Strona · s. 8strona oryginału ↗
MAŁE MIASTA UKRAINY
Слово Просвіти, №19 за 2007 рік
Wiktor TERŁECKIJ, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Nagrody im. Ohijenki (2006), przewodniczący Szostkińskiej organizacji miejskiej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W słynnym „Latopisie Ruskim” ten współczesny ośrodek rejonowy obwodu czernihowskiego na prawym brzegu Desny wspominany jest w 1141 roku. Istnieją jednak wersje o znacznie wcześniejszym jego istnieniu. Niektórzy uczeni, poczynając niemal od M. M. Karamzina, wiązali założenie miasta z czasami panowania w Rusi Kijowskiej Włodzimierza Światosławowicza. Inni uważali, że założył je w 1044 roku Jarosław Mądry. I tłumaczyli to istnieniem tutaj źródła — studni Jarosława. Wielu spośród tych, którzy odwiedzają Nowogród Siewierski, kieruje się tutaj, na obrzeża miasta — na Zarucze (lub Pokrowszczynę). Niestety, dzisiaj źródło nie jest odpowiednio zagospodarowane. A moim zdaniem powinna tu być jeszcze tablica z przybliżeniem historii tego wspaniałego pomnika przyrody. Dla czytelników, a także dla tych, od których musi zależeć troska i ochrona miejscowych zabytków, przypomnę niektóre karty przeszłości. Jeszcze znany rosyjski historyk XIX wieku S. M. Sołowjow, powołując się na świadectwo etnografa i folklorysty I. M. Sniegiriewa, pisał: „W Nowogrodzie Siewierskim jest szanowane przez lud (wyróżnienie nasze — W. T.) źródło — studnia Zaruczajska, albo Suchomlińska, inaczej źródło Jarosławowe, wpadające do Desny: na cembrowinie tej studni o świcie w Zielone Świątki, według ludowych wierzeń, siedzą piękne dziewczęta o jasnobrązowych włosach, które czeszą”. Leczniczymi właściwościami odznaczała się woda źródlana ze studni Jarosława. Wskazywał na to urodzony w Nowogrodzie Siewierskim pedagog i pisarz M. K. Czałyj w swoich wspomnieniach (Kijewskaja starina. — 1889): „Karol Iwanowicz i Osiczkowski (wykładowcy gimnazjum w Nowogrodzie Siewierskim — W. T.) niezwykle żywi, dziarscy staruszkowie, poczynając od maja, nie zważając na żadną pogodę, codziennie o 5 rano odbywali spacer na Zarucze, by pić wodę ze studni… Wypijając z przerwami od 5 do 8 szklanek zimnej źródlanej wody, wracali do domu… i o 8 rano zawsze jako pierwsi stawiali się do służby”. Sobór Spaso-Preobrażeński. Zdjęcie P. Antonenki. Według innej wersji miasto pod nazwą Nowy Gród wspominane jest w „Pouczeniu” Włodzimierza Monomacha w związku z wydarzeniami zimy 1078—1079 lat. Urodzony na Nowogrodczyźnie Siewierskiej znany archeolog D. J. Samokwasow (1843—1911) uważał, że Nowogród Siewierski założono w IX wieku. Jak by nie było, w 1989 roku świętowano 1000-letni jubileusz grodu nad Desną. Kto i kiedy nie opisywał kart jego historii! Iwan Sbitniew w 1828 roku w „Otieczestwiennych zapiskach”, nieznani autorzy w „Żurnale Ministerstwa wnutriennich dieł” (1848, nr 6), „Pribawlenijach k Czernigowskim jeparchialnym izwiestijam” (1872, nr 11); Iwan Samczewski, publikując pracę nieznanego autora „Materiały dla istoriko-statisticzeskogo opisanija goroda Nowgorodsewierska” („Czernigowskije gubiernskije wiedomosti” — 1853, nr 1; osobne wydanie — K., 1858); O. I. Chanienko w „Istoriczeskom opisaniji niekotorych miestnostiej Czernigowskoj gubiernii” (Czernihów, 1887); urodzony we wsi Pohribky (obecnie wieś Korotczenkowe w rejonie szostkińskim w obwodzie sumskim) M. W. Rklicki w „Ziemskom sbornikie Czernigowskoj gubiernii” (1899, nr 1); Dmytro Doroszenko („Po ridnomu kraju”, 1919); Swiatosław Wojnow (Nowgorod-Siewierskij. — Czernihów, 1999). W 1098 roku Nowogród Siewierski staje się stołecznym grodem udzielnego księstwa siewierskiego, które obejmuje miasta Putywl (jeden z przewozów przez Desnę nosił nazwę — Putywlski), Kursk, Trubczewsk, Briańsk. Tutaj w XI—XIII wiekach panowało prawie dziesięciu książąt. Najbardziej jednak wsławił się Igor Światosławowicz, którego wyprawa na Połowców w 1185 roku została uwieczniona w nieśmiertelnym zabytku historyczno-literackim XII wieku. Rozlewne łąki nad Desną.
s. 9 · strona oryginału ↗
Z czasem pojawiło się pytanie o jego zamknięcie. Wtedy do Nowogrodu Siewierskiego przyjechał wizytator szkół charkowskiego okręgu naukowego, profesor I. F. Tymkiwski. Dał on szkole wysoką ocenę — i w znacznym stopniu przyczyniło się to do przekształcenia w 1804 roku placówki w gimnazjum. Znamienne, że wtedy Ilia Fiodorowicz zwrócił uwagę na córkę dyrektora szkoły (później gimnazjum) I. I. Chałanskiego, Zofię, z którą ożenił się 5 września 1809 roku. Dzięki małżeństwu otrzymał Turanówkę w powiecie głuchowskim, gdzie osiadł w drugiej połowie 1811 roku. Z czasem I. F. Tymkiwski (od końca 1825 roku) zastąpił Chałanskiego na stanowisku dyrektora gimnazjum w Nowogrodzie Siewierskim. Nie można pominąć jego wpływu na wychowanków. Jeden z nich, K. D. Uszynski, tak ocenił jego rolę w przygotowaniu gimnazjalistów: „Wychowanie, które zdobyliśmy w latach 30. w biednym powiatowym gimnazjum małego miasteczka Małorosji, Nowogrodu Siewierskiego, było pod względem naukowym nie tylko nie niższe, ale nawet wyższe od tego, które w tamtym czasie zdobywano w wielu innych gimnazjach. Przyczyniała się do tego miłość do nauki i pewien wręcz pedantyczny szacunek do niej ze strony nieżyjącego już dyrektora N-skiego gimnazjum, starego profesora, którego imię S. S. Mohyłewcew (1846—1917)… Jeszcze pod koniec XX wieku na budynku było kilka tablic pamiątkowych. Odwiedzający dowiadywali się, że w murach placówki oświatowej w różnym czasie uczyli się, oprócz już wspomnianych M. O. Maksymowicza, P. O. Kulisza, K. D. Uszynskiego, także bracia Zabłoccy-Diesiatowscy (Andrij — ekonomista, pisarz; Mychajło — statystyk, metrolog; Pawło — profesor-chirurg); archeolog i historyk prawa D. J. Samokwasow, rewolucjonista-narodnik i wynalazca M. I. Kybałczycz; narodnik, jeden z organizatorów „Ziemi i Woli” O. D. Mychajłow. Lecz oto pod koniec prezydentury L. D. Kuczmy, po kosmetycznym remoncie budynku, te tablice pamiątkowe… zniknęły. Niedawno pojawiła się niewielka tabliczka, na której wymieniono tylko niektóre nazwiska. A Nowogród Siewierski jest zobowiązany nie tylko wymienić, ale i należycie naświetlić inne postacie. Pawła Osypowycza Naumenkę, dyrektora miejscowego gimnazjum w latach 1848—1856 i jego syna Wołodymyra (1852—1919), pedagoga, wydawcę, redaktora naczelnego czasopisma „Kijewskaja starina”, którego M. S. Hruszewski nazwał wśród „zasłużonych dla ukraińskiej nauki i ukrainoznawstwa działaczy”. Ołeksandra Petrowycza Ohłobłyna (1899—1992), ukraińskiego historyka, którego biologiczny ojciec M. M. Meźko pochodził z Nowogrodczyzny. Ten naukowiec, mieszkając prawie pół wieku poza Ukrainą, obszernie, szeroko i głęboko opisywał historię Ukrainy, a w szczególności Nowogrodczyzny, którą od dzieciństwa uważał za swoją ojczyznę. Jego życiorys przytoczono w książce „Siewierszczyzna w losach historyków i w badaniach historycznych” (Kijów—Nowogród Siewierski, 1996). Isaaka Prochorowycza Mazepę (1884—1952), ukraińskiego działacza społeczno-politycznego (w latach 1919—1920 był przewodniczącym Rady Ministrów Ukraińskiej Republiki Ludowej), historyka z powiatu nowogrodzko-siewierskiego (wieś Kostobobriw). Jako członek Proświty nie mogę milczeć w sprawie przykrych błędów i niezdarności, które (zwłaszcza w ostatnim czasie) wypełniają strony różnych wydawnictw. Czasem całkiem solidnych, naukowych. Nawet stołecznych. 30 lipca 1838 roku duchowieństwo, szlachta i inni mieszkańcy Nowogrodu Siewierskiego (w szczególności uczniowie gimnazjum) przy Putywelskim Zdjęcie O. Łytwynenki Monaster Spasko-Przemienienia Pańskiego”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
