Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

LITOPYSNYJ

Слово Просвіти, №19 за 2007 рік

lana (1600—1673), pokryła ziemię warstwą grubości 4 cali, czyli ponad dziesięciu centymetrów. W 1654 r. Nowogród Siewierski stał się miastem setni pułku starodubowskiego, a dziesięć lat później rozegrała się tu tragedia podczas wyprawy polskiego króla Jana Kazimierza na Ukrainę Lewobrzeżną. Działania wojenne w pobliżu miasta tak opisano w „Kronice Samowidcy”: „Pierwej tatarzy poczęli odstępować od Siewierza, a potem i król, sam zaniepokojony, spod Gluchowa wstąpił do Nowogródka Siewierskiego, z którym książę Romodanowski i hetman Browchowiecki mieli sprawę w Pierogowce (teraz — wieś Pirohiwka w rejonie szostkińskim obwodu sumskiego — W. T.) pod Nowogrodem, a nowogrodzianie nie wpuścili króla do miasta, lecz stanął król w klasztorze nowogrodzkim. A wojsko z wojskiem na Desnie się potykało, bo już król przeprawił się przez Desnę, a rzeka już zaczęła się psuć — nastało ciepło”. Właśnie pod Nowogrodem Siewierskim Lachowie dowiedzieli się, że Iwan Bohun, który na przekór losowi przebywał w wojsku polskim, pomagał lewobrzeżnym kozakom stawiać im opór. Dowiedzieli się o tym — i stracili sławnego ukraińskiego pułkownika. Jednak do dziś historycy Ukrainy i Polski nie są w stanie ustalić, jak dokładnie i w jakich okolicznościach to nastąpiło. W ogólnych zarysach ten fakt historyczny znał T. H. Szewczenko. W poemacie „Hajdamacy” z bólem wykrzyknął: Gdzież ten Bohun, gdzież ta zima? Inhul co zimę zamarza — Bohun nie wstanie, by zatamować Szlacheckim trupem. Lach hula! Czy jednak nie byłoby historycznie poprawniej, gdyby poeta zamienił rzekę Inhul na Desnę?! W badaniach historycznych podaje się jedynie miejsce śmierci Bohuna — wieś Komań w pobliżu Nowogrodu Siewierskiego. Idąc przez wsie nad Desną, niedaleko miasta, po lewej stronie rzeki, na wysokiej górze widzimy dębowy krzyż. Na podstawie tego pamiątkowego znaku, na marmurowej tablicy czytamy: „Pułkownikowi Iwanowi Bohunowi — narodowemu bohaterowi Ukrainy, wybitnemu działaczowi wojskowemu wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego 1648—1654, straconemu przez polską szlachtę w lutym 1664 roku. Pokłońmy się tej ziemi”. W XVII wieku w Nowogrodzie Siewierskim szczególnego rozmachu nabrało życie kulturalne. Od drugiej połowy wieku przy klasztorze Spasо-Preobrażeńskim rozpoczęła działalność szkoła słowiańsko-łacińska; skryptorium, w którym wytwarzano wysokiej jakości rękopiśmienne księgi, a pracowali malarze ikon. W 1674 roku rozpoczęła działalność drukarnia. Jej założycielem był czernihowski arcybiskup Łazarz Baranowicz (1620—1693). Działała ona do drugiej połowy 1679 r., kiedy po lipcowym pożarze miasta cały jej sprzęt Baranowicz przewiózł do Czernihowa. Tutaj, w Nowogrodzie Siewierskim, wydano 20, według innych źródeł — 23 wydania. Szkoda, że dotąd nie napisano historii książki drukarskiej w Nowogrodzie Siewierskim, choć do jej napisania marzył się zabrać Michaił Maksymowicz, wychowanek miejscowego gimnazjum w latach 1812—1819. W 1699 roku archimandrytą klasztoru Spasо-Preobrażeńskiego w Nowogrodzie Siewierskim był D. S. Tuptało (św. Dymitr Rostowski). Interesujący jest taki fakt. K. D. Uszyński, autor anonimowej recenzji („Sowriemiennik. — 1854. — nr 2”) na wierszowany przekład „Słowa o wyprawie Igora” M. W. Herbla zauważył, że zabytek „…jedyny odpis odnaleziono w klasztorze Spasо-Jarosławskim, gdzie żyło wielu duchownych, przybyłych z Małorosji, i dokąd łatwo mogły trafić książki św. Dymitra, możemy przypuszczać, że ten odpis został dokładnie wykonany przez samego Dymitra Rostowskiego podczas pobytu tego świątobliwego męża w Nowogrodzie Siewierskim”. Przypuszczenie Uszyńskiego nie było bezpodstawne ani wymyślone. Opierało się ono na dobrej znajomości przez niego materiałów dotyczących „Słowa”, na całkiem konkretnych dokumentach historycznych. W tej recenzji Uszyński pisze o wiadomości archeografa i paleografa K. F. Kałajdowicza w liście do historyka-archeografa R. F. Tymkowskiego: „Drukarz Semen Anikiejowicz Seliwanowski mówił mi, że widział w rękopisie Pieśń Igora. Jest ona napisana dokład­nie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn