Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów
Bywają w życiu powołania, które trzeba przeżyć, aby wyjść z nich jak z świętego płomienia. Który i parzy, i oczyszcza. W Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” uhonorowano Matki, których dzieci oddały życie za wolność Ukrainy w najnowszej wojnie z moskwicinami. Początkowo w Ciepłej Sofii ojcowie odprawili nabożeństwo w intencji zdrowia Matek, wspomniano poległych Bohaterów. Następnie odbyło się wielkie widowisko literacko-artystyczne „Matki”, zorganizowane przez Związek Kobiet Ukrainy na czele z Leokadią Herasymenko, przy udziale Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Gdzie wręczano odznaczenia „Order matki poległego bojownika”. Wśród nagrodzonych była Maria Ołeksijiwna Garmasz, mama dwóch poległych synów – Danyła i Dmytra. Jej imię zaproponowałam, gdy w Kijowskiej organizacji NZDU sporządzano listy osób przedstawionych do nagród. Znałam panią Marię jako gorącą zwolenniczkę audycji na żywo w Radio Kultura, których uważnie słuchała i mądrze komentowała. Spotykałyśmy się na prezentacjach moich książek, targach książki. Wiedziałam, że jest nauczycielką języka ukraińskiego i literatury. Kiedy słyszałam jej piękną ukraińską wymowę, czułam się uczennicą. Wiedziałam, że Danyło-kobziarz to jej syn. Że ma pięcioro dzieci. Że jest „zaciętą” Ukrainką. W 2013 roku, kiedy rozpoczęła się Rewolucja Godności, pani Maria wyszła na Majdan ze wszystkimi swoimi dziećmi... Nadszedł czas, kiedy przestałam być radiową prezenterką, a pani Maria – moją słuchaczką. Stała się dla mnie matką, której synowie poszli jako ochotnicy od 2014 roku bronić Ukrainy. I dwóch z nich – Danyło i Dmytro – zginęło... Kiedy zadzwoniłam do pani Marii, aby zaprosić ją do Sofii Kijowskiej na Dzień Matki i wręczyć nagrodę, okazało się, że jest na Sumszczyźnie i przyjazd do Kijowa jest teraz trudny. Odważyłam się poprosić ją o przesłanie swojego słowa, które chciałaby wygłosić. I pani Maria się zgodziła. Więc na ceremonii wręczenia nagród odczytałam wystąpienie Marii Ołeksijiwny. Z palącym bólem i wdzięcznością, że żyję na ziemi, która rodzi takie Matki. A one – synów.
Słowo Marii Garmasz, odczytane na Święcie Matki 8 maja 2026 roku w „Sofii Kijowskiej”: – Moich trzech synów poszło walczyć jako ochotnicy jeszcze w 14. roku, prawie od razu po Majdanie, bo dokładnie wiedzieliśmy, że wojna z Moskowią jest nieunikniona. Bardzo chciałam, aby wszystkie moje dzieci zrealizowały swój talent muzyczny w sferze ukraińskiej kultury, bo sama, pracując jako nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, wykorzystywałam w pracy ukraińską pieśń, i to bardzo pomagało mi nawiązywać ścisłą duchową i moralną więź z duszami dzieci. Nawet nie myślałam, że moja praca jest jakaś szczególna, ale podczas mojej pracy na Połtawszczyźnie we wsi Krasnoznamianka, a obecnie Serhijiwka, została zabita moja pięcioletnia córeczka Sofijeczka, i miejscowi ludzie potwierdzili mój domysł, że była to dla mnie zemsta ze strony zarówno miejscowego, jak i rejonowego kierownictwa partyjnego za moją „politykę” ukraińskości we wszystkim. Moja postawa była wspierana ścisłą przyjaźnią z bardzo patriotycznymi ludźmi: moją nauczycielką-mentorką Nadią Dmytriwną Kowalenko, rodzinami Łytwynów i Berdnyków. Dlatego tak się złożyło, że dwóch moich starszych synów – Dmytro i Bohdan – ukończyło Stritiwską szkołę kobziarską, a ich nauczyciele nalegali, że powinni być muzykami-kobziarzami. Lecz nie mieliśmy wtedy na to podstaw materialnych... Młodsze dzieci ukończyły Kijowską średnią specjalistyczną szkołę muzyczną im. Mykoły Łysenki w klasie bandury – Jaryna i Danyło, a Ustym – klarnetu. Wszystkie moje dzieci zdobyły wyższe wykształcenie, ale wojna przekreśliła najlepsze pokojowe plany. Bohdan od 14. roku poszedł jako ochotnik w składzie Gwardii Narodowej, Ustym i Danyło – do batalionu „Donbas”, ich ojciec jako ochotnik walczył w „Prawym Sektorze”,
Zdjęcie na pamiątkę Dnia Matki w „Sofii Kijowskiej”
w którym już po pełnoskalowej inwazji Rosji zginął pod Bachmutem nasz najmłodszy Danyło, w składzie piechoty „Wilków Da Vinci”, chociaż następnego dnia miał już przejść do operatorów dronów. Lecz 10 maja 2023 roku jego lot został przerwany... Najstarszy, Dmytro, w 14. roku był wolontariuszem i opiekował się swoją chorą na onkologię żoną Ludą, a w czasie pełnoskalowej wojny razem ze wszystkimi poszedł bronić Kijowa, potem, mając przygotowanie wojskowe jeszcze z uniwersytetu i z czasu pracy w Ministerstwie ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, został dowódcą kompanii, bronił także wsi Krasnopilla na Sumszczyźnie, gdzie zdobył swoją wytrwałością i rozumną pracą z personelem wielki szacunek swoich podwładnych. Później służył w sztabie oddzielnej 48. brygady artylerii, był, jak zawsze, bardzo odpowiedzialny, skrupulatnie dokładny w rozdzielaniu amunicji, wymagający wobec siebie i wszystkich, nie chciał iść nawet na najkrótszy urlop, martwiąc się o pełną dokładność w dokumentacji. Dmytro, o którego jakoś zawsze byliśmy spokojni, bo był dla nas wszystkich taką niezawodną i poważną ochroną przed wszelkimi przypadkami, zginął na Dniepropietrowszczyźnie 15 listopada 2024 roku w stopniu majora w nie do końca wyjaśnionych okolicznościach. Wszyscy moi wojownicy mają nagrody, ale szli walczyć nie dla nich, i największą nagrodą zarówno dla moich poległych synów, jak i dla mnie osobiście będzie zwycięstwo nad wszystkimi wrogami, zewnętrznymi i wewnętrznymi, oraz prawdziwie niepodległa ukraińska Ukraina. Ziemio rodzinna! Mój mózg jaśnieje I dusza delikatniejsza się staje, Gdy twoje nadzieje i marzenia W życie wlewają się moje. Ja żyję tobą i dla ciebie, Wyszłam z ciebie, w ciebie przejdę. Pod twoim wysoko czołym niebem Ja hartuję duszę młodą. Kto cię miłością okradnie, Kto twoje troski ominie, Niech tego ziemskie ciążenie zdradzi, I z przekleństwem niebyt połknie! Wasyl Symonenko
...Sala słuchała apelu pani Marii, obejmując ją na odległość, i każdemu chciało się udzielić jej cząstki siły, krzepkości i ciepła. Za murami Sofii słowo ukraińskiej Matki, której dwaj synowie są obecnie na Cmentarzu Lesnym w Kijowie, słyszała Bogurodzica Oranta. I, zdaje się, łza toczyła się po jej niebieskich szatach. W swojej ofiarności i poświęceniu obecnie nasza Matka sięga Nieba. Ziemska jak Niebiańska. Dziękuję, droga pani Mario, za Pani matczyne poświęcenie, siłę Ducha. Niech Bóg daje siłę żyć i doczekać się nam wszystkim szczęśliwej Ukrainy. Dziękuję KO NZDU i NZDU za powołanie do ważnej sprawy – uhonorowania matek obrońców. Dziękuję Bogu, że bezbłędnie wybrałam kiedyś dziennikarstwo, które rozwija życie w wielowymiarowości wydarzeń i ludzkich losów oraz daje radość służenia prawdzie. Nawet kiedy z żalem radość się objęła. Dziękuję szefowi Kijowskiej organizacji NZDU panu Mychajłowi Sorocce, drogim koleżankom-dziennikarkom Zoi Szarykowej i Alli Malijenko, artystce Marynie Soczenko – nagrodzonej mamie poległego wojownika Lubomyra, za spędzone razem godziny naszego bólu i naszej wielkości. Chwała naszym matkom i wieczna pamięć wojownikom, którzy oddali życie za niepodległą Ukrainę.
Maria Garmasz — mama poległych obrońców Danyła i Dmytra Maryna Soczenko z nagrodą przy portrecie syna Lubomyra
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Taką jasną nadzieją żył i tworzył wolnomyślny Worobkewycz. W te majowe i bardzo niepokojące dni świadomy świat ukraiński, przede wszystkim Bukowina, obchodzi 190. rocznicę urodzin Sydora Worobkewycza. Wojna i Worobkewycz. Na Uniwersytecie Narodowym im. J. Fedkowycza w Czerniowcach, w Sali Szewczenkowskiej, odbywa się konferencja „Izydor Worobkewycz w przestrzeni historyczno-kulturowej Ukrainy”, którą rozpoczął słowem powitalnym rektor Ruslan Biłoskurskyj. Profesorowie, znawcy twórczości Worobkewycza (B. Bunczuk, W. Antofijczuk, W. Kostyk, O. Popowycz i inni) „trzymają” słowo, proponując na podstawie własnych badań wielowymiarową światopoglądową matrycę twórczego życia wybitnego narodowego Prosvitnika. Biblioteka Naukowa Uniwersytetu im. Fedkowycza prezentuje z własnych zbiorów unikatową wystawę książek „Liryk i Bukowińczyk”, odsłaniając nowe i nieznane karty lotów „jednego z pierwszych skowronków naszego ludowego odrodzenia” (I. Franko). Rozpalając swoją wiarą, pragnieniem wolności i uczonością ogień prawdy na uciemiężonej ziemi, ludomilny Worobkewycz, wierny nakazom Pisma Świętego, stając się „budzicielem” świadomości narodowej Ukraińców, „nie postawił jej pod korcem, lecz na świeczniku”, aby jego dobre światło stało się drogowskazem dla narodu ojczystego. Ukraiński pisarz, kompozytor, duchowny, działacz społeczny i kulturalny należy (wraz z J. Fedkowyczem) do tej sławnej plejady działaczy-soborników, którzy propagowali jedność ukraińskich ziem etnicznych, odrębność, suwerenność i samodzielność narodu ukraińskiego, jego kultury, języka, tradycji historycznej. W dziejach takie postacie zawsze odgrywały kluczową rolę w zachowaniu własnej tożsamości, duchowej i politycznej suwerenności, pamięci narodowej. Szczególnie znaczącą wydaje się twórcza praca Worobkewycza w czasach, gdy naród, pozbawiony swojej państwowości, był upokarzany przez „innych”. Dla narodowo-kulturalnego, politycznego, duchowego, społecznego wyzwolenia narodu spod obcej przewagi nie wystarczało ówczesne formalne szkolnictwo, kultura, a nawet Kościół, ponieważ ich tłem tworzyły ówczesne panujące państwowe reżimy, które zazwyczaj obojętnie i wrogo odnosiły się do zaspokajania naturalnych praw Ukraińców. Bo świadomość narodu „czucia się Ukraińcami” w języku, kulturze, wierze i tradycji stawała się największym zagrożeniem dla kolonizatorów wszelkiego rodzaju. Dlatego dla Worobkewycza priorytetowym zadaniem i misją stało się narodowo-kulturalne oświecanie, walka o „poczucie jednej rodziny” oraz narodowe pobudzenie, zachowanie i wprowadzenie tradycyjnego systemu wychowania ludowego, który opierałby się na narodowych cnotach i wartościach. To one stanowiły dla niego podstawę treści wychowania ludowego przede wszystkim młodzieży, głównymi zasadami i określającymi kierunkami dla orientacji światopoglądowych w oświacie i nauczaniu. W okresie, gdy Austria (do „wiosny ludów”) drzemała, „jak zamarznięty staw” (według Franki), język ojczysty wypierali najeźdźcy-obcy, początkowe szkoły „zniemczone” w większości były niedostępne dla prostego ludu, który niemal pogodził się z ustalonym brakiem oświaty, a dążenie do „oświecenia ludu” dla większości „cienkowarstwowej” inteligencji wydawało się dziwacznym przedsięwzięciem. Ponieważ nawet sam lud, doprowadzony do beznadziejnego stanu, walcząc o „przetrwanie”, bezpośrednio i pośrednio stawiał opór „oświeceniu” swoich dzieci. Ukraińska nieliczna inteligencja, nauczycielstwo, zwłaszcza wiejskie, znajdowało się w dość poniżonym statusie. Wymownie o tym niemal beznadziejnym losie pisała w obszernym artykule „Dola nauczycielska” gazeta „Bukowyna” (1897 r., nr 4 z 5 stycznia). A zaczynał się on tak: „Kogo bogowie znienawidzili, tego uczynili pedagogiem”… Rzeczywiście, nie tylko w dawnych wiekach, lecz także pod koniec XIX wieku los pedagogów jest gorzki. Być wiejskim nauczycielem – to być wiecznym nędzarzem. Nauczyciel zajęty jest od rana do nocy. A chłop widzi w nauczycielu najgorszego wroga, który zabiera mu pastucha, niańkę, darmowego najemnika, a jeszcze „do kary pisze”. O nauczycielu wyraźnie spełnia się przysłowie: „Za moje żyto, jeszcze mnie bito…” Taka nędza i nieoświecenie zawsze (przy wszystkich reżimach kolonialnych) służyły przede wszystkim zdobywcom-najeźdźcom, bo ciemnego i proszącego łatwiej trzymać w oborze. Ten sam czasopismo Fedkowycza (1885) zauważał, że „na całej Bukowinie ledwie znaleziono 10 nauczycieli (80 szkół), którzy umieją poprawnie pisać po-ruski (po ukraińsku)”. Jeszcze bardziej krytycznie okres austriacki oceniał w stosunku do ukraińskości znany działacz społeczny, przewodniczący „Ruskiej Besidy”, profesor J. Pihuljak: „Na Bukowinie nie było narodu ukraińskiego, byli ludzie, którzy używali języka ukraińskiego. To były owieczki, które strzygli niemieccy zarządcy. Świadomych dzieci zamierającego narodu ukraińskiego można było policzyć na palcach jednej ręki”. A inny przywódca społeczny, profesor gimnazjalny J. Semaka w artykule „Dwaj bukowińscy poeci ludowi” napisze: „Język ruski (ukraiński) został wprowadzony dopiero w 1869 roku w gimnazjum czerniowieckim.
Nie było żadnej ukraińskiej gazety ani towarzystwa". Wtedy tym „narodem nikt się nie zajmował, inteligencja go nie znała, a on nie znał inteligencji". I tak to właśnie Poeci, którzy obudzili Bukowińską Ruś, stali się Fedkowyczem i Worobkiewiczem. Tę niezasłużoną przez Boga niesprawiedliwość dotkliwie odczuwał już w młodych latach Syderyj Worobkiewicz. Znany pisarz Osyp Makowej tak opisuje wewnętrzny, protestujący stan 23-letniego młodzieńca: „Izydor Worobkiewicz narzekał w 1859 r., że on i jego brat Hryhorij „pogermanizowali się" i tak sprzedali swój naród i wiarę. Ale ta notatka była raczej znakiem, że zaczynał on zbliżać się do swojego narodu". Najwyraźniej tęsknił za tym jasnym, choć sierocym, „kicmańskim" okresem, kiedy babcia Paraska śpiewała dawne ukraińskie pieśni, a dziadek Myhajło opowiadał mu zdumiewające historie o czynach opryszków, hajdamaków i ukraińskiego kozactwa. Oni zaszczepili chłopcu miłość do ojczystego kraju, jego języka, tradycji, historii. Makowej pisze: „I. Worobkiewicz opowiada, że na Ukraińca wychowały go ludowe pieśni oraz „Rusałka Dniestrowa" Szaszkiewicza. To wychowanie umocniło i rozwinęło w nim poczucie narodowości, wywarło silny i błogosławiony wpływ na jego cechy osobowe w stosunku do tych najwyższych narodowych cnót. Dorastając, coraz przekonująco uważał narodowość za najważniejsze źródło historycznego bytu etnosu, ludu, narodu. Cały ten twórczy skarb Worobkiewicz szlifował swoim talentem artystycznym i twórczością, a także – nieustanną pracą, pracą… Właśnie ta idea opętańczej pracy dla narodu ożywiała jego twórczość, samorzutnie kształtując go jako ukraińskiego oświeciciela i budziciela ducha narodowego, któremu przypadło w udziale iść w pierwszych szeregach obrońców ukraińskiej tożsamości, ojczystego języka, kultury, szkolnictwa, z pełnym głosem przestrzegając: „kto lgnie do obcego, tego Bóg karze…" Naoczni świadkowie tego przykładu niestrudzonej działalności społeczno-obywatelskiej pisali: „W każdą środę i sobotę zbieraliśmy się w pokojach „Ruskiej Besiedy", gdzie pod kierunkiem profesora muzyki, kompozytora i poety Izydora Worobkiewicza (pseudonim Danyło Mlaka) lub profesora doktora Stefana Stockiego (Smal-Stockiego) uczyliśmy się dość obszernego repertuaru ruskich pieśni. Wtedy nasz chór w Czerniowcach był najlepszy, zdecydowanie lepszy niż niemiecki „Musikvere-
in” lub rumuńska „Armonia”. Będąc redaktorem literackiego bukowińskiego almanachu „Ruska chata” (1877 r.), swoje główne zadanie widział w zjednoczeniu sił literackich wszystkich ziem ukraińskich: Ukrainy Wschodniej, Galicji, Zakarpacia, Bukowiny. Worobkiewicz wiernie służył ideie soborowej „jedności Rusinów”, którą wcześniej proklamował Ju. Fedkowycz. Aktywny członek towarzystwa „Ruska Besida” (a także jego przewodniczący), ukraińskiego „Domu Ludowego”, akademickiego towarzystwa „Sojuz”, przewodniczący pierwszego „Ruskiego literacko-dramatycznego towarzystwa”, niestrudzony działacz na rzecz rozwoju i autorytetu popularnej w kraju gazety „Bukowina”, swoim talentem i ukraińskim krzewicielstwem zjednywał sobie wielu ludzi. Jeden z jego współczesnych, Kasjan Bohatyrec, w „Wspomnieniach o Ju. Fedkowyczu” wspomina, jak wieczorami wraz z członkami „Ruskiej Besidy” Fedkowycz często słuchał pieśni napisanych przez Worobkiewicza, zwłaszcza: „Przebudziła się Ruś” („Czom krasna Bukowina”), którą napisał z okazji powstania „Ruskiej Besidy” w styczniu 1869 r. Nie tylko przepiękna melodyka pieśniowego słowa Worobkiewicza w tym utworze zachwycała Fedkowycza („bukowińskiego Szewczenkę”), lecz także prorocze wezwanie do wolności, prawdy, braterskiej miłości, odrodzenia czasów chwalebnych i minionych, szacunku dla ojczystego słowa jako narodowego skarbu, po to, by uprawiać ojczyste pole. Owe znamienne słowa pieśni „Pokażmy wrogom, że jeszcze siła i wola w nas, / Że za prawdę siłą i wolą gotowi jesteśmy walczyć” mogły narodzić się jedynie w sercu człowieka oddanego Ukrainie, a najwyższy szacunek dla niej mógł okazać tak wymagający i uczciwy oświeciciel, jak Fedkowycz. Bo właśnie tę pieśń austriacka władza zakazała wykonywać na koncertach i śpiewać publicznie, uznając ją za „podburzającą naród do powstania”. Miłość do bogatego muzycznego dziedzictwa Worobkiewicza Ukraińcy od już trzeciego stulecia zachowują jak najdroższy skarb, przekazując je w ręce tak znanych miłośników i badaczy jego twórczości, jak Anatolij Kusznirenko, Dmytro Hnatiuk, Jarosław Soltys, Iwan Derda, Zasłużony Akademicki Bukowiński Zespół Pieśni i Tańca… Duch Worobkiewicza zawsze widzialnie i niewidzialnie przenikał uczucia i ukryte zakamarki ludzkiego serca. Pisarz Mychajło Iwasiuk (ojciec Wołodymyra Iwasiuka) w „Monologu przed obliczem syna” tak opisuje miejsce w Kicmaniu, gdzie „sąsiadował” z posiadłością Worobkiewicza. Kiedy w sercu robiło się „smutno i tęsknie”, wtedy z Wołodią „szli do ogrodu, a stamtąd – do sadu Worobkiewicza. Tu panuje taka cisza, że aż dzwoni w uszach”. Tym ojciec podkreślał, że narodowa rodzinna pamięć o swoich wybitnych rodakach musi wiecznie towarzyszyć ich codziennym, świątecznym sprawom i duchowym wzlotom. Worobkiewicz – twórca i bojownik ukraińskiego Słowa. Zaraz po powstaniu „Ruskiej Besidy” był wśród tych, którzy wywalczali u cesarza i bukowińskiego sejmu naturalne prawo Ukraińców do języka ukraińskiego, domagając się, by (obok niemieckiego) tym językiem dublowano dokumenty i protokoły państwowe. Jako działacz kulturalny i religijny wyznawał i bronił tej idei politycznej, którą głosił honorowy członek Towarzystwa, poseł Wiedeńskiego Parlamentu – Bukowińczyk M. Wasylko, który od 1919 roku będzie posłem URL w Szwajcarii i Niemczech. Jego przestroga przed niebezpieczeństwem płynącym od obcych opiekunów (moskali), którzy chcą zaszczepić ducha rosyjskiego, rosyjskie pismo i rosyjski język, była niezwykle bliska światopoglądowi Worobkiewicza. Dlatego wszelkimi sposobami stawiał opór przejawom moskwofilstwa na Bukowinie, które organizowały się i hojnie finansowo wspierane były przez przedstawiciela Rosji w Wiedniu (Rajewskiego) i rosyjskiego konsula w Czerniowcach. Solidaryzował się w walce z moskwofilstwem ze swoim pobratymcem z „Ruskiej Besidy”, księdzem Martynowiczem, który powie: „Nie Moskwa, nie obce zapomogi są naszym pomocnikiem, lecz własna praca…”
Ciąg dalszy na str. 13
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
językowej odporności młodego pokolenia”. Badanie wykazało, że książki z półek księgarń zabierają teraz 18-latkowie, którym dostępny jest program „eKsiążka”, pisze UNN, powołując się na dane serwisu usług państwowych „Diia”. „Prawie 500 tysięcy książek zakupili Ukraińcy w ramach programu „eKsiążka”. Od startu programu 279+ tys. uczestników otrzymało od państwa 256+ mln hrywien na zakupy książkowe” – czytamy w komunikacie. Wśród autorów, których wybierają najczęściej, są: H. D. Carlton, Colleen Hoover, Penelope Douglas, Tess Gerritsen i Brianna Wiest. Z ukraińskich – Serhij Żadan, Lina Kostenko, Maks Kidruk, Illarion Pawluk oraz Andrij Kokotucha. Na stacji metra „Zołoti worota” wystartował artystyczno-dokumentalny projekt „Horyzonty nadziei”, poświęcony kobietom, które czekają na bliskich z niewoli, szukają zaginionych bez wieści lub przeżywają stratę. Ekspozycja jest dedykowana Dniu Matki, informuje „Dim”, powołując się na „Weczirnij Kyjiw”. Wystawa zawiera 30 fotografii i historii, które opowiadają o niezłomności ukraińskich rodzin. Celem organizatorów jest danie publicznego głosu rodzinom, których życie zmieniła inwazja Rosji na Ukrainę. „Ta inicjatywa wystawy fotograficznej powstała dzięki temu, że musimy zachowywać wartości ukraińskiego narodu – to, za co stali nasi obrońcy, to, za co stoją teraz na polu walki, w niewoli lub w niepewności. To nasza historia, którą musimy chronić i pomnażać. W tych fotografiach jest cały ból i życie każdej kobiety. A za każdą z nich stoją setki matek, które wspierają i idą obok” – zaznaczyła przedstawicielka organizacji społecznej „Żinky rodu” Iryna Taranowa. We Lwowie z liceum nr 13 zwolniono nauczycielkę, która wcześniej obraziła ucznia. Nazwała chłopca „tępym”, ponieważ jego wychowaniem nie zajmuje się ojciec, który służy w wojsku. O tym poinformował szef Departamentu Edukacji i Kultury Lwowskiej Rady Miejskiej Andrij Zakaliuk, pisze Rubryka. Rodzice nowo mianowanego szefa Kijowskiej Prokuratury Miejskiej Serhija Chodakiwskiego mają obywatelstwo Federacji Rosyjskiej. Mowa o tym w śledztwie hromadske. 7 maja zmarła zasłużona artystka Ukrainy Lubow Kołesnykowa, którą widzowie dobrze znali z roli baby Pałazhki w serialu „Spiimaty Kajdasza”. Aktorka miała 74 lata. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
W 2026 roku prezydent Wołodymyr Zełenski przyjął bardziej ostry i władczy ton w komunikacji z europejskimi sojusznikami. Coraz częściej wygłasza pouczenia, co wywołuje oburzenie wśród Europejczyków – pisze wydanie ZN.UA, powołując się na Politico. Dziennikarze wskazują, że ukraiński lider staje się coraz mniej ostrożny, jeśli chodzi o współpracę z Europą. Jego nastroje podsycane są odnowioną pewnością co do odporności Ukrainy. „Obecnie relacje między Kijowem a Brukselą są napięte i prawdopodobnie osiągnęły najniższy punkt od czasu rozpoczęcia wojny” – mówi były ukraiński urzędnik pod warunkiem zachowania anonimowości. Narodowy deputowany Ukrainy Ołeksij Honczarenko nazywa katastrofą informację ministra polityki społecznej Denysa Ulutina o tym, że obecnie na kontrolowanym terytorium Ukrainy przebywa około 22-25 mln ludzi. Zdaniem deputowanego, trzeba już teraz zaczynać walkę o każdego Ukraińca. „Ale jak walczyć? Po pierwsze, stworzyć warunki, w których Ukraińcy z zagranicy będą chcieli wracać. Co widzą oni: ciągłe skandale korupcyjne, spadek gospodarki, przemoc na ulicach, przymusowa mobilizacja i wiele innych problemów. Rozwiązanie choćby części z nich będzie w stanie przynajmniej zahamować proces zmniejszania się naszej populacji i potencjalnie przywrócić część Ukraińców. Ale na razie wygląda na to, że Zełenski i jego ekipa uważają, że po nich choćby potop” – napisał na swojej stronie na Facebooku pan Honczarenko. Były sekretarz generalny NATO Anders Fogh Rasmussen oświadczył, że Europa potrzebuje nowego sojuszu obronnego. Według niego NATO w obecnej formie nie może już w pełni zagwarantować bezpieczeństwa kontynentu z powodu rosnących wątpliwości co do wsparcia ze strony USA – pisze Politico. „To, co obserwujemy teraz, to rozpad NATO i jest to niebezpieczne. Prezydent USA Donald Trump wywołał tyle wątpliwości co do swojego zaangażowania w Artykuł 5 i obronę Europy, że dla Europejczyków może być tylko jeden wniosek: musimy stanąć na własnych nogach i być zdolni do obrony naszego kontynentu samodzielnie” – oświadczył Rasmussen. Świece pamięci. 26 kwietnia ukraińska społeczność w południowo-zachodniej Florydzie uczciła pamięć ofiar katastrofy czarnobylskiej soborową panichidą w cerkwi świętego Andrzeja. Panichidę odprawili ks. Ołeh Saciuk i ks. Dmytro Kasijan, a członkowie Komitetu Społecznego trzymali zapalone świece. Po panichidzie odbył się poczęstunek, który pobłogosławili duchowni, a następnie obecni obejrzeli krótki film o współczesnym stanie strefy czarnobylskiej i usłyszeli wspomnienia byłych mieszkańców Kijowa o skutkach wybuchu w Czarnobylu. Szczere podziękowania dla Bohdany Pużyk, zastępczyni przewodniczącej Komitetu Społecznego, oraz członków Komitetu za przeprowadzenie wydarzenia. Rosja w czasie pełnoskalowej wojny przeciwko Ukrainie straciła około 1 340 270 swoich żołnierzy, w tym 1080 osób w ciągu doby – takie dane na poranek 9 maja podał Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy. Z kolei Federacja Rosyjska oficjalnie swoich strat nie ujawnia. Tymczasem na kwiecień 2026 roku dziennikarze rosyjskiej redakcji BBC i „Mediazony” wspólnie z zespołem wolontariuszy potwierdzili nazwiska co najmniej 212 188 wojskowych FR, którzy zginęli na wojnie przeciwko Ukrainie od lutego 2022 roku. Chodzi o tych, których nazwiska potwierdzono w otwartych źródłach. Szacunki całkowitych strat Rosji (rannych i zabitych) ze strony organizacji międzynarodowych i wywiadów są znacznie wyższe. W grudniu 2025 roku wysokiej rangi urzędnik NATO pod warunkiem anonimowości poinformował rosyjską redakcję BBC, że według danych sojuszu całkowita liczba zabitych i rannych w rosyjskiej armii może zbliżać się do 1,15 miliona osób. „Pyłyp Pronin to klasyczny przykład polityki kadrowej Zełenskiego – swoich ludzi, których ciąga się po stanowiskach i awansuje w zamian za tuszowanie korupcji” – napisała na swojej stronie na Facebooku aktywistka antykorupcyjna Martyna Bohusławeć. Według jej obserwacji: „Pronin – szef Państwowej Służby Monitoringu Finansowego, który: - Przez ostatnie 90 dni w pracy był tylko 27, resztę – w Meksyku, Tanzanii, na urlopie, na zwolnieniu lekarskim. - Tak kierował Połtawską Obwodową Administracją Państwową, że tam potem NABU znalazło schemat na 200 milionów przy budowie fortyfikacji w obwodzie donieckim. - Tak kierował Państwowym Monitoringu Finansowym, że znalazł 0 podejrzanych transakcji w milionowych schematach Mindicza. - Tak kierował tym samym Państwowym Monitoringiem Finansowym, że nie wykonał terminowo zobowiązań wobec UE, przez co Ukraina ryzykuje opóźnienia w wypłacie pieniędzy z UE w ramach programu Ukraine Facility”. „Co jeszcze musi zrobić Pronin, żeby rząd Swyrydenko usunął go z hańbą ze stanowiska? Czy swoich ludzi jednak nie zwalniają? I czy mamy teraz żądać konkursów na wszystkie stanowiska wysokiego szczebla w czasie wojny?” – zaznacza w swoim wpisie pani Bohusławeć. Decyzja Rady Najwyższej o poparciu w pierwszym czytaniu nowego Kodeksu cywilnego 28 kwietnia sprowokowała falę protestów w Kijowie i Dnieprze. Dokument, który ma określać zasady stosunków cywilnych na lata do przodu, nagle stał się źródłem ostrego konfliktu społecznego. O najbardziej kontrowersyjnych zapisach dokumentu na antenie kanału YouTube „24 Kanał” opowiedziała deputowana Inna Sowsun. Dokument o objętości około 800 stron trafił do parlamentu mniej niż miesiąc przed głosowaniem i jego szczegółowa analiza dopiero się zaczyna. Największe oburzenie wywołał blok praw rodzinnych. W szczególności norma o obowiązkowej procedurze pojednawczej dla małżonków, którzy chcą się rozwieść, trwającej do sześciu miesięcy. Według zamysłu autorów ma to sprzyjać zachowaniu rodziny. Jednak krytycy wskazują: państwo nie powinno zmuszać dwojga dorosłych ludzi do przechodzenia formalnych procedur, zwłaszcza jeśli chodzi o przypadki przemocy domowej. Dodatkowe obciążenie stanowią koszty adwokatów i procedur sądowych. W połączeniu z innymi normami tworzy to ogólną konserwatywną filozofię dokumentu. Witalij Kliczko oświadczył, że Ministerstwo Rozwoju Społeczności i Terytoriów, które obiecało finansowanie państwowe na odbudowę znacznie uszkodzonej przez Rosjan elektrociepłowni TEC-5, teraz odmawia pomocy stolicy. O tym pisze „Ukraińska prawda”. Mer dodał, że stolica musi znaleźć jeszcze 3 miliardy hrywien na odbudowę infrastruktury TEC-5. Ogółem na zakup sprzętu i stworzenie rezerwowego systemu zaopatrzenia w ciepło dla TEC-5 potrzeba około 9 mld hrywien. Dziennikarz Danyło Mokryk uważa, że na najbliższym briefingu przedstawiciele mediów powinni zadać Wołodymyrowi Zełenskiemu pytanie dotyczące osoby „Vovy” na tak zwanych „taśmach Mindicza” i skomentować sytuację ogółem. O tym oświadczył na antenie Espresso. „W sprawie spółdzielni „Dynastia” mam bardzo prosty wniosek. Wołodymyr Zełenski nie tylko wiedział o tej budowie, ale brał bezpośredni udział w tym. Wyciągam z tego wniosek ze wspomnianej rozmowy Timura Mindicza z Natalią, gdzie mówi on, że ma podejść szef służby bezpieczeństwa prezydenta Ukrainy Maksym Doneć” – opowiedział Mokryk. Wicepremier ds. polityki humanitarnej – minister kultury Tetiana Bereżna opowiedziała się za budową pomnika hetmana Iwana Mazepy w stolicy. O tym informuje Radio Swoboda. Urzędniczka zaznaczyła, że postać Mazepy jako wybitnego mecenasa i historycznego lidera została wreszcie przemyślana na nowo, dlatego praca nad jego godnym upamiętnieniem już trwa. Wira BODNARUK, przewodnicząca Komitetu Społecznego, Floryda, USA. Zdjęcie Wiktora Lisnyczego.
W sieci księgarni „Knyharnia Je” uruchomiono nową inicjatywę – „Azowcy polecają”. W ramach projektu w sklepach na terenie całej Ukrainy pojawiła się specjalna półka z książkami, które rekomendują ukraińscy wojskowi z oddziału „Azow”. Ideą projektu jest pokazanie, że wojskowi nie tylko walczą, ale także stale się rozwijają, czytają i dzielą swoimi książkowymi upodobaniami. Jako pierwszy swoją listę przedstawił dowódca 1. korpusu NGU „Azow” Denys „Redis” Prokopenko. Ci, którzy kupują książki ze specjalnego wyboru w księgarniach stacjonarnych, otrzymują w prezencie unikalną zakładkę. Inicjatywę uruchomiono z okazji 12. rocznicy powstania oddziału „Azow”, informuje medium „Toczka Schodu”. W Ukrainie opracowywane są plany stworzenia Rady Koordynacyjnej, która będzie rozstrzygać kwestie związane ze stosowaniem języka państwowego. Poinformowała o tym pełnomocniczka ds. ochrony języka państwowego Ołena Iwanowśka na antenie Kijów 24. Według niej zainicjowano stworzenie Rady Koordynacyjnej ds. polityki językowej: „To ma być swoisty sztab, w którym będą podejmowane pilne decyzje w celu rozwiązywania problemów”. Uważa ona, że w skład Rady powinni zostać włączeni przedstawiciele MSZ, RBNiO, Ministerstwa Oświaty, ponieważ „ministerstwo pracuje na rzecz umocnienia”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
instancję oraz organ administracyjno-kontrolny rosyjskiej struktury państwowej na Ukrainie”. Jeśli „rozkaz” znajdował się w Moskwie, to Kolegium Małorosyjskie przeniosło się do Głuchowa. Jego urzędników mianował imperator i Senat, zatem autonomia Hetmanatu wyglądała na dworską dekorację. Nastąpiła dyplomatyczna strukturalno-funkcjonalna inkorporacja Ukrainy w skład Imperium Rosyjskiego, narzucenie administracji okupacyjnej typu kolonialnego. Pojawienie się samego historycznego pojęcia „Małorosja” w połowie XVII w. oznaczało początek systemowej ekspansji administracyjnej oraz społeczno-lingwistycznej Moskwicinów. Kultywowali oni cechy drugorzędności Ukraińców, używając wyłącznie terminu małorosjanie. Dla rosyjskich imperialistów-kolonizatorów wszystko, co „małorosyjskie”, to zmodyfikowane „nasze”: Ruś Kijowska, terytorium, geografia, a nie samodzielny naród. Mechaniczne łączenie pojęć „Kolegium Małorosyjskie”, „Gubernia Małorosyjska”, „Generał-gubernatorstwo Małorosyjskie” wskazywało na geograficzno-terytorialne rozmieszczenie administracyjno-okupacyjnych organów władzy nowo objawionych kolonizatorów pochodzenia ordyńskiego. Faworyt Katarzyny II stworzył nawet korpus „małorosyjskich strzelców pieszych”, rekrutując do niego kozaków, mieszczan, chłopów. Pojęcie „małorosjanie” głęboko zakorzeniło się w życiu codziennym i literaturze. Stało się swoistym erzac-zamiennikiem etnicznego – Ukraińcy. Nazwę „Towarzystwo Małorosyjskie” wybrali rosyjscy oficerowie-dekabryści na Ukrainie, a „Małorosyjski herbarz”, „Małorosyjski rodowód” poświadczały mentalną zależność elity duchowej od kolonizacyjnej transformacji terminu i zjawiska. Nawet buntowniczy ludowy komisarz oświaty w USRR końca lat 20. Ołeksandr Szumśkyj demaskował haniebny moralno-etyczny „typ małorosjanina”, zaczął pisać książkę „Małorosjanie”, przebywając w stalinowskich kazamatach. Na początku XX w. Hruszewśkyj, naświetlając historyczne okoliczności formowania i realizacji polityki kolonialnej Rosji na ukraińskich terenach, uznał, że Rosjanie przywłaszczyli nazwę „Ruś”, a Ukraińców nazywali „małorosjanami”. Terytorium zostało zajęte, na nim utwierdziła się „ogólnoimperialna administracja” (metropolia), która zajmowała się „pozbawianiem narodowej odrębności ukraińskiej narodowości” poprzez promowanie „języka wielkoruskiego”, czyli ludność poddawano systemowej asymilacji. Wybitny ukraiński historyk, którym bez wątpienia pozostaje Hruszewśkyj, nie pominął antyukraińskiego kierunku ukazu wałujewskiego i emskiego, które negowały samo istnienie języka ukraińskiego. Uczony dostrzegał w nich wszystkie oznaki „przymusowej asymilacji”. Wielkomocarstwowy szowinizm Imperium Rosyjskiego był uwarunkowany polityczną zazdrością i podstępnymi swarami Moskwy, która bezczelnie ogłosiła się „spadkobiercą państwa kijowskiego”. Negowanie jej zuchwałych ambicji wywoływało furię, a dążenie do cudzych terytoriów, jak zaznaczał Hruszewśkyj, odbywało się w „stylu amerykańskich konkwistadorów, którzy nie realizowali żadnego głębszego celu niż grabież pokojowej ludności w formie zbierania daniny, a te „kolonie” włączano w skład państwa jedynie dzięki brakowi jakichkolwiek wyraźnych granic naturalnych na warunkach sąsiedztwa”. Przyłączanie „prowincji” stało się dla rosyjskich kolonizatorów swoistym „sportem państwowym” dla powiększenia własnego terytorium i rozrywki, a nie dla ich społecznego rozkwitu i „niemiłosiernego grabienia”. Oto taka istota „narodowej dumy wielkorusów”, którą kiedyś przejmował się Lenin, a teraz odziedziczył ją Putin. Okoliczności, motywy i treść obu ukazów (wałujewskiego i emskiego) poświadczają jaskrawy przejaw polityki kolonialnej imperium w stosunku do „prowincji”. Przekład Nowego Testamentu na język ukraiński-
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Instytucie Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy odbyła się konferencja naukowa, której uczestnicy wygłaszali referaty i dyskutowali wokół okoliczności naszej nieprzewidywalnej przeszłości oraz jej niszczycielskiego dziedzictwa, które prześladuje Ukraińców od 150 lat. 30 maja 1876 r., wypoczywając w mieście Ems (Niemcy), cesarz Aleksander II podpisał tajny ukaz emski, którym faktycznie zakazał ukraińskiego słowa. Autorem szowinistycznego aktu okazał się „towarzysz” (pomocnik, zastępca) kuratora Kijowskiego Okręgu Naukowego Mychajło Juzefowycz (szlachcic z dawnych kozaków rejestrowych, urodzony we wsi Sotnykiwka w powiecie jahotyńskim). Z przemówieniem na konferencji wystąpił działacz Proświty, doktor nauk historycznych, profesor Wasyl Maroczko; jego tekst przedstawiamy uwadze naszych czytelników. Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych, profesor
Historycznie kolonizacja i ekspansja kolonialna różniły się motywami, formami i sposobami realizacji. W historiografii i politologii dominuje konserwatywny dyskurs ich interpretacji: pojęcia „polityka kolonialna”, „kolonializm”, „kolonie” wiąże się z funkcjonowaniem klasycznych imperiów kolonialnych. W odniesieniu do polityki kolonialnej Imperium Rosyjskiego współcześni historycy nie osiągnęli wspólnego konsensusu: część uznała istnienie jej znamion, począwszy od Mychajła Hruszewskiego na początku XX wieku, a niektórzy przeczą takiej interpretacji. Rosyjski historyk XIX wieku Wasilij Kluczewski, analizując kształtowanie się Moskwy, użył pojęcia „kolonizacja” dla wykazania czynników rozszerzania się księstwa moskiewskiego w międzyrzeczu Oki i Wołgi. Kolonizacja, czyli zagospodarowanie terytoriów, była skierowana początkowo na wschód, ale rozwijała się koncentrycznymi kręgami o różnej intensywności i kierunku. Na początku XIV wieku osiągnęła granice administracyjne guberni moskiewskiej połowy XIX wieku. Za panowania Iwana III (Kality) powstały ambitne plany zostania władcą „całej Rusi”. Idea „zbierania ziem ruskich”, o której marzył, realizowała się na terenach ówczesnej Moskwy. Udało mu się podporządkować okoliczne księstwa, zwłaszcza Twer, przy pomocy mongolskiego chana. „Ruch ruskiej kolonizacji” rozwijał się we wszystkie cztery strony od Moskwy, a na północy sięgnął Wołogdy w formie zakładania „monastyrów-kolonii”, a „ich metropolia, siedziba świętego Sergiusza” (Radoneżskiego) uosabiała wówczas duchowe opanowanie ziem. Kolonialne panowanie Hiszpanii, Portugalii, Wielkiej Brytanii, Francji w Ameryce było połączone z administracyjnym podporządkowaniem oraz religijno-oświatowym wpływem na ludność tubylczą. Asymilacja to nie mechaniczny proces adaptacji ludności do nowych warunków, lecz przymusowe narzucanie języka, wiary, systemu władzy. Użycie przez Kluczewskiego terminów „ludność ruska” i „plemię wielkoruskie” należało do jego konceptualnego postrzegania ewolucji historycznej spuścizny. Tak widział przeszłość. Pytanie leży gdzie indziej: czy Moskwa miała bezpośredni związek z autochtoniczną „ludnością ruską”? Pozostawmy to etnologom. Odpowiedź kryje się w „sposobach rozszerzania” kolonizacji, które podaje uczony: skup terytoriów, zbrojne zajęcie, dyplomatyczne odrzucenie przy pomocy Ordy, umowa służbowa z udzielnymi książętami, przesiedlenia z ziem moskiewskich za Wołgę. Na uwagę zasługuje metoda wojskowo-dyplomatycznej kolonizacji, która w pełni odpowiada strukturalno-funkcjonalnym cechom klasycznego zjawiska ekspansji kolonialnej. Moskiewska ekspansja kolonizacyjna na zachód i południowy zachód nie realizowała misji oświatowej odkryć geograficznych, ponieważ Ruś Kijowska powstała wcześniej niż Moskwa. Iwan III (Kalita), zdaniem Kluczewskiego, był zwykłym „włościaninem”, czyli właścicielem ograniczonego terytorium, gruntów, a marzył o zostaniu wielkim władcą. On „pierwszy z książąt moskiewskich głośno uznał całą Ziemię Ruską za swoją własność”, nie ukrywając „roszczeń do całej Ziemi Ruskiej jako do całego narodu dla państwowego początku”. Wnioski rosyjskiego historyka są kluczowe dla zrozumienia i postrzegania dalszej historii ekspansji kolonialnej Rosji na ziemiach ukraińskich. Nie udało mu się wówczas zrealizować swoich ambicji, ponieważ terytoria ziem kijowskich i halicko-wołyńskich w XIV–XV wieku znajdowały się pod wpływem Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pragnienie Iwana III zdobycia wielkiego tronu skłoniło go do małżeństwa z Zofią Paleolog (siostrzenicą cesarza bizantyjskiego). Polityczne roszczenia do całej Rusi w imieniu państwa moskiewskiego jako „narodowego władcy całej Ziemi Ruskiej” w sposób wojskowy i małżeński stały się priorytetowe dla jego polityki zagranicznej. Małżeństwo z pełną woli Zofią nadawało Iwanowi rangę „politycznego i kościelnego następcy cesarzy bizantyjskich”, inspirowało go do dokonań. Doszło do banalnego przywłaszczenia cudzej sławy i historii, a także państwa Rusi Kijowskiej. Iwan III nie miał bezpośredniego polityczno-dziedzicznego prawa do tronu następcy księcia kijowskiego. Najwyraźniej Marks miał rację, gdy mówił, że Moskale ukradli ideę dziedzictwa Rusi Kijowskiej. Badając historię dyplomatyczną XVIII wieku, klasyk zauważył: „Rosja, która nie miała żadnego związku z Rusią, i otrzymawszy swoją nazwę w najlepszym przypadku w XVIII wieku, niemniej jednak – bezczelnie pretenduje do historycznego dziedzictwa Rusi, stworzonego 800 lat wcześniej. Jednak historia moskiewska jest przyszyta do historii Rusi białymi nićmi i całkowicie sfałszowana”. Historyk Mychajło Hruszewski dokumentalnie dowodził faktu epokowej kradzieży idei i praktyki państwowej sukcesji. W XVI–XVII wieku państwo moskiewskie próbowało kolonizować ziemie północno-wschodnie (wojna inflancka 1558 r.), zająć część Czernihowszczyzny, przesunąć się na Lewobrzeżną Ukrainę. Wojna narodowowyzwoleńcza Bohdana Chmielnickiego okazała się desperackim i brzemiennym w skutki starciem ukraińskiej elity politycznej i narodu między dwiema metropoliami: Rzecząpospolitą, która nie ukrywała panujących ambicji na terenach Ukrainy, i Moskwą z jej dyplomatyczną formą ekspansji kolonialnej. Ugoda perejasławska z 14 marca 1654 r. potwierdziła status „Małej Rusi”, jej podporządkowanie Wielkorusi, gotowość służenia carowi moskiewskiemu, a w zamian on miał zagwarantować zachowanie „wolności” dawnych dla szlachty. Ukraińscy historycy wystarczająco systematycznie zbadali tak zwane „artykuły marcowe” i dalszy los kolonialny Ukrainy, jej upokarzające położenie w XVIII wieku z atrapą autonomii Hetmanatu. Państwo kozackie okazało się rozszarpane między Warszawą a Moskwą, tracąc wolności i odrębność, zanurzając się w bagno zależności kolonialnej. Ukraiński polityk i socjolog Wiaczesław Łypynski, rozmyślając w 1926 roku nad wyzwaniami „metropolii moskiewskiej i warszawskiej”, uznał permanentną przyczynę naszych nieszczęść: „przekleństwo kolonialnego braku własnej państwowości”. Ideolog ukraińskiego monarchizmu w formie hetmanatu wzywał do uważnego przeanalizowania okoliczności, które doprowadziły do uznania haniebnego stanu: „kolonia jest kolonią”. Nie wystarczy tylko „łajać azjatycką Moskwę”, ponieważ we wszystkich czasach społeczeństwo ukraińskie było przepełnione „śmieciem moskiewskim”. Kto miał bronić Ukrainy po Bohdanie: „polscy szlachcice, ukraińscy państwowcy, wyznawcy zasad rodowej arystokracji i socjalni konserwatyści”? Odwagi wystarczyło Pyłypowi Orłykowi, Iwanowi Mazepie i innym przywódcom, ale starszyzna kozacka służyła metropolii. Łypynski apelował do historii z mentalnym wyzwaniem. „Kto jest moskalofilem” szczerym i udawanym: „rodowy szlachcic i hetman starszyzny Bohdan Chmielnicki, który zawarł sojusz z Moskwą, aby oderwać od Polski ówczesną podstawę Państwa Ukraińskiego”, a może Puszkar, który przystał do Moskwy przeciwko Ukrainie, zapalczywy przywódca Semen Palij, zwrócony przez Piotra z Syberii dla przeciwstawienia się Szwedom pod Połtawą, hetman Mazepa, który przyjaźnił się z carami moskiewskimi, aby „państwowość ukraińską umocnić”. Pytanie nie jest retoryczne, a brzemienne w skutki. Zależność kolonialna wyczerpywała naród, zasoby i demoralizowała resztki elity. Rzeczpospolita stawiała opór, ale została rozczłonkowana przez potężne imperia – w latach 70–90. XVIII wieku nastąpił swoisty Monachium-38, ale półtora wieku wcześniej. Metropolia moskiewska stłumiła trzy powstania Polaków o niepodległość, ale nie zlikwidowała ich języka, kultury, religii. Społeczno-ekonomiczne i polityczne balansowanie Ukrainy między obiema metropoliami potwierdzało strukturalno-funkcjonalny typ kolonialnego zniewolenia. Ekspansja kolonialna Moskwy rozpoczęła się 200 lat przed cyrkularzem wałujewskim: 10 stycznia 1663 r. został założony „Małorosyjski prikaz” z kluczową frazą instytucjonalną – „Prikaz Małyja Rossii”. Artykuły marcowe z 1653 r. i ugoda perejasławska nie były uzgodnione z funkcjonowaniem i uprawnieniami „prikazu”. Oddział Prikazu Poselskiego Moskwy sprawował sądownictwo, który „sankcjonował wybory nowego hetmana i wyższej administracji kozackiej”. Kierował wojewodami w miastach, ogłaszał wyrok w sprawie przestępstw hetmana i wyższej starszyzny. Jaki był status Małorosji w tamtym czasie, biorąc pod uwagę funkcje i uprawnienia „Małorosyjskiego prikazu”. Przetrwał on do 1722 r. i reprezentował „wyższą apelację”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w marcu 1862 r., wykonany przez Pyłypa Moraczewskiego, zatwierdziła carska Akademia Nauk, ale odrzucił go Świątobliwy Synod Kościoła Prawosławnego. Dość kontrowersyjna kolizja: służba świecka – za, a duchowna – przeciw. Minęły 163 lata od tego czasu, a nic się nie zmieniło: rosyjski kościół nadal narusza kanony wiary prawosławnej i zachęca do cenzury, wojny przeciwko bliźniemu, a nawet „bratniemu narodowi”. W tekście „cyrkularza”, przyjętego 18 lipca przez Piotra Wałujewa, ponad dziesięć razy wspomniano termin „literatura małoruska” i „język małoruski” oraz jeden raz „język ukraiński” w negatywnym kontekście. Kategorycznie i agresywnie przedstawiono przeczący wniosek: „osobnego języka małoruskiego nie było, nie ma i być nie może”. Powstaje dziwna i sprzeczna kolizja: „Kolegium Małoruskie” było, a „języka małoruskiego” być nie mogło. Był on, w przekonaniu autorów ukazu, wymysłem niezadowolonej części „Małorusinów”, którzy dobrze władają „językiem wielkoruskim”, a ich gwarę, jakoby, znają Rosjanie. Cenzorów niepokoiło wsparcie „zwolenników małoruskiej narodowości” wśród pisarzy i poszczególnych uczonych, dlatego bronienie przez nich istnienia „tak zwanego języka ukraińskiego” wyglądało dla oberprokuratora Synodu i żandarmów na przejaw „nastrojów separatystycznych – wrogich Rosji i zgubnych dla Małorosji”. Zatem zakazano książek duchownych i edukacyjnych w języku ukraińskim, a „lud” miał posługiwać się językiem rosyjskim. Pozbawienie Ukraińców ich języka ojczystego przypominało nieco średniowieczne tortury, które stosowali carscy satrapowie przeciwko powstańcom Razina i Pugaczowa: obcinano języki. Język żył wśród prostych ludzi, w nim pisali utwory Iwan Kotlarewski, Taras Szewczenko, Mychajło Drahomanow, Panas Myrny, Karpenko-Kary, Pawło Czubynski oraz inni działacze ukraińskiej duchowości. Byli oni ukrainofilami, których bał się kolonizator. Ale na Ukrainie żyli i pracowali nieprzejednani wrogowie ukrainofilstwa, do których należał Mychajło Juzefowycz – członek Nadzwyczajnej Komisji Rządowej, która przyjęła ukaz emski w 1876 r., autor notatki analitycznej do imperatora o zagrożeniu „ukraińskim separatyzmem” (faktycznie autor tekstu samego ukazu). Urodził się na Jagotynszczyźnie, pochodził ze szlacheckiego rodu rejestrowych kozaków, którzy służyli polskiemu królowi, Ta wystawa pokazuje zarówno ludzki, jak i symboliczny wymiar tych ludzi. Mowa w niej nie tylko o Mazepie, Petlurze, Banderze jako o zwykłych ludziach, którzy byli zdolni do nadzwyczajnych czynów, ale także o całym środowisku, które uformowało się wokół nich, ich zwolennikach, których nazywano mazepińcami, petlurowcami, banderowcami. Na ceremonię otwarcia wystawy przybyli przewodniczący hromady Nowe Sanżary Hennadij Suprun, przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar, artysta ludowy Ukrainy, aktor Połtawskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. M. Gogola Wasyl Hołub oraz przewodnicząca oddziału nowosanżarskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kustosz zbiorów Muzeum Krajoznawczego w Nowych Sanżarach Tamara Pattijewa. „W maju 2026 roku mija 100 lat od dnia zabójstwa (dnia pamięci) wybitnego ukraińskiego działacza państwowego i kulturalnego, bojownika o niepodległość Ukrainy w XX wieku, przewodniczącego Dyrektorium, Głównego Atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury. Biorąc pod uwagę wyjątkowy wkład Symona Petlury w opór przeciwko rosyjskiej agresji i budowanie państwowości ukraińskiej początku XX wieku oraz w rozwój kultury ukraińskiej, parlament, Gabinet Ministrów oraz Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej jako centralny organ władzy wykonawczej zdecydowały w tym roku przeprowadzić obchody 100-lecia dnia pamięci Symona Petlury na szczeblu państwowym. Rosyjsko-ukraińska Wojna o Niepodległość „antyukraińskiej”, jaką była w istocie, nie dla walki z „ukrainofilami”, a właśnie tak, jakby zajmowała się propagandą języka i kultury ukraińskiej. Kolonizatorzy bali się rozpowszechniania języka ukraińskiego, ponieważ żywił on kod genetyczny narodu, ładował energią odrębności. W 1863 r. reżim carski stłumił powstanie polskie, ale zaczął realnie wdrażać reformę agrarną z 19 lutego 1861 r. Rozszczepienie społeczeństwa, które pół wieku przebywało w pańszczyźnianej niewoli u obszarników różnego pochodzenia narodowego, zliberalizowało także źródła duchowe. Nieprzypadkowo cyrkularz wałujewski uderzył w ukrainofilów właśnie wtedy. Dla Moskali język ukraiński był wirusowy, przeciwstawiał się epidemii rusyfikacji, dlatego zaczęto z nim walczyć systemowo i konsekwentnie na szczeblu państwowym. Na początku XX w. wzmógł się ruch na rzecz zniesienia obowiązywania ukazu emskiego, zwłaszcza podczas rewolucji 1905–1907 r. Za jego zniesieniem występowali rosyjscy uczeni F. Korsz, O. Szachmatow, ale byli też jego gorący zwolennicy. Właśnie wtedy Hruszewski pisał o mentalnej specyfice „inteligencji wielkoruskiej”, która demonstruje udawany liberalizm, ale występuje przeciwko „samodzielnemu istnieniu” kultury ukraińskiej, dbając jedynie o „ogólnorosyjską”. Motyw u nich jest prosty: po co Ukraińcom samodzielne państwo, skoro mogą rozwijać się w składzie „jednej i niepodzielnej” obok „narodu państwowego”. Na podobnych podstawach ideowych uformowała się rosyjska socjaldemokracja typu bolszewickiego, na którą chorowały także niektóre ukraińskie partie socjalistyczne w 1917 r. Ukaz emski nie został oficjalnie zniesiony, dlatego jego duch nie zniknął, nie rozwiał się, stawiał opór podczas ukrainizacji w latach 20., znajdzie swoje zmartwychwstanie w stalinowskich zakazach z 1933 r. Feldmarszałek Hołodomoru zastosował podwójne uderzenie: zaprzeczenie języka i fizyczne wyniszczenie jego nosicieli. Ekspansja kolonialna wałujewsko-emska nie ograniczała się tylko do zakazu języka. Miała charakter systemowy, ponieważ zakazywała istnienia narodu, gdyż bez języka ojczystego tracił on Ojczyznę – Ukrainę z jej wsiami, kulturą, obyczajami, tradycjami i historią. Ekspansja imperialna Rosji nie jest przypadkiem, a prawidłowością funkcjonowania bazowej metropolii. Miała ona następców – bolszewicką Rosję. W styczniu 1919 r. Wołodymyr Wynnyczenko w imieniu Dyrektorium-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ale nauka na Uniwersytecie Moskiewskim oraz udział w wojnie rosyjsko-tureckiej 1828–1829 lat ostatecznie zmieniły jego mentalność. Miał stopień majora pułku, który brał udział w tłumieniu powstania polskiego 1830–1831 lat. Po dymisji pracował w składzie Kijowskiej Komisji Archeograficznej, wspierał wydawanie dawnych aktów, filtrował sprawy, ale najbardziej odrażającą rolę odegrał w marcu 1847 r.: przekazał żandarmom „Księgę rodzaju narodu ukraińskiego”, wydał uczestników Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Właśnie takich Lipiński nazywał „śmieciem moskiewskim”, choć i wykształconym. Pod względem treści i formy ukaz emski okazał się o wiele bardziej radykalny w porównaniu z cyrkularzem wałujewskim. Jego realizacją zajmowało się ministerstwo spraw wewnętrznych i oświaty, czyli widoczna była wyraźna państwowa składowa. Każdy resort miał pięć punktów ograniczającego, dyskryminacyjnego i cenzorskiego ukierunkowania przeciwko językowi ukraińskiemu, jak gdyby podważał on polityczne podstawy samodzierżawia. Zabraniano wwozu książek w „małorosyjskiej gwarze”, drukowania utworów i tłumaczeń, oprócz dokumentów historycznych „piśmiennictwa pięknego”, ale za pozwoleniem cenzury. Pod klosz trafiły poszczególne gazety. Administracja kolonialna dokonała systemowego pogromu, który dotknął języka i jego nosicieli (książek i działaczy). Strategiczny zamysł prosty: usunąć jakikolwiek cień o kulturowo-bytowej odrębności narodu ukraińskiego. Inspektorzy śledzili szkoły, aby uniemożliwić nauczanie języka ukraińskiego, porozumiewanie się nim przez uczniów. Profesorowie i pedagodzy stali się „nieprawomyślnymi” z powodu obecności „ukrainofilskich tendencji”, a z bibliotek usuwano literaturę ukraińskojęzyczną. Wymienione działania, wprowadzone 150 lat temu, powtórzyły się w 2014 r. z pierwszą falą rosyjskiej okupacji Ukrainy. Za Aleksandra-reformatora Ukrainę opuścili Drahomanow, Mykoła Ziber, Fedir Wowk, Serhij Podolynski. Ukaz bezpośrednio wymagał wysiedlenia Drahomanowa i Czubynskiego „jako niepoprawnych”, a zamknięcie Cesarskiego Towarzystwa Geograficznego uniemożliwiło rozmowy o jakiejkolwiek odrębności Ukrainy, która miała pozostawać „Południowo-Zachodnim Krajem”. W dokumencie zaznaczono nazwę struktury, która wymyśliła podobne artykuły – „Cesarska komisja ds. ukrainofilskiej propagandy w południowych guberniach Rosji”. Nie ma nie tylko zbrojnego wymiaru, ale i informacyjno-kulturowego. To wojna o tożsamość. Przekazanie szerokim kręgom historycznej prawdy o bojownikach o niepodległość, Symonie Petlurze i petlurowcach – to też przeciwdziałanie rosyjskiej agresji, już informacyjnej. Więc ważne, że wystawa demaskuje rosyjsko-imperialne mity, które formowały się na przestrzeni wieków”, powiedział Ołeh Pustowhar. Opowiedział, że demaskowane są te mity na wystawie w kreatywny sposób: „Historię o wybitnych postaciach przedstawiono na nowoczesny sposób. Banery, na których umieszczono informacje, pokazano jako konta na Facebooku. Tak, na „facebookowej stronie” naszego UNR rozpoczął negocjacje z Cziczerinem odnośnie zaprzestania przez bolszewików okupacji wschodnich terenów Ukrainy. Wołodymyr Kyryłowycz był szczery w ocenie zamiarów „rządu Ludowych Komisarzy”, któremu „koniecznie za pomocą tych „bolszewickich sowietów” trzeba zagarnąć bogatą w chleb, węgiel i inne produkty Ukrainę, a także uczynić ją swoją kolonią, którą była prawie trzy stulecia pod władzą rosyjskich carów i wszystkich rosyjskich imperialistów”. Zatem, wśród ukraińskich polityków istniała świadomość politycznego rewanżyzmu nowo powstałego rosyjsko-bolszewickiego imperium nowego typu. Odpowiedź Cziczerina na zarzut socjaldemokraty Wynnyczenki okazała się dyplomatyczna: mianowicie, radziecka Rosja nie wojuje z UNR, na Ukrainie „nie ma żadnych jednostek wojskowych Rosyjskiej Sowieckiej Republiki”, a jedynie „ukraińskie sowieckie wojsko, które walczy przeciwko wam”, w którym „nie ma ani Chińczyków, ani Madziarów, ani Łotyszy”. Dość znana dyplomatyczna kazuistyka, z której korzysta Ławrow, Putin, wysuwając polityczne zadania „SWO” 2022–2026 lat. Rząd ŁNR-DNR wojuje z „kijowskim reżimem”, który nie chce uwalniać terytorium Donbasu. Minęło 150 lat od ukazu emskiego, a my czujemy jego kolonialny odór w zadaniach i planach „SWO”. Putinowska „denacjonalizacja” oznacza systemową likwidację narodu ukraińskiego: jego języka, kultury, historii, samodzielnego kościoła, prawa do życia we własnym kraju. W 1919 r. Wynnyczenko zastanawiał się nad posuwaniem się bolszewickich wojsk na Kijów: „cała Ukraina stanie się kolonią Rosji i że nawet zostanie skasowana jej państwowość oraz zniszczone narodowe osiągnięcia”. Kolonialne zniewolenie nastąpiło, oznaki którego pokazał Mychajło Wołobujew w artykule z 1928 r., rozmyślając o „kolonialnym dziedzictwie” oraz „kolonialnych pozostałościach” w USRR. Zastanawiając się nad wydarzeniami od Rady Perejasławskiej i do wojny rosyjsko-ukraińskiej 2014–2026 lat, przystajesz do linearnej interpretacji historii, która powtarza się z dziwną amplitudą naszej nieprzewidywalnej przeszłości. Mam nadzieję, że tysiące bohaterów, którzy oddali życie za Ukrainę, przekonają społeczeństwo o szowinistycznym zagrożeniu rosyjskiego imperializmu. Zakaz języka ukraińskiego i ochrona rosyjskojęzycznych – to marker niebezpieczeństwa dla jakichkolwiek narodów byłego Imperium Rosyjskiego i ZSRR. rodaka Symona Petlury można zobaczyć takie kluczowe decyzje, jak „Akt Zjednoczenia UNR i ZUNR”, „Druga wyprawa zimowa” itd. Od razu pod nimi opisane są pozytywne i negatywne strony każdego wydarzenia. Jeszcze kilkoma ważnymi blokami z niby facebookowych profili ukraińskich działaczy jest odzwierciedlenie kluczowych decyzji, które musieli podejmować”. Szczególnego brzmienia prezentacji wystawy nadał występ Wasyla Hołuba, który w scenicznej postaci Iwana Mazepy ze spektaklu „Ostatnia miłość hetmana” wykonał dumę Mazepy. Jego przenikliwe i głębokie wykonanie stało się jaskrawym artystycznym ucieleśnieniem pamięci historycznej i duchowej siły narodu ukraińskiego. Osobny stojak opowiada, jak współczesne siły obrony czczą tradycje dawnych wyczynów. W ZSU nazwano brygady na cześć Symona Petlury i Iwana Mazepy. Przed otwarciem wystawy „Czynnik Wolności” Henadij Suprun, Wasyl Hołub i Ołeh Pustowhar odwiedzili Aleję Bohaterów w centrum osiedla, czcząc wybitnych urodzonych w nowosanżarskim kraju, współczesnych mazepińczyków-petlurowców-banderowców – obrońców Ukrainy, poległych Bohaterów Wojny o Niepodległość. Wystawa będzie eksponowana w ciągu 20 dni dla wszystkich chętnych mieszkańców wspólnoty w osiedlowym centrum kulturalno-artystycznym „Nowe Sanżary”. Przedstawicielstwo UINP w Połtawie Fotografia Ołeksandra Rozuma W nowosanżarskiej wspólnocie zaprezentowano historyczną wystawę Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) „Czynnik wolności. Mazepińczycy. Petlurowcy. Banderowcy”. To banerowy projekt, który naświetla walkę Iwana Mazepy, Symona Petlury oraz Stepana Bandery o wolność i niepodległość Ukrainy. Wolnomyślicielstwo, zawziętość, niezłomność w Ukraińcach do tej pory określają jako mazepińskie, petlurowskie, banderowskie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
postawiono mu nawet pomnik. W Iziumie również próbowano stworzyć kult tego pro-moskiewskiego idola, jednak zabrakło środków – ograniczono się jedynie do betonowego sześcianu na 10-lecie Niepodległości. Nawet po wejściu w życie ustawy o dekolonizacji sytuacja w obwodzie charkowskim pozostaje niepokojąca. 25 kwietnia 2024 roku w mieście Dergacze zaułek Czajkowskiego przemianowano na zaułek Donca-Zacharzewskiego. Czym pro-moskiewski pułkownik jest lepszy od Czajkowskiego? Z takimi nazwami ulice nadal istnieją w Charkowie i Iziumie. Co więcej, w Iziumie ulica imienia Donca-Zacharzewskiego pojawiła się podczas wykonywania ustawy o dekomunizacji, a w Dergaczach nawet po przyjęciu ustawy o dekolonizacji. Jest to bezpośrednie naruszenie zakazu gloryfikacji polityki imperialnej. Ustawa niby nie istnieje, niby jest pustym dźwiękiem. Ciekawą historię mamy również z symboliką miejską. Mieszkańcy Iziumu przyzwyczaili się do flagi miasta – w kolorze malinowym z winogronami na tarczy. Zatwierdzała ją Katarzyna II. Jaki związek mają winogrona z Iziumem? Żadnego. Niemiecka księżniczka Zofia Augusta (przyszła Katarzyna II) prawdopodobnie nie wiedziała, że nazwa miasta pochodzi od tureckiego „długa góra” (Szlak Iziumski istniał na długo przed jej panowaniem). Ten herb z flagą przetrwał 7 carów, 7 sekretarzy generalnych i 7 kadencji prezydentów Ukrainy. Symboliczne jest to, że podczas okupacji w 2022 roku raszyści niszczyli ukraińskie sztandary, a „katarzyńskiej” flagi nie ruszali. Nic wrogiego ani prawdziwie ukraińskiego w niej nie widzieli. Skończył się czas siedmiokrotnych zmian. Zarządzeniem szefa Iziumskiej Miejskiej Administracji Wojskowej z 20 listopada 2024 roku symbolikę zmieniono. Decyzja o wyborze symboliki zapadała za kulisami, bez dyskusji ze społecznością, po królewsku, tak jak za Katarzyny II. Na tym samym kozackim płótnie pojawił się nowy herb: dwie skrzyżowane szable i krzyż kozacki. Broń Pułku Iziumskiego historycznie była moskiewska, a „kozacka szabla” nie była standardem dla wojsk Moskowii. Wykorzystanie symboliki hetmańskiej wygląda tutaj tak, jak swego czasu Moskowia przywłaszczyła sobie nazwę „Ruś”. Pojawia się więc pytanie o poprawność herbu. Kto znów manipuluje historią i faktami historycznymi? Pamiętajmy: historia to nie abstrakcja, a dźwignia zarządzania. Sfałszowana przeszłość staje się usprawiedliwieniem dla wojen. Kto i po co „konstruuje” nasz ukraiński naród tak, abyśmy zapominali o swoich prawdziwych korzeniach? Musimy wyraźnie wiedzieć, o co walczymy, a świat musi słyszeć to właśnie od nas, Ukraińców. W 2022 roku okupanci wrzucili mnie do więzienia, do piwnicy policji na „minus drugie” piętro. Podczas przesłuchania, w świetle lamp-„prawdomównych”, oficer Federacji Rosyjskiej za każdym razem powtarzał: „Izium to rosyjskie miasto! My je założyliśmy, wy, Ukraińcy, nie jesteście nam tutaj potrzebni”. To nie było pytanie, lecz stwierdzenie rosyjskiej ideologii. Być może właśnie to stało się dla mnie impulsem do bardziej szczegółowego przejrzenia historii mojego regionu. Niech ten wpis stanie się motywacją do przejrzenia i przemyślenia na nowo innych zrusyfikowanych miast Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Leonid SZYBRIA, członek Narodowych Związków Krajoznawców i Dziennikarzy Ukrainy. „Kto kontroluje przeszłość, ten kontroluje przyszłość. Kto kontroluje teraźniejszość, ten kontroluje przeszłość”. George Orwell, brytyjski pisarz i publicysta. W latach 2015–2023 na Ukrainie weszły w życie ustawy o dekomunizacji i dekolonizacji. Rozpoczęło się aktywne przemianowywanie ulic w miastach i wsiach. Pozbywano się nazw związanych z reżimem sowieckim. Kolejny etap – pozbywanie się nazwisk działaczy Rosji. Nawiasem mówiąc, pod „żarna” trafiły też ulice nazwane imionami rosyjskich postaci, które otrzymały nową nazwę w wyniku dekomunizacji. Mimo skali przeprowadzonej pracy, zmiany te są tylko kroplą w morzu. Szybko pozbyliśmy się nazw, które leżały na powierzchni i były „na ustach”, jednak nowe – nie zawsze są historycznie potwierdzone. Nie zniszczono głównego źródła zła – wielowiekowej kremlowskiej propagandy. Fundamentem każdego państwa jest jego historia. „Historia to nauka polityczna” – twierdził Stalin i z punktu widzenia imperialnych ambicji miał rację. Dla agresora historia jest potężną bronią. Właśnie dlatego imperium rosyjskie przez wieki niszczyło nasz język, literaturę, zniekształcało naszą przeszłość, narzucając nam narracje korzystne dla moskiewskich carów, sekretarzy generalnych i dyktatorów. Do Ukraińców dociera dziś świadomość, że walczyć trzeba nie tylko o przyszłość, ale i o przeszłość, która uwiera naszych sąsiadów. Łamanie zakorzenionych stereotypów jest niezwykle trudne. Kłamstwo Moskwy wżarło się w masową świadomość jak krew w przestrzeloną wyszywankę. Często nawet nie domyślamy się, jak bardzo sfałszowano naszą historię, począwszy jeszcze od czasów Rusi. Do dziś mimowolnie korzystamy z danych z historii zniekształconej przez kolonizatora. Niestety, nawet obecna wojna nie w pełni zmieniła postrzeganie teraźniejszości. Dopóki z publikacji naukowych i przestrzeni informacyjnej nie zostanie usunięty rosyjski komponent polityczny, przestrzeganie przyjętych ustaw będzie prawie niemożliwe. Dziś nawet sztuczna inteligencja „potyka się” na kwestii ukraińskiej, ponieważ operuje ilością zgromadzonych danych, w których rosyjskie mity są podawane w przeważającej liczbie. Jeśli nie zmieni się tego bilansu danych SI teraz, to prorosyjska historia będzie nadal dominować. Weźmy na przykład bolesną dla mnie kwestię – datę powstania mojego rodzinnego miasta Izium. Czy to pamięć historyczna, czy imperialny znacznik? Dlaczego miasto Izium „odmładzają” według moskiewskich szablonów? Jak to nie paradoksalnie brzmi, rewizja ukraińskiej historii w celu jej dyskredytacji rozpoczęła się właśnie w okresie Niepodległości. Zaczęto od przeglądu dat założenia ukraińskich miast, wykorzystując „znaczące” pierwotne źródła wyłącznie z rosyjskich archiwów. Fakty wydarzeń wykorzystywano razem z bezpośrednią oceną kolonizatora. Tak więc przez ponad trzy stulecia społeczność naukowa uznawała rok 1639 za datę powstania miasta Izium. Potwierdzały to liczne informatory, w szczególności autorytatywne wydanie „Goroda Ukrainy” (Kijów, „Wyszcza szkoła”, 1990). Jednak była to ostatnia kropka w oficjalnej obiektywności. Z czasem z pamięci zaczęto wymazywać wzmianki o tym, że pierwsza ukraińska twierdza w Iziumie powstała jeszcze w 1663 roku z inicjatywy pułkownika Jakowa Czernihiwcia, a cerkiew Pokrowska istniała wcześniej. Zapomniano, że pierwszą budowlą obronną osady był kozacki okop. Mieszkańcy Iziumu nie byli biernymi obserwatorami historii: brali udział w powstaniu Stepana Razina (1670–1671), za co płacili życiem – swoim i swoich rodzin. Aby zakończyć manipulacje, w 2001 roku przyjęto Postanowienie Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 878, które wyraźnie ustaliło dla Iziumu datę założenia – 1639 rok. Jednak inercja ideologicznego przewartościowania z lat 90. okazała się silniejsza niż akty państwowe. Na zamówienie lokalnych władz i gazety „Obriji Iziumszczyny” pojawił się artykuł profesora H. Serhijenki. Mimo wzmianek o przeszłości Iziumu, a także twierdzy Jakowa Czernihiwcia, autor podsumował: na prawym brzegu rzeki Doniec charkowski pułkownik H. Doneć-Zacharzewski zbudował „Nowyj wielikij gorod”. Znamienne, że w ukraińskojęzycznym tekście słowo „gorod” nie zostało ujęte w cudzysłów ani przetłumaczone jako „misto” (miasto). Czy był to świadomy krok ideologiczny, czy przykry błąd szacownego naukowca – nie wiadomo. Ale skutkiem stało się to, że pułkownika Doncia-Zacharzewskiego zaczęto heroizować jako jedynego założyciela Iziumu, a starorosyjskie słowo „gorod” bezmyślnie przetransformowano we współczesne „misto”. Dziś widzimy rażące ignorowanie ustaw i logiki. Lokalne władze do dziś nie uznają ani postanowień rządu, ani oficjalnych wyjaśnień Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN), który w 2025 roku ponownie zalecił uznawać rok 1639 za rok założenia miasta. Sytuacja doszła do absurdu: w przeddzień święta miejskiego – Dnia Miasta – gazeta informowała o 386. rocznicy m. Iziumu, a z billboardów witano mieszkańców „344. rocznicą”. Mimowolnie nasuwa się myśl: czy aby Rosja nie opłaca administracji miasta za taką działalność? To nie jest zwykły spór o cyfry. Podczas gdy Ukraina prowadzi wielowiekową wojnę wyzwoleńczą przeciwko Moskwie, w wyzwolonym m. Iziumie administracja miejska fak-
Nowa Wodołaha dzisiaj cynicznie świętuje datę pierwszej kolonizacji kraju przez Imperium Rosyjskie. To kwestia naszej godności: kim siebie widzimy – potomkami wolnych kozaków czy spadkobiercami prowincji imperium? Dzisiaj historię Iziumu oficjalnie odlicza się od 1681 roku. Właśnie w tymże roku na prawym brzegu rzeki Siwierski Doniec rozpoczęto budowę nowej twierdzy pod nadzorem generała Moskwy G. Kosagowa. Budowali ją rosyjscy „służbili ludzie”, kozacy Charkowskiego pułku słobodzkiego oraz ukraińscy osadnicy. Zgodnie z ówczesnymi dokumentami (CGADA, nr 1530), twierdza składała się z trzech części: „Bolszoj da Mieńszoj da Zamok”. W innych rosyjskich źródłach ten „zamek” nazywano kremlem. Ukazem z 1682 roku pułkownikowi Hryhorijowi Doneć-Zacharzewskiemu nakazano „żyć w nowo zbudowanym mieście Iziumie”. Imperialna historiografia maluje Zacharzewskiego jako wybitnego działacza, który „daleko posunął sprawę kolonizacji kraju”. W prorosyjskiej wersji historii wydarzenia tamtych czasów przedstawiane są jako stworzenie trzech „linii obrony” przed najazdami Tatarów. Tak troskliwie Moskale opisali dla nas swoje działania etapowego zawłaszczania ukraińskich ziem. Historyczna spirala poraża: wydarzenia XVII–XVIII wieków powtarzają się w naszych czasach. 2014, 2022 lata. Czy przyjdzie wyodrębnić jeszcze jakiś rok jako prototyp trzeciej linii obrony, pokaże czas. W Ukrainie przyzwyczajono się, niczym mantrę, powtarzać terminologię Moskali: „gorod”, „gorodok”. To trudności tłumaczenia czy ideologiczne pułapki? Jednak do dziś dziwi, gdy nawet współcześni naukowcy, powołując się na starorosyjskie źródła, twierdzą, jakoby pułkownik Zacharzewski założył aż dwa miasta Iziumy – Małe i Wielkie. W rzeczywistości w rosyjskich źródłach (w szczególności „Materiały dla historii inżynierskiej sztuki w Rosji”) wyraźnie wskazano: „gorod” – to tylko budowla obronna, twierdza. Takie jest określenie starorosyjskiego słowa. W Iziumie zbudowali prymitywną drewnianą konstrukcję, która technicznie znacznie ustępowała europejskim wzorcom. Dla porównania: Zamek Lubartowski w Łucku, zbudowany 300 lat wcześniej, i dzisiaj służy jako schron, podczas gdy Twierdza Iziumska nie przetrwała nawet wieku. Akademik Güldenstädt w 1774 roku pisał, że w twierdzy nie ma ani jednego budynku mieszkalnego. Twierdze z kremlem – to północna tradycja Moskwy. Ani generał Kosagow, ani sama architektura twierdzy nie miały związku z ukraińskim kozactwem. Pułkownik Hryhorij Zacharzewski pełnił rolę „starszego kierownika budowy” imperialnej konstrukcji, a nie był założycielem miasta Iziumu. Pułk Iziumski, stworzony w 1684 roku, nazywał się kozackim tylko dlatego, że składał się z miejscowych „czerkasów”. Tak nazywano kozaków. Ale prawa wyborczego ci kozacy nie mieli. Syn Zacharzewskiego został pierwszym pułkownikiem Pułku Iziumskiego już na mocy carskiego ukazu. Pułk stał się regularną jednostką armii Moskwy, przechodząc na język rosyjski i statuty wojska. Przyzwyczailiśmy się uważać: jeśli w Iziumie byli kozacy, to jest to wolne kozackie miasto. Ale tych kozaków wykorzystywano w interesach Moskwy. Iziumscy kozacy stali po drugiej stronie barykad. To tragicznie przypomina współczesność, gdzie po stronie okupanta walczą przymusowo zmobilizowani czy ideowi kolaboranci z Doniecka i Ługańska. W Iziumie był Zacharzewski, w Doniecku – Zacharczenko. Język, broń i podporządkowanie wrogowi – identyczne. To jest ta okrutna spirala historii: wykorzystywanie Ukraińców w walce z Ukraińcami. W powstaniu Stepana Razina brali udział kozacy Iziumu, Careborysowa i Majaków. Charków w powstaniu udziału nie brał. Po klęsce Stepana Razina rozpoczęło się polowanie na uczestników powstania. Sąsiedzi i bliscy wydawali tych, którzy wrócili do domu. Rozprawami kierował Hryhorij Doneć-Zacharzewski. Pochwyconych jeńców wywożono do Charkowa, gdzie ich okrutnie torturowano. Ciała z odrąbanymi kończynami wywieszano w miejscach publicznych dla zastraszenia ludności i stłumienia woli narodu do oporu. Nawiasem mówiąc, Doneć-Zacharzewski okazał się nie ostatnim katem-Moskalem. Po wyzwoleniu m. Iziumu w 2022 roku przeprowadzano ekshumację ciał poległych w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Przez pół roku okupacji zabitych było 447 (wśród nich – pięcioro dzieci). Niektóre szczątki również miały ślady odrąbanych kończyn. Straszna historia powtórzyła się po wiekach. Dlaczego ze wspominanego Hryhorija Doncia-Zacharzewskiego właśnie w czasach Niepodległości zaczęto lepić postać bohatera i wprowadzać w rangę „właściwych założycieli” miast? Ogłoszono go założycielem miast Charkowszczyzny: Nowej Wodołahy, Iziumu i wsi. W Nowej Wodołasze w 2010 roku
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana TORAK, Iwano-Frankiwsk
Adnotacja
W ramach projektu Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, Międzynarodowej Szkoły Ukrainistyki NAN Ukrainy oraz Instytutu Literatury po raz pierwszy wydano naukowy dorobek Kostiantyna Kuzyka (1909–1989), który przedstawia różnorodne studia pisarza i działacza społecznego, niedostatecznie docenianego przez literaturoznawstwo. Pracochłonne wydanie składają materiały o charakterze gazetowym, zachowane w ówczesnej prasie ukraińskiej i polskiej: rozprawy naukowe poświęcone wybitnym postaciom historii literatury ukraińskiej; prace literaturoznawcze i publicystyczne; recenzje; szkice z zakresu historii sztuki „teatr – muzyka – malarstwo”; prozatorskie odskocznie, odzwierciedlające temperament artystyczny. Wydanie otwiera przedmowa akademika Rostysława Radyszewskiego, który „wyszukał” publikacje Kosti Kuzyka w galicyjskiej prasie z lat 50.–80. XX wieku (Jewhen Baran), w której obszernie scharakteryzowano treść zbioru oraz ukazano potrzebę powrotu do niesprawiedliwie zapomnianego dorobku.
I. Wołyńsko-Halicki okres przedwojenny (1938–1943) Realia twórczości naukowej przekonują: odnaleźć książkę o wysokiej jakości, czy to literaturoznawczych, czy recenzenckich, czy historycznoartystycznych rozpraw — to jak szukać światła w najciemniejszej porze. Przyczyn braku fachowych materiałów jest bezmiar. Rozmowy o nich nabierają nie tyle aktualności, co wręcz palącej potrzeby: prędzej czy później doświadczenie książkowe skłoni do zrównoważenia świata czytelniczego, uporządkowania poznania, przerzucenia pomostów dla wyjścia z chaosu i, o ile to możliwe, skonstruowania niezniekształconego wyobrażenia o życiu pisarskim, zwłaszcza kulturalno-literackim. Dlatego warto popularyzować autorów, którzy odpowiedzialnie i wymagająco podchodzili do twórczości naukowej, w której wychodzili zarówno z tradycji wyrobionej analizy, jak i z poczucia obowiązku pióra. Blisko prawdy stoi Kostiantyn Kuzyk (K.K. – kryptonim publikacji, Kost Dżurynka – pseudonim utworów dla dzieci). Jest daleki od przechwalania się, od zalotów wobec czytelnika, od chęci zaskakiwania. Ma własny styl i głos. Jego twórczość naukowa dzieli się na dwa okresy, w każdym – po trzy wektory.
Literaturoznawstwo od Iwana Kotlarewskiego do Olhy Kobylanśkiej
Artykuły niewielkie (do 5 stron), wiele napisano jako hołd z okazji rocznic śmierci. Każdy z nich ma dominantę ideową, wokół której rozwijają się rozważania, dlatego badania naukowe przedstawiono jako strumień świadomości analitycznej, do czytania którego właściwa jest lekkość, bezpauzowość, niezależnie od natchnienia czy tonu. Jest to charakterystyczne, jeśli praca nad materiałem naukowym jest przede wszystkim przemyślana, dlatego nie wymaga męczeńskiego zaangażowania w pisanie – jedynie utrwalenia faktów. Na początku zamieszczono rozprawę o Iwanie Kotlarewskim, w której zarysowano znaczenie „Eneidy” w historii piśmiennictwa, zwrócono uwagę na ówczesne różnice językowe „literatura – społeczeństwo”. Następnie w artykule „Do pytania o światopogląd Iwana Kotlarewskiego” przytoczono kilka cytowanych ocen autorytetów dotyczących historycznej roli ojca narodowo-kulturalnego odrodzenia: S. Jefremowa, M. Jewszana, M. Zerowa, O. Doroszkiewicza. Zachowano porządek chronologiczny, zgodnie z czasem twórczego rozkwitu pisarzy, którzy stanowią centrum rozpraw. Wśród nich rozważania dotyczące drogi twórczej takich postaci: Ewhen Hrebinka, Hanna Barwinok, Marko Wowczok/Maria Wilińska (od pierwszego męża Markowyczewa, od drugiego – Łobacz Żuczenkowa), Hryhorij Worobkewycz, Iwan Newczuj-Lewycki, Michaił Staryćkyj, Panas Myrnyj–Rudczenko, Natalia Kobrynśka, Mychajło Pawlyk, Olha Kobylanśka i in. Włączono naukowe rozważania dotyczące Szewczenki, jego stosunków z kobietami, w szczególności odbicia na twórczości poetyckiej, postawiono akcenty na kwestiach nurtów stylowych, aktualnych problemach ówczesnej rzeczywistości literackiej. Na zakończenie – garść oryginalnych aforystycznych notatek. Oto niektóre z nich: „Dzieło bez idei jak świątynia bez boga”; „Autor w dziele idea rodzi utwór. U czytelnika – utwór rodzi ideę”; „Autor widzi w dziele przeważnie to, czego nie chciał napisać. Krytyk – to, czego autor nie powinien był napisać. Czytelnik – to, czego nie może nie widzieć”; „Czytelnik w książce odkrywa świat; książka w czytelniku odkrywa duszę”.
Recenzje
Lakoniczne są te głosy recenzyjnego wsparcia, a rozważania w nich zawarte obejmują w większości piśmiennictwo lat 1938–1939; dwa ostatnie – lata 1942–1943. Razem 24. Począwszy od rozmowy o tomie, poświęconym w całości bibliografii Szewczenki i wydanym przez Ukraiński Instytut Naukowy w Warszawie, a skończywszy na zwróceniu uwagi na sprawozdanie Państwowego Gimnazjum z ukraińskim językiem nauczania w Jarosławiu za rok szkolny 1942/43, mamy przykład tego, gdy recenzje skupiają wzrok na tym, co zasadnicze, i nie stają z boku od potrzeby dobrego słowa dla perspektywy autora w dalszym dojrzewaniu. Kostiantyn Kuzyk należy do tych krytyków, którzy, mówiąc ostrym językiem, nie zapominają: nie mniej ważne jest wsparcie, by uwagami nie tępić twórczego nerwu, lecz sprzyjać jego pulsowaniu. Równie budujące jest to, że badacz nie zatrzymuje się na jednym: interesują go różnorodne zjawiska książkowe (rozważania o pismach Teodora Mykytyna, Julijana Opilskiego, Borysa Szweda, Bohdana Krawcewa, Mychajła Iwczenka, Wasyla Symowycza, Ostapa Hryciaja, Marii Ostromiry i in.).
Publicystyka. W tym dziale 12 materiałów: „Do serca prawosławia” (wrażenia z drogi do Poczajowa), „Droga wychowania i nauczania” (ostra krytyka redakcji „Szlaku” z powodu pojawiania się na jej łamach nefachowych, dyletanckich artykułów i plagiatów), „Towarzystwo Wzajemna pomoc ukraińskiego nauczycielstwa” (zarys historii ukraińskiego ludowego nauczycielstwa w Galicji i na Bukowinie przez pryzmat z dwuletnim opóźnieniem ukazującego się jubileuszowego zbioru), „Współczesne zadania i możliwości W.P.U.W.” (artykuł dyskusyjny), „Ideologia polskiej polityki szkolnej” (akcenty położone na ideologiczną orientację polskiej edukacji poprzez maksymalne wyczerpanie tematu artykułami w prasie pedagogicznej), „Pracownia dekoracyjna przy Instytucie Ludowej Twórczości” (krótka notatka o charakterze adnotacyjnym), „Instytut Ludowej Twórczości pracuje” (notatka do ogólnoinformacyjnego dziennika „Krakowskie Wiadomości”), „Pamiątki sztuki cerkiewnej w muzeum w Samborze” (obszerny materiał dotyczący największej kulturalnej twierdzy Sambora, dawnego muzeum „Bojkowszczyzna”, ukraińskiego muzeum okręgowego), „Z życia teatralnego. „Teatr Zakarpacki” w Drohobyczu” (artykuł faktograficzny), „Jedzie, jedzie Zelman” (na marginesie gaiwek i wiosennych pieśni Drohobyczszczyzny i Samborszczyzny), „Co powinno dać uczniowi nauczanie języka ojczystego” (artykuł dotyka problemu językowego, nauczania i nauczania języka), „Światowid — Bóg naszych przodków” (materiał w kontekście wierzeń religijnych).
II. Okres powojenny – w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (1946–1989)
Literaturoznawstwo
Weszło 27 różnorodnych artykułów, niewielkich objętościowo, które przedstawiają analityczne rozważania dotyczące problemów procesu literackiego. Jeżeli w pierwszym rozdziale tak zwanego pierwszego okresu twórczości zwrócono uwagę przede wszystkim na kluczowe postacie (właściwie wysunięto je na pierwszy plan), to w tym mamy studia o nieco innym charakterze. Wiele stron poświęcono poszczególnym szczegółom z biograficznej kanwy Tarasa Szewczenki (m.in. „Narodziny poety”, „Szewczenkowskie rachunki”, „Polskie spotkania T. Szewczenki”, „Obraz Tarasa Szewczenki w literaturze”, „Przyjaciel Kobzarza”). Zawierają one wiele mało znanych faktów dotyczących twórczości najsłynniejszego poety w historii. Niektóre materiały bardziej ciążą ku wypowiedzi publicystycznej niż ku naukowemu zgłębieniu. Pojawiają się materiały jubileuszowe („Do 85-lecia Michała Jackowa”), analiza wybitnych utworów na tle epoki, omówienie osiągnięć i niedociągnięć procesu literackiego. Rozdział otwiera studium „Do wzajemnych relacji autora i redaktora”, a zakończenie stanowią uwagi o zmianach w poetyce literackiej pod tytułem „Fala odnowy w ukraińskiej poezji lat 80.”.
Historia sztuki
Najobszerniejsza pod względem objętości część tego rozdziału dotyczy drugiego okresu twórczości naukowca Kostiantyna Kuzyka. Zamieszczone tu materiały pozwalają stwierdzić, że pod kryptonimem K.K. kryje się historyk sztuki jako znawca-encyklopedysta, który nie potrzebuje dodatkowego potwierdzenia swoich kwalifikacji, ponieważ, ogarniając wzrokiem dokonane dzieło, rozumiemy wagę czynu. Artykuły z tego działu obejmują przede wszystkim trzy kierunki: teatr i kino („Z historii filmu”, „Georges Sadoul o Dowżence” i in.), muzykę („Ukraińscy śpiewacy na polskiej scenie”, „Ukraińska pieśń na Zachodzie”, „Gogol i ukraińska pieśń ludowa”, „Kwestia kultury muzycznej na Ukrainie” i in.) oraz sztuki plastyczne („Twórcy piękna”, „Natchnienie artystów” i in.).
Proza
Najmniej pojemny z wszystkich działów, obejmuje zaledwie 11 utworów prozatorskich Kostiantyna Kuzyka, zamieszczonych na końcu. Szkoda, że nie uwzględniono prób dramatycznych, ponieważ istnieją fakty świadczące o tym, że znajdują się one w dorobku naukowca i że były wystawiane na scenie amatorskiej. Co do określenia gatunkowego tych krótkich szkiców powstają i będą powstawać dyskusje: czy to opowiadanie, czy szkic z życia, czy anegdota. Jednym słowem, rozważania na ten temat są wieloznaczne. Oprócz utworów o własnych, oryginalnych zamysłach („Dom rodziny Tarlicziów”, „A już wiosna zmartwychwstała”, „Handzia” i in.), znalazły się tu również materiały prozatorskie, które powstały na podstawie przemyślenia pojedynczego epizodu z życia pisarskiego, którym Kostiantyn Kuzyk najwyraźniej był poruszony, na przykład:
„Łzy Russalki” (opowiadanie-anegdota z życia Łesi Ukrainki), „W ośle ławce” (opowiadanie z życia Iwana Franki), „Spotkania” (opowiadanie z życiowego doświadczenia Kostiantyna Kuzyka o poecie Jewhenie Sawurmohyle), „W pracowni artysty” (krótkie opowiadanie o artyście Iwanie Pietrowyczu, który na pożegnanie „podarował chłopcom do ich szkoły popiersie Tarasa Szewczenki i Iwana Franki”).
Posłowie
Luki w dokładności przedstawienia materiału faktograficznego. Technicznych niedopatrzeń, na które wskazuje Jewhen Baran, jest zbyt wiele, nie znajdziemy ich jednak tak wielu: pod tym względem wydanie jest skomponowane mniej więcej należycie. Luki dotyczą właśnie Kuzyka: niektóre sądy są albo nie do końca uzasadnione, albo zbyt ostre, albo przedstawione bez uwzględnienia szczegółów, co obniża jakość. Na przykład autor twierdzi, że Szewczenkę wraz z Kostomarowem, Kuliszem i in. aresztowano za udział w Bractwie Cyryla i Metodego. Rzecz w tym, że oficjalnych dokumentów dotyczących przynależności Szewczenki do stowarzyszenia nie ma, Kobzarz odwiedzał je w tajemnicy. Aresztowanie sprowokował rękopis „Trzy lata”. Dalej natrafiamy na: „Tak powstała »Kalevala«2, która obejmuje 23000 wierszy w 50 runach”. Za przekład poematu „Kalevala” (1835) z języka fińskiego swego czasu wziął się akademik Jewhen Tymczenko, który później został przez fińskich recenzentów uznany za błyskotliwego (Lwów, 1901; wyd. 2 – Kijów, 1928; wyd. 3 – Kijów, 1995). We wstępie do wydania z 1928 roku podano: objętość stanowi 23793 wiersze w 50 runach. W przeciwieństwie do okresu powojennego – w Polsce Ludowej, pierwszy jest ostrzejszy w sądach. Odczuwalna jest emocjonalna reaktywność, nie zawsze wyraźnie i stosownie uargumentowana. Przytoczę jeden z nich: „To samo znajdziemy w innych powieściach, przede wszystkim społeczno-obyczajowych. Przewaga lirycznego postrzegania życia, a zarazem nadmierna ideologia prowadzi do utraty osi fabularnej i epickiego realizmu w wartościowych z drugiej strony powieściach Haliny Żurby, Jurija Kosacza, Nataleny Korolewej i może w mniejszym stopniu L. Mosendza („Zasiew”); cóż mówić o innych pisarzach, u których jest po prostu całkowita niezdolność do budowy fabuły...” Tkanka językowa artykułów jest wolna od stylistycznych wybryków, przeładowanych sądami, nadmiernego „wzniosłego” naukowiźmu. Przedstawione fakty i rozważania są przystępne, dlatego wydanie jest przeznaczone nie tylko dla szerokiego grona czytelników, lecz może też służyć cennym źródłem poznawczym dla szerszego kręgu odbiorców. Przerzucając strony tak poważnego dorobku, powstałego najpewniej na podłożu niepospolitych wniosków badacza, który ma własny głos w literaturoznawstwie i przemyślane spojrzenie na wiele aktualnych zagadnień, mamy możliwość odkrywania wielu nowych rzeczy.
Notka. Kostiantyn Kuzyk (1909–1989) – trzeciorzędny brat Myhajliny Baran (1929–2017) z Braktowych, syn Ołeksandra ze Zwiniacza, o podwójnym nazwisku Kuzyk-Podruckiego, oraz Anny Ciependy (1875–1945), młodszy brat Porfiriija Kuzyka (1906–1985). W rodzinie wychowywały się także Fewronija (babcia Jarosława Daniluka), Olga, Zofia (obie zakonnice), starsi bracia Stanisław i Włodzimierz. Krewny krytyka i literaturoznawcy Jewhena Barana. Ukończył seminarium nauczycielskie w Terebowli, pracował w szkole na Rówieńszczyźnie, w gazetach „Samborskie wiadomości”, „Krakowskie wiadomości”, redagował „Nasze słowo”, „Ukraiński kalendarz”.
_____________
1 Restitutio memoriae – z łac. przywrócenie pamięci.
2 Poemat, do którego weszły zebrane i opracowane przez Eliasa Lönnrota ludowe pieśni runiczne.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tów”, który odkrywa historię powstania i godne czyny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Ołeny Telihy. Szczególnie zainteresował mnie artykuł „Dziesięć i dziesięć oraz jeszcze plus pięć”. Całych 25 długich lat Olha Kobec zabiegała o to, aby na terenie Narodowego Historyczno-Memoriałowego Rezerwatu „Babi Jar” pojawił się pomnik Ołeny Telihy. I rzeczywiście powstał, prawda, że dopiero w 2017 roku (autorzy – Ołeksandra Ruban i Wałerij Łypowka). Jesteśmy bezgranicznie wdzięczni Honorowej Przewodniczącej OTK imienia Ołeny Telihy Oldze Kobec za taką siłę woli, nieustępliwość i honor, które okazała, rok po roku dążąc do tego celu”. …Było wiele kwiatów, miłych słów, prezentów, wspomnień od obecnych, wielu z nich należy do tych siedemdziesięciolatków, którym poświęcony jest utwór. Szczególnie poruszył obecnych niespodziewany prezent od profesor Narodowej Akademii Muzycznej Iryny Dać, która wykonała na żywo i a cappella słynne „Ave Maria”. Było niemało wspomnień, z którymi występowali koledzy pani O. Kobec, w szczególności zastępca przewodniczącego UWRK Wałentyn Pyłypczuk, doktor filozofii, znany filmoznawca i prawdziwy kronikarz Niepodległej Ukrainy Serhij Marczenko, wychowankowie Ukraińskiego Liceum Humanistycznego pod kierownictwem znanego pedagoga-ukrainisty Kateryny Balochy. Dobre życzenia dla Olhy Kobec popłynęły z ust poetki i szefowej Rówieńskiej obwodowej organizacji OTK imienia Ołeny Telihy Tamary Bacmaj. Lecą lata jak bociany-ptaki... Nie da się ich złapać ani zatrzymać. W oczach coraz więcej mądrości z latami I słodką wydaje się każda chwila. Krzepy życzę i natchnienia, I poczucia błogości, nawet we śnie, Od przyjaciół i kolegów – dobra i szacunku, Miłości i wsparcia – od rodziny. Niech sukces i nadzieja będą zawsze, Dobro i szczęście – jeszcze wiele lat, Niech znikną wszystkie problemy i niepowodzenia, I długim niech będzie lat lot! Jesteśmy bezgranicznie wdzięczni naszym Siłom Zbrojnym Ukrainy za możliwość przeprowadzania godnych i ważnych zebrań, pisania i tworzenia. Jesteśmy szczerze wdzięczni zespołowi Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy za zrozumienie i wsparcie. A ogólnie – szczerze cieszymy się, że obecnych połączyła postać człowieka słowa i czynu – Olhy Kobec. Odczuwało się atmosferę inteligencji, kultu intelektu i duchowości, które panowały na prezentacji. Bezgranicznie wdzięczni pani Oldze Kobec za wieloletnią pełną poświęcenia pracę na drodze budowy ukraińskiej Ukrainy, za pryncypialność, wierność ideałom honoru i czynu, godności i prawdy. Dobrze, że w naszym życiu są tacy Ludzie! Przygotowała Iryna HOŁOWAJ, Przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Ołeny Telihy
Tłumaczenie maszynowe
W życiu zdarzają się ludzie symboliczni i zdarzają się wydarzenia symboliczne! Pod koniec kwietnia w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja książki Olhy Kobec „Z otwartą przyłbicą. Wspomnienia, szkice, eseje, dokumenty” („Szczek”, 2026). Olha Kobec to znana dziennikarka, jedna z założycielek współczesnego zorganizowanego ruchu kobiecego na Ukrainie, deputowana Rady Najwyższej Ukrainy IV kadencji, gdzie była pierwszą w historii Ukrainy przewodniczącą podkomisji ds. polityki genderowej. Założycielka (1993), obecnie Honorowa przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa imienia Oleny Telihy, organizatorka wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych konferencji naukowo-praktycznych, inicjatorka wzniesienia pomników bohaterów spod Krut oraz Oleny Telihy w Kijowie. Organizatorka i członkini Komitetu Założycieli Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Oleny Telihy. Wszystko, co przeżyła i przemyślała autorka, znalazło swoje odzwierciedlenie w książce „Z otwartą przyłbicą. Wspomnienia, szkice, eseje, dokumenty”. W niej, przez pryzmat własnego postrzegania, przedstawiono szeroką panoramę wydarzeń burzliwych lat 70.–90. XX wieku. To nie była tylko prezentacja nowej książki, a szczera rozmowa, gdzie każdy wers znalazł oddźwięk w przepełnionej sali, gdyż na spotkanie przyszli dawni znajomi, koledzy ze studiów, siostry z Towarzystwa imienia Oleny Telihy, które przez wiele lat szły obok. Podczas wydarzenia artystycznego swoimi przemyśleniami podzielili się pisarze, dziennikarze, działacze społeczni, naukowcy, przyjaciele. Głos w sprawie książki oraz współczesnych wyzwań stojących przed Ukrainą w warunkach wojny zabrali: Serhij Rudyk, mąż stanu, polityk, kandydat nauk historycznych, deputowany ludowy Ukrainy, pułkownik rezerwy Sił Zbrojnych Ukrainy, Przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej; Łarysa Briuchowećka, badaczka w dziedzinie ukraińskiej sztuki filmowej, krytyczka filmowa, redaktorka naczelna czasopisma „KinoTeatr”; Mykoła Tymoszyk, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry wydawnictwa i wydań sieciowych wydziału dziennikarstwa i stosunków międzynarodowych Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, przewodniczący Fundacji imienia metropolity Iłariona (I. Ohijenki); Kateryna Motrycz, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatka Nagrody im. Ohijenki w dziedzinie działalności społecznej, politycznej i duchowej; Tamara Chruszcz, zasłużona dziennikarka Ukrainy, autorka i prowadząca przez siedemnaście lat telemaratonu „Dzwony Czarnobyla”; Tamara Bacmaj, przewodnicząca organizacji rówieńskiej oraz zastępczyni Przewodniczącej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Oleny Telihy. Miłą niespodzianką okazały się teledyski do autorskich piosenek, zaprezentowane przez członkinię Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Oleny Telihy, znaną wykonawczynię poezji śpiewanej, Halynę Iljewą. Moderatorką wydarzenia była Przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Oleny Telihy, poetka, wykładowczyni Iryna Hołowaj. W książce O. Kobec „Z otwartą przyłbicą” pojawiają się portrety tych osobistości, które wpłynęły na kształtowanie światopoglądu i wartości życiowych autorki, pielęgnowały i zachowywały ukraiński świat tradycji oraz prawdziwej historii w niełatwych czasach radzieckich. W tym rozdziale można dowiedzieć się o skomplikowanej drodze życiowej bardzo utalentowanego filozofa Wasyla Lisowego, którego okrutnie ukarała władza radziecka za odmienne myślenie, ale którego myślący studenci kochali i potrafili przenieść jego wskazówki przez całe swoje życie; obszernie i ciekawie opowiedziano o stylu pracy ze studentami innego wykładowcy – profesora
Oleha Babyszkina; jest opowieść o naszym wybitnym współczesnym, Bohaterze Ukrainy Wiaczesławie Briuchoweckim; szczegółowo odkryto wszechświat narodowych, kulturalno-artystycznych, etnograficznych dokonań Iwana Honczara; szczególnie pouczający jest rozdział „Dziesięć lat obok Mykoły Pławiuka” – o Przewodniczącym Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów i OUN, ostatnim Prezydencie Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie, człowieku wysoce szanowanym, z którym los zetknął panią Ołhę do pracy na wiele lat. Jak zaprezentowana praca O. Kobec odbiła się w sercach obecnych? Jakie rozmyślania i wnioski wywołały jej szkice, eseje, dokumentalny dobór materiałów, zawarte w książce? Serhij Rudyk: „Szczerze wdzięczny pani Ołdze Kobec za taką książkę. Pani Ołha – to zdumiewający i silny człowiek, którego znam od wielu lat. Prawdziwa państwowiec, działaczka społeczna i polityczna, deputowana ludowa na początku lat dwutysięcznych. Razem „przebijaliśmy” ustanowienie w Kijowie pomnika Ołeny Telihy. Daj Boże pani, pani Ołho, tylko pomnożenia sił i natchnienia. Nowych książek i nowych osiągnięć!” Łarysa Briuchowecka: „W książce Ołhy Kobec rozwinięto wzajemne oddziaływanie tekstu i kontekstu i dzięki temu odzwierciedlono w niej los naszego pokolenia, które dorastało w warunkach „odwilży”, a okrzepłszy, trafiło w epokę breżniewowskiego zastoju i totalnej rusyfikacji. W książce – i nie tylko w części biograficznej – odkryto ciekawą osobowość autorki, jej kształtowanie się w rodzinie, jej związek z rodzinną podolską ziemią, stąd pochodzi jej zasadnicza cecha – patriotyzm. W książce wyczuwalna jest entuzjastyczna, programowa retoryka, ukierunkowanie na działanie. O kimkolwiek pani Ołha nie pisała, a są to ludzie, których szanowała – byli to ludzie czynu, zdolni do działania, czy to był artysta-monumentalista Wołodymyr Fedko, czy Łeś Taniuk, który stanął na czele Teatru Młodzieżowego i rzucił wyzwanie partyjnym dygnitarzom, czy wtedy zakazany za „nacjonalizm” kolekcjoner i rzeźbiarz Iwan Honczar, czy Prezydent Ukrainy na uchodźstwie Mykoła Pławiuk – wszyscy oni nie deklarowali miłości do Ukrainy, oni ją potwierdzali działalnością. I ta cecha – szacunek do ludzi czynu – bardzo imponuje…” Mykoła Tymoszyk: „Książka Ołhy Kobec – to nie po prostu wspomnieniowa publicystyka, dziennikarskie eseje, to wzorzec literatury non-fiction – dokumentalne utrwalenie własnego doświadczenia, nakreślenie historii kraju przez pryzmat historii poszczególnych ludzi i faktów życia. Taka literatura jest ważnym świadectwem prawdziwej historii, dokumentalnym zachowaniem realiów życia całego pokolenia, wzorcem dziennikarskiej prawdy…” Kateryna Motrycz: „Książka Ołhy Kobec „Z otwartą przyłbicą” – to łyk czystego powietrza o tym, co prawdziwe i o prawdziwych ludziach, to ważne świadectwa życia naszego pokolenia siedemdziesiątników dla potomnych…” Tamara Chruszcz: „Czytam książkę Ołhy Kobec „Z otwartą przyłbicą” i jakbym przenosiła się w czasie w lata naszej studenckiej młodości. Kijowski Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki zawsze był skarbcem wiedzy, autorytetów naukowych i… wolnomyślicielstwa. Na wydziale dziennikarstwa, którego studentką została Ola w 1967 roku, jak i na filologicznym, kształtowała się humanitarna elita Ukrainy – pisarze, dziennikarze prasy, radia i młodej w tamtym czasie telewizji, scenarzyści kina. Wyrastało pokolenie, któremu po dwóch dekadach przypadła historyczna misja – budować wolną Ukrainę. We wspomnieniach Ołhy Kobec uderzyły mnie portrety naszych wykładowców. Tych, którzy wbrew kanonom komunistycznej ideologii uczyli studentów myśleć, analizować, widzieć prawdziwe wartości i na ich podstawie wybierać życiową drogę w zawodzie. To opowieści o studenckich idolach: Olehu Kindratowyczu Babyszkinie, który wykładał sztukę filmową i prowadził najpopularniejsze wśród studenckiej młodzieży koło; o Wasylu Wasylowyczu Jaremence – badaczu białych plam procesów literacko-historycznych na Ukrainie w okresie totalnej rusyfikacji; o młodym wykładowcy logiki Wasylu Semenowyczu Lisowym, który został oskarżony o nacjonalizm i skazany na uwięzienie… Właśnie oni swoją wiedzą i mądrością budzili pociąg do poznawania historii rodzinnego kraju, do twórczości ludowej, do źródeł odrębności”. Hałyna Daciuk, dziennikarka, pisarka, działaczka społeczna: „Odbyła się prezentacja książki ukraińskiej dziennikarki, działaczki społecznej i politycznej Ołhy Kobec „Z otwartą przyłbicą”. Widzę w sieci zachwycające opinie o wydarzeniu i szczerze się cieszę, bo jest ona naprawdę warta najwyższych ocen. Bo to spotkanie połączyło wielu ludzi o tej samej co autorka „grupie krwi”, nikogo nie pozostawiając obojętnym. Bo każdy znalazł w rozmowie wspólne przekroje czasu, historii, widzenia i odczuwania. I przypomniał własne wydarzenia czasoprzestrzeni od lat 70-80-tych, w której Ołha Kobec stawała się osobowością, budowała system wartości, w którym na czołowym miejscu były ukraińskość i uczciwość wobec siebie. Oczywiście, były to czasy, kiedy ukraińska tożsamość była totalnie zacierana przez komunistyczną Moskwę. Kiedy ze wszystkich stron lała się melasa nieprawdy i służalczości. Ale byli ludzie, którzy niszczyli imperium – cicho i prawie niezauważalnie, ale jednak niszczyli. Ołha Kobec – jest z tej kohorty!” Myrosława Zbożna, dziennikarka, artystka, wolontariuszka: „Szlachetna arystokratyczność literatury od Ołhy Kobec – to jej książka „Z otwartą przyłbicą”. Historia, miłość i przyjaźń, która zaczęła się w dalekich studenckich latach. Życie – kronika, nasycona wydarzeniami i ciekawą pracą. Dla kogoś ta książka stanie się prawdziwą historią, a dla kogoś – ciekawym badaniem czy lirycznym wyznaniem”. Iryna Hołowaj, Przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiet imienia Ołeny Telihy, wykładowczyni: „Pani Ołha wiele zrobiła, aby imię Ołeny Telihy zostało zwrócone Ukrainie. Szczególną uwagę w książce przyciąga rozdział „Ołena Teliha. I pomnik pos-”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
– była po prostu szczęśliwa – opowiada Lina Kostenko. I dodaje, że ten sam Tychyna uległ politycznej koniunkturze swoich czasów i napisał „Partia prowadzi”. Jego śladami poszło też wielu innych utalentowanych artystów. Właśnie tak rodzi się małorosyjskość, ostrzegła Lina Kostenko. Przy czym wiek XX nie odkrył niczego nowego – znacznie wcześniej, w czasach Chmielnickiego i po nim, Ukraińcy stawali na służbie imperium rosyjskiego. – Po prostu ulegali pokusie… A nie wolno ulegać pokusie. Nie wolno artyście wstępować do partii, nie… Sami byliśmy w wielu kwestiach winni, kiedy staliśmy się Małorosjanami – zauważa ona. O literaturze przyszłości Linę Kostenko zapytano, jaka będzie literatura ukraińska po wojnie. Czy uformuje się jako antywojenna i czy słusznie, jeśli będzie miała właśnie charakter pacyfistyczny? Na to mówczyni odpowiedziała, że być może będzie niepopularna, ale osobiście opowiada się za literaturą antywojenną. – Ot, niedawno gdzieś na Połtawszczyźnie pochowano 19-letniego chłopaka. Niedawno gdzieś tam na Wschodzie pochowano 21-latka. A jeśli mają nawet po 50 lat?... Nie wolno zabijać ludzi. Dlatego że tyle cierpienia, co wojna, nic nam nie przynosi. A literatura antywojenna – „Pożegnanie z bronią” i tym podobne – jest całkowicie naturalna i oczekiwana… – Kiedyś w XIX wieku w Europie utworzono Święte Przymierze – ligę państw, która nie chciała już, po upadku Napoleona, wojować. Ale wojny i tak trwały. Potem stworzono Ligę Narodów i ona też zawiodła. Wojny trzeba kończyć, choć mamy strasznego sąsiada, który się nie uspokoi. Walczyć z nim trzeba i wy walczycie, ale wojen też być nie powinno – jest przekonana Lina Kostenko. Po tej prezentacji jej tomik „Wiatr z Marsa” trafia do sprzedaży. Dalej w planach Liny Wasyliwny jest nowy utwór prozatorski. Mimo wszystko poetka jest pełna optymizmu i wiary w Ukrainę, której jest nieodłączną i emblematyczną częścią. Ze strony mediów LB.ua
Tłumaczenie maszynowe
Natalia ŁEBID, dziennikarka 5 maja w Kijowie odbyła się prezentacja nowej książki poezji Liny Kostenko wydawnictwa A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA. Poetka nazwała zbiór „Wiatr z Marsa” – weszła do niego niewielka liczba już znanych wierszy, a także poezje, które wcześniej nie były publikowane. Te ostatnie obejmują okres od Niepodległości do naszych dni, część utworów została napisana przez Linę Wasyliwnę podczas pełnoskalowej inwazji. LB.ua był na prezentacji. „Złowieszczo i strasznie”: historia tytułu zbioru Kilka lat temu, mówi Lina Kostenko, oglądała program o kosmosie – było tam nagranie tego, jak brzmi wiatr z Marsa. „I powiem wam, że to uczucie jest takie, jakbym była na Marsie. To jest tak złowieszcze, to jest tak straszne, że powiało mi tym po ziemi. Poczułam ten wiatr, który może przejść po nas” – opowiada. Ówczesne przeczucie wielkiej biedy było współbrzmiące z tym, co przeżywała wcześniej, na początku lat 90. Według poetki, już wtedy wiedziała, że „Niepodległość nie spadła nam z nieba” i że trzeba będzie za nią zapłacić wielką cenę. „Nie potrafię wyjaśnić tego uczucia, które przeżyłam. Poczułam zagrożenie w przyszłości. Nie chciałabym go czuć, ale… Żyjemy w bajkowym świecie. To przecież bajka – galaktyka na miliard gwiazd… To Boża świątynia, ale ludzie nigdy nie mieli możliwości żyć w tej Bożej świątyni. To Czarnobyl wybuchł, to teraz wojna. A wiecie, katastrofa czarnobylska i wojna – one się zamykają. Bo kto był w strefie, ten wie, co to jest. Tym bardziej, że teraz dron trafił w nowy sarkofag. I to jest straszne”. Poetka dzieliła się wspomnieniami o Czarnobylu – miejscu, które odwiedzała mnóstwo razy, gdzie zna „każdą wieś”. „W jednej wsi był człowiek i mówił: „Jesteście pisarką, powiedzcie coś, zróbcie coś, my jesteśmy Ukraińcami, my jesteśmy Poleszukami i my giniemy” – wspomina. I w czasach ZSRR, i w czasach putinowskiej Rosji bieda do Ukrainy przyszła od strony Czarnobyla, rozważa Lina Kostenko, wspominając natarcie wroga w lutym-marcu 2022 roku. Na pytanie, czy ma przeczucie co do tego, jak i czym zakończy się wojna, Lina Kostenko odpowiada cytowaniem swojej powieści poetyckiej „Beresteczko”. Chodzi o scenę wróżenia o przyszłość Ukrainy, kiedy baba-szeptucha na prośbę Chmielnickiego wywołuje ducha poległego kozaka Marcina Nebaby, a ten przepowiada tragiczny los Ukrainy: „…a jeszcze powiedz o losie Ukrainy? / Kozak powiedział: / Ja jeszcze raz chcę umrzeć…”. Chociaż, dodaje Lina Kostenko, zwracając się do kobiet-żołnierek obecnych na prezentacji: „Dopóki walczycie, wierzę, że Ukraina będzie taka, jaką chcemy ją widzieć. Ale próby jeszcze będą straszne”. Podczas całego spotkania Lina Wasyliwna kilkakrotnie powtarza, że chciałaby być na wojnie, na froncie – razem z tymi, którzy przyszli posłuchać jej wierszy. Obojętna na nagrody i wyróżnienia Jeszcze raz wspominając Czarnobyl, Lina Kostenko mówi, że widziała swoje powołanie w wyjazdach do Strefy. „Jeździłam i czułam, że życie moje nie mija na próżno, bo coś robię i coś zachowuję. To, dla czego żyjesz, to inspiruje. Inspirują mnie strasznie ci ludzie, którzy walczą teraz. Kiedy mi przekazano, że jacyś żołnierze czytali moje wiersze w okopach, to jestem gotowa dla nich żyć. Oni mi przekazali flagi… Nie inspirują mnie nagrody, tytuły i tak dalej. Ja tego wszystkiego nie czuję” – przyznaje. „Mnie dziewczyny wojskowe inspirują. Illarion Pawluk inspiruje. Iwan Małkowycz inspiruje. Ponieważ on wszystko wymyślił. Słuchajcie, to trzeba najpierw, na świcie Niepodległości, stworzyć dziecięce wydawnictwo, żeby dzieciaczki od małego wychowywać. A teraz i dla dorosłych książki zaczął wydawać, bo dzieciaki wyrosły…. Mnie inspirują dobrzy ludzie i ja absolutnie nie znoszę złych ludzi. Przy czym mówią, że pisarzom łatwiej pisać negatywne postacie. Mnie zawsze łatwiej pisać dobrych ludzi” – zaznaczyła Lina Kostenko. Podziękowała wydawnictwu A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA i jego założycielowi Iwanowi Małkowyczowi, który po długim „milczeniu” Liny Wasyliwny i jej odmowie drukowania swoich utworów, zdołał zachęcić poetkę do wydania kilku nowych książek. Podziękowała ona też artyście Władysławowi Jerce, który zilustrował „Wiatr z Marsa”. Kostenko opowiedziała, że wojskowi często proszą o jej książki. „Jestem gotowa podpisać im ich tyle, ile jest” – mówi. „My, szistdesiatnyky, bardzo interesowaliśmy się latami 20.” Znaczna część improwizowanej konferencji prasowej, która zaczęła się na prezentacji po czytaniu przez Linę Wasyliwnę jej wierszy, była poświęcona historycznemu i kulturowemu fenomenowi szistdesiatnyctwa. „Ludzie, którzy wtedy przyszli, oni przecież nie wiedzieli, że są szistdesiatnykami. To byli młodzi, piękni, uczciwi ludzie. Co było najlepszego wtedy między nimi w relacjach? Wzajemny szacunek, szacunek i miłość. Takiej wrogości i kłótni, jak była w latach 1980. i 1990., między nami nie było. To już pokolenie, które przyszło w latach 1980., nie tylko nie doceniło szistdesiatnyków, ale zaczęło ich bić kopytem. A bić po co? Żeby się samoafirmować?” – pyta. Oczywiście, mówi Lina Kostenko, nie wszyscy, którzy żyli w tamtych czasach, są szistdesiatnykami. To pojęcie obejmuje i poświęcenie, i opozycję do ówczesnej władzy. „Nie chce mi się nazywać nazwisk, ale po prostu… Teraz nawet niektórzy poważni literaturoznawcy nazywają szistdesiatnykami ludzi według tej cechy, że w tamtych latach żyli. Ale prawdziwi szistdesiatnyky – i pisarze, i artyści, i kompozytorzy – to ci, którzy stali pod sądami, przy pomniku Bohdana Chmielnickiego, którzy żądali wypuszczenia aresztowanych. Wśród tych, którzy szli na takie poświęcenie, byli też bezimienni ludzie”. „Nas zabijali, ale my stawialiśmy opór. Talenty stawiały opór. I bardzo interesowaliśmy się tymi, co żyli wcześniej, przed nami. My w latach 1960. bardzo lubiliśmy lata 1920. Ja kiedy dostałam książeczkę Tychyny „Zamiast sonetów i oktaw”, która wyszła akurat w 1920 roku – no, może nie pierwsze wydanie, ale z tamtych czasów – by-”
Tłumaczenie maszynowe
Są ludzie, których praca nie zawsze od razu mieści się w zwykłych formułach stanowisk, tytułów czy spisów zasług, bo jest szersza niż obowiązki służbowe i trwalsza niż oficjalne sprawozdania. Do takich ludzi należy Jarosława Riznykowa, w której wyraźnie odczuwa się kontynuację tej wysokiej rodzinnej tradycji służby sprawie ukraińskiej, uosabianej przez jej ojca – dysydenta, językoznawcę Oleksę Riznykowa, oraz matkę – poetkę, działaczkę Proświty, niestrudzoną podwижnicę ukraińskiego słowa Halynę Mohylnycką. Jej działalność wiąże się z Odessą – złożonym, wielogłosowym, historycznie warstwowym krajem, gdzie ukraińskie słowo nieraz musiało wywalczać sobie należną przestrzeń. I w tej przestrzeni Jarosława Riznykowa pracuje konsekwentnie, fachowo, delikatnie, a zarazem twardo. Dla
„Proświcie” szczególnie bliska jest myśl, że kultura jest czynnikiem narodowej odporności. Dobrze rozumie ona, że język, pamięć, książka, historia, pieśń, muzeum, gazeta, wspólnota – to wszystko jest jedną tkanką, z której tworzy się naród. A jeśli ta tkanka pęka, trzeba ją cierpliwie zszywać słowem, pracą, wiedzą i miłością. Jarosława Riznykowa od wielu lat publikuje się w ogólnoukraińskich i regionalnych wydawnictwach, w tym w gazecie „Słowo Proświty”, i w tych tekstach wyraźnie odczuwalna jest jej potrzeba mówienia o ukraińskości jako o podstawie naszego duchowego przetrwania. Jej publikacje to uważne wglądanie w ludzi, wydarzenia, zjawiska artystyczne, w te często niezauważalne wysiłki kulturalne, z których w rzeczywistości wyrasta obecność narodowa. Jarosława ma rzadką zdolność łączenia analityczności z żywym ludzkim ciepłem. W czasach, gdy szybka konsumpcja informacji często wypiera głębokie czytanie, pozostaje ona człowiekiem kultury książki i przekonująco pisze o złożonych tematach – pamięci historycznej, wspólnotach narodowych, dialogu międzyreligijnym, traumach totalitaryzmu, języku, kulturze czy obywatelskiej tożsamości. Jednocześnie jest organizatorką, kuratorką, inicjatorką wielu projektów, które kształtują ukraińską przestrzeń kulturalną Odessy i obwodu odeskiego: od konferencji naukowych i inicjatyw wystawienniczych po akcje książkowe, edukacyjne, charytatywne i oświatowe. W tych projektach wyczuwalne jest najważniejsze – dążenie do pokazania Odessy nie jako peryferii ukraińskiego świata, lecz jako jednego z jego ważnych, bogatych, dramatycznych i perspektywicznych terytoriów. A ponadto potrafi mówić o wielokulturowości Odessy tak, by nie rozmywała ona ukraińskich podstaw, lecz przeciwnie – ukazywała ją jako przestrzeń godności i odpowiedzialnego współżycia – jak w zainicjowanym kiedyś przez nią projekcie „Ukraińska platforma wielonarodowej Odessy”. Jest to bardzo ważne właśnie dziś, gdy rosyjska agresja próbuje wykorzystywać tematy języka, historii, religii i wspólnot narodowych jako broń przeciwko nam. Jarosława Riznykowa jest przykładem czynnej ukraińskiej inteligencji, zanurzonej w żywej tkance swojego kraju – wielokulturowej Odessy. Przez trzy dekady nie tylko pisze o kulturze – ona nią żyje, nie tylko rejestruje wydarzenia, lecz pomaga im się dokonać, nie tylko mówi o tożsamości, lecz pracuje na rzecz jej umocnienia.
Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
co ona znalazła. Zimna późnopopołudniowa purpura zalewa przestrzeń, jakby szukała tego, na kogo mogłaby wylać gniew. Pszczoła go nie interesuje. Przelatuje obok niej, wpada na stację, nigdzie nikogo. Na bocznych torach kwitnie rdza. W przykolejowych magazynach, niegdyś wypełnionych robotnikami, stukotem łomów o zęby zasuwek pod klapami wagonów, łoskotem ładunków, które lawiną sypały się pod nasyp, górami wszystkiego – brykietu, węgla, dolomitu, białego piasku, drewnianych skrzyń różnej wielkości, paczkowanych wiórów, medycznego szkła w drewnianych opakowaniach, sody w papierowych workach, metrowego drewna, buraków cukrowych – teraz zarośla klonów, młodej brzeziny, i tylko pył węglowy na bruku, wykwity sody i rozsypany piasek przypominają, co tu było. Z kantorów zostały fundamenty, obok zasypany śmieciami basen przeciwpożarowy i, jak ślad pożaru, który wszystko zniszczył, czerwone ceglane odłamki ścian, których nie udało się wyburzyć. Pusta waga z wybitymi oknami, z rozebranym dachem czyta rozrzucone wewnątrz dzienniki ewidencji, listy przewozowe, meldunki. „Dyrektorowi Marjanowskiego zakładu szklarskiego Paszkowskiemu W.N., wizualnie ustalono fakt, kierowca elektrowozu Gendzel L.I. znajdował się w stanie nietrzeźwym, za co został odsunięty od pracy. Mistrz odcinka przytorowego Konyk N.A.”. Na podłodze przed nią tomy i tomy spuchniętego od deszczu archiwum. Waga przypomina sobie żarty kierowców, stukot cylindrycznego odważnika na stalowej poprzeczce wagi, przypomina sobie, ile przeszło przez nią, ile widziała wszystkiego, ile zważyła i odprawiła w drogę – ona pamięta ich wszystkich – i nie może sobie przypomnieć, kiedy widziała ostatni raz samochód z ładunkiem. Teraz przed nią dół z dwoma podłużnymi ceownikami, gołe okiennice, wyrwane otwory drzwiowe bez ościeżnic, kupy tynku i gruzu ceglanego po kątach. Pszczoła, która przelatuje w tym czasie nad magazynem, czyta to samo, co waga, ale widzi dalej niż ona. Ukraina – to wódka, ona zniszczyła tu miliony. Pustka z przełamanym dachem wciąga widokiem otchłani, pszczoła dokłada sił, by wyrwać się z jej przyciągania. Nic nie robić, nigdzie nie lecieć, usiąść, jeść-pić. Otchłań pragnień, właściwych większości, śmieszy ją. Ona nie pozwoli sobie na to, co szkodziłoby jej. Wszystko to, co zabiło ich, ziemskich, ona przeżyła przez miliony lat. Otchłań pożądań, właściwych materialnemu człowiekowi, obca jest jej odrodzonej, niebiańskiej istocie. Ona raduje się czystą, nieuchwytną dla nich, radością czystego Życia. Pszczoła przelatuje nad magazynami, ponad zardzewiałą wieżą ciśnień, nad dawno bezżywną piekarnią, skąd wywietrzał chlebowy duch, nad sadami, które wymachują podniesionymi rękami, niczym niemi, którzy silą się zatrzymać i powiedzieć coś, i waga zostaje sama. Nocami przylatuje tu puchacz, ten zwiastun śmierci, i boi się pohukiwać, tak wyjąca, wszechogarniająca, przenikliwa trwoga bierze za gardło – i paraliżuje go. Głos śmierci zamiera w nim. Ziemia wokół w wykopach po poszukiwaniach złomu już niczego nie rodzi. Półobłąkany Witka z pogryzionymi przez rdzę rękami, z łopatą i wykrywaczem metali przekopał tu wszystko, wygrzebał wszystko do ostatniej śruby i zardzewiałej konserwy, i z półpustym workiem powlókł się do domu, żeby jutro iść drugi raz we wieś, pod bar i klub, zbierać puszki po piwie. Purpura wyrywa się za obrzeża, leci dalej po stacji, na kim by wyładować gniew, przed samym zachodem słońca ona, jak żar pożaru, który przenika na wskroś, pali chłodem śmierci, nigdzie nikogo. A pośrodku wsi bóg-brama z trzech okorowanych i pobielonych drągów, goły plac – i więcej nikogo i niczego, samych modlących się wylizała historia. Ostatni chłop z alkoholową opalenizną ciągnie na rowerze przerzucony przez ramę worek śruty, wiatr nad wyschniętymi kałużami podrywa gryzący, piekący, zmieszany z sodą, niegdyś rozsypaną z wagonów, kurz, który oślepia oczy. Chłop mruży się, wiatr chce wyrwać worek, on wiezie go przez pusty plac przy dworcu, przez rozbity, ze starych drewnianych podkładów, przejazd, rower podskakuje na szynach, znając każdą z nich i ciesząc się nimi, ich żylastymi rękami, ciepłem, które przybliża do domu, już blisko, wie rower. Omija ścieżką obok bocznych torów wybrukowany betonowymi płytami podest przed dworcem z krzewami tui i ostrzami tulipanów, mija duży, okienny, dwupiętrowy dworzec, przecina południowy plac z czerwonoceglaną pocztą po lewej i zielonym wagonikiem-sklepem z lodówką po prawej, jego okna zasłonięte są żelaznymi okiennicami, pociemniały stolik pod zadaszeniem ledwie wygląda zza ogrodzenia z blachy profilowanej, zmęczony czekaniem. Chłop zwyczajnie zatrzymuje się tutaj, zapala, chwilę stoi i dalej pcha szkielet obdrapanego konia przed siebie, przez skrzyżowanie, koła łupią o bruk, on idzie i idzie drogą na Południe, nie omijając pustki, gdzie nikogo z tych, których znał, nie ma. Purpura słońca dogasa na jego i tak purpurowej twarzy. Silniejszy od wszystkich chłodów, bardziej śmiertelny niż radiacja chłód zmierzchającej pustyni zalewa krwawym odblaskiem chmury, ulice, pustkowie, zaułki, dawno zgasłe nad peronem latarnie, zalewa bezludzie, skąd wywietrzało życie, pełza w piaskowego koloru koszary kolejowe, przenika ich metrowe ściany i zabija tam ostatnie ciepło Miłości. Ostry, przenikliwy, palący chłód skuwa kwiat na drzewach, gołą ziemię, chaty, nigdzie nic nie skrzypnie. I nawet tam, gdzie jeszcze żarzy się okno, chłód odczuwa tylko siebie. On dawno zadomowił się tu we wszystkim, za dnia, kiedy ludzie poruszają się, on śpi w kupie węgla w magazynie na rampie, dworca przestali ogrzewać, nikt go nie niepokoi, on śpi pod stukotem pociągów – śni mu się ciepły wagon i kołyszący stukot, jego grzeje serce drogi, Miłość, wiecznie ruchoma siła jej – śpi wilczym snem, nasłuchując, gdzie kto chodzi, co mówi, a z pierwszym promieniem zmierzchu on, chłód śmierci, budzi się i idzie do pracy. Wróciwszy do ula, pszczoła tylnymi nóżkami zrzuca pyłek z koszyczków do komórki, upija się od innych pszczół, od ich ciepła – i znajomy, zlewający się szum, jak oddech wieczności, rozpuszcza ją. Zimny wiatr, szalejąc na pszczoły, bije o ul, obrywa kwiat na ledwo rozkwitłych drzewach: karłowatej wiśni, wielkich zwierciadłach czereśni. Z leszczyn, łupiąc o dachy, spada suche gałęzie. Od podmuchów chłodu wewnątrz staje się ciszej i bardziej bezpiecznie. Wichura, ze stękaniem i świstem, rwie się do wnętrza uli. I niewidzialna dla pszczół ręka przymyka zasuwkami wylotki. 24. 4. 2026 _____________ 1 Nowa Biblia. 2 Łukasz 16.10. 3 Psalm 40.10, Jana 13.18.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen PASZKOWSKI W dniu, w którym najmniej się spodziewasz, po wyjrzeniu oczu, w cichy, zalany słońcem, rozgrzany popołudniowy sad zaczyna rozkwitać. To tu, to tam gwiazdą w mroku ciemnoszarego gałęziowia rozbłyska kwiatek. Budzi się i nie wierzy, że już kwitnie, drzewom śni się, że jeszcze śpią, tak błogo staje się w przyrodzie. Ciepłe zacisze od przeddeszczowych chmur staje się jeszcze cieplejsze, po letniemu nagrzane, całuje w zamknięte oczy każdy pączek kwiatowy, wszystkiemu rad, wszystkiemu, czego dotknie, chce tchnąć ciepło. Od pączka do pączka mówi im to, na co tak długo czekały, i odchodzi, by podziwiać, jak każdy rozbłyśnie czystym dziecięcym uśmiechem przebudzenia. Kwiat, który rozkwita, przepełniony jest uczuciem, że wiecznie będzie kwitł. Cała wiosna, całe życie przed nim. Miłość, która go budzi, daruje uczucie wieczności przed sobą. Pszczoły, jeszcze rano sprawdziwszy, gdzie lepiej zakwitło, lecą z wylotków niemal całym rojem, lecą nie w sad, nie wiadomo dokąd, lecą im tylko znanym szlakiem, inne, naprzeciw nim, niosą na nóżkach pyłek, a te, które bez pyłku w koszyczkach, niosą nektar, i te, i te – zmęczone i szczęśliwe. Ani wiatr, ani chłód po raz pierwszy nie przeszkadzają im lecieć. Stare i młode, dawno wzmocnione po oblocie, lecą zmieszanym lotem, tam i z powrotem, a same zmęczone siadają na ziemię przed ulem, na ciepłe daszki, nie bojąc się zmarznąć. Ul czujnym okiem okrągłego górnego wylotka widzi to, co rozkwita obok, on, jak i ogrodnik, chce pokazać, żeby leciały tam, pszczoła zaś widzi to, co kwitnie w jej pamięci, śpieszy oddać nektar i leci tam, skąd przed chwilą przyleciała. Tam, wiedzą one, upajać je będzie nie nektar, coś więcej niż on. Całą noc ul patrzył za wewnętrznymi pracami: pszczoły to czyściły komórki, to karmiły rozród, to odparowywały nektar, to wentylowały wypar na wylotku, on znał każdą z nich – i każdą obejmował troską o nie. Czas, kiedy wszystkie pszczoły są w domu, był jego najlepszymi godzinami. Ul był stary i wiedział, jak krótkie jest ich życie. Ul i pszczoły żyły jednym życiem, a ul strzegł go, jak mógł. Zginą pszczoły, mrówki naniesą do niego ziemi, i zginie on. Rano przełączał się na zewnętrzne widzenie: wschód słońca już mówił mu, jaka będzie pogoda, lecieć czy nie lecieć pszczołom. Pierwszymi wylatują zwiadowczynie, a kiedy wracają, opowiadają innym. Kwiaty na brzegach czekają drżącymi antenami, jak ci, którzy nie wiedzą, czy do nich zadzwonią, czekają i czekają, nikt nie leci, i one silniej promieniują fluidy. Złote cząstki same lecą naprzeciw pszczołom. Pszczoły-zwiadowczynie oblatują łąki, pola, jary, obsadzone ałyczą, jeszcze nierozkwitłe nasadzenia. Przylatują i tańcem oznajmiają na wylotku, gdzie lepiej zakwitło, dokąd lecieć. Strumieniem z niewyczerpanego potoczka pszczoły lecą i lecą z uli. I wszystko wokół przepełnia się uniesieniem i radosnym, zachwyconym lotem. Wszystko wokół – proste drzewa, rozkwitające sady, pola w zielonych grzywkach zbóż – gotowe w unisono śpiewać z nimi. Pszczoła o takiej porze nie chce żądlić: wszystko prawdziwe łapczywie chce kochać życie i nieść pożytek. Siła, która porusza pszczołą, silniejsza od atomowej, silniejsza od wszystkiego, od wszystkich bodźców, które poruszają człowiekiem, który dawno ją utracił. Poruszana nią pszczoła leci i zużywa siebie w radosnym zapomnieniu, w zachwycie z pożytecznej dla innych pracy. Sama ona prawie nie skorzysta z niej. Ale to ani trochę nie zmniejsza jej pracowitości i zapału, jej oddania sprawie. Bóg stworzył ją przed milionami lat jako wyrzut tym, którzy mogą pracować tylko za korzyść i pieniądze, na siebie-swoich, nie mając szczęścia z tego. Na radość Bogu ona śpieszy przynieść Pożytek. Co z tego, że jej życie krótkie – wie ona – jej radość większa od uciechy tego, kto żyje dla siebie. Dla zadowolenia kubków smakowych i wszystkiego, o czym jej wstrętnie myśleć. Niech myśli, że wszystko ma. On nic nie ma w porównaniu z nią. Jej pamięć przez miliony lat utrzymuje los ich wszystkich. Całych kontynentów takich. Oni wszyscy uważali się za poprawnych, praktycznych, wielkich, rozumnych, silniejszych, lepszych od niej, i gdzie oni, i gdzie ona? Leci, myśląc o nich, pszczoła. Te rzeki, lasy, stepy, które zastała ona, stały się wyschniętymi jarami, zaroślami, zatrutymi polami. Tam wszystko, co delikatnie-oszałamiająco pachniało kiedyś, pachnie nie tak, wieje śmiercią. Te kontynenty, gdzie żyli oni, dawno w brzuchu oceanu. Wszystko od po więcej dla siebie, więcej w siebie – wie pszczoła – to kończy się zawsze jednakowo. Ona widziała to nie raz. I leci prędzej, robić Dobro, wierna przynoszeniu Pożytku. Bóg obdarza ją częścią Siebie – Siłą Miłości – i tym maksymalnie trzyma na ziemi. Dotknięci zdradą – wierni sobie – wierności nie mają, wie pszczoła, i tyle samo mają Miłości i szczęścia. Oni szukają go w życiu dla siebie-swoich, gdzie nigdy nie nocowało ono. W posiadaniu czegoś, gdzie go jeszcze mniej. We wszystkich tych ułudach dla łatwowiernych. Pszczoła leci, nie wiedząc o tym, że niesie ją dłoń Boga. Nieustanna, niepokonana, radosna w poświęceniu siła – Miłość, która oddaje siebie – czyni ją silniejszą od wszystkich, którzy mogą robić za pieniądze, dla podrażnienia receptorów. Leci od kwiatka do kwiatka, od drzewa do drzewa, leci zapylić im sady, jak nie zapylą wszyscy oni. Leci, żeby wszystko owocowało i kwitło na radość Bogu. Leci niewidzialna, niezauważalna, mała, bezinteresowna pracownica, ona jedna przerabia to, czego nie zrobią wszyscy oni. Oni nigdy nawet nie zastanawiają się nad nią. Oni uważają ją za szaloną, jak każdą Bożą istotę, która nie żyje dla siebie, jak oni, jednym ziemskim. Ta Siła, która ożywia w pszczole, czyni ją niestrudzoną, bezstraszną i prawie nieśmiertelną. W oczach Boga ona lepsza, bezgranicznie pożyteczniejsza od tych, którzy trują ją. Pszczoła raduje Go wiernością przeznaczeniu i pożytkiem dla Niego. I wszystko, co robi pożytecznego dla Niego, otrzymuje życie w zamian. Jego Miłość maksymalnie przedłuża życie temu, kto niesie najmniejszą
Pożytek Bogu.1 W zapale wiosny pszczoła nigdy nie myśli o śmierci, o tym, że zmiecie ją i wyziębi wiatr – nigdy nie wróci do ula – pszczoła leci i leci przez przenikliwy chłód, mrok nisko zawieszonych, atramentowo-niebieskich chmur, przez wichurę z deszczem. On przygina do ziemi, chce uczynić taką, jak wszyscy. Dłoń niesie i niesie przez bezkres nieba. Bóg, jak i wszystko w przyrodzie, stworzył pszczołę jednym z pierwowzorów Swoich uczuć. Pszczoła, idealny cud Boga, – pierwowzór niebiańskiego człowieka – ucieleśnia miód niebiańskiej Miłości. To Miłość milionów i miliardów woltów. Wielka Miłość czyni ją nieustraszoną, zdecydowaną, zakochaną w locie, wierną Bogu, oddaną pracy i spalającą się w niej. Nic innego nie jest w stanie uczynić taką istotę, nic, oprócz milionów i miliardów jednostek jej. Nieustraszoność, ofiarność, oddanie sprawie są wywołane nią. Nawet agresja w obronie gniazda, zapasów miodu, stanowi pierwowzór tej cechy Wielkiej Miłości – oddawać siebie, poświęcać się, działać jako wieczna istota. Na oddanie. Wieczne Miłości wszystko wypełnione nią czyni wiecznym. Wszystko nieposiadające znaczącej Miłości drży o życie i jest opętane chęcią zagarniania pod siebie. Miłość, rozkosz niebiańskości, nieuchwytna dla niego, ono upatruje radość w drażnieniu smaku i swędzeniu dolnej czakry. Ono żyje z Energii, przyniesionej przez innych. Nieść nektar, przynosić niebiańskie, przeznaczenie pszczoły, cała radość jej w tym. Wierna w małym, ona we wszystkim jest wierna.2 Zarażone zdradą, niewierne w małym, niewierne zawsze. Słaba Energia czyni wierną pięciu zmysłom. Pięcie, którą przedstawiał Judasz. Jedzący Chleb z Bogiem, Jego Energię, podniósł na Niego piętę.3 Z wziętej od Boga Miłości powstaje przeciw Niemu. Przeciwstawia siebie Jemu. Słabą niskoczęstotliwościową Miłość – wysokonapięciowej Miłości. Zmysłową Miłość – bezgranicznej Miłości. Ziemską Miłość – niebiańskiej Miłości. I tym pozbawia siebie jej. Pszczoła leci nad zadrzewieniem w zaroślach kup śmieci, przykorzenia drzew owinięte, jak wężami, łachmanami celofanowej folii, leci nad ogromnym wysypiskiem śmieci w białych odłamkach styropianu, rozdętych, cuchnących tuszach worków, reklamówek, w smrodzie gnicia i gryzącego dymu, leci nad oleisto-fioletowymi kałużami tam, nad zatrutą przestrzenią łąk, pól, gdzie nic nie kwitnie; oto znów piętrzy się zadrzewienie, bezlistne z uschniętymi i połamanymi przez wiatr pniami, gdzieniegdzie zakwita ałycza, małe drzewko, ale wiatr za samochodami zmiecie pszczołę, i ona tutaj nie siada; na dole nieuprzątnięte gałęzie, kawałki folii, siedziska z pianki, tłuczone szkło, plastikowe butelki i śmieci, już wyrosła pokrzywa przez opadłe liście; pszczoła leci nad jarami, nad dolinami, zaoranymi aż do samych rowów, w mule zmytego z pól czarnoziemu – same śmieci i śmieci wszędzie trądem kwitną. Ona nie widziała takiego za miliony lat – i Bóg jej oczami przeklina świat. Granatowo-sine chmury wcześnie chowają słońce. Wyrywając się z nich, ono przeraża w prześwitach krwisto-podziemnym ogniem, niczym wybuch wulkanu, niczym gniew, który rozrywa ziemię. Pszczoła zdąży przysiąść na kwiatku i śpieszy się prędzej lecieć do domu. Na jej nóżkach ledwo żółci się pyłek, to wszystko.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
li. Przecież w odległych wydarzeniach lat 30.–50. odzwierciedla się nasza teraźniejszość i uświadamiasz sobie, że żadna cywilizacja i postęp nie są w stanie zatrzymać drapieżnej istoty wielkomocarstwowego despotyzmu. Uderzają opublikowane w książce dwa listy Wołodymyra Wynnyczenki do rosyjskiego pisarza Gorkiego, datowane na 1928 i 1948 rok. I w nich widzimy wyraźne odzwierciedlenie naszych obecnych problemów: „Będziemy walczyć przeciwko przemocy we wszystkich miejscach Ukrainy, wszelkimi sposobami, wszelkimi środkami. Jak każda żywa istota, której zagraża zniewolenie, cierpienie, śmierć, będziemy z całą żądzą swojej wściekłości gryźć wroga zębami, rwać pazurami, dusić łapami. Będziemy bić się nożami, rewolwerami, karabinami maszynowymi, armatami, bombami. Kiedy przewyższycie nas siłą waszej liczby techniki, nie damy wam tego, co wy będziecie liczyć: spokojnej dawnej eksploatacji naszego kraju, naszej pracy, naszego poniżenia i zniewolenia… Nas nie postawicie na kolana pod wasze jarzmo i tym nie zatrzymacie naszego dążenia do wolności i niepodległości, jakkolwiek byście zaprzeczali i krzyczeli: „Nie było, niet i byt’ nie możet!”, my z tą samą nieugiętością będziemy odpowiadać i słowem, i czynem: Była, jest i będzie! Paryż 26.04.1948”. W książce Wiaczesława Brzuchoweckiego jest tak wiele ciekawych odkryć, że można o nich mówić bez końca. *** Tygodnik „Słowo Proświty” gratuluje Wiaczesławowi Stepanowyczowi oraz wydawnictwu „Duch i litera” wysokiego wyróżnienia. zespół „Witowczany” pod kierownictwem Wasyla Stefaniuka, do którego to kolektywu wchodzą proświcianie z rejonu Korabelnego. „Witowczany” podarowali obecnym pieśni. Podczas wydarzenia odbyła się charytatywna zbiórka środków na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy. Wszystko, co zebrano, przekazano wolontariuszom. Wydarzenie stało się nie tylko wydarzeniem literackim, ale także spotkaniem z prawdą – bolesną, szczerą i niezwykle ważną. Przecież takie książki przypominają: o tym, co przeżyte, nie można milczeć.
Tłumaczenie maszynowe
Tamara CHRUSZCZ, zasłużona dziennikarka Ukrainy. Zatem pragnę powiedzieć przede wszystkim o Wiktorze Petrowie. Postaci znaczącej, lecz dawno zapomnianej na Ukrainie, która została skazana na niebyt. I opowiedzieć, dlaczego tej postaci poświęcił ponad 20 lat życia znany uczony, doktor nauk, człowiek, który wskrzesił z popiołów historycznego niepamiętania Akademię Kijowsko-Mohylańską i uczynił ją prestiżowym współczesnym uniwersytetem, Bohater Ukrainy Wiaczesław Brzuchowecki. Jak pisze Olha Kobec w swojej obszernej recenzji, opublikowanej 18 września ubiegłego roku w „Słowie Proświty”: „To nie tylko wyważone badanie naukowe, ale i utwór artystyczny, kryminał, w którym wraz z Autorem będziemy poszukiwać rozwiązania tajemnic życia i twórczości Petrowa, powieść w listach, a w rezultacie – to system poglądów Petrowa we wszystkich rodzajach jego twórczości i życia, na etnogenezę Słowian i pochodzenie narodu ukraińskiego”. Ale przede wszystkim, kim właściwie jest Petrow? I dlaczego nawet dla mnie, która studiowała na Uniwersytecie Kijowskim – ośrodku wolnomyślicielstwa w czasach radzieckich – postać Petrowa pozostawała nieznana? Chociaż z Brzuchowieckimi w czasach studenckich należeliśmy do jednego kręgu przyjaciół, wszak Sławko, który studiował dwa lata później, ożenił się z moją przyjaciółką Łarysą Kysil. A Łarysa, Ola Kobec i ja na czwartym-piątym roku mieszkałyśmy w jednym pokoju akademika przy ul. Łomonosowa. Właśnie dlatego interesowało mnie odosobnienie Wiaczesława Brzuchowieckiego, który w ostatnich latach odszedł od stanowiska Prezydenta Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i dosłownie zniknął z aktywnego życia politycznego, zanurzając się w pracy naukowej. Dlatego książkę czytałam z niekłamaną ciekawością. Wiktor Petrow – jeden z najbardziej tajemniczych pisarzy pierwszej połowy ubiegłego wieku, znany pod pseudonimami Wiktor Domontowycz, Wiktor Ber, Wiktor Petrenko; filozof, archeolog, etnograf, lingwista; i… wywiadowca dwóch krajów: początkowo Niemiec, a później zwerbowany przez organy radzieckie. Podczas II wojny światowej i po jej zakończeniu Petrow wykonywał specjalne zadania w Berlinie, Monachium i innych miastach. W 1949 roku Petrow pod nazwiskiem Ławrycki wraz z dwoma wspólnikami spotkał się w Monachium z Wołodymyrem Wynnyczenką (powodem była rozmowa o rzekomej idei wysunięcia Wynnyczenki do Nagrody Nobla). I po tym spotkaniu w swoim raporcie do centrum W. Petrow napisał: „Od Wynnyczenki żadnego zagrożenia dla ZSRR. Już zapominają”. To było ostatnie zadanie wywiadowcy, który pracował pod nazwiskiem Iwanow. Po tym Wiktora Petrowa potajemnie przewieziono do Moskwy. Wiaczesławowi Brzuchowieckiemu udało się nawet odnaleźć i porozmawiać z człowiekiem, któremu powierzono to zadanie. Okazał się nim Mykoła Mykołajowycz Pawluk, były pracownik KGB. Od 1949 roku Petrow pracuje w Moskwie jako dyrektor instytutu naukowego. A w 1956 roku wraca na Ukrainę, gdzie z powodzeniem zajmuje się pracą naukową, żeni się z wdową po Mykole Zerowie, Sofią Zerową. A w 1965 roku otrzymuje nawet nagrodę państwową – order Wojny Ojczyźnianej I stopnia. I tutaj kryje się jedna z najważniejszych zagadek osobowości: mając udaną karierę w okresie powojennym, czy Petrow nie pozostał agentem służb specjalnych i jakie zadania mógł wykonywać? Znalezienie odpowiedzi na to pytanie było dla autora szczególnie trudne, ponieważ w KGB Ukrainy archiwa się nie zachowały, a Moskwa na współpracę z ukraińskimi badaczami nie szła. Jednak dostępne dla W. Brzuchowieckiego stały się archiwa uniwersyteckie USA, gdzie znalazł wzmiankę Wynnyczenki o spotkaniu z trzema gośćmi, wśród których był „tajemniczy człowieczek” o nazwisku Ławrycki. W archiwach USA odkrył rękopisy nieznanych utworów W. Petrowa, które stały się prawdziwym odkryciem. A także oryginały dwóch listów Wołodymyra Wynnyczenki do Maksyma Gorkiego, datowane na 1928 i 1948 rok. Książka W. Brzuchowieckiego to nie tylko opowieść o Wiktorze Petrowie, ale przekrój skomplikowanej i bezlitosnej epoki, w której przyszło mu żyć. I w której Petrow na swój sposób nauczył się przetrwać. Autor badania nie wyciąga wniosków, a zmusza każdego z nas do ich wyciągania, czytając dokumenty archiwalne, listy, fragmenty utworów Petrowa-Domontowycza. Tak wyłania się przed czytelnikiem niszczycielska epoka unicestwiania osobowości, w której chyba jedynym wyjściem, aby przetrwać i żyć, staje się rozdwojenie osobowości. Jest ono wyraźnie widoczne w odnalezionych przez Brzuchowieckiego fragmentach utworów samego Petrowa, opublikowanych w książce. Czytając to wieloaspektowe badanie, rozumiesz, że historia porusza się według praw spirali. Lilija POŁKOWNYCZENKO, kierowniczka biblioteki-filii nr 18 Centralnej Biblioteki Miejskiej im. M. L. Kropywnyckiego w Mikołajowie, przewodnicząca organizacji społecznej „Witowskie Towarzystwo Ukraińskie”. Wydarzenie odbyło się w ramach pracy Krajoznawczego Centrum Informacyjnego „KRAJ” przy wsparciu Wiaczesława Cybulki, prezesa Fundacji Charytatywnej „Ojca-kapelana Mykyty Czudynowycza”, organizacji społecznej „Witowskie Towarzystwo Ukraińskie”, będącej członkiem zbiorowym organizacji społecznej „Ukraińskie Towarzystwo »Proświta« Obwodu Mikołajowskiego”, oraz przy udziale prośwician Ołeha Matijuka i Hanny Szachował. Ta książka to głęboki i szczery zbiór prozy, który połączył powieści, opowiadania i eseje, napisane na podstawie osobistych doświadczeń autora. W centrum – życie w okupacji, służba w Siłach Zbrojnych Ukrainy, przesłuchania, wojna od 2014 roku oraz prawdziwe, nieupiększone życie ukraińskich obrońców. To szczere historie ludzkich losów przez pryzmat najnowszej historii Ukrainy. Podczas prezentacji Wałerij Haładym podzielił się osobistymi wspomnieniami o życiu w okupacji, swojej drodze bojowej i przeżytych próbach. Obecni mieli unikalną możliwość nie tylko porozmawiać z autorem, ale także dotknąć żywej prawdy teraźniejszości. Do zbioru weszły powieść „Strzelany wróbel, albo jeden dzień z życia Wałerija Wiktorowycza”, eseje „O kocie”, „O najdroższym” (Devil). Autor otrzymał dyplom za powieść „Strzelany wróbel, albo jeden dzień z życia Wałerija Wiktorowycza” za rzetelne dokumentowanie historii poszczególnych towarzyszy broni i ich wkładu w wywalczenie niepodległości Ukrainy. Wartością zbioru jest zachowanie pamięci historycznej. Teksty o wojnie mają znaczenie i wartość nie tylko w kontekście wydarzeń wojny pełnoskalowej, ale także początku wojny od 2014 roku. Honoruje ona tych, którzy jako pierwsi stanęli do obrony, którzy przekazali doświadczenie nowemu pokoleniu wojowników – tym, którzy obecnie już także stali się „strzelanymi wróblami”, trzymającymi front. Książka otwiera przed czytelnikiem człowieka, który przeszedł niemałą drogę życiową przez wiele etapów najnowszej historii Ukrainy: radziecką przeszłość, pierwsze lata niepodległości, rewolucje, początek wojny, służbę w SZU, okupację rodzinnego miasta, aresztowania, przesłuchania oraz dramatyczny powrót z tymczasowo okupowanego terytorium. I właśnie z wysokości takiego doświadczenia napisane są teksty w tej książce. Książka „Strzelany wróbel” – to nie wymyślona heroika, a uczciwa rozmowa o wojnie, jej trudnościach i wyzwaniach. W centrum – ludzie, którzy mimo wszystko pozostają wierni swojemu obowiązkowi. To głos pokolenia, ukształtowanego przez wojnę, a jednocześnie ważny wkład w zachowanie pamięci historycznej. Na wydarzenie przybyli mieszkańcy rejonu Korablewnego, przesiedleńcy z Oleszek, chersończycy, towarzysze broni autora, koledzy z klasy i przyjaciele. Wśród gości – Jurij Didenko, przewodniczący Mikołajowskiej organizacji obwodowej Ludowego Ruchu Ukrainy, szef Fundacji Charytatywnej „Dzieciom Ukrainy”, a także wolontariuszka i prawniczka Oksana Karpenko. Szczególną atmosferę stworzył ludowy zespół wokalny.
Książka znanego uczonego, założyciela, a obecnie honorowego prezesa Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Bohatera Ukrainy Wiaczesława Briuchoweckiego „Wiktor Petrow w pojedynku z Lewiatanem” niedawno została laureatem najbardziej zakrojonego na szeroką skalę ogólnoukraińskiego rankingu „Książka roku”. Eksperci oceniali ponad 1000 wydawnictw. Książka W. S. Briuchoweckiego zwyciężyła w nominacji „Chrestomatia” („Życiorysy”).
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w naszej bibliotece odbyła się prezentacja książki Walerija Haladyma „Postrzelony wróbel” (wydawnictwo „Literacka Agencja „Piramida”, 2024).
droższe”, „Co to jest okupacja”, nowela „Sen” oraz poezja „Pamiętajmy, bracia”. Centralnym utworem jest powieść o ochotniku Walerije Kryniczniem, będąca artystycznym obrazem samego autora. Autor w niej mistrzowsko połączył autobiograficzność z głębokim namysłem nad rzeczywistością wojenną, poruszając ważne kwestie ludzkiej godności i zachowania samego siebie w warunkach wojny. Przedmowę do książki napisał towarzysz broni i rodak autora, Wasyl Palamarczuk, autor książki „Wojskowy śmieć”, który zginął na froncie w lipcu 2024 roku. To właśnie on stał się inspiracją do napisania tej książki. Szczególnie poruszająca jest historia powstania tego wydania: tekst książki został przekazany przez telefon z czasowo okupowanych Ołeszek, zanim autor zdołał wyjechać na terytorium kontrolowane przez Ukrainę. Dopiero w kwietniu 2025 roku Walerij Haladym wraz z żoną zdołał wyrwać się z okupacji, a już w maju wziął udział w VII Ogólnoukraińskim Forum Pisarzy Wojskowych. Jego twórczość została uhonorowana szeregiem nagród literackich, w tym nagrodami im. Wasyla Palamarczuka, Mychajła Czajkowskiego oraz Ołeksandry Krawczen-
Tłumaczenie maszynowe
Ołena BAVOROWSKA, zastępczyni dyrektora ds. pracy wewnątrzbibliotecznej Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej, Alona RADECKA, kierowniczka sektora informacji regionalnej i prawnej działu krajoznawstwa Chmielnickiej OUNB. Jubileuszowe XX forum obwodowe, poświęcone Światowemu Dniu Książki i Praw Autorskich, odbyło się 22-23 kwietnia. Ta coroczna inicjatywa Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej realizowana jest przy wsparciu Chmielnickiej Rady Obwodowej oraz obwodowej administracji wojskowej. Święto książki wykroczyło daleko poza granice centrum obwodowego: oprócz wiodących bibliotek i muzeów Chmielnickiego (obwodowa uniwersalna biblioteka naukowa, obwodowa biblioteka dla młodzieży, obwodowa biblioteka dla dzieci im. T. H. Szewczenki, Chmielnicki centralny system biblioteczny, Biblioteka Naukowa Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego), wydarzenia aktywnie odbywały się w hromadach obwodu: Kamieńcu Podolskim, Teofipolu, Połonnem, Starokonstantynowie, Sławucie, Niecieszynie i Wińkowcach. Program forum objął szerokie spektrum tematów – od głębokich badań historycznych po współczesną poezję wojenną. Zorganizowano około 30 wydarzeń, które połączyły liczną publiczność miłośników literatury. Centralnym wydarzeniem był okrągły stół „Dekolonizacja zbiorów bibliotecznych w warunkach wojny oraz rola instytucji w wydawaniu i zachowaniu ukraińskiej książki”. Uczestnicy omówili kwestie oczyszczania przestrzeni bibliotecznych z imperialnych narracji oraz strategiczną rolę instytucji kulturalnych w zachowaniu ukraińskiej tożsamości. Prawdziwym wydarzeniem intelektualnym była premiera pracy naukowo-dokumentalnej „Oskarżenie: Ukrainiec. Droga życiowa i walka Pantelejmona Błońskiego”. Książka, stworzona przez kandydata nauk historycznych Wiktora Adamskiego oraz pierwszego zastępcę przewodniczącego Chmielnickiej Rady Obwodowej Wołodymyra Honczaruka, otwiera mało znane karty historii regionu. Uczestnicy forum zapoznali się z nowościami książkowymi. Wśród wydawnictw o charakterze krajoznawczym i prozatorskim zaprezentowano: „Sławutę” Wołodymyra Reznyka, książkę „Restart” Kateryny Zahorodniej oraz almanach Wińkowieckiego związku literackiego „Ohneweża 7”. Dla dzieci i specjalistów zaprezentowano serię encyklopedii „Zwierzęta świata w pytaniach i odpowiedziach” Nelli Malowanej, trzytomnik „Skarbiec recept skarbowych” (od Głównego Urzędu Państwowej Służby Skarbowej Ukrainy), a także fachowe indeksy bibliograficzne „W słowie i kadrze” (z okazji 70. rocznicy urodzin Wasyla Horbatiuka) oraz „Literackie gwiazdozbiory talentów”, gdzie przedstawiono twórczość Alony Radeckiej, Marii Demjaniuk, Olhy Tkacz i Tetiany Bezuszko-Hrab. Szczególną emocjonalną atmosferę stworzyły wydarzenia poświęcone namysłowi nad współczesną wojną. Głęboką analizę oporu kulturowego przedstawili Tetiana Oharkowa i Wołodymyr Jermolenko w książce „Życie na granicy: Ukraina, kultura i wojna”. Nie mniej imponujący był autorski performans wojskowego Ołeksandra Szenkaruka, który zaprezentował tomik poetycki „Powrót ptaków” oraz prezentacja zbioru utworów zwycięzców Chmielnickiej miejskiej nagrody literackiej „Czas odważnych” imienia Jewhena Rołduhina „Ogień młodych serc”. Literacka mapa forum była nasycona spotkaniami z mistrzami słowa: Lilią Stasiuk, Violiną Sytnyk, Hałyną Czabanową, Olhą Rybczynską-Finowską, Jewhenią Sobolewą. Swoje nowe dorobki zaprezentowali: Daryna Krawczuk („Inni my”); Lubow Serdunycz („SzaBlija”); Tamara Drehało („O pokoju, życiu i Ukrainie”); Ihor Bajdak („Bali”); Wiktor Pawczuk („Nieprzespane noce”); Wiktorija Suchowirska („I gorzko płacze Rachela”). Ważną częścią wymiany kulturalnej stał się most online „Poetyckie dialogi jedności”, który połączył młodych literatów Chmielniczyzny i Kirowohradszczyzny, a także tradycyjny konkurs poetów-amatorów „Poetycka wiosna”. Wielkie zainteresowanie wzbudził „Książkowy Tinder” (Book Speed Dating) – kreatywna prezentacja wydawnictw naukowców Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego. Kulminacją wydarzenia było przedstawienie katalogu z adnotacjami „Książka Chmielniczyzny – 2025”, którego redaktorem jest Wałentyna Doszczuk, główny bibliotekarz działu krajoznawstwa Chmielnickiej OUNB. Wydanie zawiera 328 pozycji. Tyle właśnie książek trafiło do biblioteki w ubiegłym roku. Ihor Skoczyłas – doktor nauk historycznych, starszy pracownik naukowy NAN Ukrainy, prorektor ds. pracy naukowej i kierownik katedry historii wydziału humanistycznego Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego, inspirator i kierownik programu naukowego „Kijowskie chrześcijaństwo” oraz redaktor serii wydawniczej o tej samej nazwie, badacz historii lokalnej krainy borszczowskiej. Urodził się w 1967 r. we wsi Cyhany (wówczas rejon borszczowski), po ukończeniu wydziału historycznego Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki pracował w Państwowym Archiwum Obwodu Tarnopolskiego, a od 1993 r. – we Lwowie, początkowo – we Lwowskim oddziale Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego, potem – na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim. 20 grudnia 2020 r. Ihor Skoczyłas zmarł, pochowany we Lwowie na Cmentarzu Łyczakowskim. Zaprezentowane wydanie poświęcone jest badaniu mało znanych i wcześniej niebadanych aspektów historii Borszczowszczyzny. Stało się ono wynikiem długiej i starannej pracy grupy kompilatorów, którzy dołożyli wspólnych wysiłków w celu usystematyzowania i uzupełnienia materiałów pozostawionych przez autora, co pozwoliło stworzyć te... muzeum Lesia Hrabyk skupiła uwagę na różnych aspektach procesu wydawniczego, nakreśliła trudności, które pojawiały się podczas prowadzenia prac poszukiwawczych, i szczegółowo opisała specyfikę korekty redakcyjnej. Jednocześnie zauważyła ważność starannego doboru materiałów ilustracyjnych, które znacznie wzbogacają treść badania. Uczestnicy wydarzenia obejrzeli film o Ihorze Skoczyłasie „W poszukiwaniu utraconych wieków”, który został nakręcony z okazji wręczenia mu nagrody Ad Fontes. O ważności wydania dwóch tomów zbioru „Historia krainy borszczowskiej” oraz o jego autorze Ihorze Skoczyłasie mówili ks. Andrij Howera, ks. Witalij Kozak, Fedir Polanskyj, Bohdan
Finałowy akord święta – podsumowanie badań regionalnych oraz uroczyste nagrodzenie zwycięzców rankingu „Najlepsza książka Chmielnicczyzny – 2025”. W przeddzień forum regionalnego Chmielnicka Obwodowa Biblioteka Naukowa przeprowadziła ankietę Google wśród mieszkańców obwodu oraz pracowników bibliotek, na podstawie której wyłoniono najlepsze książki. W kategorii „Wydawnictwo naukowe i popularnonaukowe” wyróżniono ilustrowany almanach poświęcony kulturze gastronomicznej regionu „Podole ma swój smak!” autorstwa Wiktorii Cerklewicz, Anny Dil, Artema Błauty i Mai Oniszczuk. W kategorii „Wydawnictwo informacyjne” – indeks biobibliograficzny „A chcę ja tylko tobą żyć. Mychajło Cymbaluk: wojownik, poeta, prozaik, dziennikarz”, przygotowany przez specjalistów Chmielnickiej Obwodowej Biblioteki dla Młodzieży. W kategorii „Wydawnictwo literacko-artystyczne” – powieść „Jeśli nie rośnie trawa…” Wasyla Horbatiuka. Książka poświęcona jest postaci Mykoły Czyrskiego – kamieńczanina, poety, dramaturga, żołnierza Armii URL, ukraińskiego emigranta. Wyłoniono również książki najwyżej ocenione w 2025 roku w Chmielnickiej Obwodowej Bibliotece Naukowej zgodnie z danymi w statystycznych formularzach ewidencji wypożyczeń. W kategorii „Wydawnictwo naukowe i popularnonaukowe” – książka „Spojrzenie z XXI wieku: Chmielnicczyzna w przededniu i w latach Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933” Switłany Markowej. W kategorii „Wydawnictwo informacyjne” – wydawnictwo informacyjno-bibliograficzne „Honorowi krajoznawcy Chmielnicczyzny”, poświęcone 100-leciu Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, opracowane przez Wiktora Adamskiego i Wiktora Prokopczuka. W kategorii „Wydawnictwo literacko-artystyczne” – powieść „Ta, która łamie wiatr” Nadiji Humeniuk. oraz Ludmyła Stroceni, Oksana Lechicka. Dyrektor Tarnopolskiej Obwodowej Biblioteki Naukowej Wałerij Baczynski, szczerze dziękując autorom za ich wytrwałą pracę, życzył im nieustannego rozwoju twórczego i osiągnięć w ważnej sprawie badania oraz zachowania lokalnej historii. Prezentacja stała się kolejną cząstką w dziele uczczenia jasnej pamięci Ihora Skoczylasa. Przygotowała Natalia ŁUHOWSKA, główna bibliotekarka działu literatury krajoznawczej i bibliografii Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Wydziale Literatury Krajoznawczej i Bibliografii Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej odbyła się prezentacja dwutomowego zbioru artykułów naukowych i materiałów Ihora Skocyljasa „Historia ziemi borszczowskiej”.
leśną i cenną pracę. Wydarzenie rozpoczęła moderatorka spotkania, główna bibliotekarka Wydziału Literatury Krajoznawczej i Bibliografii Natalija Łuhowska. Zapoznała uczestników z biografią i osiągnięciami naukowymi pana Ihora, a także przedstawiła wystawę książkowo-ilustracyjną zatytułowaną „Ihor Skocyljas: człowiek o promiennym uśmiechu oczu”. Do zebranych z powitalnym słowem zwróciła się dyrektorka Departamentu Kultury i Turystyki Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Wojskowej (OVA) Switłana Bajtałiuk. W swoim wystąpieniu podkreśliła znaczenie historycznego krajoznawstwa, zwracając uwagę na to, że zachowanie i popularyzacja wiedzy o historii rodzinnego kraju są kluczowe dla kształtowania tożsamości kulturowej i wzmacniania więzi między pokoleniami. Dyrektor Borszczowskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Myhajło Sochacki w swoim referacie podzielił się wspomnieniami o współpracy z Ihorem Skocyljasem nad naukowo-krajoznawczym zbiorem „Litopys Borszczowszczyny”, a także podkreślił znaczenie aspektów organizacyjnych badań nad historią regionu. Szczególną uwagę zwrócił na przejście od tradycyjnego podejścia w krajoznawstwie do pogłębionej analizy naukowej historii lokalnej. Iryna Skocyljas, główna pracownica naukowa Lwowskiego Oddziału Instytutu Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, kontynuowała opowieść, szczegółowo zatrzymując się na koncepcyjnej treści każdego tomu wydania. Podkreśliła uwagę na badaniu wielu aspektów historii lokalnej Borszczowszczyzny. Przegląd rozdziałów pozwolił skupić się na najciekawszych szczegółach, mogących zainteresować zarówno naukowców, jak i szerokie grono czytelników. Sekretarz naukowy Borszczowskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «“I chodziłbym ruską ziemią, Ukrainowie, naszym rajem…”», s. 2
Zakończenie. Pocz. na str. 2. Jak i Fedkowicz, był nieprzejednany wobec “moskiewskiego mongolstwa”, utwierdzając ideały wolności narodowej i obiecującej przyszłości zniewolonego Narodu. Wolność dla Worobkiewicza była taką samą najwyższą wartością, jak dla “Bukowińskiego Kobziarza”, to samo potępienie i wyrok na najeźdźców niezależnie od tego, skąd przychodzi ekspansja, zniewolenie, upokorzenie ludzkiej wolności; nie chciał być ani zgermanizowany, ani zrumunizowany, a zwłaszcza – zmoskwiczony. Wysoko cenił w kulturze narodowej i światowej tych, którzy poświęcali swoje życie ideałom wolności. Wszak przetłumaczenie przez niego 30 utworów wybitnego rumuńskiego poety V. Alecsandriego było motywowane również tym, że był on uczestnikiem walki wyzwoleńczej podczas europejskiej “wiosny ludów”. Worobkiewicz “wychował” także dwóch wybitnych kompozytorów i muzyków – E. Mandyczewskiego i C. Porumbescu, odnajdując w nich nie tylko talent, ale i ducha wolności. “Zdobywać ojcowską / I wolność, I sławę!” stało się najwyższym zjednoczeniem dla wysokiego wzlotu Słowa i Muzyki S. Worobkiewicza, który tworzył nie dla “czystej” sztuki, a dla sprawy budzącego się narodu ukraińskiego, świadcząc o sobie jako niestrudzonym i pełnym pasji oświeceniowcu, pedagogu, utalentowanym artyście, godnym synu swojego narodu. Nie na darmo dość “wybredny” i krytyczny wobec inteligencji narodowej J. Fedkowicz widział właśnie w nim kontynuatora i krzewiciela idei ukraińskiej, dedykując mu (Danyle Młacy) testamentowe Słowo: “Świeć ojcze, świeć światło. / Świeć prawdę, świeć wiarę, / Miłość i nadzieję”. Izydor Worobkiewicz był postrzegany właśnie jako taki “świetlany punkt” – niestrudzony i pełen pasji w pracy, doskonalący się nieustannie zawodowo i etycznie. W 1868 roku zdaje egzamin w Konserwatorium Wiedeńskim na tytuł regenta chóru oraz nauczyciela muzyki i śpiewu. Zajmując się muzyką, pracą literacką i społeczną, wykłada teologię w seminarium duchownym, a od 1875 roku – na Uniwersytecie w Czerniowcach. Pisze ponad tysiąc wierszy i poematów, 18 sztuk, kilkadziesiąt utworów prozatorskich, do 400 utworów muzycznych, chóralnych i wokalnych, pieśni, kompozycje do śpiewu cerkiewnego, podręczniki do nauki śpiewu i zbiory pieśni ludowych. Otrzymał od Iwana Franki miano “skowronka naszego odrodzenia narodowego”, a w 1901 roku pod redakcją tegoż Franki ukazuje się zbiór wybranych poezji “Nad Prutem”. Niestety, większość jego utworów nie ujrzała światła dziennego za życia autora. Już pośmiertnie (1909–1921) Osyp Makowej wydał we Lwowie trzy tomy zbioru prac literackich Worobkiewicza. Jednak mimo całego niedoczytania, niepoznania, niedocenienia tego ludowego i szlachetnego Śpiewaka, jest w jego dorobku szczególny wkład. Jest on jednym z tych oświeceniowców, którzy postawili w swojej pracy na najwyższym szczeblu Szewczenkowe Słowo. Szewczenkiana Worobkiewicza stała się symbolem ducha ukraińskiego na Bukowinie. Był wśród tych, którzy wsparli (1864 r.) w Czerniowcach pierwsze uczczenie T. Szewczenki. W liście do O. Barwińskiego w 1867 roku zaznaczy, że właśnie Szewczenko oświecił nam drogę, pokazując, że Mowa nasza nadaje się do najwyższych uczuć i najgłębszych domysłów, zapewniając wszystkich i wszystko, że soborowość i jedność Ukraińców jest nie do pomyślenia poza testamentami Szewczenki. Znajomość Worobkiewicza z Barwińskim przerodziła się w przyjaźń i współpracę twórczą. W 1875 roku Worobkiewicz zaprosił Barwińskiego do Czerniowiec na uroczystości z okazji otwarcia uniwersytetu. A goszcząc na Bukowinie, Barwiński zaproponował wydanie almanachu literackiego, który zawierałby utwory pisarzy bukowińskich, galicyjskich i naddnieprzańskich, stając się w ten sposób świadectwem jedności kultury ukraińskiej i życiodajnego Szewczenkowego zawołania “Swoją Ukrainę kochajcie”. Dwa lata później (1877) ta idea w końcu się udała, kiedy wyszedł druk. Olga MEŁENCZUK, kandydatka nauk filologicznych, członkini Zarządu Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki. Pamięć o człowieku żyje tak długo, dopóki pielęgnuje się ją we wspomnieniach i przywołuje we wspólnej modlitwie. Sławiona w poetyckim słowie przez znanego ukraińskiego uczonego, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Bohdana Melnyczuka rodzinna wieś Oleszkiw, która dała nazwę dwóm jego tomikom poetyckim “Oleszkowski południk” (1989) oraz “Na rzekach oleszkowskich” (2007), na zawsze zachowa w pamięci obraz poety, który czerpał siłę i natchnienie z jej życiodajnych źródeł. W szeregu poezji Bohdan Melnyczuk wywyższył historyczną wielkość, duchowe i naturalne piękno rodzinnego kraju, który nieustannie odwiedzał i do którego lgnął słowem i myślą. “Mnie kołysało nie morze, nie staw, / Na rzekach oleszkowskich wyrastałem…”, – właśnie te wersy, które zyskały skrzydła pieśni, stały się lejtmotywem uroczystości z okazji nadania Gimnazjum w Oleszkowie imienia Bohdana Iwanowycza Melnyczuka oraz odsłonięcia tablicy pamiątkowej na jego cześć na fasadzie tej placówki oświatowej, które odbyły się 2 maja. W okresie pięćdziesiątnicy przyjęte jest modlitwą wspominać dusze zmarłych. Zainicjowana przez administrację gimnazjum na cmentarzu wiejskim panichida na grobie matki Bohdana Melnyczuka – Paraski Andrijiwny (1915–1972) – zgromadziła miejscowe duchowieństwo, krewnych i bliskich, wykładowców katedry literatury ukraińskiej wydziału filologicznego Uniwersytetu w Czerniowcach, miejscowych nauczycieli, mieszkańców wsi, którzy uczcili pamięć zmarłych z rodziny Melnyczuków. Ten dzień zabarwił się jednocześnie radością i smutkiem. Mieszkańcy Oleszkowa i goście uroczystości dotkliwie odczuwają skutki wojny rosyjsko-ukraińskiej, bo do rodzinnego pokuckiego kraju powrócił na tarczy poległy wojownik Rusłan Berdnyk. Jego pamięć, jak i czyn wszystkich poległych Bohaterów, uczczono minutą ciszy, aby dziedzictwo ich rodaka było znane każdemu uczniowi, a jego jasny obraz codziennie spotykał ciekawskie młode oczy. O nierozerwalnym związku poety ze swoją małą ojczyzną Iwan Orobeć przekazuje w swojej poetyckiej dedykacji pamięci kolegi po piórze: Nie, ja nie zniknę już bez śladu / W całunie przyszłych dni. / Ja twój, Oleszkowie mój rodzinny, – / Tak, ja jeden z twoich synów… / Szczególnie brzmiały listowne podziękowania dla drogiej społeczności za pełną poświęcenia pracę w uczczeniu pamięci, skierowane przez najbliższych krewnych Bohdana Iwanowycza – siostrę Ołesię, siostrzeńców Rostysława i Jurija, synową Ołhę Czopyków ze Lwowa, które odczytała dyrektorka Gimnazjum w Oleszkowie Iwanna Ołeksiuk. Pedagog podkreśliła wyjątkowość wydarzenia, ciągłość tradycji szkolnych, które jednoczą różne pokolenia absolwentów, jak i tego dnia, kiedy na święto przybyli absolwenci jubileuszowych roczników. Przy okazji Iwanna Wasyliwna podzieliła się dalszym zamysłem, który planują zrealizować na bazie Gimnazjum w Oleszkowie – otwarciem sali-muzeum Bohdana Melnyczuka, w której eksponowane będą rzeczy osobiste uczonego, książki, fotografie oraz wybrane materiały rękopiśmienne. Ostatni za życia tomik poezji Bohdana Melnyczuka “Nie sprzedaje się ojcowska chata” (2022).
bukowiński almanach „Ruska Chata”, który sfinansował sławny ukraiński pisarz z Naddnieprza Pantełejmon Kulisz. W tym samym roku obchodzono także „święto Worobkiewicza” – 25-lecie działalności literacko-muzycznej narodowego Oświeciciela, który w pierwszych 15 latach „Ruskiej Besidy”, która jeszcze nawet „nie wiedziała, który nasz język”, był wśród tych, którzy „nie uważali za nasz język tego, którym piszą Moskale w Rosji”. Wtedy w teatrze 50-letniemu Worobkiewiczowi dziękowano za to, że „duch Rusi żyje i żyć będzie, jak obejmie brat brata, skoro żyć – pracować będziemy, jak nas uczy nasz jubilat…”. A dzisiaj, kiedy walczący z przeklętym moskwicinem Naród obchodzi 190-lecie Sydora Worobkiewicza, mówimy i my jednym głosem: cześć Tobie, Olbrzymie, za Twój szczery ludowy Język, za Twoją niezłomną Wiarę, za „ognisty sposób pisania” narodowej Wolności! Georgij FILIPCZUK przesiąknięta niepokojem o los Ukrainy. W cyklu „A u nas – Majdany” poeta boleśnie reaguje na wyzwania współczesności, aktualizuje temat wojny i kwestię językową. Te sensy potwierdziło również zaprezentowane nagranie wideo, na którym Bohdan Iwanowycz czyta swoje wiersze. Właśnie na tym akcentowała uwagę asystentka katedry literatury ukraińskiej, członkini NSPU Olha Melenczuk podczas swojego wystąpienia w drugiej części święta, które odbywało się na małej scenie szkolnego schronu. A filolożka zauważyła również, że humor i satyra odgrywały znaczącą rolę w życiu Bohdana Iwanowycza, oraz podzieliła się ciekawymi wspomnieniami, które ilustrują jego nieprzeciętną spostrzegawczość i dowcip, umiejętność subtelnego dostrzegania detali. Wisienką na torcie świątecznego wydarzenia stała się kompozycja literacko-muzyczna na podstawie powieści wierszem Liny Kostenko „Beresteczko” w wykonaniu uczestników kółka dramatycznego „Rotonda” i „Rotonda Młoda” – uczniów klas 2–9 oraz nauczycieli gimnazjum w Oleszkach. W dramatycznej inscenizacji wydarzenia przeszłości ożywały w ścisłym powiązaniu ze współczesnością, kiedy Ukraina, tak jak w epoce kozackiej, spływa krwią, wywalczając u egzystencjalnego moskiewskiego wroga swoje prawo do wolnego i niezależnego życia. I co tak odbijało się echem w twórczości naukowo-artystycznej Bohdana Melnyczuka.
Tłumaczenie maszynowe
Od tej chwili Gimnazjum w Ołeszkiwie przy Radzie Osiedlowej Zabołotiw w rejonie kołomyjskim obwodu iwano-frankiwskiego nosi imię profesora, literaturoznawcy, pisarza i pedagoga Bohdana Melnyczuka.
wzruszywszy serca we wspólnym smutku. A potem na szkolnym podwórku rozbrzmiały wzruszające dźwięki melodii do słów Bohdana Melnyczuka i rozpoczęło się uroczyste świętowanie. W podniosłej atmosferze zastępca przewodniczącego rady osiedlowej Zabołotowa Roman Czornopyskyj ogłosił uchwałę sesji Zabołotowskiej Rady Osiedlowej z 27 marca 2026 roku o nadaniu Oleszkowskiemu Gimnazjum imienia Bohdana Melnyczuka, podkreślając w swoim wystąpieniu wysokie uznanie i wdzięczność wobec znanego rodaka za niestrudzoną pracę na niwie literatury ukraińskiej. Od tej chwili placówka ta nie tylko będzie nosić imię Bohdana Melnyczuka, ale stanie się również ośrodkiem tradycji filologicznych, które uczony tak ofiarnie pielęgnował aż do ostatniego tchnienia. Równocześnie znaczącym wydarzeniem było poświęcenie i odsłonięcie znaku pamiątkowego z udziałem przewodniczącego Zabołotowskiej Rady Osiedlowej Petra Malibórskiego, doktora nauk filologicznych, profesora Katedry Literatury Ukraińskiej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza Wołodymyra Antofijczuka, dyrektorki Oleszkowskiego Gimnazjum Iwanny Oleksiuk, wnuka Bohdana Iwanowicza, studenta trzeciego roku Wydziału Geograficznego Uniwersytetu w Czerniowcach Jurija Jewstafijewicza, weterana wojny rosyjsko-ukraińskiej Jurija Hnatiuka, a także Wielebnych Ojców – ojca Romana Humeniaka, ojca Teodora Orobcia oraz ojca Jarosława Stefiuka. W swoich wystąpieniach przedstawiciele organów samorządu lokalnego, duchowieństwa, działacze Proświty i naukowcy podkreślali wyjątkowe znaczenie dorobku literaturoznawczego i artystycznego profesora Bohdana Melnyczuka, którego postać kojarzy się ze światłem, jakie zapalał swoim talentem, mądrym słowem, stanowiącym swoisty drogowskaz dla współczesnych. Jego miłość do Ukrainy mierzy się setkami wierszowanych wersów, w których w sposób wszechstronny i natchniony wielbił jej duchowe i kulturalne dziedzictwo. Według słów profesora, przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spilki Pysmennykiv Ukrajiny Wołodymyra Antofijczuka, ma to być dobrym impulsem do uporządkowania w przyszłości wielotomowego wydania prac Bohdana Melnyczuka, gdyż „nad tymi oleszkowskimi rzekami rozkołysała się jego sława, a on w geście wdzięczności odkrył całemu światu »Oleszkowski południk«”. Wołodymyr Iwanowicz zaznaczył, że znał swojego nauczyciela przez 53 lata, od którego „wiele zaczerpnął: i jako naukowiec, i jako nauczyciel, i jako bardzo dobry, hojny i przyzwoity człowiek”. Głęboki szacunek i wdzięczność uczniów Bohdana Iwanowicza różnych pokoleń wyrażane jeszcze za życia Nauczyciela – uroczystymi jubileuszowymi akademiami, zbiorami naukowymi i pracami zbiorowymi ku jego czci – zawsze stawały się znaczącymi wydarzeniami w przestrzeni kulturalnej nie tylko Bukowiny, ale całej Ukrainy. O tradycjach filologicznych i decydującym wkładzie Bohdana Melnyczuka w ich kształtowanie mówiono w słowie powitalnym kierownika Katedry Literatury Ukraińskiej Uniwersytetu w Czerniowcach, docenta Walentyna Malcewa. Przewodniczący Śniatyńskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Iwan Orobiec wyróżnił nieocenioną rolę kolektywu pedagogicznego Oleszkowskiego Gimnazjum, w szczególności jego dyrektorki Iwanny Oleksiuk, która wkłada wiele wysiłku, aby imię i twórcze
Tłumaczenie maszynowe
Taras HOŁOWKO
Zakończenie. Pocz. w nr 17 z 2026 r.
Zanim u Gillana zrodził się pomysł założenia własnej grupy, sparzył się na prowadzeniu biznesu poza sferą muzyczną. Początkowo zakupiony przez niego podmiejski hotel w miasteczku Oxford, 90 kilometrów od Londynu, za 100 tysięcy funtów, nigdy nie stał się dochodowym przedsiębiorstwem przez nieudolne zarządzanie. Potem zafascynował się budową motocykli, inwestując niemałe środki w lokalną firmę, która planowała produkować różne modele jednośladów. I tutaj również poniósł porażkę, ponieważ japońscy producenci mototechniki Honda, Yamaha, Suzuki oraz Kawasaki już w latach 70. bardzo szybko opanowali rynek na mglistym Albione, nie zostawiając żadnych szans angielskim konkurentom. Gillan musiał ponownie się wycofać i zająć tym, co wychodziło mu bardzo dobrze pod względem twórczym, a do tego przynosiło niemałą gratyfikację materialną. W 1975 roku Ian tworzy grupę „Ian Gillan Band”, a już w następnym roku wydaje debiutancki album „Child In Time”. Z jego strony był to bardzo udany chwyt marketingowy, z wykorzystaniem nazwy jednego z pierwszych hitów, który przyniósł sławę nie tylko „Deep Purple”, ale i jemu osobiście. Na okładce płyty przedstawiono małą dziewczynkę, która siedzi wewnątrz szklanego czworościanu, stojącego pośrodku pustynnego, surrealistycznego krajobrazu. Okładkę albumu stworzył legendarny angielski fotograf i projektant Storm Thorgerson, założyciel znanego w Wielkiej Brytanii i nie tylko studia projektowego „Hipgnosis”. Artysta, przedstawiając małą dziewczynkę wewnątrz wyraźnej figury geometrycznej na tle bezkresnego horyzontu, jakby tworzy obraz „kapsuły czasu”, nawiązuje do niewinności – czegoś wiecznego, zastygłego w idealnej formie ze szkła. Bardziej przyziemną interpretację tego obrazu spotykamy w książce u Gillana. Któż by pomyślał, że fabuła znanej teraz na całym świecie piosenki związana jest z jego rodzoną siostrą Pauliną, młodszą o trzy lata od Iana, którą w dzieciństwie lubił się opiekować. To do niej Gillan zwraca się w piosence z pewnym ostrzeżeniem, wkładając w słowa metaforyczny podtekst:
Dziecko w czasie granicę zobaczy,
Granicę, co między dobrem leży a złem.
Spójrz, tam ślepy strzela w biały świat –
Zbierają kule żniwa.
Złym chłopcem byłem? – Przysięgam, tak!
Do ciebie już ołów leci, –
Oczy zamknij prędko i głowę schowaj –
Na rykoszet czekaj.
(Przekład Olega Pastuchowa)
Ritchie Blackmore śladem Iana Gillana również odszedł ze składu „Deep Purple” w czerwcu 1975 roku. Nie odpowiadał mu nowy kierunek muzyczny grupy z elementami funku i soulu, który przynieśli nowy wokalista David Coverdale i gitarzysta Glenn Hughes. Zaraz po tym założył własny projekt – grupę rockową „Rainbow”. Jeszcze będąc na etapie doboru muzyków do nagrania debiutanckiego albumu, Blackmore po raz kolejny, jak wspomina w książce Gillan, zademonstrował swoją nieadekwatność. Na początku miał problem z doborem wokalisty, który by go w pełni zadowolił. Przebrawszy z dziesięć opcji, nie wymyślił nic lepszego, jak pewnego ranka przywlec się do Iana do jego mieszkania i zaproponować mu miejsce w „Rainbow”. Gillan był po prostu oszołomiony tą propozycją, ponieważ głębokie antagonizmy, które powstały między nim a gitarzystą „z mrówkami w głowie”, nigdzie nie zniknęły. Otrzymawszy odmowę, Blackmore miał po prostu szczęście, bo po długich poszukiwaniach znalazł prawdziwy diament – Ronniego Jamesa Dio z amerykańskiej grupy „Elf”. Ten „wystrzelił” pełną mocą dopiero w drugim albumie studyjnym „Rising” grupy „Rainbow”, datowanym na 1976 rok. To właśnie Dio wniósł do stylistyki „Rainbow” tematykę średniowiecznego fantasy, zamków, czarowników oraz filozoficznej walki dobra ze złem. Jego zdolność przechodzenia od narracyjnej miękkości do potężnego, niemal operowego „ryku” uczyniła go jednym z najwybitniejszych wokalistów w historii muzyki rockowej. A co z Gillanem? Właśnie w „Rising”, zdaniem wielu krytyków muzycznych, udało mu się zrealizować własną wizję „neoklasycznego” rocka, którą zaczął rozwijać jeszcze w „Deep Purple”. Na przykład w kompozycji „Stargazer” trwającej 8 minut 26 sekund jego solo z wykorzystaniem skali frygijskiej stworzyło ten sam „wschodni” koloryt, który przez wielu był odbierany jako wizytówka grupy „Rainbow”. A dzięki zaproszeniu do grupy fenomenalnego perkusisty Cozy'ego Powella, niestety już nieżyjącego, album „Rising” nabrał jeszcze monumentalnej potęgi. Zaoczna rywalizacja twórcza między Gillanem a Blackmore'em trwała dziesięciolecia, aż do 1984 roku, kiedy członkowie grupy „Deep Purple” postanowili ponownie zjednoczyć się w „złotym składzie” dla nagrania kultowego albumu „Perfect Strangers”. W tym czasie Gillan wydał z grupą „Ian Gillan Band” cztery albumy. Potem zmuszony był rozwiązać zespół muzyków, ponieważ, jak twierdzi w książce, skłaniali się oni do dalszego tworzenia kompozycji w stylu fusion zamiast ostrego rocka, do którego dążył Ian. W ogóle trzeba oddać sprawiedliwość utalentowanemu pod każdym względem rockowemu wokaliście: nigdy, w gruncie rzeczy, nie przerażała go jakaś niewiadoma, nieprzewidywalność czy nieobliczalność. Czy dotyczyło to twórczości, małżeństwa (trzykrotnie był żonaty) czy dobrobytu materialnego. Odważne, a co najważniejsze terminowe decyzje sprzyjały jego sukcesowi w sferze biznesu muzycznego. Potwierdzeniem tego może służyć jego kolejny projekt – utworzenie w 1978 roku nowej grupy z lakoniczną nazwą „Gillan”, która nagrała w czasie swojego istnienia aż 13 albumów! Najbardziej udanymi z nich można uznać
„Mr. Universe”, „Glory Road”, „Future Shock” oraz „Magic”. To właśnie album „Magic” z 1982 roku okazał się ostatnim w dyskografii grupy „Gillan” z kilku powodów. U Gillana pojawiły się problemy ze zdrowiem, o których szczegółowo opowiada w jednym z rozdziałów książki. Lata wyczerpujących tras koncertowych praktycznie po całym świecie oraz specyficzna technika śpiewu wokalisty doprowadziły do poważnego uszkodzenia strun głosowych, w związku z czym lekarze nalegali na natychmiastową operację i długi okres rehabilitacji. Ponadto album „Magic” nie stał się dochodowy, w rezultacie muzycy nie otrzymali spodziewanych honorariów, co w efekcie ostatecznie zdemoralizowało zespół grupy „Gillan”. Już kolejny raz wokalista poniósł fiasko, ale Boża opatrzność, wybaczcie patos, znów uchroniła go przed całkowitym upadkiem. Gdy na początku lat 80. został bez zajęcia, niespodziewanie nadeszła propozycja od gitarzysty prowadzącego Tony’ego Iommiego, by wziąć udział w nagraniu albumu „Born Again” w charakterze wokalisty w miejsce Ronniego Jamesa Dio, który zdążył popracować nie tylko z „Rainbow”, ale także z „Black Sabbath”, decydując się w końcu zająć projektem solowym. Gillan z poczuciem humoru opowiada, jak musiał dostosowywać się do charakterystycznego stylu wykonawczego grupy, która w odróżnieniu od „Deep Purple” nie utwierdzała hard rocka z elementami klasyki i jazzu, a heavy metal i proto-doom. Oprócz tego Gillan zmuszony był nauczyć się repertuaru „Black Sabbath”, w którym były takie hity jak „Paranoid” i „War Pigs” i który zawsze był odgrywany podczas tras koncertowych, mających na celu wsparcie wydanych albumów. Dochodziło do śmiesznych sytuacji, gdy Tony Iommi i jego kolega – basista Geezer Butler – dla stworzenia odpowiedniej atmosfery na koncertach wymagali od Gillana występowania w ubraniach, w których przeważały ciemne kolory. Ian tę prośbę świadomie zignorował, bo mdliło go od wszelkiego smutku, zaświatów, żałoby – wszystkiego tego, w co „bawili się” „Black Sabbath”. Iommi i Butler ze swojej strony kategorycznie odmówili włączenia do setlist choćby kilku znanych autorskich hitów Iana z albumów „Deep Purple”, poza jednym – „Smoke On The Water”. Było jeszcze kilka kuriozów, o których wspomina w autobiograficznej książce autor, a które nieźle napsuły mu nerwów. Śmiech śmiechem, ale album „Born Again” z 9 kompozycjami w wykonaniu Iana Gillana, po wydaniu w sierpniu 1983 roku, osiągnął 4. miejsce na listach przebojów w Wielkiej Brytanii i trafił do Top 40 w USA, co stało się dla „Black Sabbath” największym sukcesem komercyjnym od wielu lat. Mimo tych osiągnięć, osobisty udział w nagraniu albumu o symbolicznym tytule „Born Again” („Narodzony na nowo”) jakby przywrócił Gillana do wyższej ligi światowego rocka. Być może pod wrażeniem nie- Zewnętrzna oprawa koperty płyty albumu „Child In Time” grupy „Ian Gillan Band”, wydanego przez wytwórnię płytową Polydor Records
jakiegokolwiek sukcesu i znaczącego rozgłosu, związanych z udziałem Gillana w nagraniu albumu „Born Again”, dawni producenci „Deep Purple” ponownie postanowili reanimować grupę w celu realizacji nowego, komercyjnie atrakcyjnego projektu. „Perfect Strangers” okazał się tym albumem, który został nagrany w 1984 roku z udziałem Ritchiego Blackmore’a, Iana Gillana, Rogera Glovera, Jona Lorda i Iana Paice’a po tym, jak główny bohater naszej opowieści opuścił skład grupy. Album stał się platynowy w USA i Kanadzie, a światowe tournée na jego wsparcie okazało się nadzwyczaj dochodowe. Na fali sukcesu zespół zdołał nagrać jeszcze dwa albumy w tym samym składzie – „The House of Blue Light” w 1987 roku i „Nobody’s Perfect” w 1988 roku. Nazwę „Nobody’s Perfect”, co w tłumaczeniu oznacza „Nikt nie jest idealny”, można potraktować jako swoisty żart z wewnętrznego konfliktu w grupie między Blackmore’em a Gillanem, który wybuchł z nową siłą w procesie nagrywania albumu oraz podczas wcześniejszych tras koncertowych. Znowu, jak i po raz pierwszy na początku lat 70., Ian przegrał to „przeciąganie liny” z Ritchiem, co doprowadziło do jego zwolnienia i pojawienia się w „Deep Purple” kolejnego rekruta-wokalisty. Kiedyś w jednym z wywiadów zapytano Gillana, jak odnosi się do wokalistów, których wprowadzono do składu „Deep Purple” po jego odejściu z grupy. Ian z poczuciem humoru odpowiedział wtedy: „A jak byście się czuli, gdybyście zobaczyli swoją ukochaną z innym?..”. Przypomnijmy, wokalistami w grupie w różnych latach byli David Coverdale, Glenn Hughes, Joe Lynn Turner, a przed nimi Rod Evans. Każdy z nich wniósł znaczący wkład we wzrost popularności zespołu, wprowadził inny styl śpiewu w albumach i na koncertach. Ale nikt z nich tak i nie przewyższył Gillana, którego imię zawsze w środowisku fanów kojarzyło się wyłącznie z „Deep Purple”. Dzięki jego unikalnemu głosowi i szczególnej manierze wykonania grupę można było od razu wyodrębnić spośród setek, tysięcy innych podobnych grup rockowych, które w latach 70. i 80. dosłownie zalały światowy rynek muzyczny. Kiedy Ian po raz drugi wypadł ze składu „Deep Purple”, sądząc po jego zapisach biograficznych, długo się nie smucił, a praktycznie od razu rozpoczął pracę nad nagraniem albumu studyjnego „Naked Thunder” pod własnym imieniem i nazwiskiem. Jeśli spojrzeć na skład zaproszonych muzyków do tego projektu, to figuruje w nim amerykański gitarzysta Steve Morse. Wybiegając w przyszłość, zauważmy, że to właśnie on stał się niezawodnym wsparciem dla Iana Gillana, kiedy ten już po raz trzeci w swojej karierze muzycznej powrócił do „Deep Purple”. Po nagraniu „Naked Thunder”, a dwa lata później kolejnego solowego albumu „Toolbox”, Gillan, jak zawsze w takich przypadkach, rozpoczął światowe tournée, które przywiodło go również na Ukrainę. Oto jak opisuje swój pobyt w Zaporożu, gdzie z kompletem publiczności odbył się koncert z jego udziałem: „W Zaporożu, mieście nad brzegiem Dniepru, kilka kilometrów w dół rzeki od Kijowa (Ian zapewne słabo orientuje się w naszej geografii, bo odległość między dwoma miastami drogą wodną wynosi 550-600 km. – Przyp. aut.), zaproszono nas na szaszłyki. Jak się okazało, tamtejsi potomkowie kozaków nie bardzo lubią kijowian, więc kiedy wygłosiłem toast za nowych przyjaciół i wspomniałem nazwę stolicy, gdzie występowaliśmy dwa dni wcześniej, wśród gospodarzy rozległo się niezadowolone mruczenie”. Było jeszcze kilka obserwacji ze strony gwiazdy rocka dotyczących lokalnej specyfiki, komu ciekawie, może przeczytać w książce, ale od siebie zareagujemy na zacytowane: regionalny egoizm zawsze szkodził państwu Ukraina w najbardziej przełomowych okresach jego historii. Przykro, że przejawił się on tutaj na poziomie codziennym w obecności Anglika, który po raz pierwszy w swoim życiu trafił do historycznego centrum ukraińskiego kozactwa. Ciekawe, czy wiedzieli nieżyczliwi mieszkańcy miasta, gdzie żyją kijowianie, że jest ono opiewane w słynnym albumie „Pictures at an Exhibition” z 1971 roku angielskiej supergrupy „Emerson, Lake & Palmer”? Kompozycja „The Great Gates of Kiev”, która wieńczy ten legendarny album, jest finałową częścią suity Modesta Musorgskiego, utalentowanie zinterpretowanej przez trzech wirtuozów wykonawców – na organach, gitarze elektrycznej i perkusji. W wykonaniu ELP ta muzyka brzmi niezwykle uroczyście i monumentalnie. Ze stuprocentową pewnością można stwierdzić: Gillan słyszał ten utwór muzyczny, który jednoznacznie ukształtował u niego pozytywne wyobrażenie o tysiącletniej historii stolicy Rusi Kijowskiej, a teraz niepodległej suwerennej Ukrainy. Gillan przyznaje na stronach swojej prozy biograficznej, że kiedy po raz kolejny na początku lat 90. zaproponowano mu powrót do „Deep Purple”, wysyłając pewnego dnia faks z odpowiednim tekstem, Ianowi po jego przeczytaniu „trysnęły łzy z oczu”. Wydaje się, że nie tylko szczerze kochał ten zespół, ale zawsze wkładał własną duszę w każdą wykonaną przez siebie piosenkę z przebogatego repertuaru zespołu. Z dużym prawdopodobieństwem można przypuszczać, że gdzieś na podświadomym poziomie w tamtym momencie dojrzał u niego zamysł ostatecznie wyrównać rachunki z Blackmore’em i wreszcie udowodnić wszystkim, kto naprawdę ma wartość dla
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przyszłego „Deep Purple”. Latem 1993 roku w „klasycznym składzie” nagrano czternasty z kolei album „The Battle Rages On…”. Jego tytuł „Bitwa trwa…” znów, jak poprzednie albumy „Deep Purple”, odzwierciedlał pewną symbolikę, jakby sugerował, że nic nie skończyło się w konfrontacji dwóch wyrazistych osobowości – Gillana i Blackmore’a, którzy wciąż pretendowali do jednoosobowego przywództwa w grupie. I tutaj czytelnik dochodzi do kulminacji w książce „Autobiografia wokalisty Deep Purple”. Miała ona miejsce w mieście Birmingham, gdzie zespół występował z koncertem wspierającym „The Battle Rages On…” 9 listopada tego samego roku. Wprost podczas wykonywania kompozycji „Highway Star” Blackmore, przechodząc obok Gillana, gdy ten śpiewał na scenie, zamiast po prostu grać na gitarze, chlusnął szklanką wody prosto w twarz Iana. Ten powstrzymał się i w żaden sposób nie zareagował na chamski wybryk gitarzysty. Ale na tym wszystko się nie skończyło. Kiedy zabrzmiała następna piosenka „Black Night”, po prostu zszedł ze sceny i za jej kulisami urządził prawdziwą awanturę, wylewając wiadro wody na operatora, który filmował koncert, a przy okazji także na żonę Gillana, która obserwowała występ męża. „W tym czasie byłem na scenie, śpiewałem i myślałem: »Co tam u diabła się dzieje?« – wspomina w książce Ian. – Ostatecznie wyłączyłem mikrofon i poszedłem za kulisy, gdzie zobaczyłem B. (pełne imię Bron. – Aut.) we łzach”. Jedynie usilne namowy żony Gillana, by kontynuować koncert, w istocie uchroniły Blackmore’a przed fizyczną rozprawą. Po tym incydencie stało się to, co musiało się stać: Książę Ciemności, jak za plecami nazywali Gillan i jego przyjaciel Glover lead-gitarzystę „Deep Purple” Ritchiego Blackmore’a, ostatecznie przekroczył swoisty Rubikon, opuszczając na zawsze założony przez siebie zespół rockowy. Z czasem zastąpił go najpierw amerykański gitarzysta wirtuoz Joe Satriani, a potem już wspomniany Steve Morse, który stał się najdłużej grającym gitarzystą w historii „Deep Purple”, spędzając w zespole 28 lat! Razem z nim zespół nagrał 8 albumów studyjnych. 8 kwietnia 2016 roku „Deep Purple” wprowadzono do Rock and Roll Hall of Fame. Wśród zaproszonych na uroczystą ceremonię byli Gillan, Glover, Paice, a także inni wokaliści i muzycy, którzy w różnych latach występowali w składzie zespołu rockowego – Coverdale, Hughes, Morse, Airey. Tyle że na scenie Barclays Center w Brooklynie (Nowy Jork) dwóch głównych osób, tak samo mających udział w tym znamiennym wydarzeniu, brakowało – Jona Lorda, który niestety zmarł cztery lata wcześniej, i Ritchiego Blackmore’a, który zignorował zaproszenie do wzięcia udziału w wydarzeniu. Wydaje się, że do dziś nie czuł się winny za to, co stało się między nim a Ianem Gillanem, a w zasadzie także za innymi członkami zespołu „Deep Purple” w ubiegłym stuleciu. ___________ *Arpeggio – sposób wykonywania dźwięków akordu nie jednocześnie, lecz po kolei, jeden za drugim, najczęściej w porządku wznoszącym lub opadającym. **Sekwencja – termin muzyczny oznaczający powtórzenie motywu melodycznego lub harmonicznego na różnych poziomach wysokości (w górę lub w dół).
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych – Temat poruszony w spektaklu jest niezwykle ważny i aktualny – przekonana jest reżyserka, zasłużona artystka Ukrainy Iryna Steżka. – Walerija i Warwara Czajkowskie pokazały mi materiał, z którego trzeba było zrobić spektakl. Były tam głównie teksty dokumentalne. Dodałam do scenariusza teksty romantyczne, aby wyeksponować wątek miłosny bohaterów. Walerija i Warwara wykonały znaczącą pracę badawczą. Wiele rzeczy pozostało za kadrem. Nie mogliśmy przeładować naszego widowiska szczegółami dokumentalnymi. Wszystko trzeba było robić w mise-en-scène, w ruchu. Trzeba było zostawić to, co człowiek może opanować w wymiarze artystycznym. Z Waleriją Czajkowską znamy się od dawna. Przez 15 lat grałyśmy razem w spektaklu „Moralność pani Dulskiej” dwie główne role: ona – Dulską, a ja – Juliasiewiczową. Wiele lat pracujemy w Kijowskim Akademickim Teatrze Młodego Widza na Lipkach. To bardzo utalentowana, wspaniała aktorka, ma wielki dorobek twórczy. Jest niezwykle inteligentnym, głębokim, dobrym człowiekiem, prawdziwym mistrzem w swoim fachu. Z Warwarą Czajkowską pracowałam po raz pierwszy. Warwara jest piosenkarką, przed wojną miała swój zespół jazzowy. Ma wyczulony słuch muzyczny, niezbędny w tym stylu. Było to dla nas bardzo ważne, ponieważ to właśnie poprzez jej śpiew widz poznaje piękno piosenek naszych bohaterów. Praca nad spektaklem najbardziej zapadła mi w pamięć ze względu na poszukiwania. To była praca eksperymentalna. Nie ma gotowej sztuki i trzeba było samemu coś wymyślać. Kiedy pracuje się nad sztukami lub adaptuje literacki materiał artystyczny, to wychodzi się od autora. Z tekstami dokumentalnymi jest o wiele trudniej. Czegoś takiego jeszcze nigdy nie robiłam. Dlatego było to bardzo interesujące. Przy okazji chciałabym podziękować dyrektorowi artystycznemu Kijowskiej Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Suzirja”, narodowemu artyście Ukrainy Ołeksijowi Kużelnemu za to, że dał nam możliwość prób w pomieszczeniu teatru i wypuścił tę eksperymentalną pracę. Widz słyszy w spektaklu dwa męskie głosy, na których też spoczywa duży ciężar. Jak wiadomo, w życiu Renaty było dwóch mężczyzn. Głos Bohdana Wesołowskiego jest bardziej miękki, twórczy. Użycza mu go zasłużony artysta Ukrainy Ihor Pisnyj. A drugi – bardziej szorstki, to wojskowy generał (głos podkłada Artem Czałyj). Czyli staraliśmy się dobrać głosy podobne do głosów znaczących mężczyzn w życiu bohaterki. Wykorzystujemy dużo wideo. To prawdziwe kadry Lwowa z początku ubiegłego wieku. Archiwalne wideo W. Andersa (męża bohaterki), a także fotografie ludzi, o których mówimy. I realne nagrania z pierwszej i drugiej wojny światowej. Wszystkiego szukaliśmy w internecie. Aktorki to matka i córka. Walerija i Warwara są bardzo do siebie podobne i ja to wykorzystałam. Grają Renę (bohaterkę) w dojrzałym i młodym wieku. Ten spektakl nie został stworzony w tradycyjnym formacie, dlatego kostiumy są bardziej jak sugestia, zmieniają się tylko elementy. Nie wiedzieliśmy, jak zareaguje widz, ponieważ spektakl zbudowany jest na szeregu skojarzeń, obrazowych mise-en-scène, które każdy rozszyfrowuje na swój sposób we własnej wyobraźni... I kiedy widz szczerze, serdecznie przyjął naszą pracę, byliśmy bardzo wzruszeni. A oto co opowiedziały same wykonawczynie. Walerija Czajkowska, narodowa artystka Ukrainy: „Iryna Steżka wspominała już o tym, że była aktorką Kijowskiego Teatru Młodego Widza na Lipkach i grałyśmy tam w spektaklach jako partnerki. Bardzo interesująco rozmawiało się i pracowało z nią. Potem zmieniła swoją historię – wstąpiła do Kijowskiego Instytutu Teatralnego na reżyserię. Po ukończeniu nauki wystawiła w naszym teatrze kilka spektakli. W szczególności komedię „Ostrożnie, kobiety” oraz spektakl dla dzieci „Wódz czerwonoskórych”. Spektakl „Wódz czerwonoskórych” niedawno wznowiono, cieszy się wielką popularnością. W nowym spektaklu pani Iryny o Sherlocku Holmesie gram panią Hudson. Chciałam, żeby to właśnie Iryna Steżka zrobiła z nami ten spektakl w „Suzirji”. Iryna ma myślenie metaforyczne, jest marzycielką, zawsze znajduje wyjście z każdej sytuacji. Może mieć nieoczekiwany zwrot i nieoczekiwane rozwiązanie. Bardzo mi się to podoba. Z córką zakochałyśmy się w tej historii, w tym materiale. Zwróciłyśmy się z nim do dyrektora artystycznego Kijowskiej Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Suzirja” Ołeksija Kużelnego. Już od wielu lat w tym teatrze gram w spektaklu „Oskar i pani Róża” Erica-Emmanuela Schmitta. Jesteśmy z Ołeksijem Pawłowyczem w przyjaznych relacjach twórczych. I zgodził się przyjąć nas z tym materiałem. Po tym, jak Iryna genialnie wystawiła spektakl o Sherlocku Holmesie, postanowiłam zaproponować jej ten materiał. Przeczytała i powiedziała: „Będę z wami pracować”. Dla niej było to wyzwanie. Nas z Warwarą poruszyła ta unikalna historia utalentowanej kobiety. Jest ona związana z pojawieniem się ukraińskiego jazzu. Renata Jarosewycz trafiła do tego środowiska. A potem jeszcze historia miłosna. Zrozumiałam, że każdy w tej historii będzie znajdował swój temat. Ktoś będzie śledził historię miłosną, kogoś zainteresują tematy muzyczne, a kogoś – historia, jak Ukrainę wywracano, rozcinano, bito. Zainteresuje, jakie było środowisko historyczne tamtych czasów i nie tylko tamtych. Myślę, że ten temat wybrzmi aktualnie przez wydarzenia, które dzieją się teraz. Dla mnie historia tej kobiety była jak echo wszystkich tych historii, które przydarzały się działaczom ukraińskiej kultury. Zastanawiam się nad tym, jaki mielibyśmy kraj – wykształcony, duchowy, wysokokulturowy, gdyby ich nie niszczono i nie wypędzano z Ukrainy. Jeśli chodzi o muzykę. Moja córka miała swój zespół. Przed wojną dawali koncerty. Warwara zna się na różnych kierunkach muzycznych, śpiewa w języku angielskim. Pomyślałam, że zrobimy z nią spektakl we dwie. Jako aktorka pragnę cały czas się zmieniać i nie grać siebie. Zmieniać się zawsze jest ciekawie. I tacy reżyserzy jak Mykoła Merzlikin i Kostiantyn Dubinin po prostu zmuszali mnie do zmian. Grałam Kopciuszka, a nagle dają mi Dulską czy panią Jourdain. Czyli zakres był bardzo szeroki. A w nowym spektaklu chyba jednak jest cząstka mnie. Bo to materiał dokumentalny. I bez mnie, mojego stosunku do tej historii, zagrać po prostu nie sposób. I chyba nie mamy do tego prawa. Wychodzimy na scenę – i musimy mieć swój stosunek do sytuacji. Kiedy wciągam się w materiał, to czuję, że ta historia dzieje się ze mną, z moimi przodkami-Polakami. Wychodzę na scenę ze swoim stosunkiem, a nie w sposób zdystansowany. Jednak niektóre rzeczy chciałam opowiedzieć od swojej bohaterki. Fantazjowałam. Nie znałam Bohdana Wesołowskiego, ale poznałam go poprzez muzykę. Człowiek, który nie kochał, nie mógłby stworzyć takich piosenek, takiej muzyki. Pisał kawałkami swojego serca. Kiedy słyszysz tę muzykę, śpiewasz, to przychodzi poczucie, że go znasz. Że go spotkałaś, kochałaś, żegnałaś, że się go nie doczekałaś. Będziemy z Warwarą nadal pracować nad spektaklem, nad postaciami. Wiemy, co i jak jeszcze trzeba dopracować. Chciałoby się, żeby widzowie stawali się współuczestnikami naszej historii”. Warwara Czajkowska: „Z mamą grać razem jeszcze nie miałam okazji. A ogólnie to moja druga rola w gatunku muzyczno-dramatycznym. To bardzo interesujące. Pierwszą była rola piosenkarki Amy”
Weingauz, a drugą – Reny Jarosewicz. Mama gra ją, kiedy już miała imię Irena Anders i zdobyła sukces oraz popularność. A ja gram jej dzieciństwo, marzenia, nadzieje, oczekiwania. Dla mnie to bardzo ciekawa praca. To była zbiorowa twórczość. Reżyserka Iryna Steżka z moją mamą są wielkimi przyjaciółkami. Dużo pracują razem. A ponieważ jestem nie tylko aktorką, ale też muzykiem, powstał pomysł, by zrobić coś na pograniczu sztuki dramatycznej i muzycznej oraz kontekstu historycznego. Dziś młodzież zaczyna odkrywać dla siebie ukraińską filozofię, ukraińską poezję, ukraiński jazz. Okazało się, że wielu znanych na świecie jazzmanów lub ich krewni pochodzi z Ukrainy. Na przykład, pochodzącymi z Ukrainy byli rodzice George’a Gershwina, a matka Dave’a Brubecka urodziła się w Kijowie. Wiedziałam to wszystko jeszcze zanim przystąpiłam do badania twórczości Reny Jarosewicz. Mama powiedziała: „O Amerykanach już wiemy, porozmawiajmy więc o naszych muzykach, którzy tworzyli w latach 20.–30. ubiegłego wieku”. Więc zdecydowaliśmy opowiedzieć o „Jabco-jazz”, który można uważać za pierwszy jazzowy orkiestr Ukrainy. Starałam się zdystansować od wizerunku bohaterki. Zamiast tego pragnęłam lepiej poznać ówczesne życie Lwowa, które było bliskie tym wykonawcom. Bardzo denerwowaliśmy się przed spektaklem. Ten temat jest niezwykle ważny z punktu widzenia naszej teraźniejszości. Te utwory są już wykonywane, a my jako jedni z pierwszych zdecydowaliśmy się zrobić spektakl. Wielkie podziękowania dla Iryny Steżki za to, że przekształciła ten materiał w dramatyczne widowisko z wyraźną linią fabularną. Chciałabym kontynuować swoje doświadczenie udziału w spektaklach muzyczno-dramatycznych. Połączenie muzyki z dramatem jest bardzo ciekawe. Takie twórcze eksperymenty lubi wielu aktorów i to nie tylko na Ukrainie. Bardzo miło jest pracować na scenie razem z mamą, Walerią Czajkowską. Jest niezwykle utalentowaną aktorką. Widziałam ją w różnorodnych rolach. Mama potrafi być i liryczna, i wesoła, i tragiczna, i komiczna. To prawdziwa artystka ludowa Ukrainy. Im bardziej profesjonalny aktor, tym ciekawiej się z nim pracuje”. W Kijowskich Akademickich Warsztatach Sztuki Teatralnej „Suzirja” odbyła się premiera spektaklu „Mój pierwszy jazz”. To historia życia i miłości niezwykłej Ukrainki Renaty Jarosewicz-Bogdańskiej – Ireny Anders, piosenkarki, aktorki filmowej, żony generała Wojska Polskiego Władysława Andersa. Spektakl jest uformowany w muzyczno-jazzowych „wspomnieniach”.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Інна ЧЕРВІНСЬКА, докторка педагогічних наук, професор Карпатського національного університету імені Василя Стефаника
Метою проєкту є знайомство студентської молоді із успішними випускниками університету, які сьогодні гідно представляють Україну у світі. Проєкт створює унікальний простір відкритого діалогу, професійного натхнення, культурного обміну та осмислення сучасних викликів через призму особистого досвіду. 5 травня 2026 р. в межах проєкту відбулася творча зустріч “Відкриваючи світ: місія українки через культуру, волонтерство та дипломатію” з випускницею 1994 року музично-педагогічного факультету нашого університету за спеціальністю “Музика і методика виховної роботи” – Лесею Королик-Бойко, почесною Амбасадоркою Івано-Франківська, Послом Миру, Амбасадором української культури і мистецтва, головою Культурно-просвітницької організації “Mist–Il Pon- te”, Міжнародної організації “Поступ жінок–мироносиць у діаспорі”, заслуженою діячкою естрадного мистецтва України, культурною та громадською діячкою. Леся Королик-Бойко – лавреатка престижних мистецьких премій, володарка міжнародних нагород, активна учасниця та членкиня журі українських і міжнародних мистецьких конкурсів, яка своєю багаторічною діяльністю популяризує українську культуру у світі. Цьоріч мисткиня презентувала свій перший сольний альбом “Барви душі”, а нещодавно взяла участь у пісенному фестивалі “Шлягер року”, що проходив у місті Києві. Водночас особливе враження на учасників зустрічі справила не лише професійна й творча діяльність гості, а й її людська щирість, внутрішня сила та глибока відданість Україні. У постаті Лесі Королик-Бойко гармонійно поєднуються жіночність і незламність, професійне покликання й громадянська місія, любов до рідної землі, культури, родини та українських духовних цінностей. Подія об’єднала студентів, викладачів, митців, громадських діячів та всіх, кому близькі теми культури, духовності, міжнародної підтримки України й ролі українців у сучасному світі. Під час зустрічі йшлося про силу української культури як інструменту культурної дипломатії, значення мистецтва у формуванні позитивного іміджу держави, волонтерську місію українців у час війни, а також про відповідальність кожного за збереження національної ідентичності. Особливу атмосферу заходу створили щирі спогади гості про студентські роки, роздуми про життєвий шлях, еміграцію, багаторічну міжнародну діяльність та служіння Україні далеко за її межами. Надзвичайно емоційно прозвучали слова про те, що саме далеко від Батьківщини людина особливо гостро усвідомлює цінність рідної мови, пісні, культури та власного коріння. Учасники зустрічі мали мож-
ТИЖНЕВИК ВСЕУКРАЇНСЬКОГО ТОВАРИСТВА «ПРОСВІТА» імені ТАРАСА ШЕВЧЕНКА
Засновник: Всеукраїнське товариство “Просвіта” імені Тараса Шевченка Реєстраційне свідоцтво КВ № 4066 від 02.03.2000 р.
ливість не лише почути унікальний професійний і життєвий досвід, а й поставити запитання щодо сучасних викликів, міжнародних культурних ініціатив, ролі молоді у формуванні позитивного образу України у світі. В очах студентів відчувалася щира зацікавленість, відкритість до діалогу та бажання бути причетними до творення майбутнього держави. Емоційним акцентом заходу стали пісні “Україно – це ти і я” та “На рідну землю повернусь” на слова Юрія Піжука, музику Ростислава Галагана, які глибоко торкнулися сердець присутніх і стали символом духовного зв’язку з рідною землею. До заходу долучилися викладачі університету, представники мистецької спільноти, громадські діячі, митці, здобувачі освіти різних спеціальностей, випускники та друзі університету. Серед гостей панувала особлива атмосфера щирості, духовної єдності та зацікавленого діалогу, адже кожен мав можливість не лише почути надихаючу історію успіху, а й відчути силу живого людського спілкування та культурного єднання.
Особливо цінною стала присутність творчої інтелігенції, науковців, колег і партнерів, які своєю діяльністю активно підтримують розвиток української культури, мистецтва та освіти. Адже зустрічі такого формату формують середовище взаємної підтримки, професійного зростання та духовного розвитку молоді, утверджуючи університет як важливий осередок культурного й інтелектуального життя Прикарпаття. Своєю присутністю захід підтримали викладачі, колишні однокурсники, знані митці, освітяни, громадські активісти та друзі, серед яких Галина Стасько, Марія Ортинська, Світлана Овчарова-Суховій, Юрій Піжук, Іван Гаврилович, Оксана Ковальчук, Ірина Курилів, Віра Дрінь, Марія Федунь, Людмила Бабій, Віолетта Дутчак, Ігор Дем’янець, Зоряна Ленів, Леся Качмар, Оксана Риндич, Марія Починок, Лариса Корж-Усенко, Ганна Сав’юк, Любов Дутчак, Ольга Ледо-Гала-
Інна Червінська (ліворуч) та Леся Королик-но (Мадрид, Іспанія) та багато інших, хто своєю щоденною працею утверджує українські цінності, культуру й духовність Щира вдячність ректорці університету Валентині Якубів, проректорці Наталії Бєловій, директору Навчально-наукового інституту мистецтв Володимиру Федораку за підтримку ініціативи та розвиток культурно-освітнього простору університету. Окрема подяка відділу взаємодії зі стейкхолдерами університету та його керівниці – Тетяні Микитин, усім організаторам проєкту за високий рівень проведення події, теплу атмосферу й увагу до розвитку студентської молоді. Для мене як модераторки зустрічі ця подія стала ще одним підтвердженням того, що українська культура сьогодні є потужною силою єднання, духовної стійкості та міжнародного діалогу. Саме через культуру, освіту, мистецтво й людські історії світ відкриває справжню Україну – сильну, талановиту та нескорену. Проєкт “Гостьові студії” вкотре довів: успішні випускники університету є не лише професіоналами своєї справи, а й носіями українських цінностей, які формують позитивний образ України у світі та надихають молоде покоління на активну громадянську й професійну позицію.
У Карпатському національному університеті імені Василя Стефаника за ініціативи ректора – професора Валентини Якубів триває реалізація нового університетського проєкту “Alumni Insights: гостьові студії”.
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Główny redaktor Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FIŁIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe