą” i „Głód” Jakyma Łewycza. Uwagę zwiedzających przyciągają także obrazy znanych z czasów radzieckich ukraińskich artystów: „Stara stodoła” Tetiany Jabłońskiej, „Poranek” Mykoły Hłuszczenki, „Zachód słońca w lesie” Wiktora Zareckiego, „Rembrandt” Ołeksandra Rojtburda i in. Projekty fotograficzne zawsze wywołują żywe zainteresowanie – są takie również na wystawie. Ihor Hajdaj w formacie panoramicznym utrwalił różne kolektywy. Są to prace współbrzmiące z naszym czasem: „Bojownicy pułku Azow” (2015), „Górnicy kopalni Głęboka” (2006), „Pracownicy zakładu Antonow. Samolot Mrija” (2012). Smutno, ale w takim składzie, w jakim zostali uwiecznieni na zdjęciu, ludzie już się nie zbiorą. Szkoda też bezsensownie utraconego legendarnego samolotu, a przedstawiona na zdjęciu potężna kopalnia znalazła się na terytorium okupowanym przez rosyjskiego agresora. Poruszają także fotowspomnienia o Pomarańczowej Rewolucji i Rewolucji Godności, ale nie więcej niż dziesięć fotografii w jednej sali i tyle samo w drugiej, zbyt skromna wyszła opowieść o tych historycznych wydarzeniach. Być może organizatorzy wystawy uznali, że chętni, by dowiedzieć się więcej o protestach ludowych, udadzą się do Narodowego Muzeum Rewolucji Godności, ale przecież to właśnie „Ukraiński Dom” był w epicentrum dramatycznych wydarzeń. Dramatyzm wojny rosyjsko-ukraińskiej na wystawie przekazują projekt-dokument „Okna” Switłany Kluczkowskiej o ostrzale Kijowa i, w szczególności, „Ukraińskiego Domu” 10 października 2022 roku, fotografie Jewhena Małoletki i jego kolegów w projekcie „Wojna”. Według informacji organizatorów wystawy, w ramach równoległej. W minionych dniach „Ukraiński Dom” zaprezentował wystawę „Jubileusz nieobojętności”, poświęconą 30-leciu utworzenia tego Narodowego Centrum.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Rozpoczęto prenumeratę wydawnictw periodycznych na II półrocze 2023 roku

Od 28 kwietnia bieżącego roku — według elektronicznej wersji Katalogu wydawnictw Ukrainy "Prasa pocztą" Prenumeratę można zamówić według "Katalogu wydawnictw Ukrainy "Prasa pocztą": na stronie internetowej przedsiębiorstwa państwowego "Presa" www.presa.ua na stronie internetowej spółki akcyjnej "Ukrposzta" www.ukrposhta.ua w placówkach pocztowych w salach operacyjnych urzędów pocztowych w punktach przyjmowania prenumeraty Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Naczelny redaktor Paweł MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca) Paweł MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Halina DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn