Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

«TUT MAMY CO ROBIĆ…» Słowo na wieczorze literacko-artystycznym poświęconym 100-leciu urodzin Iwana Bahrianego

Слово Просвіти, №19 за 2007 рік

Wreszcie, z półrocznym opóźnieniem, odbyły się obchody na szczeblu państwowym 100-lecia urodzin wybitnego poety, prozaika, publicysty, działacza społeczno-politycznego, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki (1992 r., pośmiertnie) Iwana Pawłowycza Bahrianego (Łozowiahy; urodził się 2 października 1906 r. w Ochtyrce, zmarł 25 sierpnia 1963 r. w Nowym Ulm, gdzie został pochowany). Obchody jubileuszu blokowała Rada Najwyższa, która w osobach komunistów i ich popleczników ignorowała decyzję UNESCO, Dekret Prezydenta i nie przyjęła stosownej uchwały. Główny argument ukraińskich politycznych dinozaurów brzmiał: „Bahriany to wróg ludu” (był represjonowany przez bolszewików od 1932 do 1940 roku). Oto reakcja „zupolitycznionych mieszczan i duchowych plebejuszy”. Iwan Bahriany to postać symboliczna dla Ukrainy, uosobienie ludzkiej godności i sumienia, a jego życie, twórczość oraz działalność społeczno-polityczna są świadectwem niezłomności narodu. Formułę nieśmiertelności ukraińskiego ducha wyryto na grobie wielkiego orędownika: „Jesteśmy. Byliśmy. I będziemy. A ojczyzna nasza z nami”. Iwan Bahriany był przekonany, że czerwony komuno-bolszewicki faszyzm przeminie, tak jak brunatny niemiecki faszyzm. A ukraińskie budowanie narodu i państwa odbędzie się na fundamencie patriotyzmu terytorialnego, oświeconego ideą narodową. Wieczór literacko-artystyczny poświęcony 100-leciu wybitnego Ukraińca odbył się 30 kwietnia br. pod egidą Ministerstwa Kultury i Turystyki, Narodowego Związku Pisarzy, Fundacji imienia Iwana Bahrianego w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki. Przenikliwie o Iwanie Bahrianym mówili akademik Iwan Dziuba, członek Zarządu Fundacji Ołeksij Konował z Chicago, przedstawiciel Fundacji na Ukrainie pisarz Ołeksander Shuhaj. Duch Bahrianego ożywiał w jego własnych utworach, które po mistrzowsku interpretowali artyści Bohdan Stupka, Borys Łoboda, Ołeh Stalczuk, studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karoho Inha Nahorna, Jurij Kajdasz, Iryna Bodnar oraz Ołeh Łysyj. Ukraina dopiero teraz zaczyna pojmować całą wielkość, głębię i siłę dzieła stworzonego przez swojego oddanego syna. Ołeksander SHUHAJ Błogosławiony ten dzień i czas, Gdy ścieliła się dywanami Ziemia, którą przeszedł Taras Małymi, bosymi nogami. Jak wiadomo, to wersy z poematu Maksyma Rylskiego „Słowo o matce ojczystej”. Utwór napisany daleko poza granicami Ukrainy, w Ufie, w 1941 roku, kiedy grzmiały bitwy II wojny światowej. Miałem szczęście jeszcze jako uczeń spotkać się z Maksymem Tadejowyczem, wtedy, gdy przyjeżdżał do Sum i czytał poemat na spotkaniu z aktywem społecznym obwodu. Jako drogą relikwię przechowuję zbiór „Róże i winogrona” z ciepłym dedykacyjnym autografem poety. A oto wersy z poematu Iwana Bahrianego „Miecznicy”: My urodziliśmy się właśnie I wiemy czyje dzieci. Błogosławiony ten dzień i czas, — Tut mamy co robić. Ten sam metrum wierszowe, a nawet liryczne wzburzenie, napięcie. Oddźwięk I. Bahrianego u M. Rylskiego czy, odwrotnie, M. Rylskiego u I. Bahrianego jest całkowicie oczywisty. Poemat „Miecznicy” I. Bahriany zaczął pisać znacznie wcześniej niż M. Rylski, jako 25-letni młodzieniec, ale dokończyć nie zdążył. Właśnie wtedy go aresztowano. Twórczy oddźwięk, który nazywa się jeszcze kongenialnością, u wybitnych mistrzów słowa nie bywa przypadkowy. Świadczy on jedynie o prawidłowości i potwierdza to, że obaj poeci — I. Bahriany i M. Rylski — żyli w tej samej epoce, byli synami swojego narodu i z jednakową siłą odczuwali miłość do rodzinnej ziemi, do Ukrainy. Gdyby stało się tak, że na naszym święcie obecni byliby Iwan Bahriany i Maksym Rylski, jestem przekonany: staliby ramię w ramię. Dwaj wybitni działacze i budowniczowie niepodległej Ukrainy. Tak, właściwie, w naszej literaturze narodowej, kulturze, samym losem przeznaczone im jest stać ramię w ramię, trzymać wysokie i czyste niebo Ukrainy. Mówię o Maksymie Rylskim i Iwanie Bahrianym, a widzę też innych wybitnych działaczy, listę nazwisk których powierzam kontynuować wam. Jeszcze w zeszłym roku na żądanie społeczeństwa Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wydał Dekret, w którym Gabinetowi Ministrów polecono opracować i zatwierdzić plan działań dla uczczenia naszego jubilera, w szczególności wybicie i wprowadzenie do obiegu w ustalonym porządku monety jubileuszowej; wypuszczenie do obiegu znaczka pocztowego i koperty; wydanie utworów artystycznych pisarza w serii „Laureaci Szewczenkowscy”. Wł. inf. reaty”, a także w serii “Biblioteka szkolna”; wspólnie z Kijowską Miejską Administracją Państwową rozwiązać kwestię upamiętnienia Iwana Bahrianego, nazywając jego imieniem jedną z ulic stolicy. Monety nie zostały wybite. Jubileuszowy znaczek nie został wydany. Wydawnictwo “Marka Ukrainy” zdołało wydać jedynie kopertę okolicznościową. A to są zasadniczo różne rzeczy. Może w Kijowie, gdzie Iwan Bahriany był studentem Instytutu Artystycznego, jest ulica jego imienia? Nie ma ulicy Bahrianego. Zresztą, tak jak nie ma ulicy imienia Borysa Antonenki-Dawydowycza, którego stulecie dawno już minęło i, na żądanie kulturalnej społeczności stolicy, zostało wydane odpowiednie rozporządzenie Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. To może wydano książki I. Bahrianego w serii “Szewczenkowscy laureaci” i “Biblioteka szkolna”? Okazuje się, że też nie. I dokądkolwiek byś się nie udał, wszędzie natrafiasz na to przeklęte “nie”. Jeśli już coś zrobiono na jubileusz pisarza, to jedynie wysiłkiem społeczności i dzięki wsparciu Fundacji im. I. Bahrianego. Wczoraj wraz z członkiem zarządu Fundacji Ołeksijem Hryhorowyczem Konowałem byliśmy pod teatrem. W witrynie widniało: poniedziałek — dzień wolny. Zwróciliśmy się do administracji: “Jak to możliwe? Gdzie afisz o wieczorze literacko-artystycznym z okazji 100-lecia Iwana Bahrianego?” I wyjaśniono nam, że Ministerstwo Kultury przeprowadza zamkniętą imprezę (zamkniętą, czyli podziemną). Pytam was: “Czyżby na Ukrainie była ukraińska władza?” Władza, która sabotuje ukazy i rozporządzenia Prezydenta Ukrainy, jednocześnie ignoruje także nas, Ukraińców. Obcy, wrogo nastawieni (kto skrycie, a kto otwarcie), przypadkowi ludzie, którzy nawet w czasach istnienia byłego ZSRR nigdy nie osiągnęliby najwyższych szczebli władzy, teraz, w warunkach przyzwolenia na wszystko, brutalnie, cynicznie, bezkarnie uważają nas, Ukraińców, za “wąską warstwę kulturową”. Wymyślcie się w te diabelskie słowa! Czyż nie brzmią one obraźliwie? Czy nie bolą? Co się z nami stało? I dlaczego się stało? Kto do tego dopuścił? Nawet za granicą, w ciężkich warunkach emigracji, z byłych uciekinierów Iwan Bahriany zdołał stworzyć potężną URDP (Ukraińską Rewolucyjno-Demokratyczną Partię). Przed całym światem ta partia z godnością udowodniła, że jest zdolna walczyć o ukraińską ideę narodową. A my u siebie w domu, na swojej ziemi, pozwalamy drwić z siebie wszelkim przybyszom, najeźdźcom i nikczemnikom w rodzaju deputowanego Matwiejewa i jemu podobnych. Jak to możliwe? Potrzebujemy takiej partii, której członkowie nie przeskakiwaliby z frakcji do frakcji, a pracowali w pocie czoła. A kiedy trzeba, to walczyliby za Ukrainę do upadłego. I. Bahriany pisał: “Musimy wychowywać ludzi odważnych i dumnych, ludzi niezależnych w myśleniu i dążeniach, ludzi czynu i ryzyka. (…) Musimy wychowywać twórców jej historii, jej siłę napędową, a nie rozpolitykowanych mieszczan i duchowych plebejuszy, którzy zawsze ideę, partię, przyjaciół sprzedadzą za złamanego grosza”. To, co my z wami widzimy dzisiaj. Na posiedzeniu Rady Najwyższej na całą Ukrainę Iwana Bahrianego — jubilata UNESCO — nazwano… “wrogiem ludu”. Od komunistów innego spodziewać się nie można. (Zresztą bahrianisci nazywali ich: komuiści). Ale jak to przełknął przewodniczący Rady Najwyższej, poeta-socjalista Ołeksandr Moroz, który występuje z wyborami wierszy w “Literackiej Ukrainie”? Chyba zapomniał gorzką lekcję poprzednika, innego socjalisty-prozaika Wołodymyra Wynnyczenki, który na początku wyzwoleńczych zmagań, uwierzywszy w miłowanie pokoju moskiewskich proletariuszy, rozpuścił milionową ukraińską armię, a potem sam znalazł się na wygnaniu, swój ciężki grzech odkupując refleksjami o odrodzeniu narodu. W naszej smutnej rzeczywistości doszło nawet do absurdu. Portret I. Bahrianego, pisarza i działacza społeczno-politycznego, który za ideę narodową oddał swoje życie i którego dziełami zaczytywano się w Niemczech, USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Francji, po remoncie (czy pod pozorem remontu?) wyrzucono z pomieszczenia Związku Pisarzy. Teraz jest tam tajemniczy DUM — Dyrekcja Zarządzania Mieniem. (Mówić o tym jest mi szczególnie boleśnie, ale muszę). I nikomu, widzicie, nie przychodzi do głowy, że swego czasu, wraz z tysiącami egzemplarzy książek i pomocą finansową, ten portret Kijowskiej organizacji NSPU podarowała właśnie Fundacja im. I. Bahrianego. Czyżby jasny wizerunek pisarza-humanisty psuł “ikonostas”, rozwieszony na ścianach przy wejściu do NSPU? Wbrew wielu nieboszczykom, jeszcze za życia nierobom i płaczkom, stuletni Iwan Bahriany — to nasz działający, aktywny współczesny. Jego książki z zachwytem czytają i będą czytać następne pokolenia. Bo jest w nich — prawda życia. Prawda o człowieku jako części składowej całego narodu i całej ludzkości. Kiedy na początku lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku w szynelu żołnierza sowieckiego imperium przebywałem w tak zwanej Niemieckiej Republice Demokratycznej, I. Bahriany żył i tworzył w Republice Federalnej Niemiec. Nas, przedstawicieli jednego narodu, a nawet więcej — ziomków, bo obaj przecież urodziliśmy się na Sumszczyźnie, dzielił pamiętny Mur Berliński, jako przedłużenie ponurego Muru Kremlowskiego, który rozrywał na dwa nieprzejednane obozy nie tylko niemiecki, ale i ukraiński naród. I mimo wszystko zobaczyć I. Bahrianego mi się udało. Stało się to w 1993 roku, już po ogłoszeniu Państwowej niepodległości Ukrainy. Zobaczyć na amatorskiej taśmie filmowej z domowego archiwum pisarza w Nowym Ulm. Tam, wraz z innymi unikalnymi materiałami, odnalazłem także nieznany wiersz poety “Noc stąpa po ruinach...”, napisany w 1945 roku w Innsbrucku: ...Urodziłeś się dla boju. Wierzże — wszystko minie, Pamiętaj, że i ja z tobą, — nie zapomnij mnie...

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn