Strona · s. 13strona oryginału ↗
«W WILNIE, MIEŚCIE PRZECHWALNYM…»
Слово Просвіти, №19 за 2004 рік
W tym mieście minęły dwa lata wczesnej młodości naszego poety i malarza Tarasa Szewczenki. Tutaj spotkał swoją piętnastą wiosnę, przybywszy do Wilna w składzie czeladzi swojego właściciela Pawła Engelhardta, adiutanta wileńskiego generał-gubernatora. I później, na dalekiej kazachskiej pustyni, kiedy znaczny dystans czasowy dzielił go, politycznego zesłańca, szeregowca oddzielnego Korpusu Orenburskiego, od tamtych dni, wspominał to miasto, długą podróż na Litwę przez Białoruś po rozjeżdżonym błotnistym trakcie. Wszystko tutaj było inne niż na Ukrainie. Jak można dzisiaj wyobrazić sobie tego chłopca, jeszcze prawie dziecko, wkraczające w młodość, kiedy wokół wszystko obce i wszyscy obcy, i to pierwsze wrażenie, jakie wywarło na nim wielkie miasto, zupełnie niepodobne do ukraińskich miast, w których już bywał? Wilno, jak i Kijów, rozlokowało się na wzgórzach brzegu rzeki, ale zamiast złotych kopuł — ostre iglice gotyckich świątyń. Wjeżdżali do miasta przez Ostrą Bramę z kaplicą nad nią. Była druga połowa marca… Taras dobrze zapamiętał święto Mikołaja w grudniu 1829 roku, kiedy zapaliwszy świeczkę, zabrał się do kopiowania ludowej obrazkowej grafiki z wizerunkiem kozaka Płatowa, a na drugi dzień został za to ukarany w pańskiej stajni. O tym epizodzie swojego życia opowiedział nawet w swojej „Autobiografii”. A w listach do polskiego przyjaciela Bronisława Zaleskiego, pobratymca z lat zesłania, poeta raz po raz wspominał „drogie swojemu sercu Wilno”. Tamże, na zesłaniu, Szewczenko napisał poezję „W Wilnie, mieście przechwalnym…” Wtedy jeszcze był, ot jak na złość Nie wcisnę w wiersz tego słowa, Wtedy zdrowy-przezdrowy Zrobili z niego lazaret, A bakałarzy rozpędzili… Właśnie tak Szewczenko wspominał wydarzenia polskiego powstania listopadowego 1830 roku oraz zamknięcie Uniwersytetu Wileńskiego, którego „bakałarzem” był Bronek Zaleski. W tym uniwersytecie wykładał rysunek Jan Rustem, który stał się pierwszym nauczycielem rysunku młodego Tarasa: w Wilnie zostały wykonane pierwsze znane nam rysunki ołówkiem — „Portret ojca” oraz „Maria Magdalena”. W tej poezji wspomina się rzekę Wilię i Zakret, Ostrą Bramę z obrazem Cudownej ikony Matki Bożej. Nawet w snach swoich widział Wilno, kościół Świętej Anny, w którym spotykał się ze swoją pierwszą młodzieńczą miłością — szwaczką Dunią Gusikowską. Oczywiście, dzisiaj trudno sobie wyobrazić, jakim wtedy był ten kozaczek Taras, ale do tej pory zachowały się w Wilnie ulice, zakątki miasta, gdzie bywał, dom i podwórze, w którym mieszkał Engelhardt, pracownia Jana Rustema. W tym mieście żyli i uczyli się Juliusz Słowacki, Adam Mickiewicz, Jakow Hołowacki. W lutym tego roku w oddziale Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki „Chata na Priorce” odbyła się wystawa „W Wilnie, mieście przechwalnym…” Jej autor, artysta Jarosław Maksymiw, pracując i ucząc się w latach 90. już minionego wieku w Wilnie, przeszedł po miejscach związanych z imionami Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Tarasa Szewczenki. Piękny litewski kraj i jego stolica nikogo nie pozostawiali obojętnym. Artysta nie tylko utrwala na papierze architekturę Wilna, on prowadzi nas jego wąskimi uliczkami i podwórkami, pokazując nagle, jak dobry przewodnik, to, co zauważy nie każdy: samotne drzewo na podwórzu, koronkę drewnianych balkoników, drzwi w starożytnych murach, za którymi ukrywa się tajemnica minionego bytu wielu pokoleń. Jarosław nie ma zewnętrznej efektowności, nie przedstawia paradnych fasad, ale z naiwną starannością wyrysowuje bruk, czerwoną dachówkę dachów, ceglaną konstrukcję. Pokazuje życie miasta z jego wewnętrznych podwórek i wciąga widza do współodczuwania. Tak, patrząc na podwórze domu Engelhardta, możemy sobie wyobrazić, jak nie raz przebiegał przez nie młody Taras na wezwanie pana, jak śpieszył się krótszą drogą, żeby szybciej trafić do pracowni Jana Rustema. Kilka słów o osobowości samego artysty, który dzisiaj, jak i wielu jego przyjaciół, stoi na Andriejewskim Uzwozie, sprzedając, jak sam to nazywa, „galanterię”: sklejowe róże, rzeźbione szkatułki, plecione kosze i wazy, hetmańskie pseudobuławy, wszystko, co oferuje-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
